Paṭhamasaṁvāsasutta๕๓ ปฐมสังวาสสูตร
Ekaṁ samayaṁ bhagavā antarā ca madhuraṁ antarā ca verañjaṁ addhānamaggappaṭipanno hoti.
verañjaṁ addhānamaggappaṭipanno → verañjim addhānamaggapaṭipanno (pts) | Madhuraṁ → S. S. Madhurā. (pts note) | Verañjim → S. S. Verañji; B. K. Verañjaṁ. (pts note)สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเสด็จทางไกลระหว่างเมืองมธุรากับเมือง เวรัญชา
Sambahulāpi kho gahapatī ca gahapatāniyo ca antarā ca madhuraṁ antarā ca verañjaṁ addhānamaggappaṭipannā honti.
kho → (sya-all) | sambahulāpi → sambahulā ca (pts) | antarā → antarā verañjiṁ antarā (pts) | antarā ca verañjaṁ addhānamaggappaṭipannā → addhānamaggapaṭipannā (pts)คหบดีและคหปตานีเป็นจำนวนมากก็ได้เดินทางไกลระหว่างเมืองมธุรา กับเมืองเวรัญชา
Atha kho bhagavā maggā okkamma aññatarasmiṁ rukkhamūle (…) nisīdi.
(…) → (paññatte āsane) (pts1ed, mr) | rukkhamūle → rukkhamūle paññatte āsane (pts) | nisīdi → paññatte āsane (bj: katthaci.) | → (paññatte āsane) (pī. ka.) (cck note) | rukkhamūle → ba. etthantare paññatte āsaneti atthi (sya-all: yu.) | okkamma → S. D., S. T. ukkamma. (pts note) | atha kho → athakho (th)สมัยนั้น พระผู้มีพระภาคเสด็จลงข้างทาง ประทับนั่งที่โคนต้นไม้ ต้นหนึ่ง
Addasaṁsu kho gahapatī ca gahapatāniyo ca bhagavantaṁ aññatarasmiṁ rukkhamūle nisinnaṁ.
Addasaṁsu → addassuṁ (bj) | addasaṁsu → addassuṁ (bj) | kho → kho te (sya-all) | nisinnaṁ → nisinanaṁ (sya-all) | addassuṁ → addasaṁsu (bj: machasaṁ)คหบดีและคหปตานีเหล่านั้นได้เห็นพระผู้มีพระภาคประทับนั่งที่โคนต้นไม้ ต้นหนึ่ง
Disvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinne kho te gahapatī ca gahapatāniyo ca bhagavā etadavoca:
tenupasaṅkamiṁsu → ten upasaṅkamiṁsu (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)จึงพากันเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับคหบดีและคหปตานีเหล่านั้นดังนี้ว่า
“Cattārome, gahapatayo, saṁvāsā.
cattārome → cattāro me (pts)คหบดีและคหปตานี การอยู่ร่วมกัน ๔ ประการนี้
Katame cattāro?การอยู่ร่วมกัน ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ
- Chavo chavāya saddhiṁ saṁvasati,๑. สามีผีอยู่ร่วมกับภรรยาผี
- chavo deviyā saddhiṁ saṁvasati,๒. สามีผีอยู่ร่วมกับภรรยาเทวดา
- devo chavāya saddhiṁ saṁvasati,๓. สามีเทวดาอยู่ร่วมกับภรรยาผี
- devo deviyā saddhiṁ saṁvasati.๔. สามีเทวดาอยู่ร่วมกับภรรยาเทวดา
Kathañca, gahapatayo, chavo chavāya saddhiṁ saṁvasati?
kathañca → kathañ ca (pts)สามีผีอยู่ร่วมกับภรรยาผี เป็นอย่างไร
Idha, gahapatayo, sāmiko hoti pāṇātipātī adinnādāyī kāmesumicchācārī musāvādī surāmerayamajjapamādaṭṭhāyī dussīlo pāpadhammo maccheramalapariyuṭṭhitena cetasā agāraṁ ajjhāvasati akkosakaparibhāsako samaṇabrāhmaṇānaṁ;
kāmesumicchācārī → kāmesu micchācārī (bjt, th, pts)คือ สามีในโลกนี้เป็นผู้ฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์ ประพฤติผิดในกาม พูดเท็จ เสพของมึนเมาคือสุราและเมรัย อันเป็นเหตุแห่งความประมาท เป็นผู้ทุศีล มีธรรม เลวทราม มีใจถูกความตระหนี่อันเป็นมลทินครอบงำ ด่าและติเตียนสมณพราหมณ์ อยู่ครองเรือน
bhariyāpissa hoti pāṇātipātinī adinnādāyinī kāmesumicchācārinī musāvādinī surāmerayamajjapamādaṭṭhāyinī dussīlā pāpadhammā maccheramalapariyuṭṭhitena cetasā agāraṁ ajjhāvasati akkosikaparibhāsikā samaṇabrāhmaṇānaṁ.
kāmesumicchācārinī → kāmesu micchācārinī (th, pts) | maccheramalapariyuṭṭhitena cetasā → maccheramalapariyuṭṭhitenacetasā (th) | bhariyāpissa → bhariyā pi ssa (pts)แม้ภรรยาของเขาก็เป็นผู้ฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์ ประพฤติผิดในกาม พูดเท็จ เสพของมึนเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นเหตุแห่งความประมาท เป็นผู้ทุศีล มีธรรมเลวทราม มีใจถูกความตระหนี่อันเป็นมลทินครอบงำ ด่าและติเตียนสมณ พราหมณ์ อยู่ครองเรือน
Evaṁ kho, gahapatayo, chavo chavāya saddhiṁ saṁvasati.สามีผีอยู่ร่วมกับภรรยาผี เป็นอย่างนี้แล
Kathañca, gahapatayo, chavo deviyā saddhiṁ saṁvasati?
kathañca → kathañ ca (pts)สามีผีอยู่ร่วมกับภรรยาเทวดา เป็นอย่างไร
Idha, gahapatayo, sāmiko hoti pāṇātipātī adinnādāyī kāmesumicchācārī musāvādī surāmerayamajjapamādaṭṭhāyī dussīlo pāpadhammo maccheramalapariyuṭṭhitena cetasā agāraṁ ajjhāvasati akkosakaparibhāsako samaṇabrāhmaṇānaṁ;คือ สามีในโลกนี้เป็นผู้ฆ่าสัตว์ ฯลฯ เสพของมึนเมาคือสุราและเมรัยอันเป็น เหตุแห่งความประมาท เป็นผู้ทุศีล มีธรรมเลวทราม มีใจถูกความตระหนี่อันเป็น มลทินครอบงำ ด่าและติเตียนสมณพราหมณ์ อยู่ครองเรือน
bhariyā khvassa hoti pāṇātipātā paṭiviratā adinnādānā paṭiviratā kāmesumicchācārā paṭiviratā musāvādā paṭiviratā surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭiviratā sīlavatī kalyāṇadhammā vigatamalamaccherena cetasā agāraṁ ajjhāvasati anakkosikaparibhāsikā samaṇabrāhmaṇānaṁ.
bhariyā → bhariyā ca (bj, sya-all, pts) | kāmesumicchācārā → kāmesu micchācārā (bjt, th, pts)ส่วนภรรยาของเขา เป็นผู้เว้นขาดจากการฆ่าสัตว์ เว้นขาดจากการลักทรัพย์ เว้นขาดจากการประพฤติ ผิดในกาม เว้นขาดจากการพูดเท็จ เว้นขาดจากการเสพของมึนเมาคือสุราและ เมรัยอันเป็นเหตุแห่งความประมาท เป็นผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม มีใจปราศจาก ความตระหนี่อันเป็นมลทิน ไม่ด่าและไม่ติเตียนสมณพราหมณ์ อยู่ครองเรือน
Evaṁ kho, gahapatayo, chavo deviyā saddhiṁ saṁvasati.สามีผีอยู่ร่วมกับภรรยาเทวดา เป็นอย่างนี้แล
Kathañca, gahapatayo, devo chavāya saddhiṁ saṁvasati?
kathañca → kathañ ca (pts)สามีเทวดาอยู่ร่วมกับภรรยาผี เป็นอย่างไร
Idha, gahapatayo, sāmiko hoti pāṇātipātā paṭivirato adinnādānā paṭivirato kāmesumicchācārā paṭivirato musāvādā paṭivirato surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭivirato sīlavā kalyāṇadhammo vigatamalamaccherena cetasā agāraṁ ajjhāvasati anakkosakaparibhāsako samaṇabrāhmaṇānaṁ;
paṭivirato kāmesumicchācārā paṭivirato → pativirato kāmesu micchācārā pativirato (pts)คือ สามีในโลกนี้เป็นผู้เว้นขาดจากการฆ่าสัตว์ เว้นขาดจากการลักทรัพย์ เว้น ขาดจากการประพฤติผิดในกาม เว้นขาดจากการพูดเท็จ เว้นขาดจากการเสพของ มึนเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นเหตุแห่งความประมาท เป็นผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม มีใจปราศจากความตระหนี่อันเป็นมลทิน ไม่ด่าและไม่ติเตียนสมณพราหมณ์ อยู่ ครองเรือน
bhariyā khvassa hoti pāṇātipātinī …pe… surāmerayamajjapamādaṭṭhāyinī dussīlā pāpadhammā maccheramalapariyuṭṭhitena cetasā agāraṁ ajjhāvasati akkosikaparibhāsikā samaṇabrāhmaṇānaṁ.
bhariyā → bhariyā ca (bj, sya-all, pts) | pāṇātipātinī → pānātipātinī (pts)ส่วนภรรยาของเขาเป็นผู้ฆ่าสัตว์ ฯลฯ เสพของมึนเมาคือสุราและเมรัย อันเป็นเหตุแห่งความประมาท เป็นผู้ทุศีล มีธรรมเลวทราม มีใจถูกความตระหนี่ อันเป็นมลทินครอบงำ ด่าและติเตียนสมณพราหมณ์
Evaṁ kho, gahapatayo, devo chavāya saddhiṁ saṁvasati.สามีเทวดาอยู่ร่วมกับภรรยาผี เป็นอย่างนี้แล
Kathañca, gahapatayo, devo deviyā saddhiṁ saṁvasati?
kathañca → kathañ ca (pts)สามีเทวดาอยู่ร่วมกับภรรยาเทวดา เป็นอย่างไร
Idha, gahapatayo, sāmiko hoti pāṇātipātā paṭivirato …pe… sīlavā kalyāṇadhammo vigatamalamaccherena cetasā agāraṁ ajjhāvasati anakkosakaparibhāsako samaṇabrāhmaṇānaṁ;
pāṇātipātā → pānātipātā (pts) | + → surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭivirato (bjt, th)คือ สามีในโลกนี้เป็นผู้เว้นขาดจากการฆ่าสัตว์ ฯลฯ เว้นขาดจากการเสพของ มึนเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นเหตุแห่งความประมาท เป็นผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม มีใจปราศจากความตระหนี่อันเป็นมลทิน ไม่ด่าและไม่ติเตียนสมณพราหมณ์
bhariyāpissa hoti pāṇātipātā paṭiviratā …pe… surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭiviratā sīlavatī kalyāṇadhammā vigatamalamaccherena cetasā agāraṁ ajjhāvasati anakkosikaparibhāsikā samaṇabrāhmaṇānaṁ.แม้ ภรรยาของเขาก็เป็นผู้เว้นขาดจากการฆ่าสัตว์ ฯลฯ เว้นขาดจากการเสพของมึนเมา คือสุราและเมรัยอันเป็นเหตุแห่งความประมาท เป็นผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม มีใจ ปราศจากความตระหนี่อันเป็นมลทิน ไม่ด่าและไม่ติเตียนสมณพราหมณ์
Evaṁ kho, gahapatayo, devo deviyā saddhiṁ saṁvasati.สามีเทวดา อยู่ร่วมกับภรรยาเทวดา เป็นอย่างนี้แล
Ime kho, gahapatayo, cattāro saṁvāsāti.
saṁvāsāti → saṁvāsā ti (pts)คหบดีและคหปตานี การอยู่ร่วมกัน ๔ อย่างนี้แล
Ubho ca honti dussīlā, kadariyā paribhāsakā;
Ubho → S. S. ubhayo. (pts note) kadariyā → S. T. kadarī. (pts note)สามีและภรรยาทั้ง ๒ ฝ่ายเป็นผู้ทุศีล ตระหนี่ ชอบด่าว่าสมณพราหมณ์ Te honti jānipatayo, chavā saṁvāsamāgatā.ชื่อว่า เป็นผีมาอยู่ร่วมกันSāmiko hoti dussīlo, kadariyo paribhāsako;
+ → dussīlo (pts)สามีเป็นผู้ทุศีล ตระหนี่ ชอบด่าว่าสมณพราหมณ์ Bhariyā sīlavatī hoti, vadaññū vītamaccharā;ส่วนภรรยาเป็นผู้มีศีล รู้ความประสงค์ของผู้ขอ ปราศจากความตระหนี่ Sāpi devī saṁvasati, chavena patinā saha.ภรรยานั้นชื่อว่าเป็นเทวดาอยู่ร่วม กับสามีผีSāmiko sīlavā hoti, vadaññū vītamaccharo;สามีเป็นผู้มีศีล รู้ความประสงค์ของผู้ขอ ปราศจากความตระหนี่ Bhariyā hoti dussīlā, kadariyā paribhāsikā;
ssa → B. K. omits ssa. (pts note)ส่วนภรรยาเป็นผู้ทุศีล ตระหนี่ ชอบด่าว่าสมณพราหมณ์ Sāpi chavā saṁvasati, devena patinā saha.ภรรยานั้นชื่อว่าเป็นผีอยู่ร่วม กับสามีเทวดาUbho saddhā vadaññū ca, saññatā dhammajīvino;ส่วนสามีและภรรยาทั้ง ๒ ฝ่าย เป็นผู้มีศรัทธา รู้ความประสงค์ของผู้ขอ สำรวมระวัง Te honti jānipatayo, aññamaññaṁ piyaṁvadā.
piyaṁvadā → piyaṁ vadā (th) | aññamaññaṁ → aññamaññam (pts)ดำเนินชีวิตโดยธรรม เจรจาคำไพเราะอ่อนหวานต่อกันAtthāsaṁ pacurā honti, phāsukaṁ upajāyati;
Atthāsaṁ pacurā → atthā sampacurā (bj, sya-all, pts1ed) phāsukaṁ → phāsatthaṁ (bj); vāsatthaṁ (pts1ed) | phāsukaṁ → vāsatthaṁ (pts) | phāsatthaṁ → phāsukaṁ (bj: machasaṁ); vāsatthaṁ (bj: PTS) | phāsukaṁ → phāsattaṁ (cck: sī.); vāsatthaṁ (cck: pī.) | vāsatthaṁ → B. K. phāsukaṁ; S. T. phāsatthaṁ. (pts note)มีความเจริญรุ่งเรือง มีความผาสุก Amittā dummanā honti, ubhinnaṁ samasīlinaṁ.มีความประพฤติเสมอกันทั้ง ๒ ฝ่าย รักใคร่ ไม่คิดร้ายต่อกันIdha dhammaṁ caritvāna, samasīlabbatā ubho;ทั้ง ๒ ฝ่ายประพฤติธรรมในโลกนี้ มีศีลและวัตรเสมอกัน Nandino devalokasmiṁ, modanti kāmakāmino”ti.
kāmakāminoti tatiyaṁ → kāmakāmino ti cattāro me (pts)เสวยอารมณ์ที่น่าใคร่ ย่อมเพลิดเพลินบันเทิงใจในเทวโลก