Nagaropamasutta๖๗ นคโรปมสูตร
“Yato kho, bhikkhave, rañño paccantimaṁ nagaraṁ sattahi nagaraparikkhārehi suparikkhataṁ hoti, catunnañca āhārānaṁ nikāmalābhī hoti akicchalābhī akasiralābhī.
suparikkhataṁ → suparikhataṁ (si); suparikkhittaṁ (pts1ed, mr) | suparikkhataṁ → suparikkhittaṁ (pts) | suparikkhataṁ → suparikkhittaṁ (bj: katthaci); parikkhittaṁ (bj: aṭṭhakathā); suparikhataṁ (bj: sīmu) | suparikkhataṁ → suparikkhittaṁ (cck: ka.) | suparikkhittaṁ → T. M6 surakkhitaṁ; M7 suparikkhataṁ; S. suparikkhataṁ throughout. (pts note) | + → sāvatthinidānaṁ (bjt) | catunnañca → catunnañ ca (pts)ภิกษุทั้งหลาย ในกาลใด ปัจจันตนคร(เมืองชายแดน)ของพระราชา เป็นนครที่ป้องกันไว้ดีด้วยเครื่องป้องกันนคร ๗ ประการ และได้อาหาร ๔ อย่าง ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก
Idaṁ vuccati, bhikkhave, rañño paccantimaṁ nagaraṁ akaraṇīyaṁ bāhirehi paccatthikehi paccāmittehi.ในกาลนั้น เราจึงเรียกปัจจันตนครของพระราชานี้ว่า ศัตรูหมู่ปัจจามิตรภายนอกทำอะไรไม่ได้
Katamehi sattahi nagaraparikkhārehi suparikkhataṁ hoti?
suparikkhataṁ → suparikkhittaṁ (pts) | suparikkhittaṁ → T. suparikkhitaṁ; M6 surakkhitaṁ; M. suparikkhataṁ. (pts note)ปัจจันตนครชื่อว่าป้องกันดีด้วยเครื่องป้องกันนคร ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ
Idha, bhikkhave, rañño paccantime nagare esikā hoti gambhīranemā sunikhātā acalā asampavedhī.
gambhīranemā → gambhīranemi (mr) | asampavedhī → asampavedhi (cck, sya1ed, pts1ed) | asampavedhī → asampavedhi (pts) | gambhīranemā → gambhīranemi (cck: ka.) | asampavedhī → asampavedhi (cck: sī. syā.) | asampavedhi → T. asampadhi. (pts note)๑. ปัจจันตนครของพระราชามีเสาระเนียดขุดหลุมฝังลึกไว้เป็นอย่างดี ไม่หวั่นไหว ไม่คลอนแคลน
Iminā paṭhamena nagaraparikkhārena suparikkhataṁ hoti rañño paccantimaṁ nagaraṁ abbhantarānaṁ guttiyā bāhirānaṁ paṭighātāya.
suparikkhataṁ → suparikkhittaṁ (pts) | suparikkhittaṁ → M6 suparikkhataṁ. (pts note) | bāhirānaṁ → omitted by M8. (pts note)ปัจจันตนครของพระราชาชื่อว่าป้อง กันดี เพื่อคุ้มกันภัยภายในและป้องกันอันตรายภายนอก ด้วยเครื่อง ป้องกันนครประการที่ ๑ นี้
Puna caparaṁ, bhikkhave, rañño paccantime nagare parikkhā hoti gambhīrā ceva vitthatā ca.
parikkhā → parikhā khatā (bj) | parikhā → M. Ph. M8. S. parikkhā; T. parikkhākhatā; M6 -kkhatā; M7 parikhākhatā. (pts note) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | ceva → eva (pts)๒. ปัจจันตนครของพระราชามีคูลึกและกว้าง
Iminā dutiyena nagaraparikkhārena suparikkhataṁ hoti rañño paccantimaṁ nagaraṁ abbhantarānaṁ guttiyā bāhirānaṁ paṭighātāya.
suparikkhataṁ → suparikkhittaṁ (pts) | suparikkhittaṁ → T. -parikkhitaṁ; M6 M7 -parikhataṁ. (pts note) | nagaraparikkhārena → nagara parikkhārena (bjt)ปัจจันตนครของพระราชา ชื่อว่าป้องกันดีเพื่อคุ้มกันภัยภายในและป้องกันอันตรายภายนอก ด้วยเครื่องป้องกันนครประการที่ ๒ นี้
Puna caparaṁ, bhikkhave, rañño paccantime nagare anupariyāyapatho hoti ucco ceva vitthato ca.
nagare → M7 continues: bahuṁ āvudhaṁ, as further on. (pts note) | anupariyāyapatho → T. -yāyatho; Ph. -yāyapato; M8 -parikkhayāyapayo. (pts note) | anupariyāyapatho → anupariyāya patho (bjt) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | ceva → eva (pts)๓. ปัจจันตนครของพระราชามีทางเดินได้รอบ ทั้งสูงและกว้าง
Iminā tatiyena nagaraparikkhārena suparikkhataṁ hoti rañño paccantimaṁ nagaraṁ abbhantarānaṁ guttiyā bāhirānaṁ paṭighātāya.
suparikkhataṁ → suparikkhittaṁ (pts) | nagaraparikkhārena → nagara parikkhārena (bjt)ปัจจันต นครของพระราชาชื่อว่าป้องกันดี เพื่อคุ้มกันภัยภายในและป้องกัน อันตรายภายนอก ด้วยเครื่องป้องกันนครประการที่ ๓ นี้
Puna caparaṁ, bhikkhave, rañño paccantime nagare bahuṁ āvudhaṁ sannicitaṁ hoti salākañceva jevanikañca.
jevanikañca → jevaniyañca (bj, pts1ed) | salākañceva jevanikañca → salākaṁ ceva jevaniyañca (bj) | sannicitaṁ → sanniciṭaṁ (pts) | jevaniyañca → jevanikañca (bj: sīmu, machasaṁ) | jevanikañca → jevaniyañca (cck: sī. aṭṭha.) | bahuṁ → M. Ph. M8 bahu. (pts note) | salākañ → T. -kā; M6 -kaniyaṁ. (pts note) | jevanīyañ → M. S. -nikañ; Ph. vedhanikaṁ; M8 jeganikaṁ; T. pevanīyañ. (pts note) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | salākañceva jevanikañca → salākañ eva jevanīyañ ca (pts)๔. ปัจจันตนครของพระราชามีการสะสมอาวุธไว้มาก ทั้งที่เป็นอาวุธ แหลมยาวและอาวุธมีคม
Iminā catutthena nagaraparikkhārena suparikkhataṁ hoti rañño paccantimaṁ nagaraṁ abbhantarānaṁ guttiyā bāhirānaṁ paṭighātāya.
suparikkhataṁ → suparikkhittaṁ (pts)ปัจจันตนครของพระราชาชื่อว่าป้องกันดี เพื่อคุ้มกันภัยภายในและป้องกันอันตรายภายนอก ด้วยเครื่อง ป้องกันนครประการที่ ๔ นี้
Puna caparaṁ, bhikkhave, rañño paccantime nagare bahubalakāyo paṭivasati, seyyathidaṁ—
bahu → T. bahula. (pts note) | bahubalakāyo → bahu balakāyo (bjt, th, pts) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (bjt, th, pts) | caparaṁ → ca paraṁ (pts)๕. ปัจจันตนครของพระราชามีกองพลตั้งอาศัยอยู่มาก คือ
hatthārohā assārohā rathikā dhanuggahā celakā calakā piṇḍadāyakā uggā rājaputtā pakkhandino mahānāgā sūrā cammayodhino dāsakaputtā.
piṇḍadāyakā → piṇḍadāyikā (bj, pts) | sūrā → sūrā papphālikā (bj, sya-all) | celakā → Ph. cevakā; T. velakā. (pts note) | piṇḍadāyikā → Ph. M8. S. -dāyakā. (pts note) | pakkhandino → M8 -tino. (pts note) | sūrā → S. adds papphālikā. (pts note) | dāsakaputtā → M. Ph. dāsika- (pts note)พลช้าง พล ม้า พลรถ พลธนู หน่วยเชิญธง หน่วยจัดกระบวนทัพ หน่วยพลาธิการ หน่วยเสนาธิการ หน่วยจู่โจม หน่วยทหารหาญ หน่วยกล้าตาย หน่วยทหารเกราะหนัง หน่วยทหารทาส
Iminā pañcamena nagaraparikkhārena suparikkhataṁ hoti rañño paccantimaṁ nagaraṁ abbhantarānaṁ guttiyā bāhirānaṁ paṭighātāya.
suparikkhataṁ → suparikkhittaṁ (pts)ปัจจันตนครของพระราชา ชื่อว่าป้องกันดี เพื่อคุ้มกันภัยภายในและป้องกันอันตรายภายนอก ด้วยเครื่องป้องกันนครประการที่ ๕ นี้
Puna caparaṁ, bhikkhave, rañño paccantime nagare dovāriko hoti paṇḍito byatto medhāvī aññātānaṁ nivāretā ñātānaṁ pavesetā.
byatto → vyatto (bjt, pts) | caparaṁ → ca paraṁ (pts)๖. ปัจจันตนครของพระราชามีทหารยามฉลาด เฉียบแหลม มีปัญญา คอยกันคนที่ไม่รู้จักไม่ให้เข้าไป ให้คนที่รู้จักเข้าไป
Iminā chaṭṭhena nagaraparikkhārena suparikkhataṁ hoti rañño paccantimaṁ nagaraṁ abbhantarānaṁ guttiyā bāhirānaṁ paṭighātāya.
suparikkhataṁ → suparikkhittaṁ (pts) | suparikkhittaṁ → T. M7 -kkhataṁ; M6 -kkhitaṁ. (pts note)ปัจจันตนครของ พระราชาชื่อว่าป้องกันดี เพื่อคุ้มกันภัยภายในและป้องกันอันตราย ภายนอก ด้วยเครื่องป้องกันนครประการที่ ๖ นี้
Puna caparaṁ, bhikkhave, rañño paccantime nagare pākāro hoti ucco ceva vitthato ca vāsanalepanasampanno ca.
ca → omitted by T. M6. M7. (pts note) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | ceva → eva (pts)๗. ปัจจันตนครของพระราชามีกำแพงสูงและกว้าง พร้อมด้วยป้อมก่ออิฐ ถือปูนดี
Iminā sattamena nagaraparikkhārena suparikkhataṁ hoti rañño paccantimaṁ nagaraṁ abbhantarānaṁ guttiyā bāhirānaṁ paṭighātāya.
suparikkhataṁ → suparikkhittaṁ (pts) | suparikkhittaṁ → T. -kkhitaṁ; M6 -kkhataṁ and -kkhitaṁ. (pts note)ปัจจันตนครของพระราชาชื่อว่าป้องกันดี เพื่อคุ้มกันภัย ภายในและป้องกันอันตรายภายนอก ด้วยเครื่องป้องกันนครประการ ที่ ๗ นี้
Imehi sattahi nagaraparikkhārehi suparikkhataṁ hoti.
suparikkhataṁ → suparikkhittaṁ (pts) | suparikkhittaṁ → T. -kkhataṁ; M6 M7 -kkhitaṁ. (pts note) | nagaraparikkhārehi → nagara-parikkhārehi (bjt)
Katamesaṁ catunnaṁ āhārānaṁ nikāmalābhī hoti akicchalābhī akasiralābhī?อาหาร ๔ อย่างที่ได้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก อะไรบ้าง คือ
Idha, bhikkhave, rañño paccantime nagare bahuṁ tiṇakaṭṭhodakaṁ sannicitaṁ hoti abbhantarānaṁ ratiyā aparitassāya phāsuvihārāya bāhirānaṁ paṭighātāya.
tiṇakaṭṭhodakaṁ → T. tina (sic) kaṭṭho hoti dakaṁ. (pts note) | ratiyā → T. rathiyā. (pts note) | bahuṁ → bahu (th)๑. ปัจจันตนครของพระราชานี้ มีการสะสมหญ้า ไม้ และน้ำไว้มาก เพื่อความอุ่นใจ เพื่อความไม่สะดุ้งกลัว เพื่อความอยู่ผาสุกของ ประชาชนภายใน และเพื่อป้องกันอันตรายภายนอก
Puna caparaṁ, bhikkhave, rañño paccantime nagare bahuṁ sāliyavakaṁ sannicitaṁ hoti abbhantarānaṁ ratiyā aparitassāya phāsuvihārāya bāhirānaṁ paṭighātāya.
bahuṁ → M. Ph. M8 bahu. (pts note) | caparaṁ → ca paraṁ (pts)๒. ปัจจันตนครของพระราชา มีการสะสมข้าวสาลี และข้าวเหนียว ไว้มาก เพื่อความอุ่นใจ เพื่อความไม่สะดุ้งกลัว เพื่อความอยู่ผาสุก ของประชาชนภายใน และเพื่อป้องกันอันตรายภายนอก
Puna caparaṁ, bhikkhave, rañño paccantime nagare bahuṁ tilamuggamāsāparaṇṇaṁ sannicitaṁ hoti abbhantarānaṁ ratiyā aparitassāya phāsuvihārāya bāhirānaṁ paṭighātāya.
tilamuggamāsāparaṇṇaṁ sannicitaṁ → tilamāsamuggāparannaṁ sannicastaṁ (bj) | bahuṁ → M. M8. T. M7 bahu; Ph. bahū. (pts note) | tilamuggamāsāparaṇṇaṁ → M8 -mogga-; T. M7 tilamāsamuggāparaṇṇaṁ; M6 -muggāpannaṁ. (pts note) | paṭighātāya → paṭighātā ya (bjt) | caparaṁ → ca paraṁ (pts)๓. ปัจจันตนครของพระราชา มีการสะสมอปรัณณชาติ คือ งา ถั่วเขียว ถั่วทอง ไว้มาก เพื่อความอุ่นใจ เพื่อความไม่สะดุ้งกลัว เพื่อความ อยู่ผาสุกของประชาชนภายใน และเพื่อป้องกันอันตรายภายนอก
Puna caparaṁ, bhikkhave, rañño paccantime nagare bahuṁ bhesajjaṁ sannicitaṁ hoti, seyyathidaṁ—
bahuṁ → M. M8 bahu. (pts note) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (bjt, th, pts) | caparaṁ → ca paraṁ (pts)๔. ปัจจันตนครของพระราชา มีการสะสมเภสัช คือ
sappi navanītaṁ telaṁ madhu phāṇitaṁ loṇaṁ abbhantarānaṁ ratiyā aparitassāya phāsuvihārāya bāhirānaṁ paṭighātāya.เนยใส เนยข้น น้ำมัน น้ำผึ้ง น้ำอ้อย เกลือ ไว้มาก เพื่อความอุ่นใจ เพื่อความไม่ สะดุ้งกลัว เพื่อความอยู่ผาสุกของประชาชนภายใน และเพื่อป้องกัน อันตรายภายนอก
Imesaṁ kho, bhikkhave, catunnaṁ āhārānaṁ nikāmalābhī hoti akicchalābhī akasiralābhī.
kho bhikkhave → (sya-all, pts) | Imesaṁ → M. Ph. M8 insert kho bhikkhave. (pts note) | akicchalābhī → M8 adds hoti. (pts note)ภิกษุทั้งหลาย อาหาร ๔ อย่างนี้แล ที่ได้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก
Yato kho, bhikkhave, rañño paccantimaṁ nagaraṁ imehi sattahi nagaraparikkhārehi suparikkhataṁ hoti, imesañca catunnaṁ āhārānaṁ nikāmalābhī hoti akicchalābhī akasiralābhī.
imesañca → imesaṁ (bj) | imehi → (sya-all) | imesañca catunnaṁ → catunnañca (sya-all) | suparikkhataṁ → suparikkhittaṁ (pts) | nagaraṁ → M. Ph. M8 continue: akaranīyaṁ bāhirehi, as further on. (pts note) | suparikkhittaṁ → T. M6. M7 -kkhataṁ. (pts note) | imesañ → omitted by S. (pts note) | ca → omitted by T. M6. M7. S. (pts note) | catunnaṁ → S. -nañ ca. (pts note) | imesañca → imesañ ca (pts)ภิกษุทั้งหลาย ในกาลใด ปัจจันตนครของพระราชาเป็นนครป้องกันไว้ดี ด้วย เครื่องป้องกันนคร ๗ ประการนี้ และได้อาหาร ๔ ประการนี้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก
Idaṁ vuccati, bhikkhave, rañño paccantimaṁ nagaraṁ akaraṇīyaṁ bāhirehi paccatthikehi paccāmittehi.
vuccati → T. uccati. (pts note)ในกาลนั้น เราจึงเรียกปัจจันตนครของพระราชานี้ว่า ศัตรูหมู่ปัจจามิตรภายนอกทำอะไรไม่ได้
Evamevaṁ kho, bhikkhave, yato ariyasāvako sattahi saddhammehi samannāgato hoti, catunnañca jhānānaṁ ābhicetasikānaṁ diṭṭhadhammasukhavihārānaṁ nikāmalābhī hoti akicchalābhī akasiralābhī.
ābhicetasikānaṁ → abhicetasikānaṁ (pts) | saddhammehi → M6. M7 dhammehi; T. yato kho hi. (pts note) | ca → omitted by T. (pts note) | abhicetasikānaṁ → S. ābhi- (pts note) | hoti → omitted by M. Ph. M8. (pts note) | evamevaṁ → evameva (bjt, th) | evamevaṁ → evam eva (pts) | catunnañca → catunnañ ca (pts)ภิกษุทั้งหลาย ในทำนองเดียวกัน ในกาลใด อริยสาวกประกอบด้วยสัทธรรม ๗ ประการ และได้ฌาน ๔ ประการ อันมีในจิตยิ่งซึ่งเป็นเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก
Ayaṁ vuccati, bhikkhave, ariyasāvako akaraṇīyo mārassa akaraṇīyo pāpimato.ในกาลนั้น เราจึงเรียกอริยสาวกนี้ว่า มารมีบาปก็ทำอะไรไม่ได้
Katamehi sattahi saddhammehi samannāgato hoti?
hoti → (bj) | hoti → omitted by M6. (pts note)อริยสาวกประกอบด้วยสัทธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ
Seyyathāpi, bhikkhave, rañño paccantime nagare esikā hoti gambhīranemā sunikhātā acalā asampavedhī abbhantarānaṁ guttiyā bāhirānaṁ paṭighātāya.
asampavedhī → asampavedhi (sya-all, pts) | gambhīranemā → T. -nevā; M. Ph. M8 -nemi. (pts note) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)
Evamevaṁ kho, bhikkhave, ariyasāvako saddho hoti, saddahati tathāgatassa bodhiṁ
saddahati → saddhati (pts) | evamevaṁ → evameva (bjt, th) | evamevaṁ → evam eva (pts)๑. อริยสาวกเป็นผู้มีศรัทธา คือเชื่อปัญญาเครื่องตรัสรู้ของตถาคตว่า
‘itipi so …pe… buddho bhagavā’ti.
so → so bhagavā (sya-all) | bhagavāti saddhesiko → bhagavā ti saddhāsiko (pts) | Bhagavā → M. la; Ph. pa; M8 gha; S. pe, then buddho. (pts note) | pe → spelled out in full (bjt)‘แม้เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ฯลฯ เป็นพระพุทธเจ้า เป็นพระผู้มีพระภาค’ เปรียบเหมือนปัจจันตนครของพระราชา มี เสาระเนียดขุดหลุมฝังลึกไว้เป็นอย่างดี ไม่หวั่นไหว ไม่คลอนแคลน เพื่อคุ้มกันภัยภายในและป้องกันอันตรายภายนอก
Saddhesiko, bhikkhave, ariyasāvako akusalaṁ pajahati, kusalaṁ bhāveti;
saddhesiko → saddhāsiko (sya-all) | Saddhāsiko → M. Ph. M8 saddho ca kho; T. saddho; M6. M7 saddhehi kho. (pts note)ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกเป็นผู้มีศรัทธาเหมือนเสาระเนียด ย่อมละอกุศล เจริญ กุศล
sāvajjaṁ pajahati, anavajjaṁ bhāveti;ละธรรมที่มีโทษ เจริญธรรมที่ไม่มีโทษ
suddhaṁ attānaṁ pariharati.บริหารตนให้บริสุทธิ์
Iminā paṭhamena saddhammena samannāgato hoti.อริยสาวกประกอบด้วยสัทธรรมประการที่ ๑ นี้
Seyyathāpi, bhikkhave, rañño paccantime nagare parikkhā hoti gambhīrā ceva vitthatā ca abbhantarānaṁ guttiyā bāhirānaṁ paṭighātāya.
parikkhā → parikhā (bjt, pts) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | ceva → eva (pts)
Evamevaṁ kho, bhikkhave, ariyasāvako hirīmā hoti, hirīyati kāyaduccaritena vacīduccaritena manoduccaritena, hirīyati pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ samāpattiyā.
hirīmā → hirimā (bj, pts) | hirīyati → hiriyati (sya-all, pts) | hiriyati → omitted by T. (pts note) | evamevaṁ → evameva (bjt, th) | evamevaṁ → evam eva (pts)๒. อริยสาวกเป็นผู้มีหิริ คือ ละอายต่อกายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต ละอายต่อการประกอบบาปอกุศลธรรม เปรียบเหมือนปัจจันตนคร ของพระราชา มีคูลึกและกว้าง เพื่อคุ้มกันภัยภายในและป้องกัน อันตรายภายนอก
Hirīparikkho kho, bhikkhave, ariyasāvako akusalaṁ pajahati, kusalaṁ bhāveti;
hirīparikkho kho → hiriparikho (bj, pts) | kho → (sya-all) | hiriparikho → hirīparikkho kho (bj: machasaṁ) | Hiriparikho → M. Ph. M8 hirimā kho. (pts note)ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้มีหิริเหมือนคู ย่อมละอกุศล เจริญกุศล
sāvajjaṁ pajahati, anavajjaṁ bhāveti;ละธรรมที่มีโทษ เจริญธรรมที่ไม่มีโทษ
suddhaṁ attānaṁ pariharati.บริหารตนให้บริสุทธิ์
Iminā dutiyena saddhammena samannāgato hoti.
hoti → omitted by M8. (pts note)อริยสาวกประกอบด้วยสัทธรรมประการ ที่ ๒ นี้
Seyyathāpi, bhikkhave, rañño paccantime nagare anupariyāyapatho hoti ucco ceva vitthato ca abbhantarānaṁ guttiyā bāhirānaṁ paṭighātāya.
seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | ceva → eva (pts)
Evamevaṁ, kho, bhikkhave, ariyasāvako ottappī hoti, ottappati kāyaduccaritena vacīduccaritena manoduccaritena, ottappati pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ samāpattiyā.
evamevaṁ → evameva (bjt, th) | evamevaṁ → evam eva (pts)๓. อริยสาวกเป็นผู้มีโอตตัปปะ คือ สะดุ้งกลัวต่อกายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต สะดุ้งกลัวต่อการประกอบบาปอกุศลธรรม เปรียบเหมือน ปัจจันตนครของพระราชา มีทางเดินได้รอบ ทั้งสูงและกว้าง เพื่อ คุ้มกันภัยภายในและป้องกันอันตรายภายนอก
Ottappapariyāyapatho, bhikkhave, ariyasāvako akusalaṁ pajahati, kusalaṁ bhāveti;
ottappapariyāyapatho → ottappaparīyāya patho (bj) | Ottappapariyāyapatho → M8 -sato; M. Ph. ottappī kho. (pts note)ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้มีโอตตัปปะเหมือนทางเดินรอบกำแพง ย่อมละอกุศล เจริญกุศล
sāvajjaṁ pajahati, anavajjaṁ bhāveti;ละธรรมที่มีโทษ เจริญธรรมที่ไม่มีโทษ
suddhaṁ attānaṁ pariharati.บริหารตนให้ บริสุทธิ์
Iminā tatiyena saddhammena samannāgato hoti.อริยสาวกประกอบด้วยสัทธรรมประการที่ ๓ นี้
Seyyathāpi, bhikkhave, rañño paccantime nagare bahuṁ āvudhaṁ sannicitaṁ hoti salākañceva jevanikañca abbhantarānaṁ guttiyā bāhirānaṁ paṭighātāya.
salākañceva jevanikañca → salākaṁ ceva jevaniyañca (bj) | bahuṁ → M. Ph. M8 bahu. (pts note) | jevanīyañ → M. M8. S. jevanikañ; Ph. vedanikañ. (pts note) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | salākañceva jevanikañca → salākañ eva jevanīyañ ca (pts)
Evamevaṁ kho, bhikkhave, ariyasāvako bahussuto hoti …pe… diṭṭhiyā suppaṭividdhā.
hoti → M. la; Ph. M8 pa; S. pe, then diṭṭhiyā. (pts note) | evamevaṁ → evameva (bjt, th) | pe → spelled out in full (bjt)๔. อริยสาวกเป็นพหูสูต ฯลฯ แทงตลอดดีด้วยทิฏฐิ เปรียบเหมือน ปัจจันตนครของพระราชา มีการสะสมอาวุธไว้มาก ทั้งที่เป็นอาวุธ แหลมยาวและอาวุธมีคม เพื่อคุ้มกันภัยภายในและป้องกัน อันตรายภายนอก
Sutāvudho, bhikkhave, ariyasāvako akusalaṁ pajahati, kusalaṁ bhāveti;
Sutāvudho → all MSS. exc. S. have sutavā; M. Ph. M8 add kho. (pts note)ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้มีสุตะเหมือนอาวุธ ย่อมละอกุศล เจริญกุศล
sāvajjaṁ pajahati, anavajjaṁ bhāveti;ละธรรมที่มีโทษ เจริญธรรมที่ไม่มีโทษ
suddhaṁ attānaṁ pariharati.บริหารตนให้บริสุทธิ์
Iminā catutthena saddhammena samannāgato hoti.
samannāgato → samannāgate (bj)อริยสาวกประกอบด้วยสัทธรรมประการที่ ๔ นี้
Seyyathāpi, bhikkhave, rañño paccantime nagare bahubalakāyo paṭivasati, seyyathidaṁ—
bahubalakāyo → bahu balakāyo (bjt, th, pts) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (bjt, th, pts) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)
hatthārohā assārohā rathikā dhanuggahā celakā calakā piṇḍadāyakā uggā rājaputtā pakkhandino mahānāgā sūrā cammayodhino dāsakaputtā abbhantarānaṁ guttiyā bāhirānaṁ paṭighātāya.
piṇḍadāyakā → piṇḍadāyikā (bj, pts) | sūrā → sūrā papphālikā (sya-all) | assārohā → omitted by T. (pts note) | piṇḍadāyikā → S. -dāyakā. (pts note) | pakkhandino → M8 -tino. (pts note) | sūrā → S. adds papphālikā. (pts note) | dāsakaputtā → Ph. dāsika- (pts note)
Evamevaṁ kho, bhikkhave, ariyasāvako āraddhavīriyo viharati akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya, kusalānaṁ dhammānaṁ upasampadāya, thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu.
evamevaṁ → evameva (bjt, th) | āraddhavīriyo → āraddhaviriyo (bjt, th, pts) | evamevaṁ → evam eva (pts)๕. อริยสาวกเป็นผู้ปรารภความเพียร เพื่อละอกุศลธรรม เพื่อให้กุศล ธรรมเกิด มีความเข้มแข็ง มีความบากบั่นมั่นคง ไม่ทอดธุระใน กุศลธรรมทั้งหลายอยู่ เปรียบเหมือนปัจจันตนครของพระราชา มี กองพลตั้งอาศัยอยู่มาก คือ พลช้าง พลม้า พลรถ พลธนู หน่วย เชิญธง หน่วยจัดกระบวนทัพ หน่วยพลาธิการ หน่วยเสนาธิการ หน่วยจู่โจม หน่วยทหารหาญ หน่วยกล้าตาย หน่วยทหาร เกราะหนัง หน่วยทหารทาส เพื่อคุ้มกันภัยภายในและป้องกันอันตราย ภายนอก
Vīriyabalakāyo, bhikkhave, ariyasāvako akusalaṁ pajahati, kusalaṁ bhāveti;
Viriyabalakāyo → T. M6. M7 viriyabalo. (pts note)ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกมีความเพียรเหมือนกองทัพ ย่อมละอกุศล เจริญกุศล
sāvajjaṁ pajahati, anavajjaṁ bhāveti;ละธรรมที่มีโทษ เจริญธรรมที่ไม่มีโทษ
suddhaṁ attānaṁ pariharati.บริหารตนให้บริสุทธิ์
Iminā pañcamena saddhammena samannāgato hoti.อริยสาวกประกอบด้วยสัทธรรมประการที่ ๕ นี้
Seyyathāpi, bhikkhave, rañño paccantime nagare dovāriko hoti paṇḍito byatto medhāvī aññātānaṁ nivāretā ñātānaṁ pavesetā abbhantarānaṁ guttiyā bāhirānaṁ paṭighātāya.
byatto → viyatto (bj) | pavesetā → T. sahavesetā. (pts note) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | byatto → vyatto (pts)
Evamevaṁ kho, bhikkhave, ariyasāvako satimā hoti paramena satinepakkena samannāgato cirakatampi cirabhāsitampi saritā anussaritā.
anussaritā → M. M8 anusa- (pts note) | evamevaṁ → evameva (bjt, th) | evamevaṁ → evam eva (pts) | cirakatampi cirabhāsitampi → cirakatam pi cirabhāsitam pi (pts)๖. อริยสาวกเป็นผู้มีสติ คือ ประกอบด้วยสติปัญญาเครื่องรักษาตน อย่างยิ่ง ระลึกถึงสิ่งที่ทำคำที่พูดแม้นานได้ เปรียบเหมือนปัจจันตนครของพระราชา มีทหารยามฉลาดเฉียบแหลม มีปัญญา คอยกัน คนที่ไม่รู้จักไม่ให้เข้าไป ให้คนที่รู้จักเข้าไป เพื่อคุ้มกันภัยภายใน และป้องกันอันตรายภายนอก
Satidovāriko, bhikkhave, ariyasāvako akusalaṁ pajahati, kusalaṁ bhāveti;
Satidovāriko → M6 dovāriko. (pts note) | satidovāriko → sati dovāriko (bjt)ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้มีสติ เหมือนทหารยาม ย่อมละอกุศล เจริญกุศล
sāvajjaṁ pajahati, anavajjaṁ bhāveti;ละธรรมที่มีโทษ เจริญ ธรรมที่ไม่มีโทษ
suddhaṁ attānaṁ pariharati.บริหารตนให้บริสุทธิ์
Iminā chaṭṭhena saddhammena samannāgato hoti.อริยสาวกประกอบด้วย สัทธรรมประการที่ ๖ นี้
Seyyathāpi, bhikkhave, rañño paccantime nagare pākāro hoti ucco ceva vitthato ca vāsanalepanasampanno ca abbhantarānaṁ guttiyā bāhirānaṁ paṭighātāya.
pākāro → T. pānākāro. (pts note) | vāsanalepanasampanno → M8 vāpana- (pts note) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | ceva → eva (pts)
Evamevaṁ kho, bhikkhave, ariyasāvako paññavā hoti udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammā dukkhakkhayagāminiyā.
evamevaṁ → evameva (bjt, th) | sammā dukkhakkhayagāminiyā → sammādukkhakkhayagāminiyā (bjt, th, pts) | evamevaṁ → evam eva (pts)๗. อริยสาวกก็ฉันนั้นเหมือนกัน เป็นผู้มีปัญญา คือ ประกอบด้วย ปัญญาเครื่องพิจารณาเห็นทั้งความเกิดและความดับอันเป็นอริยะ ชำแรกกิเลสให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบ เปรียบเหมือนปัจจันตนคร ของพระราชา มีกำแพงสูงและกว้าง พร้อมด้วยป้อมก่ออิฐถือปูนดี เพื่อคุ้มกันภัยภายในและป้องกันอันตรายภายนอก
Paññāvāsanalepanasampanno, bhikkhave, ariyasāvako akusalaṁ pajahati, kusalaṁ bhāveti;
Paññāvāsanalepanasampanno → M8 paññāyavapanalepana- (pts note)ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกถึงพร้อมด้วยปัญญาเหมือนป้อมที่ก่ออิฐถือปูนดี ย่อมละ อกุศล เจริญกุศล
sāvajjaṁ pajahati, anavajjaṁ bhāveti;ละธรรมที่มีโทษ เจริญธรรมที่ไม่มีโทษ
suddhaṁ attānaṁ pariharati.บริหาร ตนให้บริสุทธิ์
Iminā sattamena saddhammena samannāgato hoti.อริยสาวกประกอบด้วยสัทธรรมประการที่ ๗ นี้
Imehi sattahi saddhammehi samannāgato hoti.
saddhammehi → dhammehi (bj)ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกประกอบด้วยสัทธรรม ๗ ประการนี้
Katamesaṁ catunnaṁ jhānānaṁ ābhicetasikānaṁ diṭṭhadhammasukhavihārānaṁ nikāmalābhī hoti akicchalābhī akasiralābhī?
ābhicetasikānaṁ → abhicetasikānaṁ (pts) | abhicetasikānaṁ → S. ābhi- (pts note) | akicchalābhī → M8. T. add hoti. (pts note)ฌาน ๔ ประการ อันมีในจิตยิ่งซึ่งเป็นเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน ที่อริยสาวก ได้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก อะไรบ้าง คือ
Seyyathāpi, bhikkhave, rañño paccantime nagare bahuṁ tiṇakaṭṭhodakaṁ sannicitaṁ hoti abbhantarānaṁ ratiyā aparitassāya phāsuvihārāya bāhirānaṁ paṭighātāya.
bahuṁ → M. Ph. M8. T. M7 bahu. (pts note) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)
Evamevaṁ kho, bhikkhave, ariyasāvako vivicceva kāmehi …pe… paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati
kāmehi → M. la; Ph. M8 pa; S. pe, then paṭhamaṁ jh- (pts note) | jhānaṁ → T. M6. M7 -majjh-, and so also in the other cases. (pts note) | evamevaṁ → evameva (bjt, th) | + → vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ (bjt)๑. อริยสาวกสงัดจากกามและอกุศลธรรมทั้งหลายแล้วบรรลุปฐมฌาน ฯลฯ
attano ratiyā aparitassāya phāsuvihārāya okkamanāya nibbānassa.เพื่อความอุ่นใจ เพื่อความไม่สะดุ้งกลัว เพื่อความอยู่ผาสุก ของตน เพื่อก้าวลงสู่นิพพาน เปรียบเหมือนปัจจันตนครของ พระราชา มีการสะสมหญ้า ไม้ และน้ำไว้มากเพื่อความอุ่นใจ เพื่อ ความไม่สะดุ้งกลัว เพื่อความอยู่ผาสุกของประชาชนภายใน และเพื่อ ป้องกันอันตรายภายนอก
Seyyathāpi, bhikkhave, rañño paccantime nagare bahuṁ sāliyavakaṁ sannicitaṁ hoti abbhantarānaṁ ratiyā aparitassāya phāsuvihārāya bāhirānaṁ paṭighātāya.
bahuṁ → M. Ph. M8 bahu; M7 bahuṁ. (pts note) | phāsuvihārāya → omitted by M8. (pts note) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)
Evamevaṁ kho, bhikkhave, ariyasāvako vitakkavicārānaṁ vūpasamā …pe… dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati
evamevaṁ → evameva (bjt, th) | pe → spelled out in full (bjt, pts) | evamevaṁ → evam eva (pts)๒. อริยสาวก เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป บรรลุทุติยฌาน ฯลฯ
attano ratiyā aparitassāya phāsuvihārāya okkamanāya nibbānassa.เพื่อความอุ่นใจ เพื่อความไม่สะดุ้งกลัว เพื่อความอยู่ผาสุกของตน เพื่อก้าวลงสู่นิพพาน เปรียบเหมือนปัจจันตนครของพระราชามีการ สะสมข้าวสาลีและข้าวเหนียวไว้มากเพื่อความอุ่นใจ เพื่อความไม่ สะดุ้งกลัว เพื่อความอยู่ผาสุกของประชาชนภายใน และเพื่อ ป้องกันอันตรายภายนอก
Seyyathāpi, bhikkhave, rañño paccantime nagare bahuṁ tilamuggamāsāparaṇṇaṁ sannicitaṁ hoti abbhantarānaṁ ratiyā aparitassāya phāsuvihārāya bāhirānaṁ paṭighātāya.
tilamuggamāsāparaṇṇaṁ → tilamuggamāsāparannaṁ (bj) | bahuṁ → M. Ph. M8. M7 bahu. (pts note) | tilamuggamāsāparaṇṇaṁ → M8 -mogga-; T. M6 tilamāsamuggā- (pts note) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)
Evamevaṁ kho, bhikkhave, ariyasāvako pītiyā ca virāgā …pe… tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati
pītiyā → pītiyāca virāgā upekkhako (bj) | virāgā → M. la; Ph. M8 pa; S. pe, then dutiyaṁ (tatiyaṁ) jh- (pts note) | evamevaṁ → evameva (bjt, th) | pītiyā → pītiyāca virāgā upekkhako ca viharati sato (bjt) | pe → spelled out in full (bjt, pts) | evamevaṁ → evam eva (pts)๓. อริยสาวก เพราะปีติคลายไป บรรลุตติยฌาน ฯลฯ
attano ratiyā aparitassāya phāsuvihārāya okkamanāya nibbānassa.เพื่อความอุ่นใจ เพื่อความไม่สะดุ้งกลัว เพื่อความอยู่ผาสุกของตน เพื่อก้าวลงสู่นิพพาน เปรียบเหมือนปัจจันตนครของพระราชา มีการสะสมอปรัณณชาติ คือ งา ถั่วเขียว ถั่วทอง ไว้มากเพื่อความอุ่นใจ เพื่อความไม่ สะดุ้งกลัว เพื่อความอยู่ผาสุกของประชาชนภายใน และป้องกัน อันตรายภายนอก
Seyyathāpi, bhikkhave, rañño paccantime nagare bahuṁ bhesajjaṁ sannicitaṁ hoti, seyyathidaṁ—
bahuṁ → M. Ph. T. bahu; M8 bahū. (pts note) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (bjt, th, pts) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)
sappi navanītaṁ telaṁ madhu phāṇitaṁ loṇaṁ abbhantarānaṁ ratiyā aparitassāya phāsuvihārāya bāhirānaṁ paṭighātāya.
phāṇitaṁ → T. M6. M7 write always pphā- (pts note) | phāsuvihārāya → T. -rānaṁ. (pts note) | bāhirānaṁ → omitted by T. (pts note)
Evamevaṁ kho, bhikkhave, ariyasāvako sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati
atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ → atthagamā adukkhaṁ asukhaṁ (bj) | pahānā → S. pe, then catutthaṁ. (pts note) | upekhāsatipārisuddhiṁ → M. Ph. -suddhaṁ. (pts note) | evamevaṁ → evameva (bjt, th) | evamevaṁ → evam eva (pts) | pubbeva → pubb eva (pts)๔. อริยสาวก เพราะละสุขและทุกข์ได้ เพราะโสมนัสและโทมนัสดับ ไปก่อนแล้ว บรรลุจตุตถฌาน ฯลฯ
attano ratiyā aparitassāya phāsuvihārāya okkamanāya nibbānassa.เพื่อความอุ่นใจ เพื่อความไม่ สะดุ้งกลัว เพื่อความอยู่ผาสุกของตน เพื่อก้าวลงสู่นิพพาน เปรียบ เหมือนปัจจันตนครของพระราชา มีการสะสมเภสัช คือ เนยใส เนยข้น น้ำมัน น้ำผึ้ง น้ำอ้อย เกลือ ไว้มาก เพื่อความอุ่นใจ เพื่อ ความไม่สะดุ้งกลัว เพื่อความอยู่ผาสุกของประชาชนภายในและ ป้องกันอันตรายภายนอก
Imesaṁ catunnaṁ jhānānaṁ ābhicetasikānaṁ diṭṭhadhammasukhavihārānaṁ nikāmalābhī hoti akicchalābhī akasiralābhī.
ābhicetasikānaṁ → abhicetasikānaṁ (pts) | abhicetasikānaṁ → S. ābhi- (pts note) | akasiralābhī → M. Ph. M8 continue: Ayaṁ vuccati and so on. (pts note)ฌาน ๔ ประการนี้อันมีในจิตยิ่งซึ่งเป็นเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบันที่อริยสาวก ได้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก
Yato kho, bhikkhave, ariyasāvako imehi sattahi saddhammehi samannāgato hoti, imesañca catunnaṁ jhānānaṁ ābhicetasikānaṁ diṭṭhadhammasukhavihārānaṁ nikāmalābhī hoti akicchalābhī akasiralābhī.
yato → yato ca (bj) | imesañca → imesaṁ (bj) | ābhicetasikānaṁ → abhicetasikānaṁ (pts) | saddhammehi → T. dhammehi. (pts note) | imesañca → imesañ ca (pts)ภิกษุทั้งหลาย ในกาลใดแล อริยสาวกประกอบด้วยสัทธรรม ๗ ประการนี้ และได้ฌาน ๔ ประการ อันมีในจิตยิ่งซึ่งเป็นเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบันนี้ตามความ ปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก
Ayaṁ vuccati, bhikkhave, ariyasāvako akaraṇīyo mārassa akaraṇīyo pāpimato”ti.
pāpimatoti tatiyaṁ → pāpimato ti (pts)ภิกษุทั้งหลาย ในกาลนั้น เราจึงเรียก อริยสาวกนี้ว่า มารมีบาปก็ทำอะไรไม่ได้