- Aṅguttara Nikāya 4.171อังคุตตรนิกาย
- 18. Sañcetaniyavagga
Sañcetaniyavagga → sañcetanikavagga (pts1ed)
Cetanāsutta
Cetanāsutta → sañcetanāsuttaṁ (bj)๑๗๑ เจตนาสูตร
“Kāye vā, bhikkhave, sati kāyasañcetanāhetu uppajjati ajjhattaṁ sukhadukkhaṁ.
Kāye → kathā. 539 (cck note) | + → sāvatthiyaṁ (bjt)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย เมื่อกาย มีอยู่ สุขทุกข์ภายใน ย่อมเกิดขึ้น เพราะกายสัญเจตนา เป็นเหตุ
Vācāya vā, bhikkhave, sati vacīsañcetanāhetu uppajjati ajjhattaṁ sukhadukkhaṁ.เมื่อวาจามีอยู่ สุขทุกข์ภายในย่อมเกิดขึ้น เพราะวจีสัญเจตนาเป็นเหตุ
Mane vā, bhikkhave, sati manosañcetanāhetu uppajjati ajjhattaṁ sukhadukkhaṁ avijjāpaccayāva.
avijjāpaccayāva → avijjāpaccayā vā (sya-all, pts) | vā → B. K. va. (pts note) | avijjāpaccayāva → avijjāpaccayā va (bjt)หรือเมื่อใจมีอยู่ สุขทุกข์ภายในย่อมเกิดขึ้น เพราะ มโนสัญเจตนาเป็นเหตุ คือ เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย
Sāmaṁ vā taṁ, bhikkhave, kāyasaṅkhāraṁ abhisaṅkharoti, yaṁpaccayāssa taṁ uppajjati ajjhattaṁ sukhadukkhaṁ.
taṁ → (pts) | vā → B. K. vā tam. (pts note) | abhisaṅkharoti → S. Tr. abhisaṅkaroti. (pts note) | yaṁpaccayāssa → yaṁ paccayāssa (bjt) | kāyasaṅkhāraṁ abhisaṅkharoti → kāyasaṁkhāraṁ abhisaṁkharoti (th) | kāyasaṅkhāraṁ → kāyasaṅkhāram (pts) | yaṁpaccayāssa → yaṁ paccayā ssa (pts)บุคคลปรุงแต่งกายสังขาร อันเป็นปัจจัยให้สุขทุกข์ภายในเกิดขึ้นด้วยตนเองบ้าง
Pare vāssa taṁ, bhikkhave, kāyasaṅkhāraṁ abhisaṅkharonti, yaṁpaccayāssa taṁ uppajjati ajjhattaṁ sukhadukkhaṁ.
Pare vāssa → pare vā tassa (mr) | vāssa → pare vā tassa (cck: ka.) | yaṁpaccayāssa → yaṁ paccayāssa (bjt) | vāssa → vā ssa (pts) | yaṁpaccayāssa → yaṁ paccayā ssa (pts)บุคคลอื่นปรุงแต่งกายสังขารของบุคคลนั้นอันเป็นปัจจัยให้สุขทุกข์ภายในเกิดขึ้นแก่บุคคล นั้นบ้าง
Sampajāno vā taṁ, bhikkhave, kāyasaṅkhāraṁ abhisaṅkharoti, yaṁpaccayāssa taṁ uppajjati ajjhattaṁ sukhadukkhaṁ.
yaṁpaccayāssa → yaṁ paccayāssa (bjt) | kāyasaṅkhāraṁ abhisaṅkharoti → manosaṁkhāraṁ abhisaṁkharoti (th) | yaṁpaccayāssa → yaṁ paccayā ssa (pts)บุคคลรู้สึกตัว ปรุงแต่งกายสังขารอันเป็นปัจจัยให้สุขทุกข์ภายในเกิดขึ้นบ้าง
Asampajāno vā taṁ, bhikkhave, kāyasaṅkhāraṁ abhisaṅkharoti, yaṁpaccayāssa taṁ uppajjati ajjhattaṁ sukhadukkhaṁ.
yaṁpaccayāssa → yaṁ paccayāssa (bjt) | yaṁpaccayāssa → yaṁ paccayā ssa (pts)บุคคลไม่รู้สึกตัว ปรุงแต่งกายสังขารอันเป็นปัจจัยให้สุขทุกข์ภายในเกิดขึ้นบ้าง
Sāmaṁ vā taṁ, bhikkhave, vacīsaṅkhāraṁ abhisaṅkharoti, yaṁpaccayāssa taṁ uppajjati ajjhattaṁ sukhadukkhaṁ;
yaṁpaccayāssa → yaṁ paccayāssa (bjt) | yaṁpaccayāssa → yaṁ paccayā ssa (pts)บุคคลปรุงแต่งวจีสังขาร อันเป็นปัจจัยให้สุขทุกข์ภายในเกิดขึ้นด้วยตนเองบ้าง
pare vāssa taṁ, bhikkhave, vacīsaṅkhāraṁ abhisaṅkharonti;
vāssa → vā ssa (pts)บุคคลอื่นปรุงแต่งวจีสังขารของบุคคลนั้น
yaṁpaccayāssa taṁ uppajjati ajjhattaṁ sukhadukkhaṁ;
yaṁpaccayāssa → yaṁ paccayāssa (bjt) | yaṁpaccayāssa → yaṁ paccayā ssa (pts)อันเป็นปัจจัยให้สุขทุกข์ภายในเกิดขึ้นแก่บุคคล นั้นบ้าง
sampajāno vā taṁ, bhikkhave, vacīsaṅkhāraṁ abhisaṅkharoti, yaṁpaccayāssa taṁ uppajjati ajjhattaṁ sukhadukkhaṁ;
yaṁpaccayāssa → yaṁ paccayāssa (bjt) | yaṁpaccayāssa → yaṁ paccayā ssa (pts)บุคคลรู้สึกตัว ปรุงแต่งวจีสังขารอันเป็นปัจจัยให้สุขทุกข์ภายในเกิดขึ้นบ้าง
asampajāno vā taṁ, bhikkhave, vacīsaṅkhāraṁ abhisaṅkharoti, yaṁpaccayāssa taṁ uppajjati ajjhattaṁ sukhadukkhaṁ.
yaṁpaccayāssa → yaṁ paccayāssa (bjt) | yaṁpaccayāssa → yaṁ paccayā ssa (pts)บุคคลไม่รู้สึกตัว ปรุงแต่งวจีสังขารอันเป็นปัจจัยให้สุขทุกข์ภายในเกิดขึ้นบ้าง
Sāmaṁ vā taṁ, bhikkhave, manosaṅkhāraṁ abhisaṅkharoti, yaṁpaccayāssa taṁ uppajjati ajjhattaṁ sukhadukkhaṁ;
yaṁpaccayāssa → yaṁ paccayāssa (bjt) | abhisaṅkharoti yaṁpaccayāssa taṁ uppajjati ajjhattaṁ → yaṁ (pts)บุคคลปรุงแต่งมโนสังขาร อันเป็นปัจจัยให้สุขทุกข์ภายในเกิดขึ้นด้วยตนเองบ้าง
pare vāssa taṁ, bhikkhave, manosaṅkhāraṁ abhisaṅkharonti, yaṁpaccayāssa taṁ uppajjati ajjhattaṁ sukhadukkhaṁ;
taṁ → (sya-all) | yaṁpaccayāssa taṁ uppajjati ajjhattaṁ → yaṁ (pts) | yaṁpaccayāssa → yaṁ paccayāssa (bjt) | vāssa → vā ssa (pts)บุคคลอื่นปรุงแต่งมโนสังขารของบุคคลนั้นอันเป็นปัจจัยให้สุขทุกข์ภายในเกิดขึ้นแก่บุคคล นั้นบ้าง
sampajāno vā taṁ, bhikkhave, manosaṅkhāraṁ abhisaṅkharoti, yaṁpaccayāssa taṁ uppajjati ajjhattaṁ sukhadukkhaṁ;
yaṁpaccayāssa taṁ uppajjati ajjhattaṁ → yaṁ (pts) | yaṁpaccayāssa → yaṁ paccayāssa (bjt)บุคคลรู้สึกตัว ปรุงแต่งมโนสังขารอันเป็นปัจจัยให้สุขทุกข์ภายในเกิดขึ้นบ้าง
asampajāno vā taṁ, bhikkhave, manosaṅkhāraṁ abhisaṅkharoti, yaṁpaccayāssa taṁ uppajjati ajjhattaṁ sukhadukkhaṁ.
yaṁpaccayāssa → yaṁ paccayāssa (bjt) | yaṁpaccayāssa → yaṁ paccayā ssa (pts)บุคคลไม่รู้สึกตัว ปรุงแต่งมโนสังขารอันเป็นปัจจัยให้สุขทุกข์ภายในเกิดขึ้นบ้าง
Imesu, bhikkhave, dhammesu avijjā anupatitā,อวิชชาย่อมตกไปตามธรรมเหล่านี้
avijjāya tveva asesavirāganirodhā so kāyo na hoti yaṁpaccayāssa taṁ uppajjati ajjhattaṁ sukhadukkhaṁ, sā vācā na hoti yaṁpaccayāssa taṁ uppajjati ajjhattaṁ sukhadukkhaṁ, so mano na hoti yaṁpaccayāssa taṁ uppajjati ajjhattaṁ sukhadukkhaṁ,
avijjāya tveva → avijjāyatveva (my, bjt, th) | yaṁpaccayāssa → yaṁ paccayāssa (bjt) | yaṁpaccayāssa → yaṁ paccayā ssa (pts)แต่เพราะอวิชชาดับไปไม่เหลือด้วยวิราคะ กายอันเป็นปัจจัยให้สุขทุกข์ภายในเกิดขึ้นแก่บุคคลนั้นจึงไม่มี วาจาอันเป็นปัจจัยให้ สุขทุกข์ภายในเกิดขึ้นแก่บุคคลนั้นจึงไม่มี ใจอันเป็นปัจจัยให้สุขทุกข์ภายในเกิดขึ้น แก่บุคคลนั้นจึงไม่มี
khettaṁ taṁ na hoti …pe… vatthu taṁ na hoti …pe… āyatanaṁ taṁ na hoti …pe… adhikaraṇaṁ taṁ na hoti yaṁpaccayāssa taṁ uppajjati ajjhattaṁ sukhadukkhanti.
vatthu taṁ → vatthuṁ taṁ (bj, pts1ed); vatthuntaṁ (sya-all) | vatthu → vatthuṁ (cck) | sukhadukkhanti cattārome → sukhadukkhaṁ cattāro me (pts) | taṁ → vatthuṁ taṁ (cck: sabbattha) | yaṁpaccayāssa → yaṁ paccayāssa (bjt) | khettaṁ taṁ → khettantaṁ (th) | āyatanaṁ taṁ → āyatanantaṁ (th) | adhikaraṇaṁ taṁ → adhikaraṇantaṁ (th) | yaṁpaccayāssa → yaṁ paccayā ssa (pts)เขต ฯลฯ วัตถุ ฯลฯ อายตนะ ฯลฯ อธิกรณะ อันเป็นปัจจัย ให้สุขทุกข์ภายในเกิดขึ้นแก่บุคคลนั้น จึงไม่มี
Cattārome, bhikkhave, attabhāvapaṭilābhā.
cattārome → cattāro me (pts)ภิกษุทั้งหลาย ความได้อัตภาพ ๔ ประการ นี้
Katame cattāro?ความได้อัตภาพ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ
- Atthi, bhikkhave, attabhāvapaṭilābho, yasmiṁ attabhāvapaṭilābhe attasañcetanā kamati, no parasañcetanā.๑. ความได้อัตภาพที่สัญเจตนาของตนดำเนินไป มิใช่สัญเจตนาของ ผู้อื่นดำเนินไป
- Atthi, bhikkhave, attabhāvapaṭilābho, yasmiṁ attabhāvapaṭilābhe parasañcetanā kamati, no attasañcetanā.๒. ความได้อัตภาพที่สัญเจตนาของผู้อื่นดำเนินไป มิใช่สัญเจตนา ของตนดำเนินไป
- Atthi, bhikkhave, attabhāvapaṭilābho, yasmiṁ attabhāvapaṭilābhe attasañcetanā ca kamati parasañcetanā ca.๓. ความได้อัตภาพที่สัญเจตนาของตนและสัญเจตนาของผู้อื่นดำเนินไป
- Atthi, bhikkhave, attabhāvapaṭilābho, yasmiṁ attabhāvapaṭilābhe nevattasañcetanā kamati, no parasañcetanā.
nevattasañcetanā → neva attasañcetanā (bj, sya-all) | nevattasañcetanā → n ev attasañcetanā (pts)๔. ความได้อัตภาพที่มิใช่สัญเจตนาของตนและมิใช่สัญเจตนาของผู้ อื่นดำเนินไป
Ime kho, bhikkhave, cattāro attabhāvapaṭilābhā”ti.
attabhāvapaṭilābhāti → attabhāvapaṭilābhā ti (pts)ภิกษุทั้งหลาย ความได้อัตภาพ ๔ ประการนี้แล”
Evaṁ vutte, āyasmā sāriputto bhagavantaṁ etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ท่านพระสารีบุตรได้ทูลถามพระผู้มีพระภาค ดังนี้ว่า
“imassa kho ahaṁ, bhante, bhagavatā saṅkhittena bhāsitassa evaṁ vitthārena atthaṁ ājānāmi:
kho ahaṁ → khvāhaṁ (sya-all) | saṅkhittena → saṁkhittena (my, bjt, th, ms2005)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ทราบชัดเนื้อความแห่งธรรมที่พระองค์ตรัส ไว้โดยย่อนี้ได้โดยพิสดารอย่างนี้ว่า
‘tatra, bhante, yāyaṁ attabhāvapaṭilābho yasmiṁ attabhāvapaṭilābhe attasañcetanā kamati no parasañcetanā, attasañcetanāhetu tesaṁ sattānaṁ tamhā kāyā cuti hoti.
yāyaṁ → yvāyaṁ (bj, sya-all, pts)บรรดาความได้อัตภาพ ๔ ประการนั้น ความได้ อัตภาพที่สัญเจตนาของตนดำเนินไป มิใช่สัญเจตนาของผู้อื่นดำเนินไป นี้คือการจุติ จากกายนั้นของสัตว์เหล่านั้น มีได้เพราะสัญเจตนาของตนเป็นเหตุ
Tatra, bhante, yāyaṁ attabhāvapaṭilābho yasmiṁ attabhāvapaṭilābhe parasañcetanā kamati no attasañcetanā, parasañcetanāhetu tesaṁ sattānaṁ tamhā kāyā cuti hoti.
yāyaṁ → yvāyaṁ (bj, sya-all, pts)ความได้ อัตภาพที่สัญเจตนาของผู้อื่นดำเนินไป มิใช่สัญเจตนาของตนดำเนินไป นี้คือการจุติ จากกายนั้นของสัตว์เหล่านั้น มีได้เพราะสัญเจตนาของผู้อื่นเป็นเหตุ
Tatra, bhante, yāyaṁ attabhāvapaṭilābho yasmiṁ attabhāvapaṭilābhe attasañcetanā ca kamati parasañcetanā ca, attasañcetanā ca parasañcetanā ca hetu tesaṁ sattānaṁ tamhā kāyā cuti hoti.
yāyaṁ → yvāyaṁ (bj, sya-all, pts) | attasañcetanā → attasañcetanāhetu (pts) | sattānaṁ → sattanaṁ (pts) | attasañcetanā ca parasañcetanā ca hetu → attasañcetanācaparasañcetanācahetu (th) | parasañcetanā → parasañcetanāhetu (pts)ความได้ อัตภาพที่สัญเจตนาของตนและสัญเจตนาของผู้อื่นดำเนินไป นี้คือการจุติจากกาย นั้นของสัตว์เหล่านั้น มีได้เพราะสัญเจตนาของตนและสัญเจตนาของผู้อื่นเป็นเหตุ
Tatra, bhante, yāyaṁ attabhāvapaṭilābho yasmiṁ attabhāvapaṭilābhe neva attasañcetanā kamati no parasañcetanā, katame tena devā daṭṭhabbā’”ti?
yāyaṁ → yvāyaṁ (bj, sya-all, pts) | parasañcetanā → parasañcetanā ca (pts) | neva → n ev (pts) | daṭṭhabbāti → daṭṭhabbā ti (pts)ความได้อัตภาพที่มิใช่สัญเจตนาของตนและมิใช่สัญเจตนาของผู้อื่นดำเนินไปนี้พึงเห็น เทวดาพวกไหนที่ดำเนินไปด้วยอัตภาพนั้น พระพุทธเจ้าข้า”
“Nevasaññānāsaññāyatanūpagā, sāriputta, devā tena daṭṭhabbā”ti.
nevasaññānāsaññāyatanūpagā → nevasaññānāsaññāyatanupagā (sya-all) | daṭṭhabbāti → daṭṭhabbā ti (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า “สารีบุตร พึงเห็นเทวดาทั้งหลายผู้เข้าถึงชั้น เนวสัญญานาสัญญายตนะ ด้วยอัตภาพนั้น”
“Ko nu kho, bhante, hetu ko paccayo, yena m’idhekacce sattā tamhā kāyā cutā āgāmino honti āgantāro itthattaṁ?
yena midhekacce → yenamidh ekacce (pts)ท่านพระสารีบุตรทูลถามว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรหนอแลเป็นเหตุ เป็นปัจจัยให้สัตว์บางพวกในโลกนี้จุติจากกายนั้นแล้วเป็นอาคามีกลับมาสู่ความเป็น อย่างนี้
Ko pana, bhante, hetu ko paccayo, yena m’idhekacce sattā tamhā kāyā cutā anāgāmino honti anāgantāro itthattan”ti?
yena midhekacce → yenamidh ekacce (pts) | itthattanti → itthattan ti (pts)และอะไรเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้สัตว์บางพวกในโลกนี้จุติจากกายนั้นแล้วเป็น อนาคามีผู้ไม่กลับมาสู่ความเป็นอย่างนี้”
“Idha, sāriputta, ekaccassa puggalassa orambhāgiyāni saṁyojanāni appahīnāni honti, so diṭṭheva dhamme nevasaññānāsaññāyatanaṁ upasampajja viharati.
saṁyojanāni → saññojanāni (bjt, th) | diṭṭheva → diṭṭh eva (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า “สารีบุตร บุคคลบางคนในโลกนี้ยังละโอรัมภาคิยสังโยชน์ (สังโยชน์เบื้องต่ำ)ไม่ได้ แต่บรรลุเนวสัญญานาสัญญายตนฌานอยู่ในปัจจุบัน
So tadassādeti, taṁ nikāmeti, tena ca vittiṁ āpajjati;
taṁ nikāmeti → tannikāmeti (bjt) | tadassādeti taṁ → tad assādeti tan (pts)เขาชอบใจเนวสัญญานาสัญญายตนฌานนั้น ติดใจเนวสัญญานาสัญญายตนฌานนั้น และถึงความปลื้มใจกับเนวสัญญานาสัญญายตนฌานนั้น
tattha ṭhito tadadhimutto tabbahulavihārī aparihīno kālaṁ kurumāno nevasaññānāsaññāyatanūpagānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjati.
nevasaññānāsaññāyatanūpagānaṁ → nevasaññānāsaññāyatanupagānaṁ (sya-all) | sahabyataṁ upapajjati → sahavyataṁ uppajjati (pts) | tadadhimutto → tad-adhimutto (pts)เขาดำรงอยู่ในเนวสัญญานาสัญญายตนฌานนั้น น้อมใจไปในเนวสัญญานาสัญญายตนฌานนั้น ชอบอยู่กับ เนวสัญญานาสัญญายตนฌานนั้นโดยมาก ไม่เสื่อม เมื่อตายไป ย่อมเข้าถึงความ เป็นผู้อยู่ร่วมกับพวกเทวดาชั้นเนวสัญญานาสัญญายตนภพ
So tato cuto āgāmī hoti āgantā itthattaṁ.เขาจุติจากชั้นนั้นแล้ว เป็นอาคามีกลับมาสู่ความเป็นอย่างนี้
Idha pana, sāriputta, ekaccassa puggalassa orambhāgiyāni saṁyojanāni pahīnāni honti, so diṭṭheva dhamme nevasaññānāsaññāyatanaṁ upasampajja viharati.
saṁyojanāni → saññojanāni (bjt, th) | diṭṭheva → diṭṭh eva (pts)บุคคลบางคนในโลกนี้ละโอรัมภาคิยสังโยชน์ได้ บรรลุเนวสัญญานาสัญญายตนฌานอยู่ในปัจจุบัน
So tadassādeti, taṁ nikāmeti, tena ca vittiṁ āpajjati;
vittiṁ → cittiṁ (bj) | taṁ nikāmeti → tannikāmeti (bjt)เขาชอบใจ พอใจเนวสัญญานาสัญญายตนฌานนั้นและถึง ความปลื้มใจกับเนวสัญญานาสัญญายตนฌานนั้น
tattha ṭhito tadadhimutto tabbahulavihārī aparihīno kālaṁ kurumāno nevasaññānāsaññāyatanūpagānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjati.
nevasaññānāsaññāyatanūpagānaṁ → nevasaññānāsaññāyatanupagānaṁ (sya-all) | sahabyataṁ upapajjati → sahavyataṁ uppajjati (pts) | kālaṁ kurumāno → kālaṁkurumāno (bjt)เขาดำรงอยู่ในเนวสัญญานาสัญญายตนฌานนั้น น้อมใจไปในเนวสัญญานาสัญญายตนฌานนั้น ชอบอยู่กับ เนวสัญญานาสัญญายตนฌานนั้นโดยมาก ไม่เสื่อม เมื่อตายไป ย่อมเข้าถึงความ เป็นผู้อยู่ร่วมกับพวกเทวดาชั้นเนวสัญญานาสัญญายตนภพ
So tato cuto anāgāmī hoti anāgantā itthattaṁ.เขาจุติจากชั้นนั้นแล้ว เป็นอนาคามี ไม่กลับมาสู่ความเป็นอย่างนี้
Ayaṁ kho, sāriputta, hetu ayaṁ paccayo, yena m’idhekacce sattā tamhā kāyā cutā āgāmino honti āgantāro itthattaṁ.
yena midhekacce → yenam idh ekacce (pts)สารีบุตร นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้สัตว์บางพวกในโลกนี้จุติจากกายนั้นแล้ว เป็นอาคามี กลับมาสู่ความเป็นอย่างนี้
Ayaṁ pana, sāriputta, hetu ayaṁ paccayo, yena m’idhekacce sattā tamhā kāyā cutā anāgāmino honti anāgantāro itthattan”ti.
itthattanti paṭhamaṁ → itthattan ti (pts) | yena midhekacce → yenamidhekacce (bjt)นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้สัตว์บางพวกใน โลกนี้จุติจากกายนั้นแล้ว เป็นอนาคามีไม่กลับมาสู่ความเป็นอย่างนี้”