Nibbānasukhasutta๓๔ นิพพานสุขสูตร
Ekaṁ samayaṁ āyasmā sāriputto rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe.
+ → evaṁ me sutaṁ (bjt)สมัยหนึ่ง ท่านพระสารีบุตรอยู่ ณ พระเวฬุวัน กลันทกนิวาปสถาน เขตกรุงราชคฤห์ ณ ที่นั้นแล
Tatra kho āyasmā sāriputto bhikkhū āmantesi:
bhikkhū → bhikkhu (bj)ท่านพระสารีบุตรกล่าวกับภิกษุทั้งหลายว่า
“sukhamidaṁ, āvuso, nibbānaṁ.“ผู้มีอายุ ทั้งหลาย นิพพานนี้เป็นสุข
Sukhamidaṁ, āvuso, nibbānan”ti.นิพพานนี้เป็นสุข”
Evaṁ vutte, āyasmā udāyī āyasmantaṁ sāriputtaṁ etadavoca:
udāyī → udāyi (sya-all)เมื่อท่านพระสารีบุตรกล่าวอย่างนี้แล้ว ท่านพระอุทายีได้กล่าวกับท่านพระ สารีบุตรดังนี้ว่า
“kiṁ panettha, āvuso sāriputta, sukhaṁ yadettha natthi vedayitan”ti?“ท่านสารีบุตร ก็นิพพานนี้ไม่มีเวทนา จะเป็นสุขได้อย่างไร”
“Etadeva khvettha, āvuso, sukhaṁ yadettha natthi vedayitaṁ.
khvettha → khottha (bj) | khottha → khvettha (bj: machasaṁ)ท่านพระสารีบุตรกล่าวว่า ผู้มีอายุ นิพพานที่ไม่มีเวทนานั่นแลเป็นสุข
Pañcime, āvuso, kāmaguṇā.กามคุณ ๕ ประการนี้ กามคุณ ๕ ประการ
Katame pañca?อะไรบ้าง คือ
Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā,
kāmūpasaṁhitā rajanīyā → kāmūpasañhitā rajaniyā (th)๑. รูปที่พึงรู้แจ้งทางตา อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด
sotaviññeyyā saddā …pe…๒. เสียงที่พึงรู้แจ้งทางหู ฯลฯ
ghānaviññeyyā gandhā …๓. กลิ่นที่พึงรู้แจ้งทางจมูก ฯลฯ
jivhāviññeyyā rasā …๔. รสที่พึงรู้แจ้งทางลิ้น ฯลฯ
kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā—
kāmūpasaṁhitā rajanīyā → kāmūpasañhitā rajaniyā (th)๕. โผฏฐัพพะที่พึงรู้แจ้งทางกาย อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด
ime kho, āvuso, pañca kāmaguṇā.
pañca kāmaguṇā → pañcakāmaguṇā (bjt)ผู้มีอายุ กามคุณ ๕ ประการนี้แล
Yaṁ kho, āvuso, ime pañca kāmaguṇe paṭicca uppajjati sukhaṁ somanassaṁ, idaṁ vuccatāvuso, kāmasukhaṁ.
pañca kāmaguṇe → pañcakāmaguṇe (bjt)ผู้มีอายุ สุขโสมนัสที่อาศัยกามคุณ ๕ ประการเกิดขึ้น เรียกว่า กามสุข
Idhāvuso, bhikkhu vivicceva kāmehi …pe… paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
paṭhamaṁ jhānaṁ → paṭhamajjhānaṁ (sya-all) | + → vivicca akusalehi dhammehi (bjt)ภิกษุในธรรมวินัยนี้ สงัดจากกาม ฯลฯ บรรลุปฐมฌาน ฯลฯ
Tassa ce, āvuso, bhikkhuno iminā vihārena viharato kāmasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti, svassa hoti ābādho.
svassa → svāssa (bj, sya-all)ถ้าเมื่อภิกษุนั้น อยู่ด้วยวิหารธรรมนี้ สัญญามนสิการที่ประกอบด้วยกามยังฟุ้งขึ้น ข้อนั้นเป็นความ กดดัน แก่ภิกษุนั้น
Seyyathāpi, āvuso, sukhino dukkhaṁ uppajjeyya yāvadeva ābādhāya;
yāvadeva → yāva deva (th)ทุกข์พึงเกิดขึ้นแก่คนผู้มีสุขเพียงเพื่อความกดดัน แม้ฉันใด
evamevassa te kāmasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa hoti ābādho.
svassa → svāssa (bj, sya-all)สัญญามนสิการที่ประกอบด้วยกามเหล่านั้น ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ย่อมฟุ้งขึ้นแก่ ภิกษุนั้น ข้อนั้นเป็นความกดดันแก่ภิกษุนั้น
Yo kho panāvuso, ābādho dukkhametaṁ vuttaṁ bhagavatā.ความกดดัน พระผู้มีพระภาคตรัส เรียกว่าทุกข์
Imināpi kho etaṁ, āvuso, pariyāyena veditabbaṁ yathā sukhaṁ nibbānaṁ.
yathā sukhaṁ nibbānaṁ → yathāsukhaṁ nibbānanti (bj)โดยปริยายนี้แล พึงทราบว่า นิพพานเป็นสุขได้อย่างไร
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu vitakkavicārānaṁ vūpasamā …pe… dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
dutiyaṁ jhānaṁ → dutiyajjhānaṁ (sya-all) | vitakkavicārānaṁ → vitakka vicārānaṁ (bjt)ภิกษุบรรลุทุติยฌาน ฯลฯ
Tassa ce, āvuso, bhikkhuno iminā vihārena viharato vitakkasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti, svassa hoti ābādho.
svassa → svāssa (bj, sya-all)ถ้าเมื่อภิกษุนั้นอยู่ด้วยวิหารธรรมนี้ สัญญามนสิการ ที่ประกอบด้วยวิตกยังฟุ้งขึ้น ข้อนั้นเป็นความกดดันแก่ภิกษุนั้น
Seyyathāpi, āvuso, sukhino dukkhaṁ uppajjeyya yāvadeva ābādhāya;
yāvadeva → yāva deva (th)ทุกข์พึงเกิดขึ้น แก่คนผู้มีสุขเพียงเพื่อความกดดัน แม้ฉันใด
evamevassa te vitakkasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa hoti ābādho.
svassa → svāssa (bj, sya-all)สัญญามนสิการที่ประกอบด้วยวิตก เหล่านั้น ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ย่อมฟุ้งขึ้นแก่ภิกษุนั้น ข้อนั้นเป็นความกดดันแก่ ภิกษุนั้น
Yo kho panāvuso, ābādho dukkhametaṁ vuttaṁ bhagavatā.ความกดดัน พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกว่าทุกข์
Imināpi kho etaṁ, āvuso, pariyāyena veditabbaṁ yathā sukhaṁ nibbānaṁ.
yathā sukhaṁ nibbānaṁ → yathāsukhaṁ nibbānanti (bj)โดยปริยายนี้แล พึง ทราบว่า นิพพานเป็นสุขได้อย่างไร
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu pītiyā ca virāgā …pe… tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
bhikkhu → (bj) | tatiyaṁ jhānaṁ → tatiyajjhānaṁ (sya-all)ภิกษุบรรลุตติยฌาน ฯลฯ
Tassa ce, āvuso, bhikkhuno iminā vihārena viharato pītisahagatā saññāmanasikārā samudācaranti, svassa hoti ābādho.
ce → te (bj) | svassa → svāssa (bj, sya-all)ถ้าเมื่อภิกษุนั้นอยู่ด้วยวิหารธรรมนี้ สัญญามนสิการที่ประกอบด้วยปีติยังฟุ้งขึ้น ข้อนั้นเป็นความกดดันแก่ภิกษุนั้น
Seyyathāpi, āvuso, sukhino dukkhaṁ uppajjeyya yāvadeva ābādhāya;
yāvadeva → yāva deva (th)ทุกข์พึงเกิด ขึ้นแก่คนผู้มีสุข เพียงเพื่อความกดดัน แม้ฉันใด
evamevassa te pītisahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa hoti ābādho.
svassa → svāssa (bj, sya-all)สัญญามนสิการที่ประกอบด้วย ปีติเหล่านั้น ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ย่อมฟุ้งขึ้นแก่ภิกษุนั้น ข้อนั้นเป็นความกดดันแก่ ภิกษุนั้น
Yo kho panāvuso, ābādho dukkhametaṁ vuttaṁ bhagavatā.ความกดดัน พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกว่าทุกข์
Imināpi kho etaṁ, āvuso, pariyāyena veditabbaṁ yathā sukhaṁ nibbānaṁ.
yathā sukhaṁ nibbānaṁ → yathāsukhaṁ nibbānanti (bj)โดยปริยายนี้แล พึงทราบ ว่า นิพพานเป็นสุขได้อย่างไร
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu sukhassa ca pahānā …pe… catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
sukhassa → sukhassa ca pahānā dukkhassa (bj) | catutthaṁ jhānaṁ → catutthajjhānaṁ (sya-all) | + → dukkhassa ca pahānā (bjt)ภิกษุบรรลุจตุตถฌาน ฯลฯ
Tassa ce, āvuso, bhikkhuno iminā vihārena viharato upekkhāsahagatā saññāmanasikārā samudācaranti, svassa hoti ābādho.
svassa → svāssa (bj, sya-all) | upekkhāsahagatā → upekkhā sahagatā (bjt)ถ้าเมื่อภิกษุนั้นอยู่ด้วยวิหารธรรมนี้ สัญญามนสิการ ที่ประกอบด้วยอุเบกขายังฟุ้งขึ้น ข้อนั้นเป็นความกดดันแก่ภิกษุนั้น
Seyyathāpi, āvuso, sukhino dukkhaṁ uppajjeyya yāvadeva ābādhāya;
yāvadeva → yāva deva (th)ทุกข์พึงเกิดขึ้น แก่คนผู้มีสุขเพียงเพื่อความกดดัน แม้ฉันใด
evamevassa te upekkhāsahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa hoti ābādho.
svassa → svāssa (bj, sya-all) | upekkhāsahagatā → upekkhā sahagatā (bjt)สัญญามนสิการที่ประกอบด้วยอุเบกขา เหล่านั้น ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ย่อมฟุ้งขึ้นแก่ภิกษุนั้น ข้อนั้นเป็นความกดดันแก่ ภิกษุนั้น
Yo kho panāvuso, ābādho dukkhametaṁ vuttaṁ bhagavatā.ความกดดัน พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกว่าทุกข์
Imināpi kho etaṁ, āvuso, pariyāyena veditabbaṁ yathā sukhaṁ nibbānaṁ.
yathā sukhaṁ nibbānaṁ → yathāsukhaṁ nibbānanti (bj)โดยปริยายนี้แล พึงทราบ ว่า นิพพานเป็นสุขได้อย่างไร
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu sabbaso rūpasaññānaṁ samatikkamā paṭighasaññānaṁ atthaṅgamā nānattasaññānaṁ amanasikārā ananto ākāsoti ākāsānañcāyatanaṁ upasampajja viharati.
sabbaso → (bj)ภิกษุบรรลุอากาสานัญจายตนฌาน โดยกำหนดว่า ‘อากาสหาที่สุดมิได้’ อยู่ เพราะล่วงรูปสัญญา ดับปฏิฆสัญญา ไม่กำหนดนานัตตสัญญาโดยประการทั้งปวง
Tassa ce, āvuso, bhikkhuno iminā vihārena viharato rūpasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti, svassa hoti ābādho.
svassa → svāssa (bj, sya-all)ถ้าเมื่อภิกษุนั้นอยู่ด้วยวิหารธรรมนี้ สัญญามนสิการที่ประกอบด้วยรูปยังฟุ้งขึ้น ข้อนั้นเป็นความกดดันแก่ภิกษุนั้น
Seyyathāpi, āvuso, sukhino dukkhaṁ uppajjeyya yāvadeva ābādhāya;
yāvadeva → yāva deva (th)ทุกข์พึงเกิดขึ้นแก่คนผู้มีสุขเพียงเพื่อความกดดัน แม้ฉันใด
evamevassa te rūpasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa hoti ābādho.
svassa → svāssa (bj, sya-all)สัญญามนสิการที่ประกอบด้วยรูปเหล่านั้น ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ย่อมฟุ้ง ขึ้นแก่ภิกษุนั้น ข้อนั้นเป็นความกดดันแก่ภิกษุนั้น
Yo kho panāvuso, ābādho dukkhametaṁ vuttaṁ bhagavatā.ความกดดัน พระผู้มีพระภาค ตรัสเรียกว่าทุกข์
Imināpi kho etaṁ, āvuso, pariyāyena veditabbaṁ yathā sukhaṁ nibbānaṁ.
yathā sukhaṁ nibbānaṁ → yathāsukhaṁ nibbānanti (bj) | kho → kho te (sya-all)โดยปริยายนี้แล พึงทราบว่า นิพพานเป็นสุขได้อย่างไร
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu sabbaso ākāsānañcāyatanaṁ samatikkamma anantaṁ viññāṇanti viññāṇañcāyatanaṁ upasampajja viharati.ภิกษุล่วงอากาสานัญจายตนฌานโดยประการทั้งปวง บรรลุวิญญาณัญจายตนฌาน โดยกำหนดว่า ‘วิญญาณหาที่สุดมิได้’ อยู่
Tassa ce, āvuso, bhikkhuno iminā vihārena viharato ākāsānañcāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti, svassa hoti ābādho.
svassa → svāssa (bj, sya-all) | saññāmanasikārā → saññā manasikārā (bjt)ถ้าเมื่อภิกษุนั้นอยู่ด้วยวิหารธรรมนี้ สัญญามนสิการที่ประกอบด้วยอากาสานัญจายตนฌานเหล่านั้นยังฟุ้งขึ้น ข้อนั้น เป็นความกดดันแก่ภิกษุนั้น
Seyyathāpi, āvuso, sukhino dukkhaṁ uppajjeyya yāvadeva ābādhāya;
yāvadeva → yāva deva (th)ทุกข์พึงเกิดขึ้นแก่คนผู้มีสุขเพียงเพื่อความกดดัน แม้ฉัน ใด
evamevassa te ākāsānañcāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa hoti ābādho.
evamevassa → evamassa (bj) | svassa → svāssa (bj, sya-all) | saññāmanasikārā → saññā manasikārā (bjt)สัญญามนสิการที่ประกอบด้วยอากาสานัญจายตนฌานเหล่านั้น ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ย่อมฟุ้งขึ้นแก่ภิกษุนั้น ข้อนั้นเป็นความกดดันแก่ภิกษุนั้น
Yo kho panāvuso, ābādho dukkhametaṁ vuttaṁ bhagavatā.ความกดดัน พระผู้มีพระ ภาคตรัสเรียกว่าทุกข์
Imināpi kho etaṁ, āvuso, pariyāyena veditabbaṁ yathā sukhaṁ nibbānaṁ.
nibbānaṁ → nibbānanti (bj) | yathā sukhaṁ → yathāsukhaṁ (th)โดยปริยายนี้แล พึงทราบว่า นิพพานเป็นสุขได้อย่างไร
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu sabbaso viññāṇañcāyatanaṁ samatikkamma, natthi kiñcīti ākiñcaññāyatanaṁ upasampajja viharati.ภิกษุล่วงวิญญาณัญจายตนฌานโดยประการทั้งปวง บรรลุอากิญจัญญายตนฌาน โดยกำหนดว่า ‘ไม่มีอะไร’ อยู่
Tassa ce, āvuso, bhikkhuno iminā vihārena viharato viññāṇañcāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti, svassa hoti ābādho.
svassa → svāssa (bj, sya-all) | viññāṇañcāyatanasahagatā → viññāṇañcāyatana sahagatā (bjt)ถ้าเมื่อภิกษุนั้นอยู่ด้วยวิหารธรรมนี้ สัญญามนสิการ ที่ประกอบด้วยวิญญาณัญจายตนฌานยังฟุ้งขึ้น ข้อนั้นเป็นความกดดันแก่ภิกษุนั้น
Seyyathāpi, āvuso, sukhino dukkhaṁ uppajjeyya yāvadeva ābādhāya;
dukkhaṁ → dukkhā (bj) | yāvadeva → yāva deva (th)ทุกข์พึงเกิดขึ้นแก่คนผู้มีสุขเพียงเพื่อความกดดัน แม้ฉันใด
evamevassa te viññāṇañcāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa hoti ābādho.
svassa → svāssa (bj, sya-all)สัญญามนสิการที่ ประกอบด้วยวิญญาณัญจายตนฌานเหล่านั้น ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ย่อมฟุ้งขึ้นแก่ ภิกษุนั้น ข้อนั้นเป็นความกดดันแก่ภิกษุนั้น
Yo kho panāvuso, ābādho dukkhametaṁ vuttaṁ bhagavatā.ความกดดัน พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกว่า ทุกข์
Imināpi kho etaṁ, āvuso, pariyāyena veditabbaṁ yathā sukhaṁ nibbānaṁ.
yathā sukhaṁ nibbānaṁ → yathāsukhaṁ nibbānanti (bj)โดยปริยายนี้แล พึงทราบว่า นิพพานเป็นสุขได้อย่างไร
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṁ upasampajja viharati.
samatikkamma → samatikamma (bjt)ภิกษุล่วงอากิญจัญญายตนฌานโดยประการทั้งปวง บรรลุเนวสัญญานาสัญญายตนฌานอยู่
Tassa ce, āvuso, bhikkhuno iminā vihārena viharato ākiñcaññāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti, svassa hoti ābādho.
svassa → svāssa (bj, sya-all)ถ้าเมื่อภิกษุนั้นอยู่ด้วยวิหารธรรมนี้ สัญญามนสิการที่ประกอบ ด้วยอากิญจัญญายตนฌานยังฟุ้งขึ้น ข้อนั้นเป็นความกดดันแก่ภิกษุนั้น
Seyyathāpi, āvuso, sukhino dukkhaṁ uppajjeyya yāvadeva ābādhāya;ทุกข์พึง เกิดขึ้นแก่คนผู้มีสุขเพียงเพื่อความกดดัน แม้ฉันใด
evamevassa te ākiñcaññāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa hoti ābādho.
svassa → svāssa (bj, sya-all)สัญญามนสิการที่ประกอบด้วย อากิญจัญญายตนฌานเหล่านั้น ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ย่อมฟุ้งขึ้นแก่ภิกษุนั้น ข้อนั้น เป็นความกดดันแก่ภิกษุนั้น
Yo kho panāvuso, ābādho dukkhametaṁ vuttaṁ bhagavatā.ความกดดันพระผู้มีพระภาคตรัสเรียกว่าทุกข์
Imināpi kho etaṁ, āvuso, pariyāyena veditabbaṁ yathā sukhaṁ nibbānaṁ.
yathā sukhaṁ nibbānaṁ → yathāsukhaṁ nibbānanti (bj)โดยปริยาย นี้แล พึงทราบว่า นิพพานเป็นสุขได้อย่างไร
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṁ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṁ upasampajja viharati, paññāya cassa disvā āsavā parikkhīṇā honti.
paññāya → paññāyaṁ (bj) | paññāya cassa → paññāyapassa (sya-all)ภิกษุล่วงเนวสัญญานาสัญญายตนฌานโดยประการทั้งปวง บรรลุสัญญาเวทยิตนิโรธอยู่ และอาสวะทั้งหลายของเธอหมดสิ้นไปแล้ว เพราะเห็นด้วยปัญญา
Imināpi kho etaṁ, āvuso, pariyāyena veditabbaṁ yathā sukhaṁ nibbānan”ti.
yathā sukhaṁ → yathāsukhaṁ (th)โดยปริยายนี้แล พึงทราบว่า นิพพานเป็นสุขได้อย่างไร”