Gāvīupamāsutta๓๕ คาวีอุปมาสูตร
“Seyyathāpi, bhikkhave, gāvī pabbateyyā bālā abyattā akhettaññū akusalā visame pabbate carituṁ.
+ → sāvatthinidānaṁ (bjt) | akhettaññū → akkhettaññū (th)ภิกษุทั้งหลาย แม่โคที่เที่ยวไปตามภูเขา โง่ ไม่เฉียบแหลม ไม่รู้จักเขต ไม่ฉลาดที่จะเที่ยวไปบนภูเขาที่ขรุขระ
Tassā evamassa:มันพึงมีความคิดอย่างนี้ว่า
‘yannūnāhaṁ agatapubbañceva disaṁ gaccheyyaṁ, akhāditapubbāni ca tiṇāni khādeyyaṁ, apītapubbāni ca pānīyāni piveyyan’ti.
yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my)‘ทางที่ดี เราควร ไปยังทิศที่ยังไม่เคยไป กินหญ้าที่ยังไม่เคยกิน และดื่มน้ำที่ยังไม่เคยดื่ม’
Sā purimaṁ pādaṁ na suppatiṭṭhitaṁ patiṭṭhāpetvā pacchimaṁ pādaṁ uddhareyya.มันยัน เท้าหน้าไม่สนิทดีแล้วยกเท้าหลังขึ้น
Sā na ceva agatapubbaṁ disaṁ gaccheyya, na ca akhāditapubbāni tiṇāni khādeyya, na ca apītapubbāni pānīyāni piveyya;
apītapubbāni → apītapubbāni ca (bj) | akhāditapubbāni → akhāditapubbāni ca (sya-all)จะไปสู่ทิศทางที่ยังไม่เคยไปไม่ได้ กินหญ้าที่ยัง ไม่เคยกินไม่ได้ และดื่มน้ำที่ยังไม่เคยดื่มก็ไม่ได้
yasmiṁ cassā padese ṭhitāya evamassa:เมื่อมันยืนอยู่ ณ ที่ใด พึงมีความคิดอย่างนี้ว่า
‘yannūnāhaṁ agatapubbañceva disaṁ gaccheyyaṁ, akhāditapubbāni ca tiṇāni khādeyyaṁ, apītapubbāni ca pānīyāni piveyyan’ti tañca padesaṁ na sotthinā paccāgaccheyya.
ca → ceva (bj) | yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | ca → ce va (bjt)‘ทางที่ดี เราควรไปยังทิศที่ยัง ไม่เคยไป กินหญ้าที่ยังไม่เคยกิน และดื่มน้ำที่ยังไม่เคยดื่ม’ พึงกลับมายังถิ่นนั้น โดยสวัสดีไม่ได้
Taṁ kissa hetu?
kissa hetu → kissahetu (th)ข้อนั้นเพราะเหตุไร
Tathā hi sā, bhikkhave, gāvī pabbateyyā bālā abyattā akhettaññū akusalā visame pabbate carituṁ.
tathā hi → tathāhi (th) | akhettaññū → akkhettaññū (th)เพราะแม่โคนั้นเป็นสัตว์ที่เที่ยวไปตามภูเขา โง่ ไม่เฉียบแหลม ไม่รู้จักเขต ไม่ฉลาดที่จะเที่ยวไปบนภูเขาที่ขรุขระ ฉันใด
Evamevaṁ kho, bhikkhave, idhekacco bhikkhu bālo abyatto akhettaññū akusalo vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati;
paṭhamaṁ jhānaṁ → paṭhamajjhānaṁ (sya-all) | viharati → viharituṁ (sya-all) | viharati → viharituṁ (bj: sīmu) | evamevaṁ → evameva (bjt, th) | akhettaññū → akkhettaññū (th)ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุบางรูปในธรรมวินัยนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน เป็นผู้เขลา ไม่เฉียบแหลม ไม่รู้จักเขต ไม่ฉลาดที่จะสงัดจากกามและอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว บรรลุปฐมฌานที่มีวิตกและวิจาร ปีติและสุขอันเกิดจากวิเวกอยู่
so taṁ nimittaṁ na āsevati na bhāveti na bahulīkaroti na svādhiṭṭhitaṁ adhiṭṭhāti.เธอไม่เสพ ไม่เจริญ ไม่ทำให้มากซึ่งนิมิต นั้น ไม่อธิษฐานนิมิตนั้นให้ดี
Tassa evaṁ hoti:เธอมีความคิดอย่างนี้ว่า
‘yannūnāhaṁ vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja vihareyyan’ti.
dutiyaṁ jhānaṁ → dutiyajjhānaṁ (sya-all) | yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my)‘ทางที่ดี เราควรบรรลุทุติยฌานที่มีความผ่องใส ภายใน มีภาวะที่จิตเป็นหนึ่งผุดขึ้น ไม่มีวิตกไม่มีวิจาร เพราะวิตกและวิจารสงบ ระงับไป มีแต่ปีติและสุขอันเกิดจากสมาธิอยู่’
So na sakkoti vitakkavicārānaṁ vūpasamā …pe… dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharituṁ.
dutiyaṁ jhānaṁ → dutiyajjhānaṁ (sya-all)เธอไม่อาจบรรลุทุติยฌาน ฯลฯ
Tassa evaṁ hoti:
tassa evaṁ → tassevaṁ (bj)เธอมีความคิดอย่างนี้ว่า
‘yannūnāhaṁ vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja vihareyyan’ti.
paṭhamaṁ jhānaṁ → paṭhamajjhānaṁ (sya-all) | yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my)‘ทางที่ดี เราควรสงัดจากกามและอกุศลธรรมแล้ว บรรลุปฐมฌานที่มีวิตกและวิจาร ปีติและสุขอันเกิดจากวิเวกอยู่’
So na sakkoti vivicceva kāmehi …pe… paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharituṁ.
paṭhamaṁ jhānaṁ → paṭhamajjhānaṁ (sya-all)เธอไม่อาจสงัด จากกามและอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว บรรลุปฐมฌาน ฯลฯ
Ayaṁ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu ubhato bhaṭṭho ubhato parihīno, seyyathāpi sā gāvī pabbateyyā bālā abyattā akhettaññū akusalā visame pabbate carituṁ’.
ubhato → ñāto (sya-all) | akhettaññū → akkhettaññū (th)ภิกษุนี้เราเรียกว่า เป็นผู้พลาด เป็นผู้เสื่อมจากผลทั้ง ๒ ฝ่าย เปรียบเหมือนแม่โคที่เที่ยวไปบนภูเขา โง่ ไม่เฉียบแหลม ไม่รู้จักเขต ไม่ฉลาดที่จะเที่ยวไปบนภูเขาที่ขรุขระ ฉะนั้น
Seyyathāpi, bhikkhave, gāvī pabbateyyā paṇḍitā byattā khettaññū kusalā visame pabbate carituṁ.ภิกษุทั้งหลาย แม่โคที่เที่ยวไปตามภูเขา ฉลาด เฉียบแหลม รู้จักเขต ฉลาดที่ จะเที่ยวไปบนภูเขาที่ขรุขระ
Tassā evamassa:มันพึงมีความคิดอย่างนี้ว่า
‘yannūnāhaṁ agatapubbañceva disaṁ gaccheyyaṁ, akhāditapubbāni ca tiṇāni khādeyyaṁ, apītapubbāni ca pānīyāni piveyyan’ti.
pānīyāni → pāṇīyāni (sya-all) | yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my)‘ทางที่ดี เราควรไปยังทิศที่ ยังไม่เคยไป กินหญ้าที่ยังไม่เคยกิน และดื่มน้ำที่ยังไม่เคยดื่ม’
Sā purimaṁ pādaṁ suppatiṭṭhitaṁ patiṭṭhāpetvā pacchimaṁ pādaṁ uddhareyya.มันยันเท้าหน้าไว้ดีแล้ว ยกเท้าหลังขึ้น
Sā agatapubbañceva disaṁ gaccheyya, akhāditapubbāni ca tiṇāni khādeyya, apītapubbāni ca pānīyāni piveyya.
ca → ceva (bj)พึงไปยังทิศที่ยังไม่เคยไป กินหญ้าที่ยังไม่เคยกิน และดื่มน้ำที่ยัง ไม่เคยดื่มได้
Yasmiṁ cassā padese ṭhitāya evamassa:
yasmiṁ cassā padese → yasmiṁpassā dese (sya-all)เมื่อมันยืนอยู่ ณ ที่ใด พึงมีความคิดอย่างนี้ว่า
‘yannūnāhaṁ agatapubbañceva disaṁ gaccheyyaṁ, akhāditapubbāni ca tiṇāni khādeyyaṁ, apītapubbāni ca pānīyāni piveyyan’ti tañca padesaṁ sotthinā paccāgaccheyya.
ca → ceva (bj) | yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my)‘ทางที่ดี เราควรไปยัง ทิศที่ยังไม่เคยไป กินหญ้าที่ยังไม่เคยกิน และดื่มน้ำที่ยังไม่เคยดื่ม’ พึงกลับมายัง ถิ่นนั้นโดยสวัสดีได้
Taṁ kissa hetu?
kissa hetu → kissahetu (th)ข้อนั้นเพราะเหตุไร
Tathā hi sā, bhikkhave, gāvī pabbateyyā paṇḍitā byattā khettaññū kusalā visame pabbate carituṁ.
byattā khettaññū → vyattā khettaññu (bj)เพราะแม่โคนั้นเป็นสัตว์ที่เที่ยวไปตามภูเขา ฉลาด เฉียบแหลม รู้จักเขต ฉลาดที่จะเที่ยวไปบนภูเขาที่ขรุขระ ฉันใด
Evamevaṁ kho, bhikkhave, idhekacco bhikkhu paṇḍito byatto khettaññū kusalo vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
khettaññū → khettaññu (bj) | paṭhamaṁ jhānaṁ → paṭhamajjhānaṁ (sya-all) | viharati → viharituṁ (sya-all) | evamevaṁ → evameva (bjt, th)ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ฉลาด เฉียบแหลม รู้จักเขต ฉลาดที่จะสงัดจากกามและอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว บรรลุปฐมฌานที่มี วิตกและวิจาร ปีติและสุขอันเกิดจากวิเวกอยู่
So taṁ nimittaṁ āsevati bhāveti bahulīkaroti svādhiṭṭhitaṁ adhiṭṭhāti.เธอเสพ เจริญ ทำให้มากซึ่งนิมิตนั้น อธิษฐานนิมิตนั้นให้ดี
Tassa evaṁ hoti:เธอมีความคิดอย่างนี้ว่า
‘yannūnāhaṁ vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja vihareyyan’ti.
dutiyaṁ jhānaṁ → dutiyajjhānaṁ (sya-all) | yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my)‘ทางที่ดี เราควรบรรลุทุติยฌานที่มีความผ่องใส ภายใน มีภาวะที่จิตเป็นหนึ่งผุดขึ้น ไม่มีวิตกไม่มีวิจาร เพราะวิตกและวิจารสงบ ระงับไป มีปีติและสุขอันเกิดจากสมาธิอยู่’
So dutiyaṁ jhānaṁ anabhihiṁsamāno vitakkavicārānaṁ vūpasamā … dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
dutiyaṁ jhānaṁ anabhihiṁsamāno → dutiyajjhānaṁ anabhihisamāno (sya-all) | jhānaṁ → jjhānaṁ (bjt)เธอไม่ติดใจทุติยฌาน บรรลุทุติยฌาน ฯลฯ
So taṁ nimittaṁ āsevati bhāveti bahulīkaroti svādhiṭṭhitaṁ adhiṭṭhāti.เธอเสพ เจริญ ทำให้มากซึ่งนิมิตนั้น อธิษฐานนิมิตนั้นให้ดี
Tassa evaṁ hoti:เธอมีความคิดอย่างนี้ว่า
‘yannūnāhaṁ pītiyā ca virāgā upekkhako ca vihareyyaṁ sato ca sampajāno, sukhañca kāyena paṭisaṁvedeyyaṁ yaṁ taṁ ariyā ācikkhanti—upekkhako satimā sukhavihārīti tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja vihareyyan’ti.
tatiyaṁ jhānaṁ → tatiyajjhānaṁ (sya-all) | yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | yaṁ taṁ → yantaṁ (th)‘ทางที่ดี เราควรเป็นผู้มีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะ เสวยสุขด้วยนามกาย เพราะปีติจางคลายไป บรรลุตติยฌานที่พระอริยะทั้งหลาย กล่าวสรรเสริญว่า ‘ผู้มีอุเบกขา มีสติ อยู่เป็นสุข’
So tatiyaṁ jhānaṁ anabhihiṁsamāno pītiyā ca virāgā … tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
tatiyaṁ jhānaṁ anabhihiṁsamāno → tatiyajjhānaṁ anabhihisamāno (sya-all)เธอไม่ติดใจตติยฌาน บรรลุ ตติยฌาน ฯลฯ
So taṁ nimittaṁ āsevati bhāveti bahulīkaroti svādhiṭṭhitaṁ adhiṭṭhāti.เธอเสพ เจริญ ทำให้มากซึ่งนิมิตนั้น อธิษฐานนิมิตนั้นให้ดี
Tassa evaṁ hoti:เธอมีความคิดอย่างนี้ว่า
‘yannūnāhaṁ sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja vihareyyan’ti.
catutthaṁ jhānaṁ → catutthajjhānaṁ (sya-all) | yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my)‘ทางที่ดี เพราะละสุขและทุกข์ได้ เพราะโสมนัสและ โทมนัสดับไปก่อนแล้ว เราควรบรรลุจตุตถฌานที่ไม่มีทุกข์และไม่มีสุข มีสติบริสุทธิ์ เพราะอุเบกขาอยู่’
So catutthaṁ jhānaṁ anabhihiṁsamāno sukhassa ca pahānā …pe… catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
catutthaṁ jhānaṁ anabhihiṁsamāno → catutthajjhānaṁ anabhihisamāno (sya-all) | catutthaṁ jhānaṁ → catutthajjhānaṁ (sya-all)เธอไม่ติดใจจตุตถฌาน บรรลุจตุตถฌาน ฯลฯ
So taṁ nimittaṁ āsevati bhāveti bahulīkaroti svādhiṭṭhitaṁ adhiṭṭhāti.เธอเสพ เจริญ ทำให้มากซึ่งนิมิตนั้น อธิษฐานนิมิตนั้นให้ดี
Tassa evaṁ hoti:เธอมีความคิดอย่างนี้ว่า
‘yannūnāhaṁ sabbaso rūpasaññānaṁ samatikkamā paṭighasaññānaṁ atthaṅgamā nānattasaññānaṁ amanasikārā ananto ākāsoti ākāsānañcāyatanaṁ upasampajja vihareyyan’ti.
atthaṅgamā → atthagamā (bj: sīmu) | yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my)‘ทางที่ดี เราควรบรรลุอากาสานัญจายตนฌาน โดยกำหนดว่า ‘อากาศหาที่สุดมิได้’ อยู่’ เพราะล่วงรูปสัญญา ดับปฏิฆสัญญา ไม่กำหนดนานัตตสัญญาโดยประการทั้งปวง
So ākāsānañcāyatanaṁ anabhihiṁsamāno sabbaso rūpasaññānaṁ samatikkamā …pe… ākāsānañcāyatanaṁ upasampajja viharati.
anabhihiṁsamāno → anabhihisamāno (sya-all) | samatikkamā → samatikkamma (sya-all)เธอไม่ติดใจอากาสานัญจายตนฌาน บรรลุอากาสานัญจายตนฌาน ฯลฯ
So taṁ nimittaṁ āsevati bhāveti bahulīkaroti svādhiṭṭhitaṁ adhiṭṭhāti.เธอเสพ เจริญ ทำให้มากซึ่งนิมิตนั้น อธิษฐานนิมิตนั้นให้ดี
Tassa evaṁ hoti:เธอมีความคิดอย่างนี้ว่า
‘yannūnāhaṁ sabbaso ākāsānañcāyatanaṁ samatikkamma anantaṁ viññāṇanti viññāṇañcāyatanaṁ upasampajja vihareyyan’ti.
yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my)‘ทางที่ดี เราควรล่วงอากาสานัญจายตนฌานโดย ประการทั้งปวง บรรลุวิญญาณัญจายตนฌาน โดยกำหนดว่า ‘วิญญาณหาที่สุดมิได้’ อยู่”
So viññāṇañcāyatanaṁ anabhihiṁsamāno sabbaso ākāsānañcāyatanaṁ samatikkamma ‘anantaṁ viññāṇan’ti viññāṇañcāyatanaṁ upasampajja viharati.
anabhihiṁsamāno → anibhihiṁsamāno (bj); anabhihisamāno (sya-all)เธอไม่ติดใจวิญญาณัญจายตนฌาน ล่วงอากาสานัญจายตนฌานโดยประการ ทั้งปวง บรรลุวิญญาณัญจายตนฌาน โดยกำหนดว่า ‘วิญญาณหาที่สุดมิได้’ อยู่
So taṁ nimittaṁ āsevati bhāveti bahulīkaroti svādhiṭṭhitaṁ adhiṭṭhāti.เธอเสพ เจริญ ทำให้มากซึ่งนิมิตนั้น อธิษฐานนิมิตนั้นให้ดี
Tassa evaṁ hoti:เธอมีความคิดอย่างนี้ว่า
‘yannūnāhaṁ sabbaso viññāṇañcāyatanaṁ samatikkamma natthi kiñcīti ākiñcaññāyatanaṁ upasampajja vihareyyan’ti.
yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my)‘ทางที่ดี เราควรล่วงวิญญาณัญจายตนฌานโดย ประการทั้งปวง บรรลุอากิญจัญญายตนฌาน โดยกำหนดว่า ‘ไม่มีอะไร’ อยู่’
So ākiñcaññāyatanaṁ anabhihiṁsamāno sabbaso viññāṇañcāyatanaṁ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṁ upasampajja viharati.
anabhihiṁsamāno → anabhihisamāno (sya-all)เธอไม่ติดใจอากิญจัญญายตนฌาน ล่วงวิญญาณัญจายตนฌานโดยประการทั้งปวง บรรลุอากิญจัญญายตนฌาน โดยกำหนดว่า ‘ไม่มีอะไร’ อยู่
So taṁ nimittaṁ āsevati bhāveti bahulīkaroti svādhiṭṭhitaṁ adhiṭṭhāti.เธอเสพ เจริญ ทำให้ มากซึ่งนิมิตนั้น อธิษฐานนิมิตนั้นให้ดี
Tassa evaṁ hoti:เธอมีความคิดอย่างนี้ว่า
‘yannūnāhaṁ sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṁ upasampajja vihareyyan’ti.
yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my)‘ทางที่ดี เราควรล่วงอากิญจัญญายตนฌานโดย ประการทั้งปวง บรรลุเนวสัญญานาสัญญายตนฌานอยู่’
So nevasaññānāsaññāyatanaṁ anabhihiṁsamāno sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṁ upasampajja viharati.
anabhihiṁsamāno → anabhihisamāno (sya-all)เธอไม่ติดใจเนวสัญญานาสัญญายตนฌาน ล่วงอากิญจัญญายตนฌานโดยประการทั้งปวง บรรลุเนวสัญญานาสัญญายตนฌานอยู่
So taṁ nimittaṁ āsevati bhāveti bahulīkaroti svādhiṭṭhitaṁ adhiṭṭhāti.เธอเสพ เจริญ ทำให้มากซึ่งนิมิตนั้น อธิษฐานนิมิตนั้นให้ดี
Tassa evaṁ hoti:เธอมีความคิดอย่างนี้ว่า
‘yannūnāhaṁ sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṁ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṁ upasampajja vihareyyan’ti.
yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my)‘ทางที่ดี เราควรล่วงเนวสัญญานาสัญญายตนฌาน โดยประการทั้งปวง บรรลุสัญญาเวทยิตนิโรธอยู่’
So saññāvedayitanirodhaṁ anabhihiṁsamāno sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṁ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṁ upasampajja viharati.
anabhihiṁsamāno → anabhihisamāno (sya-all)เธอไม่ติดใจสัญญาเวทยิตนิโรธ ล่วงเนวสัญญานาสัญญายตนฌานโดยประการทั้งปวง บรรลุสัญญาเวทยิตนิโรธอยู่
Yato kho, bhikkhave, bhikkhu taṁ tadeva samāpattiṁ samāpajjatipi vuṭṭhātipi, tassa mudu cittaṁ hoti kammaññaṁ.
mudu → muduṁ (bj) | tadeva samāpattiṁ → tadevasamāpattiṁ (bjt)ภิกษุทั้งหลาย เมื่อใด สมาบัตินั้น ๆ แล ภิกษุเข้าก็ได้ ออกก็ได้ เมื่อนั้น จิตของเธอย่อมอ่อน เหมาะแก่การใช้งาน
Mudunā kammaññena cittena appamāṇo samādhi hoti subhāvito.
+ → cittena (bjt, th)ด้วยจิตที่อ่อน เหมาะแก่การใช้งาน เธอจึงเจริญอัปปมาณสมาธิ
So appamāṇena samādhinā subhāvitena yassa yassa abhiññāsacchikaraṇīyassa dhammassa cittaṁ abhininnāmeti abhiññāsacchikiriyāya tatra tatreva sakkhibhabbataṁ pāpuṇāti sati sati āyatane.
yassa yassa → yaṁyasseva (sya-all) | abhiññāsacchikiriyāya → abhiññā sacchikiriyāya (th) | sati āyatane → satiāyatane (th)ด้วยอัปปมาณสมาธิที่เจริญดีแล้ว เธอจึงน้อมจิตไป เพื่อทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเองซึ่งธรรมที่ควรทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งใดๆ เมื่อมีเหตุ เธอย่อมบรรลุความเป็นผู้เหมาะสมที่จะประจักษ์ชัดในธรรมนั้น ๆ
So sace ākaṅkhati: ‘anekavihitaṁ iddhividhaṁ paccanubhaveyyaṁ—ekopi hutvā bahudhā assaṁ, bahudhāpi hutvā eko assaṁ …pe… yāva brahmalokāpi kāyena vasaṁ vatteyyan’ti,ถ้าภิกษุนั้นหวังว่า ‘เราพึงแสดงฤทธิ์ได้หลายอย่าง คือ คนเดียวแสดงเป็น หลายคนก็ได้ หลายคนแสดงเป็นคนเดียวก็ได้ ฯลฯ ใช้อำนาจทางกายไปจนถึง พรหมโลกก็ได้’
tatra tatreva sakkhibhabbataṁ pāpuṇāti sati sati āyatane.
sati āyatane → satiāyatane (th)เมื่อมีเหตุ เธอย่อมบรรลุความเป็นผู้เหมาะสมที่จะประจักษ์ชัดใน ธรรมนั้น ๆ
So sace ākaṅkhati: ‘dibbāya sotadhātuyā …pe…ถ้าภิกษุนั้นหวังว่า ‘เราพึงได้ยินเสียง ๒ ชนิด คือ เสียงทิพย์และเสียงมนุษย์ ทั้งที่อยู่ไกลและอยู่ใกล้ ด้วยหูทิพย์อันบริสุทธิ์เหนือมนุษย์’
sati sati āyatane.
sati āyatane → satiāyatane (th)เมื่อมีเหตุ เธอย่อม บรรลุความเป็นผู้เหมาะสมที่จะประจักษ์ชัดในธรรมนั้น ๆ
So sace ākaṅkhati: ‘parasattānaṁ parapuggalānaṁ cetasā ceto paricca pajāneyyaṁ,ถ้าภิกษุนั้นหวังว่า ‘เราพึงกำหนดรู้จิตของสัตว์และบุคคลอื่นได้ด้วยจิตของตน คือ
sarāgaṁ vā cittaṁ sarāgaṁ cittanti pajāneyyaṁ,
pajāneyyaṁ → pajāneyyanti (bjt)จิตมีราคะ ก็รู้ว่า มีราคะ
vītarāgaṁ vā cittaṁ vītarāgaṁ cittanti pajāneyyaṁ,หรือปราศจากราคะ ก็รู้ว่า ปราศจากราคะ
sadosaṁ vā cittaṁ sadosaṁ cittanti pajāneyyaṁ,จิตมีโทสะ ก็รู้ว่า มีโทสะ
vītadosaṁ vā cittaṁ vītadosaṁ cittanti pajāneyyaṁ,หรือปราศจากโทสะ ก็รู้ว่า ปราศจากโทสะ
samohaṁ vā cittaṁ samohaṁ cittanti pajāneyyaṁ,จิตมีโมหะ ก็รู้ว่า มีโมหะ
vītamohaṁ vā cittaṁ …
cittaṁ → cittaṁ vītamohaṁ cittanti pajāneyyaṁ (sya-all)หรือปราศจากโมหะ ก็รู้ว่า ปราศจากโมหะ
saṅkhittaṁ vā cittaṁ …
saṅkhittaṁ → saṁkhittaṁ (my, ms2005) | saṅkhittaṁ → vītamohaṁ cittanti pajāneyyaṁ saṁkhittaṁ (th)จิตหดหู่ก็รู้ว่า หดหู่
vikkhittaṁ vā cittaṁ …
vikkhittaṁ vā cittaṁ → vimuttaṁ (bjt)หรือฟุ้งซ่าน ก็รู้ว่า ฟุ้งซ่าน
mahaggataṁ vā cittaṁ …จิตเป็นมหัคคตะ ก็รู้ว่า เป็นมหัคคตะ
amahaggataṁ vā cittaṁ …หรือไม่เป็นมหัคคตะ ก็รู้ว่า ไม่เป็น มหัคคตะ
sauttaraṁ vā cittaṁ …จิตมีจิตอื่นยิ่งกว่า ก็รู้ว่า มีจิตอื่นยิ่งกว่า
anuttaraṁ vā cittaṁ …
+ → asamāhitaṁ vā cittaṁ (th)หรือไม่มีจิตอื่นยิ่งกว่า ก็รู้ว่า ไม่มี จิตอื่นยิ่งกว่า
samāhitaṁ vā cittaṁ …จิตเป็นสมาธิ ก็รู้ว่า เป็นสมาธิ
asamāhitaṁ vā cittaṁ …หรือไม่เป็นสมาธิ ก็รู้ว่า ไม่เป็นสมาธิ
vimuttaṁ vā cittaṁ …จิตหลุดพ้น ก็รู้ว่า หลุดพ้น
avimuttaṁ vā cittaṁ avimuttaṁ cittanti pajāneyyan’ti,หรือไม่หลุดพ้น ก็รู้ว่า ไม่หลุดพ้น’
tatra tatreva sakkhibhabbataṁ pāpuṇāti sati sati āyatane.
sati āyatane → satiāyatane (th)เมื่อมีเหตุ เธอย่อม บรรลุความเป็นผู้เหมาะสมที่จะประจักษ์ชัดในธรรมนั้น ๆ
So sace ākaṅkhati: ‘anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussareyyaṁ, seyyathidaṁ—ekampi jātiṁ dvepi jātiyo …pe… iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussareyyan’ti,
anekavihitaṁ → nekavihitaṁ (bj) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (bjt, th)ถ้าภิกษุนั้นหวังว่า ‘เราพึงระลึกชาติก่อนได้หลายชาติ คือ ๑ ชาติบ้าง ๒ ชาติบ้าง ฯลฯ พร้อมทั้งลักษณะทั่วไปและชีวประวัติอย่างนี้’
tatra tatreva sakkhibhabbataṁ pāpuṇāti sati sati āyatane.
sati āyatane → satiāyatane (th)เมื่อมีเหตุ เธอ ย่อมบรรลุความเป็นผู้เหมาะสมที่จะประจักษ์ชัดในธรรมนั้น ๆ
So sace ākaṅkhati: ‘dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena …pe… yathākammūpage satte pajāneyyan’tiถ้าภิกษุนั้นหวังอยู่ว่า ‘เราพึงเห็นหมู่สัตว์ ฯลฯ ด้วยตาทิพย์อันบริสุทธิ์เหนือ มนุษย์ ฯลฯ พึงรู้ชัดหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตามกรรมอย่างนี้แล’
tatra tatreva sakkhibhabbataṁ pāpuṇāti sati sati āyatane.
sati āyatane → satiāyatane (th)เมื่อมีเหตุ เธอย่อมบรรลุ ความเป็นผู้เหมาะสมที่จะประจักษ์ชัดในธรรมนั้น ๆ
So sace ākaṅkhati: ‘āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihareyyan’ti,
diṭṭheva dhamme → diṭṭhevadhamme (bjt)ถ้าภิกษุนั้นหวังว่า ‘เราพึงทำให้แจ้งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองเข้าถึงอยู่ในปัจจุบัน’
tatra tatreva sakkhibhabbataṁ pāpuṇāti sati sati āyatane”ti.
sati āyataneti catutthaṁ → satiāyataneti (sya-all)เมื่อมีเหตุ เธอย่อม บรรลุความเป็นผู้เหมาะสมที่จะประจักษ์ชัดในธรรมนั้น ๆ