Jhāyiṁ virajamāsīnaṁ, (iccāyasmā udayo) Katakiccaṁ anāsavaṁ; Pāraguṁ sabbadhammānaṁ,
sabbadhammānaṁ → idaṁ padaṁ bj potthake Atthi pañhena āgamaṁ; Aññāvimokkhaṁ pabrūhi,
pabrūhi → saṁbrūhi (sya-all) | pabrūhi → saṁbrūhi (cck: syā.) Avijjāya pabhedanaṁ.
pabhedanaṁ → saṁbrūhi (sya-all)

Jhāyiṁ virajamāsīnanti.
ti → domanassanti (bj) Jhāyinti jhāyī bhagavā.
ti → avijjāya pabhedananti (bj, sya-all) | jhāyinti → jhāyīti (bj) | jhāyī → (sya-all) Paṭhamenapi jhānena jhāyī, dutiyenapi jhānena jhāyī, tatiyenapi jhānena jhāyī, catutthenapi jhānena jhāyī, savitakkasavicārenapi jhānena jhāyī, avitakkavicāramattenapi jhānena jhāyī, avitakkaavicārenapi jhānena jhāyī, sappītikenapi jhānena jhāyī, nippītikenapi jhānena jhāyī, sātasahagatenapi jhānena jhāyī, upekkhāsahagatenapi jhānena jhāyī, suññatenapi jhānena jhāyī, animittenapi jhānena jhāyī, appaṇihitenapi jhānena jhāyī, lokiyenapi jhānena jhāyī, lokuttarenapi jhānena jhāyī jhānarato ekattamanuyutto sadatthagarukoti—
ti → vitakkoti (bj) | avitakkaavicārenapi → avitakkāvicārenapi (sya-all) jhāyiṁ.
jhāyiṁ → jhāyī (bj) Virajanti rāgo rajo, doso rajo, moho rajo, kodho rajo, upanāho rajo …pe… sabbākusalābhisaṅkhārā rajā. Te rajā buddhassa bhagavato pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā.
anabhāvaṅkatā → anabhāvakatā (bj) | anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā → anabhāvaṅgatā āyatiṁanuppādadhammā (sya-all) Tasmā buddho arajo virajo nirajo rajāpagato rajavippahīno rajavippayutto sabbarajavītivatto.
rajavippayutto → rajavippamutto (bj) | nirajo → (sya-all) | rajavippayutto sabbarajavītivatto → rajavippamutto (sya-all) | rajavippamutto → vippamuttā (bj: sī.pana)

Rāgo rajo na ca pana reṇu vuccati, rāgassetaṁ adhivacanaṁ rajoti; Etaṁ rajaṁ vippajahitvā cakkhumā, tasmā jino vigatarajoti vuccati.
vippajahitvā → vippajahitva (bj, sya-all); paṭivinoditvā (mr) | vippajahitva → vippajahitvā (bj: machasaṁ) | vippajahitvā → paṭivinoditvā (ka.) mahāni. 209 (cck note)

Doso rajo na ca pana reṇu vuccati, dosassetaṁ adhivacanaṁ rajoti; Etaṁ rajaṁ vippajahitvā cakkhumā, tasmā jino vigatarajoti vuccati.
vippajahitvā → vippajahitva (bj, sya-all)

Moho rajo na ca pana reṇu vuccati, mohassetaṁ adhivacanaṁ rajoti; Etaṁ rajaṁ vippajahitvā cakkhumā, tasmā jino vigatarajoti vuccatīti.
vippajahitvā → vippajahitva (bj, sya-all)

—virajaṁ …pe…. Āsīnanti nisinno bhagavā pāsāṇake cetiyeti—
cetiyeti → cetiye āsīno (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi) āsīno.

Nagassa passe āsīnaṁ, muniṁ dukkhassa pāraguṁ;
Nagassa → nagarassa (mr) | āsīnaṁ → āsinaṁ (sya-all) | Nagassa → nagarassa (cck: ka.) | āsīnaṁ → āsinaṁ Br T. (pts note) Sāvakā payirupāsanti, tevijjā maccuhāyinoti.

Evampi bhagavā āsīno. Atha vā bhagavā sabbossukkapaṭippassaddhattā āsīno vutthavāso ciṇṇacaraṇo …pe… jātimaraṇasaṁsāro natthi tassa punabbhavoti.
tassa → kiṁ tassa (bj, sya-all) | vutthavāso → vutthavāso so vutthavāso (bj); vuṭṭhavāso (sya-all) | jātimaraṇasaṁsāro → jātijarāmaraṇasaṁsāro (sya-all) Evampi bhagavā āsīnoti— jhāyiṁ virajamāsīnaṁ.

Iccāyasmā udayoti.
udayoti iccāti padasandhi → udayo (bj) Iccāti padasandhi …pe… āyasmāti piyavacanaṁ …pe… udayoti tassa brāhmaṇassa nāmaṁ …pe… abhilāpoti— iccāyasmā udayo.

Katakiccaṁ anāsavanti buddhassa bhagavato kiccākiccaṁ karaṇīyākaraṇīyaṁ pahīnaṁ ucchinnamūlaṁ tālāvatthukataṁ anabhāvaṅkataṁ āyatiṁ anuppādadhammaṁ.
anabhāvaṅkataṁ → anabhāvakataṁ (bj); anabhāvaṅgataṁ (sya-all) | kiccākiccaṁ → kiccaṁ (sya-all) | anabhāvakataṁ → anabhāvaṁgataṁ (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi); anabhāvaṁkataṁ (bj: machasaṁ) Tasmā buddho katakicco.

Yassa ca visatā natthi, chinnasotassa bhikkhuno;
Yassa ca visatā → yassa paripatā (sya-all) | visatā → paripatā (bj: syā) | visatā → yassa paripatā (syā.) passa mahāni. 202 (cck note) Kiccākiccappahīnassa, pariḷāho na vijjatīti.
Kiccākiccappahīnassa → kiccākiccapahīnassa (bj); kiccākiccaṁ pahīnassa (sya-all) | kiccākiccappahīnassa → kiccākiccaṁ pahīnassa (sya-all) | kiccākiccapahīnassa → kiccā kiccaṁ pahīnassa (bj: syā)

Katakiccaṁ anāsavanti. Āsavāti cattāro āsavā— kāmāsavo, bhavāsavo, diṭṭhāsavo, avijjāsavo. Te āsavā buddhassa bhagavato pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā.
anabhāvaṅkatā → anabhāvakatā (bj); anabhāvaṅgatā (sya-all) Tasmā buddho anāsavoti— katakiccaṁ anāsavaṁ.

Pāraguṁ sabbadhammānanti bhagavā sabbadhammānaṁ abhiññāpāragū pariññāpāragū pahānapāragū bhāvanāpāragū sacchikiriyāpāragū samāpattipāragū.
sabbadhammānaṁ → (bj) | bhagavā → bhagavā sabba dhammānaṁ (bj: machasaṁ, syā) | pahānapāragū → pahānāya pāragū (bj: sī.pana) | bhāvanāpāragū → bhāvanāya pāragū (bj: sī.vipi) | sacchikiriyāpāragū → sacchikiriyāya pāragū (bj: sī.vipi) | pāraguṁ → pāragū Scp (Ba); ad 1112 Br T (Ba). (pts note) Abhiññāpāragū sabbadhammānaṁ, pariññāpāragū sabbadukkhānaṁ, pahānapāragū sabbakilesānaṁ, bhāvanāpāragū catunnaṁ maggānaṁ, sacchikiriyāpāragū nirodhassa, samāpattipāragū sabbasamāpattīnaṁ.
pahānapāragū → pahānāya pāragū (bj: sī.pana) | sacchikiriyāpāragū → sacchikiriyāya pāragū (bj: sī.vipi) So vasippatto pāramippatto ariyasmiṁ sīlasmiṁ; vasippatto pāramippatto ariyasmiṁ samādhismiṁ; vasippatto pāramippatto ariyāya paññāya; vasippatto pāramippatto ariyāya vimuttiyā. So pāragato pārappatto antagato antappatto koṭigato koṭippatto pariyantagato pariyantappatto vosānagato vosānappatto tāṇagato tāṇappatto leṇagato leṇappatto saraṇagato saraṇappatto abhayagato abhayappatto accutagato accutappatto amatagato amatappatto nibbānagato nibbānappatto.
pārappatto → pāramippatto (bj) | leṇagato leṇappatto → lenagato lenappatto (bj) | saraṇagato saraṇappatto → caraṇagato caraṇappatto (sya-all) | accutagato → accutigato (bj: a.nid) So vuttavāso ciṇṇacaraṇo …pe… jātimaraṇasaṁsāro natthi tassa punabbhavoti—
vuttavāso ciṇṇacaraṇo → vutthavāso (bj) | jātimaraṇasaṁsāro → (bj); jātijarāmaraṇasaṁsāro (sya-all) | vuttavāso → vuṭṭhavāso (sya-all) pāraguṁ sabbadhammānaṁ.

Atthi pañhena āgamanti pañhena atthiko āgatomhi, pañhaṁ pucchitukāmo āgatomhi, pañhaṁ sotukāmo āgatomhīti, evampi atthi pañhena āgamaṁ.
pañhena atthiko āgatomhi → pucchikāmha āgatā (bj); pañhatthikamhā āgatā (sya-all) | pañhaṁ pucchitukāmo āgatomhi → pucchitukāmha āgatā (bj); pañhāpucchakamhā āgatā (sya-all) | atthiko āgatomhi → atthikāmha āgatā (bj) | pañhena atthiko āgatomhi → pañhatthikamhā āgatā pañhāpucchakamhā āgatā (sya-all) | atthikāmha → atthiko āgatomhi (bj: machasaṁ) | āgatā → āgato (bj: machasaṁ) Atha vā pañhatthikānaṁ pañhaṁ pucchitukāmānaṁ pañhaṁ sotukāmānaṁ āgamanaṁ abhikkamanaṁ upasaṅkamanaṁ payirupāsanaṁ atthīti, evampi atthi pañhena āgamaṁ.
atthīti → atthi (bj) | pañhaṁ pucchitukāmānaṁ → pañhāpucchakānaṁ (sya-all) | āgamanaṁ → āgamaṁ (sya-all) | payirupāsanaṁ → (sya-all) | abhikkamanaṁ → akittamanaṁ (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi) Atha vā pañhāgamo tuyhaṁ atthi, tvampi pahu tvamasi alamatto mayā pucchitaṁ kathetuṁ visajjetuṁ, vahassetaṁ bhāranti, evampi atthi pañhena āgamaṁ.
pahu → pahū (bj) | tvamasi → visavī (sya-all) | pucchitaṁ → saddhiṁ pucchituṁ (sya-all) | vahassetaṁ bhāranti → sandassetuṁ bhaṇitunti (sya-all)

Aññāvimokkhaṁ pabrūhīti aññāvimokkho vuccati arahattavimokkho.
pabrūhīti → saṁbrūhīti (sya-all) Arahattavimokkhaṁ pabrūhi ācikkhāhi desehi paññapehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkarohi pakāsehīti—
pabrūhi → saṁbrūhi (sya-all) | pabrūhi → sambrūhi Scp T, and ad 1107. ----------------------------------- (pts note) aññāvimokkhaṁ pabrūhi.
pabrūhi → saṁbrūhi (sya-all)

Avijjāya pabhedananti avijjāya bhedanaṁ pabhedanaṁ pahānaṁ vūpasamaṁ paṭinissaggaṁ paṭippassaddhaṁ amataṁ nibbānanti—
vūpasamaṁ paṭinissaggaṁ → vūpasamo paṭinissaggo (bj, sya-all) | vūpasamaṁ paṭinissaggaṁ paṭippassaddhaṁ → vūpasamo paṭinissaggo paṭippassaddhi (sya-all) | vūpasamo → vūpasamaṁ (bj: machasaṁ) | paṭinissaggo → paṭinissaṭṭhaṁ (bj: sī.pana); paṭinissaggaṁ (bj: machasaṁ) avijjāya pabhedanaṁ. Tenāha so brāhmaṇo—

“Jhāyiṁ virajamāsīnaṁ, (iccāyasmā udayo) Katakiccaṁ anāsavaṁ; pāraguṁ sabbadhammānaṁ, Atthi pañhena āgamaṁ; aññāvimokkhaṁ pabrūhi,
pabrūhi → saṁbrūhi (sya-all) Avijjāya pabhedanan”ti. Pahānaṁ kāmacchandānaṁ, (udayāti bhagavā)
udayāti bhagavā → udayā ti bhagava (pts) Domanassāna cūbhayaṁ; Thinassa ca panūdanaṁ,
thinassa → thīnassa (bj, sya-all) | thinassa → thīnassa (sya-all) | ca → thīnassa (bj: machasaṁ) | Thinassa → thīnassa (cck: syā.) Kukkuccānaṁ nivāraṇaṁ.
nivāraṇaṁ → nivāraṇaṁ kāmachanda (pts) | nivāraṇaṁ → nī- Scn. This stanza also at A. I. 134. ----------------------------------- (pts note)

Pahānaṁ kāmacchandānanti.
kāmacchandānanti chandoti → kāmachandānanti chandāti (sya-all) Chandoti yo kāmesu kāmacchando kāmarāgo kāmanandī kāmataṇhā kāmasineho kāmapipāsā kāmapariḷāho kāmamucchā kāmajjhosānaṁ kāmogho kāmayogo kāmupādānaṁ kāmacchandanīvaraṇaṁ.
kāmamucchā → (bj) | kāmupādānaṁ → kāmūpādānaṁ (bj) | kāmanandī → kāmanandi (sya-all) Pahānaṁ kāmacchandānanti kāmacchandānaṁ pahānaṁ vūpasamaṁ paṭinissaggaṁ paṭippassaddhiṁ amataṁ nibbānanti—
vūpasamaṁ paṭinissaggaṁ paṭippassaddhiṁ → vūpasamo paṭinissaggo paṭippassaddhi (sya-all) pahānaṁ kāmacchandānaṁ. Udayāti bhagavāti. Udayāti bhagavā taṁ brāhmaṇaṁ nāmena ālapati. Bhagavāti gāravādhivacanametaṁ …pe… sacchikā paññatti, yadidaṁ bhagavāti— udayāti bhagavā.

Domanassāna cūbhayanti. Domanassāti yaṁ cetasikaṁ asātaṁ cetasikaṁ dukkhaṁ cetosamphassajaṁ asātaṁ dukkhaṁ vedayitaṁ, cetosamphassajā asātā dukkhā vedanā.
domanassa’nti → domanassāti (bj: machasaṁ, syā) Domanassāna cūbhayanti kāmacchandassa ca domanassassa ca ubhinnaṁ pahānaṁ vūpasamaṁ paṭinissaggaṁ paṭippassaddhiṁ amataṁ nibbānanti—
vūpasamaṁ paṭinissaggaṁ paṭippassaddhiṁ → vūpasamo paṭinissaggo paṭippassaddhi (bj, sya-all) domanassāna cūbhayaṁ.
domanassāna cūbhayaṁ thinassa → domanassānacūbhayaṁ thīnassa (bj)

Thinassa ca panūdananti.
thinassa → thīnassa (sya-all) Thinanti yā cittassa akalyatā akammaññatā olīyanā sallīyanā līnā līyanā līyitattaṁ thinaṁ thiyanā thiyitattaṁ cittassa.
akalyatā → akallatā (bj, sya-all) | thinaṁ thiyanā → thīnaṁ thīyanā (bj, sya-all) | thinanti → thīnanti (bj); (sya-all) | thinaṁ thiyanā thiyitattaṁ → thīnaṁ thīyanā thīyitattaṁ (bj) | cittassa → cittassa thīnassa ca (bj) | līnā → līnaṁ (sya-all) | akallatā → akalyakā (bj: sī.pana, sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi, machasaṁ) | thiyanā → thīnaṁ thīyanā (cck: syā.) Panūdananti thinassa ca panūdanaṁ pahānaṁ vūpasamaṁ paṭinissaggaṁ paṭippassaddhiṁ amataṁ nibbānanti—
thinassa → thīnassa (bj, sya-all) | vūpasamaṁ paṭinissaggaṁ paṭippassaddhiṁ → vūpasamo paṭinissaggo paṭippassaddhi (bj, sya-all) | vūpasamo → vūpasamaṁ (bj: machasaṁ) thinassa ca panūdanaṁ.
thinassa → thīnassa (bj, sya-all)

Kukkuccānaṁ nivāraṇanti. Kukkuccanti hatthakukkuccampi kukkuccaṁ, pādakukkuccampi kukkuccaṁ, hatthapādakukkuccampi kukkuccaṁ.
kukkuccanti → kukkuccānanti (sya-all) Akappiye kappiyasaññitā, kappiye akappiyasaññitā …pe… avajje vajjasaññitā, vajje avajjasaññitā.
vajje avajjasaññitā → (sya-all) Yaṁ evarūpaṁ kukkuccaṁ kukkuccāyanā kukkuccāyitattaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho, idaṁ vuccati kukkuccaṁ. Api ca dvīhi kāraṇehi uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho— katattā ca akatattā ca.
ca → kaṭattāca akaṭattāca (bj: sī.pana) Kathaṁ katattā ca akatattā ca uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho? “Kataṁ me kāyaduccaritaṁ, akataṁ me kāyasucaritan”ti uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho. “Kataṁ me vacīduccaritaṁ, akataṁ me vacīsucaritan”ti …pe… “kataṁ me manoduccaritaṁ, akataṁ me manosucaritan”ti …pe… “kato me pāṇātipāto, akatā me pāṇātipātā veramaṇī”ti …pe… “kataṁ me adinnādānaṁ, akatā me adinnādānā veramaṇī”ti …pe…
akatā → akataṁ (bj) “kato me kāmesumicchācāro, akatā me kāmesumicchācārā veramaṇī”ti …pe… “kato me musāvādo, akatā me musāvādā veramaṇī”ti …pe… “katā me pisuṇā vācā, akatā me pisuṇāya vācāya veramaṇī”ti …pe…
pisuṇā vācā → pisunāvācā (bj); pisuṇavācā (mr) | pisuṇāya → pisunāya (bj) | vācā → pisuṇavācā (cck: ka.) “katā me pharusā vācā, akatā me pharusāya vācāya veramaṇī”ti …pe… “kato me samphappalāpo, akatā me samphappalāpā veramaṇī”ti …pe… “katā me abhijjhā, akatā me anabhijjhā”ti …pe… “kato me byāpādo, akato me abyāpādo”ti …pe… “katā me micchādiṭṭhi, akatā me sammādiṭṭhī”ti, uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho. Evaṁ katattā ca akatattā ca uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho.

Atha vā “sīlesumhi aparipūrakārī”ti uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho;
aparipūrakārī”ti → na paripūrakārīti (bj, cck); aparipūrikārīti (sya1ed, sya2ed) | atha vā sīlesumhi aparipūrakārīti → athavā sīlesumbhi na paripūrakārīti (bj) | aparipūrakārīti → aparipūrikārīti (sya-all) | paripūrakārī’ti → aparipūrakārīti (bj: machasaṁ) “indriyesumhi aguttadvāro”ti …pe… “bhojane amattaññumhī”ti … “jāgariyaṁ ananuyuttomhī”ti … “na satisampajaññena samannāgatomhī”ti … “abhāvitā me cattāro satipaṭṭhānāti, cattāro sammappadhānāti cattāro iddhipādāti, pañcindriyānīti, pañca balānīti, satta bojjhaṅgāti, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo”ti …
satipaṭṭhānāti → satipaṭṭhānātiabhāvitā me (bj); satipaṭiṭhānāti abhāvitā me (sya-all) | sammappadhānāti → sammappadhānātiabhāvitā me (bj, sya-all) | bojjhaṅgāti → bojjhaṅgātiabhāvito me (bj, sya-all) | iddhipādāti → iddhipādāti abhāvitāni me (sya-all) | pañcindriyānīti → pañcindriyānīti abhāvitāni me (sya-all) | balānīti → balānīti abhāvitā me (sya-all) “dukkhaṁ me apariññātaṁ, samudayo me appahīno, maggo me abhāvito, nirodho me asacchikato”ti uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho.
apariññātaṁ samudayo → apariññātantisamudayo (bj) | appahīno maggo → appahīnotimaggo (bj) | abhāvito nirodho → abhāvitotinirodho (bj) | apariññātaṁ → apariññātanti (sya-all) | appahīno → appahīnoti (sya-all) | abhāvito → abhāvitoti (sya-all)

Kukkuccānaṁ nivāraṇanti kukkuccānaṁ āvaraṇaṁ nīvaraṇaṁ pahānaṁ upasamaṁ vūpasamaṁ paṭinissaggaṁ paṭippassaddhiṁ amataṁ nibbānanti—
upasamaṁ vūpasamaṁ paṭinissaggaṁ paṭippassaddhiṁ → vūpasamo paṭinissaggo paṭippassaddhi (bj, sya-all) | nīvaraṇaṁ → nivāraṇaṁ (sya-all) | vūpasamo → upasamaṁ vūpasamaṁ (bj: machasaṁ) | paṭippassaddhi → paṭinissaggaṁ paṭippassaddhiṁ (bj: machasaṁ) kukkuccānaṁ nivāraṇaṁ. Tenāha bhagavā—

“Pahānaṁ kāmacchandānaṁ, (udayāti bhagavā) Domanassāna cūbhayaṁ; thinassa ca panūdanaṁ,
thinassa → thīnassa (bj, sya-all) Kukkuccānaṁ nivāraṇan”ti. Upekkhāsatisaṁsuddhaṁ, dhammatakkapurejavaṁ; Aññāvimokkhaṁ pabrūmi,
pabrūmi → saṁbrūmi (sya-all) | pabrūmi → saṁbrūmi (bj: syā) avijjāya pabhedanaṁ.

Upekkhāsatisaṁsuddhanti. Upekkhāti yā catutthe jhāne upekkhā upekkhanā ajjhupekkhanā cittasamatā cittappassaddhatā majjhattatā cittassa.
cittasamatā → cittasamatho (bj, sya-all) | cittappassaddhatā → cittapassaddhatā (bj); cittapasādatā (cck); cittappasādatā (sya1ed, sya2ed) | cittasamatā cittappassaddhatā → cittasamatho cittapassaddhatā (bj); cittasamatho cittappasādatā (sya-all) | catutthe jhāne → catutthajjhāne (sya-all) | jhāne → catutthajhāne (bj: a.nid) | cittasamatho → cittassa samatā (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi); cittasamatā (bj: machasaṁ) | cittapassaddhatā → cittappasādatā (bj: syā); cittappassaddhatā (bj: machasaṁ); cittappasaṭatā (bj: __saṁ__) | cittasamatā → cittasamatho (syā.) mahāni. 207 (cck note) Satīti yā catutthe jhāne upekkhaṁ ārabbha sati anussati …pe… sammāsati.
catutthe jhāne → catutthajjhāne (sya-all) | sammāsati upekkhāsatisaṁsuddhanti catutthe jhāne → sammāsatīti upekkhāsati saṁsuddhanti catutthajjhāne (sya-all) Upekkhāsatisaṁsuddhanti catutthe jhāne upekkhā ca sati ca suddhā honti visuddhā saṁsuddhā parisuddhā pariyodātā anaṅgaṇā vigatūpakkilesā mudubhūtā kammaniyā ṭhitā āneñjappattāti—
visuddhā → (sya-all) | parisuddhā → (sya-all) | vigatūpakkilesā → vigatupakkilesā (sya-all) | ca → ca saṁsuddhā (pts) upekkhāsatisaṁsuddhaṁ.

Dhammatakkapurejavanti dhammatakko vuccati sammāsaṅkappo. So ādito hoti, purato hoti, pubbaṅgamo hoti aññāvimokkhassāti, evampi dhammatakkapurejavaṁ.
pubbaṅgamo → pubbaṅgamā (bj, sya-all) Atha vā dhammatakko vuccati sammādiṭṭhi. Sā ādito hoti, purato hoti, pubbaṅgamo hoti aññāvimokkhassāti, evampi dhammatakkapurejavaṁ.
pubbaṅgamo → pubbaṅgamā (bj, sya-all) | pubbaṅgamā → pubbaṅgamo (bj: machasaṁ) Atha vā dhammatakko vuccati catunnaṁ maggānaṁ pubbabhāgavipassanā.
pubbabhāgavipassanā → pubbabhāge vipassanā (sya-all) | pubbabhāgavipassanā → vipassanā ādito hoti (bj: sī.pana) Sā ādito hoti, purato hoti, pubbaṅgamo hoti aññāvimokkhassāti—
pubbaṅgamo → pubbaṅgamā (bj, sya-all) evampi dhammatakkapurejavaṁ.

Aññāvimokkhaṁ pabrūmīti aññāvimokkho vuccati arahattavimokkho.
pabrūmīti → saṁbrūmīti (sya-all) Arahattavimokkhaṁ pabrūmi ācikkhāmi desemi paññapemi paṭṭhapemi vivarāmi vibhajāmi uttānīkaromi pakāsemīti—
pabrūmi → saṁbrūmi (sya-all) | uttānīkaromi pakāsemīti → uttānīkaromīti (sya-all) aññāvimokkhaṁ pabrūmi.
pabrūmi → saṁbrūmi (sya-all)

Avijjāya pabhedananti. Avijjāti dukkhe aññāṇaṁ …pe… avijjā moho akusalamūlaṁ.
akusalamūlaṁ → akusalamūlaṁ avijjāya (bj, sya-all) | avijjāti → avijjāyāti (sya-all) | aññāṇaṁ → añāṇaṁ (sya-all) | avijjā → avijjālaṅgī (sya-all) Pabhedananti avijjāya pabhedanaṁ pahānaṁ vūpasamaṁ paṭinissaggaṁ paṭippassaddhiṁ amataṁ nibbānanti—
vūpasamaṁ paṭinissaggaṁ paṭippassaddhiṁ → vūpasamo paṭinissaggo paṭippassaddhi (bj, sya-all) | avijjāya → avijjāya bhedanaṁ (sya-all) | pabhedananti → pabhedananti (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi, machasaṁ) avijjāya pabhedanaṁ. Tenāha bhagavā—

“Upekkhāsatisaṁsuddhaṁ, dhammatakkapurejavaṁ; Aññāvimokkhaṁ pabrūmi, avijjāya pabhedanan”ti.
pabrūmi → saṁbrūmi (sya-all)

Kiṁsu saṁyojano loko, kiṁsu tassa vicāraṇaṁ;
saññojano → sic Brp Scp T (Baim). ----------------------------------- (pts note) vicāraṇaṁ → vicāraṇā (sya-all, pts-vp-pli1, csp1ed) Kissassa vippahānena, nibbānaṁ iti vuccati.

Kiṁsu saṁyojano lokoti lokassa saṁyojanaṁ lagganaṁ bandhanaṁ upakkileso. Kena loko yutto payutto āyutto samāyutto laggo laggito palibuddhoti—
palibuddhoti kiṁsu → paḷibuddhoti kiṁ su (bj) kiṁsu saṁyojano loko.

Kiṁsu tassa vicāraṇanti kiṁsu tassa cāraṇaṁ vicāraṇaṁ paṭivicāraṇaṁ.
vicāraṇanti kiṁsu → vivāraṇanti kiṁ (bj) | cāraṇaṁ → vivāraṇā (bj: machasaṁ, syā); kiṁ lokassa vicāraṇaṁ (bj: sī.pana) Kena loko carati vicarati paṭivicaratīti— kiṁsu tassa vicāraṇaṁ. Kissassa vippahānena nibbānaṁ iti vuccatīti kissassa vippahānena vūpasamena paṭinissaggena paṭippassaddhiyā nibbānaṁ iti vuccati pavuccati kathīyati bhaṇīyati dīpīyati voharīyatīti—
kathīyati bhaṇīyati dīpīyati voharīyatīti → kathiyati bhaṇiyati dīpiyati vohariyatīti (sya-all) kissassa vippahānena nibbānaṁ iti vuccati. Tenāha so brāhmaṇo—

“Kiṁsu saṁyojano loko, kiṁsu tassa vicāraṇaṁ; Kissassa vippahānena, nibbānaṁ iti vuccatī”ti.

Nandisaṁyojano loko, vitakkassa vicāraṇaṁ;
vicāraṇaṁ → vicāraṇā (cck, sya-all) Taṇhāya vippahānena, nibbānaṁ iti vuccati.

Nandisaṁyojano lokoti nandī vuccati taṇhā.
nandī → nandi (bj, sya-all) Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ, ayaṁ vuccati nandī.
nandī → nandi (bj) | ayaṁ vuccati nandī → (sya-all) | vuccati nandī yā nandī → nandi (pts) Yā nandī lokassa saṁyojanaṁ lagganaṁ bandhanaṁ upakkileso, imāya nandiyā loko yutto payutto āyutto samāyutto laggo laggito palibuddhoti—
nandī → nandi (bj, sya-all) | palibuddhoti → paḷibuddhoti (bj) nandisaṁyojano loko.

Vitakkassa vicāraṇanti.
vicāraṇanti → vicāraṇāti (cck, sya-all) Vitakkāti nava vitakkā—
vitakkāti → vitakkoti (bj) | vitakko’ti → vitakkāti (bj: machasaṁ, syā) kāmavitakko, byāpādavitakko, vihiṁsāvitakko, ñātivitakko janapadavitakko, amarāvitakko, parānudayatāpaṭisaṁyutto vitakko, lābhasakkārasilokapaṭisaṁyutto vitakko, anavaññattipaṭisaṁyutto vitakko.
amarāvitakko → amaravitakko (bj, sya-all) | amarāvitakko parānudayatāpaṭisaṁyutto → amaravitakko parānuddayatāpaṭisaṁyutto (bj, sya-all) | amaravitakko → amarāvitakko (bj: machasaṁ) Ime vuccanti nava vitakkā. Ime nava vitakkā lokassa cāraṇā vicāraṇā paṭivicāraṇā.
vitakkā → vitakkā assa (sya-all) | cāraṇā → (pts) | paṭivicāraṇā → (pts) Imehi navahi vitakkehi loko carati vicarati paṭivicaratīti—
vitakkehi → vitakkehi so (sya-all) vitakkassa vicāraṇaṁ.
vicāraṇaṁ → vicāraṇā (cck, sya-all)

Taṇhāya vippahānena nibbānaṁ iti vuccatīti. Taṇhāti rūpataṇhā …pe… dhammataṇhā.
taṇhāti → taṇhāyāti (sya-all) Taṇhāya vippahānena nibbānaṁ iti vuccatīti taṇhāya vippahānena vūpasamena paṭinissaggena paṭippassaddhiyā nibbānaṁ iti vuccati pavuccati kathīyati bhaṇīyati dīpīyati voharīyatīti—
kathīyati bhaṇīyati dīpīyati voharīyatīti → kathiyati bhaṇiyati dīpiyati vohariyatīti (sya-all) taṇhāya vippahānena nibbānaṁ iti vuccati. Tenāha bhagavā—

“Nandisaṁyojano loko, vitakkassa vicāraṇaṁ;
vicāraṇaṁ → vicāraṇā (cck, sya-all) Taṇhāya vippahānena, nibbānaṁ iti vuccatī”ti.

Kathaṁ satassa carato, Viññāṇaṁ uparujjhati; Bhagavantaṁ puṭṭhumāgamā, Taṁ suṇoma vaco tava.
puṭṭhumāgamā → puṭṭhumāgamhā (bj, sya-all); puṭṭhumāgamma (snp5.14:635 [Udayamāṇavapucchā]) | puṭṭhumāgamā → puṭṭhuṁ āgamhā (pts) | puṭṭhumāgamhā → puṭṭhumāgamā (bj: machasaṁ); puṭṭhumāgamma (bj: suni) | Bhagavantaṁ → bhavantaṁ Br (Baim). (pts note) | āgamhā → sic Brn Scn T; āgamma Brp Scp; Sn. ----------------------------------- (pts note)

Kathaṁ satassa caratoti kathaṁ satassa sampajānassa carato viharato iriyato vattayato pālayato yapayato yāpayatoti—
viharato → vicarato (bj, sya-all) | viharato iriyato → vicarato irīyato (bj) | vicarato → viharato (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi, syā, machasaṁ) kathaṁ satassa carato.

Viññāṇaṁ uparujjhatīti viññāṇaṁ nirujjhati vūpasammati atthaṁ gacchati paṭippassambhatīti— viññāṇaṁ uparujjhati.

Bhagavantaṁ puṭṭhumāgamāti buddhaṁ bhagavantaṁ puṭṭhuṁ pucchituṁ yācituṁ ajjhesituṁ pasādetuṁ āgamhā āgatamhā upāgatamhā sampattamhā, “tayā saddhiṁ samāgatamhā”ti—
puṭṭhumāgamāti → puṭṭhumāgamhāti (bj, sya-all) bhagavantaṁ puṭṭhumāgamā.
puṭṭhumāgamā → puṭṭhumāgamhā (bj, sya-all)

Taṁ suṇoma vaco tavāti.
taṁ → taṁ vaco (pts) Tanti tuyhaṁ vacanaṁ byappathaṁ desanaṁ anusāsanaṁ anusiṭṭhaṁ suṇoma uggaṇhāma dhārema upadhārema upalakkhemāti—
anusāsanaṁ anusiṭṭhaṁ → anusiṭṭhiṁ (bj); anusandhiṁ (sya-all) | dhārema → (sya-all) | anusiṭṭhiṁ → anusandhiṁ (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi); anusāsanaṁ (bj: machasaṁ) taṁ suṇoma vaco tava. Tenāha so brāhmaṇo—

“Kathaṁ satassa carato, viññāṇaṁ uparujjhati; Bhagavantaṁ puṭṭhumāgamā, taṁ suṇoma vaco tavā”ti.
puṭṭhumāgamā → puṭṭhumāgamhā (bj, sya-all)

Ajjhattañca bahiddhā ca, vedanaṁ nābhinandato; Evaṁ satassa carato, viññāṇaṁ uparujjhati.

Ajjhattañca bahiddhā ca vedanaṁ nābhinandatoti ajjhattaṁ vedanāsu vedanānupassī viharanto vedanaṁ nābhinandati nābhivadati na ajjhoseti, abhinandanaṁ abhivadanaṁ ajjhosānaṁ gāhaṁ parāmāsaṁ abhinivesaṁ pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṁ gameti;
na ajjhoseti → na ajjhosāya tiṭṭhati (bj, sya-all) | vedanānupassī → idaṁ padaṁ sya-all potthakesu | vedanānupassī → ajjhattaṁ vedanaṁ vedanānupassī (bj: sī.pana); ajjhattavedanānupassī (bj: sī.vipi) | tiṭṭhati → ajjhoseti (bj: machasaṁ) | ajjhoseti → na ajjhosāya tiṭṭhati (cck: syā.) bahiddhā vedanāsu vedanānupassī viharanto vedanaṁ nābhinandati nābhivadati na ajjhoseti, abhinandanaṁ abhivadanaṁ ajjhosānaṁ gāhaṁ parāmāsaṁ abhinivesaṁ pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṁ gameti;
ajjhoseti → ajjho sāya tiṭṭhati (bj, sya-all) ajjhattabahiddhā vedanāsu vedanānupassī viharanto vedanaṁ nābhinandati nābhivadati na ajjhoseti, abhinandanaṁ abhivadanaṁ ajjhosānaṁ gāhaṁ parāmāsaṁ abhinivesaṁ pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṁ gameti.
ajjhoseti → ajjhosāya tiṭṭhati (bj, sya-all)

Ajjhattaṁ samudayadhammānupassī vedanāsu vedanānupassī viharanto vedanaṁ nābhinandati nābhivadati na ajjhoseti, abhinandanaṁ abhivadanaṁ ajjhosānaṁ gāhaṁ parāmāsaṁ abhinivesaṁ pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṁ gameti;
na ajjhoseti → nājjhosāya tiṭṭhati (bj) | ajjhoseti → ajjhosāya tiṭṭhati (sya-all) | vedanānupassī → idaṁ padaṁ natthi syā. potthake (cck note) ajjhattaṁ vayadhammānupassī vedanāsu vedanānupassī viharanto …pe… ajjhattaṁ samudayavayadhammānupassī vedanāsu vedanānupassī viharanto …pe… bahiddhā samudayadhammānupassī vedanāsu vedanānupassī viharanto vedanaṁ nābhinandati nābhivadati na ajjhoseti, abhinandanaṁ abhivadanaṁ ajjhosānaṁ gāhaṁ parāmāsaṁ abhinivesaṁ pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṁ gameti;
ajjhoseti → ajjhosāya tiṭṭhati (bj) bahiddhā vayadhammānupassī vedanāsu vedanānupassī viharanto …pe… bahiddhā samudayavayadhammānupassī vedanāsu vedanānupassī viharanto …pe… ajjhattabahiddhā samudayadhammānupassī vedanāsu vedanānupassī viharanto …pe… ajjhattabahiddhā vayadhammānupassī vedanāsu vedanānupassī viharanto …pe… ajjhattabahiddhā samudayavayadhammānupassī vedanāsu vedanānupassī viharanto vedanaṁ nābhinandati nābhivadati na ajjhoseti, abhinandanaṁ abhivadanaṁ ajjhosānaṁ gāhaṁ parāmāsaṁ abhinivesaṁ pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṁ gameti.
ajjhoseti → ajjhosāya tiṭṭhati (bj, sya-all) | ajjhattabahiddhā → bahiddhāsamudaya vaya dhammānupassī viharanto (bj: sī.pana, sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi) Imehi dvādasahi ākārehi vedanāsu vedanānupassī viharanto …pe…
dvādasahi → dvācattāḷīsāya (sya-all) anabhāvaṁ gameti.

Atha vā vedanaṁ aniccato passanto vedanaṁ nābhinandati nābhivadati na ajjhoseti, abhinandanaṁ abhivadanaṁ ajjhosānaṁ gāhaṁ parāmāsaṁ abhinivesaṁ pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṁ gameti.
ajjhoseti → ajjhosāya tiṭṭhati (bj, sya-all) Vedanaṁ dukkhato rogato gaṇḍato sallato aghato ābādhato …pe… nissaraṇato passanto vedanaṁ nābhinandati nābhivadati na ajjhoseti, abhinandanaṁ abhivadanaṁ ajjhosānaṁ gāhaṁ parāmāsaṁ abhinivesaṁ pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṁ gameti.
ajjhoseti → ajjhosāya tiṭṭhati (bj) Imehi cattālīsāya ākārehi vedanāsu vedanānupassī viharanto vedanaṁ nābhinandati nābhivadati na ajjhoseti, abhinandanaṁ abhivadanaṁ ajjhosānaṁ gāhaṁ parāmāsaṁ abhinivesaṁ pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṁ gametīti—
cattālīsāya → catucattalīsāya (bj); dvācattāḷīsāya (sya-all) | cattālīsāya → catucattālīsāya (bj) | ajjhoseti → ajjhosāya tiṭṭhati (bj) | ākārehi → imehi cattāḷīsāya ākārehi (bj: machasaṁ); imehi dvācattāḷīsāya (bj: syā) | cattālīsāya → dvācattāḷīsāya (cck: syā.) ajjhattañca bahiddhā ca vedanaṁ nābhinandato.

Evaṁ satassa caratoti evaṁ satassa sampajānassa carato viharato iriyato vattayato pālayato yapayato yāpayatoti—
viharato iriyato → vicarato irīyato (bj) | viharato → vicarato (sya-all) | vicarato → viharato (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi, machasaṁ) evaṁ satassa carato.

Viññāṇaṁ uparujjhatīti puññābhisaṅkhārasahagataṁ viññāṇaṁ apuññābhisaṅkhārasahagataṁ viññāṇaṁ āneñjābhisaṅkhārasahagataṁ viññāṇaṁ nirujjhati vūpasammati atthaṁ gacchati paṭippassambhatīti— viññāṇaṁ uparujjhati.
uparujjhati → uparujjhatī (cck) Tenāha bhagavā—

“Ajjhattañca bahiddhā ca, vedanaṁ nābhinandato; Evaṁ satassa carato, viññāṇaṁ uparujjhatī”ti.

Saha gāthāpariyosānā …pe… satthā me, bhante bhagavā, sāvakohamasmīti.

Udayamāṇavapucchāniddeso terasamo.