Saññāsutta๗ ปฐมสัญญาสูตร
Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca:
atha kho → (sya-all) | tenupasaṅkami → ten upasaṅkami (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)ครั้งนั้นแล ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวาย อภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า
“Siyā nu kho, bhante, bhikkhuno tathārūpo samādhipaṭilābho yathā neva pathaviyaṁ pathavisaññī assa, na āpasmiṁ āposaññī assa, na tejasmiṁ tejosaññī assa, na vāyasmiṁ vāyosaññī assa, na ākāsānañcāyatane ākāsānañcāyatanasaññī assa, na viññāṇañcāyatane viññāṇañcāyatanasaññī assa, na ākiñcaññāyatane ākiñcaññāyatanasaññī assa, na nevasaññānāsaññāyatane nevasaññānāsaññāyatanasaññī assa, na idhaloke idhalokasaññī assa, na paraloke paralokasaññī assa, yampidaṁ diṭṭhaṁ sutaṁ mutaṁ viññātaṁ pattaṁ pariyesitaṁ anuvicaritaṁ manasā, tatrāpi na saññī assa; saññī ca pana assā”ti?
pathaviyaṁ pathavisaññī → paṭhaviyaṁ paṭhavīsaññī (sya-all, pts) | yampidaṁ → yamidaṁ (sya-all) | idaṁ → Ph. S. yam idaṁ. (pts note) | pathaviyaṁ pathavisaññī → paṭhaviyaṁ paṭhavisaññī (bjt) | idhaloke idhalokasaññī → idha loke idha lokasaññī (bjt) | yampidaṁ → yam p idaṁ (pts) | assāti → assā ti (pts)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มีได้หรือหนอ การที่ภิกษุได้สมาธิโดยไม่ต้องมี สัญญา(ความจำได้หมายรู้)ในธาตุดินว่าเป็นธาตุดิน ในธาตุน้ำว่าเป็นธาตุน้ำ ใน ธาตุไฟว่าเป็นธาตุไฟ ในธาตุลมว่าเป็นธาตุลม ในอากาสานัญจายตนฌานว่าเป็น อากาสานัญจายตนฌาน ในวิญญาณัญจายตนฌานว่าเป็นวิญญาณัญจายตนฌาน ในอากิญจัญญายตนฌานว่าเป็นอากิญจัญญายตนฌาน ในเนวสัญญานาสัญญายตนฌานว่าเป็นเนวสัญญานาสัญญายตนฌาน ในโลกนี้ว่าเป็นโลกนี้ ในโลกหน้าว่าเป็น โลกหน้า ไม่ต้องมีสัญญาแม้ในรูปที่ได้เห็น เสียงที่ได้ฟัง อารมณ์ที่ได้ทราบ ธรรมารมณ์ที่รู้แจ้ง ที่ถึง ที่แสวงหา ที่ตรองตามด้วยใจ แต่ต้องมีสัญญา”
“Siyā, ānanda, bhikkhuno tathārūpo samādhipaṭilābho yathā neva pathaviyaṁ pathavisaññī assa, na āpasmiṁ āposaññī assa, na tejasmiṁ tejosaññī assa, na vāyasmiṁ vāyosaññī assa, na ākāsānañcāyatane ākāsānañcāyatanasaññī assa, na viññāṇañcāyatane viññāṇañcāyatanasaññī assa, na ākiñcaññāyatane ākiñcaññāyatanasaññī assa, na nevasaññānāsaññāyatane nevasaññānāsaññāyatanasaññī assa, na idhaloke idhalokasaññī assa, na paraloke paralokasaññī assa, yampidaṁ diṭṭhaṁ sutaṁ mutaṁ viññātaṁ pattaṁ pariyesitaṁ anuvicaritaṁ manasā, tatrāpi na saññī assa; saññī ca pana assā”ti.
pathaviyaṁ pathavisaññī → paṭhaviyaṁ paṭhavīsaññī (sya-all) | yampidaṁ → yamidaṁ (sya-all) | tatrāpi → T. M7 tatra pi. (pts note) | pana → M. T. M7 pan'. (pts note) | pathaviyaṁ pathavisaññī → paṭhaviyaṁ paṭhavisaññī (bjt) | viññāṇañcāyatane → viññāñañcāyatane (pts) | yampidaṁ → yam p idaṁ (pts) | assāti → assā ti (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า “อานนท์ มีได้ การที่ภิกษุได้สมาธิโดยไม่ต้องมี สัญญาในธาตุดินว่าเป็นธาตุดิน ในธาตุน้ำว่าเป็นธาตุน้ำ ในธาตุไฟว่าเป็นธาตุไฟ ในธาตุลมว่าเป็นธาตุลม ในอากาสานัญจายตนฌาน ว่าเป็นอากาสานัญจายตนฌาน ในวิญญาณัญจายตนฌานว่าเป็นวิญญาณัญจายตนฌาน ในอากิญจัญญายตนฌานว่าเป็นอากิญจัญญายตนฌาน ในเนวสัญญานาสัญญายตนฌานว่าเป็น เนวสัญญานาสัญญายตนฌาน ในโลกนี้ว่าเป็นโลกนี้ ในโลกหน้าว่าเป็นโลกหน้า ไม่ ต้องมีสัญญาแม้ในรูปที่ได้เห็น เสียงที่ได้ฟัง อารมณ์ที่ได้ทราบ ธรรมารมณ์ที่รู้แจ้ง ที่ถึง ที่แสวงหา ที่ตรองตามด้วยใจ แต่ต้องมีสัญญา”
“Yathā kathaṁ pana, bhante, siyā bhikkhuno tathārūpo samādhipaṭilābho yathā neva pathaviyaṁ pathavisaññī assa, na āpasmiṁ āposaññī assa, na tejasmiṁ tejosaññī assa, na vāyasmiṁ vāyosaññī assa, na ākāsānañcāyatane ākāsānañcāyatanasaññī assa, na viññāṇañcāyatane viññāṇañcāyatanasaññī assa, na ākiñcaññāyatane ākiñcaññāyatanasaññī assa, na nevasaññānāsaññāyatane nevasaññānāsaññāyatanasaññī assa, na idhaloke idhalokasaññī assa, na paraloke paralokasaññī assa, yampidaṁ diṭṭhaṁ sutaṁ mutaṁ viññātaṁ pattaṁ pariyesitaṁ anuvicaritaṁ manasā, tatrāpi na saññī assa, saññī ca pana assā”ti.
pathaviyaṁ pathavisaññī → paṭhaviyaṁ paṭhavisaññī (bj); paṭhaviyaṁ paṭhavīsaññī (sya-all, pts) | yampidaṁ → yamidaṁ (sya-all) | siyā → siyā nu kho āvuso sāriputta (pts) | siyā → T. M7 add pana. (pts note) | idhaloke → Ph. continues: pa (pts note) | sutaṁ → Ph. continues: pa (pts note) | yathā kathaṁ → yathākathaṁ (bjt, th, pts) | nevasaññānāsaññāyatanasaññī → nevasaññānasaññāyatanasaññī (pts) | yampidaṁ → yam p idaṁ (pts) | assāti → assā ti (pts)ท่านพระอานนท์ทูลถามว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มีได้อย่างไร การที่ภิกษุได้ สมาธิโดยไม่ต้องมีสัญญาในธาตุดินว่าเป็นธาตุดิน ในธาตุน้ำว่าเป็นธาตุน้ำ ใน ธาตุไฟว่าเป็นธาตุไฟ ในธาตุลมว่าเป็นธาตุลม ในอากาสานัญจายตนฌานว่าเป็น อากาสานัญจายตนฌาน ในวิญญาณัญจายตนฌานว่าเป็นวิญญาณัญจายตนฌาน ใน อากิญจัญญายตนฌานว่าเป็นอากิญจัญญายตนฌาน ในเนวสัญญานาสัญญายตนฌานว่าเป็นเนวสัญญานาสัญญายตนฌาน ในโลกนี้ว่าเป็นโลกนี้ ในโลกหน้าว่า เป็นโลกหน้า ไม่ต้องมีสัญญาแม้ในรูปที่ได้เห็น เสียงที่ได้ฟัง อารมณ์ที่ได้ทราบ ธรรมารมณ์ที่รู้แจ้ง ที่ถึง ที่แสวงหา ที่ตรองตามด้วยใจ แต่ต้องมีสัญญา”
“Idhānanda, bhikkhu evaṁsaññī hoti:
evaṁsaññī → evaṁ saññī (bjt) | idhānanda → idh ānanda (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า “อานนท์ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีสัญญาอย่าง นี้ว่า
‘etaṁ santaṁ etaṁ paṇītaṁ, yadidaṁ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhākkhayo virāgo nirodho nibbānan’ti.
taṇhākkhayo → taṇhakkhayo (bj, sya-all) | sabbasaṅkhārasamatho → sabbasaṁkhārasamatho (th) | yadidaṁ → yad idaṁ (pts) | nibbānanti → nibbānan ti (pts)ภาวะที่สงบ ประณีต คือความระงับสังขารทั้งปวง ความสละคืนอุปธิกิเลส ทั้งปวง ความสิ้นไปแห่งตัณหา ความคลายกำหนัด ความดับ นิพพาน
Evaṁ kho, ānanda, siyā bhikkhuno tathārūpo samādhipaṭilābho yathā neva pathaviyaṁ pathavisaññī assa, na āpasmiṁ āposaññī assa, na tejasmiṁ tejosaññī assa, na vāyasmiṁ vāyosaññī assa, na ākāsānañcāyatane ākāsānañcāyatanasaññī assa, na viññāṇañcāyatane viññāṇañcāyatanasaññī assa, na ākiñcaññāyatane ākiñcaññāyatanasaññī assa, na nevasaññānāsaññāyatane nevasaññānāsaññāyatanasaññī assa, na idhaloke idhalokasaññī assa, na paraloke paralokasaññī assa, yampidaṁ diṭṭhaṁ sutaṁ mutaṁ viññātaṁ pattaṁ pariyesitaṁ anuvicaritaṁ manasā, tatrāpi na saññī assa, saññī ca pana assā”ti.
pathaviyaṁ pathavisaññī → paṭhaviyaṁ paṭhavisaññī (bj); paṭhaviyaṁ paṭhavīsaññī (sya-all, pts) | yampidaṁ → yamidaṁ (sya-all) | siyā → (pts) | idaṁ → Ph. S. yam idaṁ. (pts note) | tatrāpi → Ph. T. M7 tatra pi. (pts note) | yampidaṁ → yam p idaṁ (pts) | assāti → assā ti (pts)อานนท์ มีได้อย่างนี้แล การที่ภิกษุได้สมาธิโดยไม่ต้องมีสัญญาในธาตุดินว่าเป็นธาตุดิน ใน ธาตุน้ำว่าเป็นธาตุน้ำ ในธาตุไฟว่าเป็นธาตุไฟ ในธาตุลมว่าเป็นธาตุลม ใน อากาสานัญจายตนฌานว่าเป็นอากาสานัญจายตนฌาน ในวิญญาณัญจายตนฌาน ว่าเป็นวิญญาณัญจายตนฌาน ในอากิญจัญญายตนฌานว่าเป็นอากิญจัญญายตนฌาน ในเนวสัญญานาสัญญายตนฌานว่าเป็นเนวสัญญานาสัญญายตนฌาน ใน โลกนี้ว่าเป็นโลกนี้ ในโลกหน้าว่าเป็นโลกหน้า ไม่ต้องมีสัญญาแม้ในรูปที่ได้เห็น เสียง ที่ได้ฟัง อารมณ์ที่ได้ทราบ ธรรมารมณ์ที่รู้แจ้ง ที่ถึง ที่แสวงหา ที่ตรองตามด้วยใจ แต่ต้องมีสัญญา”
Atha kho āyasmā ānando bhagavato bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā sāriputtena saddhiṁ sammodi.
atha kho → athakho (th) | tenupasaṅkami → ten upasaṅkami (pts)ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์ชื่นชมอนุโมทนาภาษิตของพระผู้มีพระภาคแล้ว ลุกจากอาสนะ ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค ทำประทักษิณแล้วเข้าไปหาท่าน พระสารีบุตรถึงที่อยู่ สนทนาปราศรัย
Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā ānando āyasmantaṁ sāriputtaṁ etadavoca:
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all) | etadavoca → etad avoca (pts)พอเป็นที่บันเทิงใจ พอเป็นที่ระลึกถึงกันแล้ว นั่ง ณ ที่สมควร ได้ถามท่านพระสารีบุตรดังนี้ว่า
“Siyā nu kho, āvuso sāriputta, bhikkhuno tathārūpo samādhipaṭilābho yathā neva pathaviyaṁ pathavisaññī assa …pe… yampidaṁ diṭṭhaṁ sutaṁ mutaṁ viññātaṁ pattaṁ pariyesitaṁ anuvicaritaṁ manasā, tatrāpi na saññī assa, saññī pana assā”ti.
pathaviyaṁ pathavisaññī → paṭhaviyaṁ paṭhavīsaññī (sya-all); paṭhaviyaṁ paṭhāvīsaññī (pts) | nu kho āvuso sāriputta → (pts) | viññātaṁ → (pts) | saññī → saññī ca (pts) | pathaviyaṁ pathavisaññī → paṭhaviyaṁ paṭhavisaññī (bjt) | yampidaṁ → yamidaṁ (th) | yampidaṁ → yam p idaṁ (pts) | assāti → assā ti (pts)“ท่านสารีบุตร มีได้หรือหนอ การที่ภิกษุได้สมาธิโดยไม่ต้องมีสัญญาในธาตุดิน ว่าเป็นธาตุดิน ฯลฯ ในรูปที่ได้เห็น เสียงที่ได้ฟัง อารมณ์ที่ได้ทราบ ธรรมารมณ์ที่ รู้แจ้ง ที่ถึง ที่แสวงหา ที่ตรองตามด้วยใจ แต่ต้องมีสัญญา”
“Siyā, āvuso ānanda, bhikkhuno tathārūpo samādhipaṭilābho yathā neva pathaviyaṁ pathavisaññī assa …pe… yampidaṁ diṭṭhaṁ sutaṁ mutaṁ viññātaṁ pattaṁ pariyesitaṁ anuvicaritaṁ manasā, tatrāpi na saññī assa, saññī ca pana assā”ti.
ānanda → ānanda siyā (pts) | pathaviyaṁ pathavisaññī → paṭhaviyaṁ paṭhavīsaññī (pts) | pe → M. Ph. pa. (pts note) | manasā → omitted by T. (pts note) | tatrāpi → Ph. T. M7 tatra pi. (pts note) | pathaviyaṁ pathavisaññī → paṭhaviyaṁ paṭhavisaññī (bjt) | yampidaṁ → yamidaṁ (th) | yampidaṁ → yam p idaṁ (pts) | assāti → assā ti (pts)ท่านพระสารีบุตรตอบว่า “ท่านอานนท์ มีได้ การที่ภิกษุได้สมาธิโดยไม่ต้องมี สัญญาในธาตุดินว่าเป็นธาตุดิน ฯลฯ ในรูปที่ได้เห็น เสียงที่ได้ฟัง อารมณ์ที่ได้ทราบ ธรรมารมณ์ที่รู้แจ้ง ที่ถึง ที่แสวงหา ที่ตรองตามด้วยใจ แต่ต้องมีสัญญา”
“Yathā kathaṁ panāvuso sāriputta, siyā bhikkhuno tathārūpo samādhipaṭilābho yathā neva pathaviyaṁ pathavisaññī assa …pe… yampidaṁ diṭṭhaṁ sutaṁ mutaṁ viññātaṁ pattaṁ pariyesitaṁ anuvicaritaṁ manasā, tatrāpi na saññī assa, saññī ca pana assā”ti?
yathā kathaṁ panāvuso sāriputta → (bj, sya-all) | siyā → siyā āvuso ānanda (bj, sya-all) | pathaviyaṁ pathavisaññī → paṭhaviyaṁ paṭhavisaññī (bj); paṭhaviyaṁ paṭhavīsaññī (sya-all) | yampidaṁ → yamidaṁ (sya-all) | assa → T. M7 assā ti. (pts note) | idaṁ → Ph. S. yam idaṁ. (pts note) | yathā kathaṁ → yathākathaṁ (bjt, th, pts) | pathaviyaṁ pathavisaññī → paṭhaviyaṁ paṭhāvīsaññī (pts) | yampidaṁ → yam p idaṁ (pts)“ท่านสารีบุตร มีได้อย่างไร การที่ภิกษุได้สมาธิโดยไม่ต้องมีสัญญาในธาตุดิน ว่าเป็นธาตุดิน ฯลฯ ไม่ต้องมีสัญญาแม้ในรูปที่ได้เห็น เสียงที่ได้ยิน อารมณ์ที่ ได้ทราบ ธรรมารมณ์ที่รู้แจ้ง ที่ถึง ที่แสวงหา ที่ตรองตามด้วยใจ แต่ต้องมีสัญญา”
“Idha, āvuso ānanda, bhikkhu evaṁsaññī hoti:
idha āvuso → idhāvuso (bjt, th, pts) | evaṁsaññī → evaṁ saññī (bjt)“ท่านอานนท์ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีสัญญาอย่างนี้ว่า
‘etaṁ santaṁ etaṁ paṇītaṁ, yadidaṁ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhākkhayo virāgo nirodho nibbānan’ti.
taṇhākkhayo → taṇhakkhayo (bj, sya-all) | sabbasaṅkhārasamatho → sabbasaṁkhārasamatho (th) | yadidaṁ → yad idaṁ (pts) | nibbānanti → nibbānan ti (pts)ภาวะที่สงบ ประณีต คือ ความระงับสังขารทั้งปวง ความสละคืนอุปธิกิเลสทั้งปวง ความ สิ้นไปแห่งตัณหา ความคลายกำหนัด ความดับ นิพพาน
Evaṁ kho, āvuso ānanda, siyā bhikkhuno tathārūpo samādhipaṭilābho yathā neva pathaviyaṁ pathavisaññī assa …pe… yampidaṁ diṭṭhaṁ sutaṁ mutaṁ viññātaṁ pattaṁ pariyesitaṁ anuvicaritaṁ manasā, tatrāpi na saññī assa, saññī ca pana assā”ti.
pathaviyaṁ pathavisaññī → paṭhaviyaṁ paṭhavisaññī (bj); paṭhaviyaṁ paṭhavīsaññī (sya-all) | yampidaṁ → yamidaṁ (sya-all) | pe → M. la; Ph. pa; omitted by T. M7. (pts note) | idaṁ → S. yam idaṁ. (pts note) | tatrāpi → T. M7 tatra pi. (pts note) | yampidaṁ → yam p idaṁ (pts) | assāti → assā ti (pts)ท่านอานนท์ มีได้ อย่างนี้แล การที่ภิกษุได้สมาธิโดยไม่ต้องมีสัญญาแม้ในธาตุดินว่าเป็นธาตุดิน ฯลฯ ในรูปที่ได้เห็น เสียงที่ได้ฟัง อารมณ์ที่ได้ทราบธรรมารมณ์ที่รู้แจ้ง ที่ถึง ที่แสวงหา ที่ตรองตามด้วยใจ แต่ต้องมีสัญญา”
“Acchariyaṁ, āvuso, abbhutaṁ, āvuso.
abbhutaṁ → abbhūtaṁ (sya-all)“ผู้มีอายุ น่าอัศจรรย์จริง ไม่เคยปรากฏ
Yatra hi nāma satthu ceva sāvakassa ca atthena attho byañjanena byañjanaṁ saṁsandissati samessati na viggayhissati, yadidaṁ aggapadasmiṁ.
ceva → ca (bj, sya-all, pts) | viggayhissati → viggahissati (bj) | attho → atthaṁ (sya-all) | attho byañjanena byañjanaṁ → atthaṁ vyañjanena vyañjanaṁ (pts) | viggayhissati yadidaṁ → viggahissati yad idaṁ (pts) | samessati → M. Ph. samissati. (pts note) | viggahissati → M. Ph. S. vigayhissati. (pts note) | saṁsandissati → saṁsaṁdissati (bjt)การที่อรรถกับอรรถ พยัญชนะกับ พยัญชนะของพระศาสดาและพระสาวก เปรียบเทียบกันได้ เสมอกัน ไม่ผิดกัน ใน บทอันเลิศ
Idānāhaṁ, āvuso, bhagavantaṁ upasaṅkamitvā etamatthaṁ apucchiṁ.
Idānāhaṁ → T. idhā- (pts note) | apucchiṁ → T. āp- (pts note) | etamatthaṁ → etam atthaṁ (pts)ท่านผู้มีอายุ เมื่อสักครู่นี้ ผมเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาค ได้ทูลถามเนื้อ ความนี้แล้ว
Bhagavāpi me etehi akkharehi etehi padehi etehi byañjanehi etamatthaṁ byākāsi, seyyathāpi āyasmā sāriputto.
etehi akkharehi etehi → eteheva (bj) | akkharehi etehi → (sya-all) | etehi akkharehi → (pts) | byākāsi → vyākāsi (bjt) | bhagavāpi → bhagavā pi (pts) | byañjanehi etamatthaṁ byākāsi seyyathāpi → vyañjanehi etam atthaṁ vyākāsi seyyathā pi (pts)แม้พระผู้มีพระภาคก็ทรงตอบเนื้อความนี้แก่ผม ด้วยบทเหล่านี้ ด้วย พยัญชนะเหล่านี้ เหมือนที่ท่านสารีบุตรตอบ
Acchariyaṁ, āvuso, abbhutaṁ, āvuso.
abbhutaṁ → abbhūtaṁ (sya-all)ผู้มีอายุ น่าอัศจรรย์จริง ไม่เคยปรากฏ
Yatra hi nāma satthu ceva sāvakassa ca atthena attho byañjanena byañjanaṁ saṁsandissati samessati na viggayhissati, yadidaṁ aggapadasmin”ti.
ceva → ca (bj, sya-all, pts) | viggayhissati → viggahissati (bj) | attho → atthaṁ (sya-all) | attho byañjanena byañjanaṁ → atthaṁ vyañjanena vyañjanaṁ (pts) | samessati → M. Ph. samissati. (pts note) | viggahissati → M. Ph. S. vigayhissati. (pts note) | saṁsandissati → saṁsaṁdissati (bjt) | viggayhissati yadidaṁ aggapadasminti → viggahissati yad idaṁ aggapadasmin (pts)การที่อรรถกับอรรถ พยัญชนะกับพยัญชนะของพระศาสดาและพระสาวก เปรียบ เทียบกันได้ เสมอกัน ไม่ผิดกัน ในบทอันเลิศนี้”
Sattamaṁ.
sattamaṁ → athakho (sya-all) | sattamaṁ → ti (pts)ปฐมสัญญาสูตรที่ ๗ จบ