1. Paṭhamavagga

Sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍaṁ, Aviheṭhayaṁ aññatarampi tesaṁ;
sabbesu bhūtesu nidhāya → (pts) aviheṭhayaṁ → aheṭhayaṁ (sya-all) | aviheṭhayaṁ → aheṭhayaṁ (sya-all) | aviheṭhayaṁ → aheṭhayaṁ (bj: syā) | aviheṭhayaṁ → ahethayaṁ T. ----------------------------------- (pts note) Na puttamiccheyya kuto sahāyaṁ, Eko care khaggavisāṇakappo.
iccheyya → icchissati (sya-all) khaggavisāṇakappo → mātaṅgaraññeva nāgo (snp1.3:327 [Khaggavisāṇasutta])

Sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍanti.
ti → daṇḍāti (bj, sya-all) Sabbesūti sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ asesaṁ nissesaṁ pariyādiyanavacanametaṁ—
pariyādiyanavacanametaṁ → pariyādāyavacanametaṁ (bj, sya-all) | pariyādiyanavacanametaṁ → pariyādaya vacanametaṁ (bj: syā) sabbesūti. Bhūtesūti bhūtā vuccanti tasā ca thāvarā ca.
vuccanti → vuccati (bj, sya-all) Tasāti yesaṁ tasitataṇhā appahīnā, yesañca bhayabheravā appahīnā.
tasitataṇhā → tasitā taṇhā (bj); taṇhā (sya-all) | tasitataṇhā → tasinā taṇhā (bj) | taṇhā → tasitataṇhā (bj: machasaṁ); taṇhā (bj: syā) Kiṅkāraṇā vuccanti tasā? Te tasanti uttasanti paritasanti bhāyanti santāsaṁ āpajjanti, taṅkāraṇā vuccanti tasā.
bhāyanti → bhāsanti (cck); (sya-all) | te → tena (bj: sī.pana, sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi) | saṁtāsaṁ → saṁtāpaṁ (bj: syā) Thāvarāti yesaṁ tasitataṇhā pahīnā, yesañca bhayabheravā pahīnā.
tasitataṇhā → tasinā taṇhā (bj); taṇhā (sya-all) | taṇhā → tasitataṇhā (bj: machasaṁ); taṇhā (bj: syā) Kiṅkāraṇā vuccanti thāvarā? Te na tasanti na uttasanti na paritasanti na bhāyanti na santāsaṁ āpajjanti, taṅkāraṇā vuccanti thāvarā.
bhāyanti na → (sya-all) | santāsaṁ → saṁtāpaṁ (bj: syā) Daṇḍanti tayo daṇḍā—
daṇḍanti → daṇḍāti (bj, sya-all) | daṇḍāti → daṇḍantī (bj: machasaṁ) kāyadaṇḍo vacīdaṇḍo manodaṇḍo.
kāyadaṇḍo → kāyadaṇḍo ca (sya-all) | vacīdaṇḍo → vacīdaṇḍo ca (sya-all) | manodaṇḍo → manodaṇḍo ca (sya-all) Tividhaṁ kāyaduccaritaṁ kāyadaṇḍo, catubbidhaṁ vacīduccaritaṁ vacīdaṇḍo, tividhaṁ manoduccaritaṁ manodaṇḍo. Sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍanti sabbesu bhūtesu daṇḍaṁ nidhāya nidahitvā. Oropayitvā samoropayitvā nikkhipitvā paṭippassambhitvāti sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍaṁ.
Oropayitvā → voropayitvā (bj, sya-all) | oropayitvā samoropayitvā → voropayitvā (sya-all)

Aviheṭhayaṁ aññatarampi tesanti ekamekampi sattaṁ pāṇinā vā leḍḍunā vā daṇḍena vā satthena vā anduyā vā rajjuyā vā aviheṭhayanto, sabbepi satte pāṇinā vā leḍḍunā vā daṇḍena vā satthena vā anduyā vā rajjuyā vā aviheṭhayantoti—
anduyā → aruyā (sya-all); adduyā (mr) | aviheṭhayaṁ → aheṭhayaṁ (sya-all) | ekamekampi → ekamattampi (sya-all) | vā → addayā vā (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi); aruyā vā (bj: syā) | anduyā → aruyā (cck: syā.); adduyā (cck: ka.) aviheṭhayaṁ aññatarampi tesaṁ.
aviheṭhayaṁ → aheṭhayaṁ (sya-all)

Na puttamiccheyya kuto sahāyanti.
puttamiccheyya kuto sahāyanti nāti → (pts) Nāti paṭikkhepo; puttāti cattāro puttā— atrajo putto, khettajo putto, dinnako putto, antevāsiko putto.
atrajo → attajo (sya-all) | khettajo → khetrajo (mr) | atrajo → attajo (bj: syā) Sahāyanti sahāyā vuccanti yehi saha āgamanaṁ phāsu, gamanaṁ phāsu, gamanāgamanaṁ phāsu, ṭhānaṁ phāsu, nisajjanaṁ phāsu, sayanaṁ phāsu, ālapanaṁ phāsu, sallapanaṁ phāsu, ullapanaṁ phāsu, samullapanaṁ phāsu.
nisajjanaṁ → nisajjā (bj) | sayanaṁ → nipajjanaṁ (sya-all) | ṭhānaṁ phāsu → (sya-all) | phāsu ullapanaṁ → (sya-all) | nisajjā → nisajjanaṁ (bj: syā) | sayanaṁ → nipajjanaṁ (bj: syā) | sayanaṁ → nipajjanaṁ (cck: syā.) Na puttamiccheyya kuto sahāyanti puttampi na iccheyya na sādiyeyya na patthayeyya na pihayeyya nābhijappeyya, kuto mittaṁ vā sandiṭṭhaṁ vā sambhattaṁ vā sahāyaṁ vā iccheyya sādiyeyya patthayeyya pihayeyya abhijappeyyāti—
patthayeyya → pattheyya (bj) | patthayeyya na → (sya-all) | iccheyya → icchissati (bj: syā) | iccheyya → icchissati (syā.) evamīdisesu padesu anāgatavibhattiyā (cck note) na puttamiccheyya kuto sahāyaṁ.

Eko care khaggavisāṇakappoti. Ekoti so paccekasambuddho pabbajjāsaṅkhātena eko, adutiyaṭṭhena eko, taṇhāya pahānaṭṭhena eko, ekantavītarāgoti eko, ekantavītadosoti eko, ekantavītamohoti eko, ekantanikkilesoti eko, ekāyanamaggaṁ gatoti eko, eko anuttaraṁ paccekasambodhiṁ abhisambuddhoti eko.
taṇhāya pahānaṭṭhena → taṇhāpahānaṭṭhena (sya-all) | paccekasambuddho → paccekabuddho (bj) | pahānaṭṭhena → taṇhā pahānaṭṭhena (bj: sī.pana, syā) | pahānaṭṭhena → taṇhāpahānaṭṭhena (syā.) mahāni. 191 (cck note)

Kathaṁ so paccekasambuddho pabbajjāsaṅkhātena eko? So paccekasambuddho sabbaṁ gharāvāsapalibodhaṁ chinditvā puttadārapalibodhaṁ chinditvā ñātipalibodhaṁ chinditvā sannidhipalibodhaṁ chinditvā kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitvā akiñcanabhāvaṁ upagantvā eko carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpetīti—
ohāretvā → ohārayitvā (sya-all, mr) | gharāvāsapalibodhaṁ → gharāvāsapaḷibodhaṁ (bj) | puttadārapalibodhaṁ → puttadārapaḷibodhaṁ (bj) | ñātipalibodhaṁ → ñātipaḷibodhaṁ (bj) | sannidhipalibodhaṁ → sannidhipaḷibodhaṁ (bj) | vatthāni → vattāni (bj) | iriyati vatteti → irīyati vattati (bj) | yāpetīti → yāpeti (bj) | sabbaṁ → (sya-all) | viharati → vicarati (sya-all) evaṁ so paccekasambuddho pabbajjāsaṅkhātena eko.

Kathaṁ so paccekasambuddho adutiyaṭṭhena eko? So evaṁ pabbajito samāno eko araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevati appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni.
araññavanapatthāni → araññe vanapatthāni (bj) | pantāni → panthāni (bj: sī.pana, sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi) So eko gacchati, eko tiṭṭhati, eko nisīdati, eko seyyaṁ kappeti, eko gāmaṁ piṇḍāya pavisati, eko abhikkamati, eko paṭikkamati, eko raho nisīdati, eko caṅkamaṁ adhiṭṭhāti, eko carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpetīti—
so → so eko carati (bj) | iriyati vatteti → irīyati vattati (bj) | abhikkamati eko → (sya-all) | viharati → vicarati (sya-all) evaṁ so paccekasambuddho adutiyaṭṭhena eko.

Kathaṁ so paccekasambuddho taṇhāya pahānaṭṭhena eko?
taṇhāya pahānaṭṭhena → taṇhāpahānaṭṭhena (sya-all) So evaṁ eko adutiyo appamatto ātāpī pahitatto viharanto mahāpadhānaṁ padahanto māraṁ sasenakaṁ namuciṁ kaṇhaṁ pamattabandhuṁ vidhametvā ca taṇhājāliniṁ visaritaṁ visattikaṁ pajahi vinodesi byantīakāsi anabhāvaṅgamesi.
sasenakaṁ → sasenaṁ (bj, sya-all) | vidhametvā ca → idhametvā (bj) | taṇhājāliniṁ → taṇhaṁ jāliniṁ (sya-all) | vidhametvā ca → midhametvā (bj) | visaritaṁ visattikaṁ → saritaṁ visantikaṁ (bj) | byantīakāsi → byantīmakāsi (sya-all) | sasenaṁ → sasenakanaṁ (bj: sī.pana, sī.vipi, sī.kayi, machasaṁ) | midhametvā → vidhametvā ca (bj: machasaṁ) | taṇhājāliniṁ → taṇhaṁ jāliniṁ (bj: syā) | visantikaṁ → visaritaṁ visattikaṁ (bj: machasaṁ)

“Taṇhādutiyo puriso, dīghamaddhāna saṁsaraṁ; Itthabhāvaññathābhāvaṁ, saṁsāraṁ nātivattati.

Etamādīnavaṁ ñatvā, taṇhaṁ dukkhassa sambhavaṁ;
etamādīnavaṁ → evamādīnavaṁ (bj, sya-all) | evamādīnavaṁ → etamādinavaṁ (bj: sī.pana, machasaṁ) taṇhaṁ → taṇhā (bj, sya-all) | taṇhā → taṇhaṁ (bj: machasaṁ) Vītataṇho anādāno, sato bhikkhu paribbaje”ti.
bhikkhu → idaṁ padaṁ sya-all potthakesu ca mnd14:97 [Tuvaṭakasuttaniddesa] ca | paribbaje”ti → catukkaṅguttara > bhaṇḍagāmavagga suttanipāta > dvayatānupassanāsutta itivuttaka > anīyavagga (bj note)

Evaṁ so paccekasambuddho taṇhāya pahānaṭṭhena eko.
taṇhāya pahānaṭṭhena → taṇhāpahānaṭṭhena (sya-all)

Kathaṁ so paccekasambuddho ekantavītarāgoti eko? Rāgassa pahīnattā ekantavītarāgoti eko, dosassa pahīnattā ekantavītadosoti eko, mohassa pahīnattā ekantavītamohoti eko, kilesānaṁ pahīnattā ekantanikkilesoti eko. Evaṁ so paccekasambuddho ekantavītarāgoti eko.

Kathaṁ so paccekasambuddho ekāyanamaggaṁ gatoti eko? Ekāyanamaggo vuccati cattāro satipaṭṭhānā, cattāro sammappadhānā, cattāro iddhipādā, pañcindriyāni, pañca balāni, satta bojjhaṅgā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo.
vuccati → vuccanti (sya-all)

“Ekāyanaṁ jātikhayantadassī, maggaṁ pajānāti hitānukampī; Etena maggena tariṁsu pubbe, tarissanti ye ca taranti oghan”ti.
oghanti → oghaṁ (bj) | ye ca → ceva (sya-all)

Evaṁ so paccekasambuddho ekāyanamaggaṁ gatoti eko.

Kathaṁ so paccekasambuddho eko anuttaraṁ paccekasambodhiṁ abhisambuddhoti eko?
paccekasambodhiṁ → pacceka buddhañāṇena (bj: syā) Bodhi vuccati catūsu maggesu ñāṇaṁ.
catūsu → catusu (bj) Paññā paññindriyaṁ paññābalaṁ dhammavicayasambojjhaṅgo vīmaṁsā vipassanā sammādiṭṭhi. So paccekasambuddho maggapaccekasambuddho ñāṇapaccekasambuddho “sabbe saṅkhārā aniccā”ti bujjhi,
maggapaccekasambuddho ñāṇapaccekasambuddho → tena paccekabodhiñāṇena (bj); paccekabuddhañāṇena saccāni bujjhi (sya-all) “sabbe saṅkhārā dukkhā”ti bujjhi, “sabbe dhammā anattā”ti bujjhi, “avijjāpaccayā saṅkhārā”ti bujjhi, “saṅkhārapaccayā viññāṇan”ti bujjhi, “viññāṇapaccayā nāmarūpan”ti bujjhi, “nāmarūpapaccayā saḷāyatanan”ti bujjhi, “saḷāyatanapaccayā phasso”ti bujjhi, “phassapaccayā vedanā”ti bujjhi, “vedanāpaccayā taṇhā”ti bujjhi, “taṇhāpaccayā upādānan”ti bujjhi, “upādānapaccayā bhavo”ti bujjhi, “bhavapaccayā jātī”ti bujjhi, “jātipaccayā jarāmaraṇan”ti bujjhi; “avijjānirodhā saṅkhāranirodho”ti bujjhi, “saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho”ti bujjhi, “viññāṇanirodhā nāmarūpanirodho”ti bujjhi, “nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodho”ti bujjhi, “saḷāyatananirodhā phassanirodho”ti bujjhi, “phassanirodhā vedanānirodho”ti bujjhi, “vedanānirodhā taṇhānirodho”ti bujjhi, “taṇhānirodhā upādānanirodho”ti bujjhi, “upādānanirodhā bhavanirodho”ti bujjhi, “bhavanirodhā jātinirodho”ti bujjhi, “jātinirodhā jarāmaraṇanirodho”ti bujjhi; “idaṁ dukkhan”ti bujjhi, “ayaṁ dukkhasamudayo”ti bujjhi, “ayaṁ dukkhanirodho”ti bujjhi, “ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti bujjhi; “ime āsavā”ti bujjhi, “ayaṁ āsavasamudayo”ti bujjhi …pe…
āsavasamudayoti → āsavanirodhoti (bj) “ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadā”ti bujjhi; “ime dhammā abhiññeyyā”ti bujjhi,
abhiññeyyāti → pariññeyyāti (bj); abhiññātabbāti (sya-all) “ime dhammā pahātabbā”ti bujjhi,
bujjhi ime dhammā sacchikātabbāti → (sya-all) “ime dhammā sacchikātabbā”ti bujjhi, “ime dhammā bhāvetabbā”ti bujjhi; channaṁ phassāyatanānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca bujjhi,
assādañca → (sya-all) | ca → atthagamaṁca (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi, machasaṁ) pañcannaṁ upādānakkhandhānaṁ samudayañca …pe… nissaraṇañca bujjhi,
upādānakkhandhānaṁ samudayañca → upādānaka khandhānaṁ samudayaṁ ca (bj) | pañcannaṁ → channaṁ (sya-all) catunnaṁ mahābhūtānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca bujjhi,
assādañca → (sya-all) “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti bujjhi.

Atha vā yaṁ bujjhitabbaṁ anubujjhitabbaṁ paṭibujjhitabbaṁ sambujjhitabbaṁ adhigantabbaṁ phassitabbaṁ sacchikātabbaṁ, sabbaṁ taṁ tena paccekabodhiñāṇena bujjhi anubujjhi paṭibujjhi sambujjhi adhigacchi phassesi sacchākāsīti evaṁ so paccekasambuddho eko anuttaraṁ paccekasambodhiṁ abhisambuddhoti—
Atha → atha ca (bj, sya-all) | atha vā → (sya-all) | paṭibujjhitabbaṁ → (sya-all) | adhigantabbaṁ phassitabbaṁ → phusitabbaṁ (sya-all) | paṭibujjhi → (sya-all) | adhigacchi phassesi → phusesi (sya-all) eko.

Careti aṭṭha cariyāyo— iriyāpathacariyā, āyatanacariyā, saticariyā, samādhicariyā, ñāṇacariyā, maggacariyā, patticariyā, lokatthacariyā.
patticariyā → paṭipatticariyā (sya-all) | patticariyā → paṭipatticariyā (bj: sī.pana, sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi) Iriyāpathacariyāti catūsu iriyāpathesu.
catūsu → catusu (bj) Āyatanacariyāti chasu ajjhattikabāhiresu āyatanesu.
ajjhattikabāhiresu → chaajjhattikabāhiresu (bj: sī.pana, sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi) Saticariyāti catūsu satipaṭṭhānesu.
catūsu → catusu (bj) Samādhicariyāti catūsu jhānesu.
catūsu → catusu (bj) Ñāṇacariyāti catūsu ariyasaccesu.
ñāṇacariyāti catūsu → ñāṇācariyāti catusu (bj) | ariyasaccesu → catusu saccesu (bj: sī.pana, sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi) Maggacariyāti catūsu ariyamaggesu.
catūsu → catusu (bj) | ariyamaggesu patticariyāti → maggesu paṭipatticariyāti (sya-all) | ariyamaggesu → catusu maggesu (bj: sī.pana, sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi) Patticariyāti catūsu sāmaññaphalesu.
catūsu → catusu (bj) | patticariyā’ti → paṭipatticariyāti (bj: sī.pana, sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi) Lokatthacariyāti tathāgatesu arahantesu sammāsambuddhesu padesato paccekasambuddhesu padesato sāvakesu.
padesato → padese (bj) | padese → padesato (bj: machasaṁ, syā) | padese → padesato (bj: machasaṁ, syā) Iriyāpathacariyā ca paṇidhisampannānaṁ, āyatanacariyā ca indriyesu guttadvārānaṁ, saticariyā ca appamādavihārīnaṁ,
appamādavihārīnaṁ → appamādavihārinaṁ (bj) samādhicariyā ca adhicittamanuyuttānaṁ, ñāṇacariyā ca buddhisampannānaṁ, maggacariyā ca sammāpaṭipannānaṁ, patticariyā ca adhigataphalānaṁ,
patticariyā → paṭipatticariyā (sya-all) | ca → paṭipatticariyāti (bj: sī.pana, sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi) lokatthacariyā ca tathāgatānaṁ arahantānaṁ sammāsambuddhānaṁ padesato paccekabuddhānaṁ padesato sāvakānaṁ.
padesato → padese (bj) | paccekabuddhānaṁ → paccekasambuddhānaṁ (sya-all) | padese → padesato (bj: machasaṁ, syā) Imā aṭṭha cariyāyo. Aparāpi aṭṭha cariyāyo— adhimuccanto saddhāya carati, paggaṇhanto vīriyena carati, upaṭṭhāpento satiyā carati,
upaṭṭhāpento → upaṭṭhapento (bj, sya-all, csp1ed) | upaṭṭhāpento → upaṭṭhapento (cck) avikkhepaṁ karonto samādhinā carati, pajānanto paññāya carati,
pajānanto → pajahanto (bj: machasaṁ, syā) vijānanto viññāṇacariyāya carati.
viññāṇacariyāya → viññāṇena (bj, sya-all) | carati → viññāṇacariyāya carati (bj: machasaṁ, sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi) Evaṁ paṭipannassa kusalā dhammā āyāpentīti— āyatanacariyāya carati. Evaṁ paṭipanno visesamadhigacchatīti— visesacariyāya carati. Imā aṭṭha cariyāyo.

Aparāpi aṭṭha cariyāyo— dassanacariyā ca sammādiṭṭhiyā,
ca → dassanacariyāñāṇacariyāca sammādiṭṭhiyā (bj: sī.pana, sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi) abhiniropanacariyā ca sammāsaṅkappassa,
abhiniropanacariyā → abhiropanacariyā (sya-all, csp1ed) | abhiniropanacariyā → abhiropanacariyā (cck) | ca → abhiropanacariyā (bj: machasaṁ) pariggahacariyā ca sammāvācāya, samuṭṭhānacariyā ca sammākammantassa, vodānacariyā ca sammāājīvassa, paggahacariyā ca sammāvāyāmassa, upaṭṭhānacariyā ca sammāsatiyā, avikkhepacariyā ca sammāsamādhissa. Imā aṭṭha cariyāyo.

Khaggavisāṇakappoti yathā khaggassa nāma visāṇaṁ ekaṁ hoti adutiyaṁ, evameva so paccekasambuddho takkappo tassadiso tappaṭibhāgo.
takkappo tassadiso → taṅkappo taṁsadiso (bj) | takkappo tassadiso → taṁkappo taṁsadiso (bj) | taṁkappo → takkappo (bj: machasaṁ, syā) | taṁsadiso → tassadiso (bj: machasaṁ, syā) Yathā atiloṇaṁ vuccati loṇakappo, atitittakaṁ vuccati tittakappo,
atitittakaṁ → atitittikaṁ (sya-all) | tittakappo → tittikappo (sya-all) atimadhuraṁ vuccati madhurakappo,
madhurakappo → madhukappo (sya-all) atiuṇhaṁ vuccati aggikappo, atisītalaṁ vuccati himakappo,
atisītalaṁ → atisītaṁ (bj) mahāudakakkhandho vuccati samuddakappo, mahābhiññābalappatto sāvako vuccati satthukappoti;
satthukappoti evameva → satthukappo evaṁ (sya-all) evameva so paccekasambuddho tattha takkappo tassadiso tappaṭibhāgo eko adutiyo muttabandhano sammā loke carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpetīti—
tattha takkappo tassadiso → taṁkappo taṁsadiso (bj) | iriyati vatteti pāleti → irīyati vattati paleti (bj) | tattha → (sya-all) | viharati → vicarati (sya-all) eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho—

“Sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍaṁ, aviheṭhayaṁ aññatarampi tesaṁ;
aviheṭhayaṁ → aheṭhayaṁ (sya-all) Na puttamiccheyya kuto sahāyaṁ, eko care khaggavisāṇakappo”ti.

Saṁsaggajātassa bhavanti snehā, Snehanvayaṁ dukkhamidaṁ pahoti;
snehā → sic Sc T (Bai); bhavati sneho Sn. (pts note) | snehā → Senhā Sc T; this frequent as well as sineha. (pts note) anvayaṁ → senhassa Sc. ----------------------------------- (pts note) Ādīnavaṁ snehajaṁ pekkhamāno, Eko care khaggavisāṇakappo.

Saṁsaggajātassa bhavanti snehāti. Saṁsaggāti dve saṁsaggā— dassanasaṁsaggo ca savanasaṁsaggo ca.
savanasaṁsaggo → dassanasavaṇasaṁsaggapaccayā (pts) Katamo dassanasaṁsaggo? Idhekacco passati itthiṁ vā kumāriṁ vā abhirūpaṁ dassanīyaṁ pāsādikaṁ paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgataṁ. Disvā passitvā anubyañjanaso nimittaṁ gaṇhāti—
anubyañjanaso → anubyaṁjananaso (bj) kesā vā sobhanā mukhaṁ vā sobhanaṁ akkhī vā sobhanā kaṇṇā vā sobhanā nāsā vā sobhanā oṭṭhā vā sobhanā dantā vā sobhanā mukhaṁ vā sobhanaṁ gīvā vā sobhanā thanā vā sobhanā uraṁ vā sobhanaṁ udaraṁ vā sobhanaṁ kaṭi vā sobhanā ūrū vā sobhanā jaṅghā vā sobhanā hatthā vā sobhanā pādā vā sobhanā aṅguliyo vā sobhanā nakhā vā sobhanāti.
sobhanā → sobhaṇā (sya-all) | sobhanaṁ → sobhanā (bj); sobhaṇaṁ (sya-all) | sobhanā ūrū → sobhanaṁ ūru (bj); sobhaṇā ūru (sya-all) | hatthā → hatvā (bj) | sobhanaṁ akkhī → sobhaṇaṁ akkhi (sya-all) | sobhanā → sobhaṇaṁ (sya-all) | sobhanā oṭṭhā → sobhaṇā oṭṭhaṁ (sya-all) | sobhanaṁ gīvā → sobhaṇaṁ givā (sya-all) | sobhanā pādā vā sobhanā → sobhaṇā (sya-all) | sobhanāti → sobhaṇāti (sya-all) | sobhanā → sobhaṇā (cck: syā.) Disvā passitvā abhinandati abhivadati abhipattheti anuppādeti anubandhati rāgabandhanaṁ—
abhipattheti anuppādeti → anussarati anuppādeti (bj, mr) | abhipattheti → abhipattheti anussarati (bj) | anuppādeti → anussarati (cck: ka.) ayaṁ dassanasaṁsaggo.

Katamo savanasaṁsaggo?
savanasaṁsaggo → savaṇasaṁsaggo (bj) Idhekacco suṇāti— “asukasmiṁ nāma gāme vā nigame vā itthī vā kumārī vā abhirūpā dassanīyā pāsādikā paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgatā”ti.
asukasmiṁ → amukasmiṁ (bj, sya-all) | itthī → itthi (bj) | abhirūpā → abhirūpā vā (bj) Sutvā suṇitvā abhinandati abhivadati abhipattheti anuppādeti anubandhati rāgabandhanaṁ— ayaṁ savanasaṁsaggo.
savanasaṁsaggo → savaṇasaṁsaggo (bj)

Snehāti dve snehā— taṇhāsneho ca diṭṭhisneho ca. Katamo taṇhāsneho? Yāvatā taṇhāsaṅkhātena sīmakataṁ mariyādikataṁ odhikataṁ pariyantakataṁ pariggahitaṁ mamāyitaṁ—
mariyādikataṁ → idaṁ padaṁ si, csp1ed potthakesu | pariyantakataṁ → pariyantikataṁ (sya-all, csp1ed) | mariyādikataṁ → mariyādīkataṁ (bj); (cck) | pariyantakataṁ → pariyantikataṁ (cck) | mariyādīkataṁ → sīmakataṁ (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi, machasaṁ) | pariyantakataṁ → pariyantikataṁ (bj: sī.pana, machasaṁ); pariyantikaṁ (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi) | sīmakataṁ → sīmakataṁ mariyādikataṁ (cck: syā.) idaṁ mama, etaṁ mama, ettakaṁ mama, ettāvatā mama.
mama → mamā (bj); (bj, cck); mamaṁ (sya-all) Mama rūpā saddā gandhā rasā phoṭṭhabbā attharaṇā pāvuraṇā dāsidāsā ajeḷakā kukkuṭasūkarā hatthigavāssavaḷavā khettaṁ vatthu hiraññaṁ suvaṇṇaṁ gāmanigamarājadhāniyo raṭṭhañca janapado ca koso ca koṭṭhāgārañca, kevalampi mahāpathaviṁ taṇhāvasena mamāyati, yāvatā aṭṭhasataṁ taṇhāvicaritaṁ—
Mama → idaṁ padaṁ bj, csp1ed potthakesu | pāvuraṇā → pāpuraṇā (bj) | vatthu → vatthuṁ (bj) | mahāpathaviṁ → mahāpaṭhaviṁ (bj, sya-all) | yāvatā aṭṭhasataṁ taṇhāvicaritaṁ → yāvatāṭṭhasatataṇhāvicaritaṁ (bj) | aṭṭhasataṁ taṇhāvicaritaṁ → aṭṭhasatataṇhāvicaritaṁ (cck); aṭṭhasatataṇhāviparītā (sya-all) | pāvuraṇā dāsidāsā → pāpuraṇā dāsīdāsā (sya-all) | pāpuraṇā → pāvuraṇā (bj: machasaṁ) | ca → janapadā ca (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi) | yāvatāṭṭhasatataṇhāvicaritaṁ → yā etā (bj: sī.pana) ayaṁ taṇhāsneho.
taṇhāsneho → tāṇhesneho (bj)

Katamo diṭṭhisneho? Vīsativatthukā sakkāyadiṭṭhi, dasavatthukā micchādiṭṭhi, dasavatthukā antaggāhikādiṭṭhi. Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ diṭṭhigahanaṁ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṁ diṭṭhivipphanditaṁ diṭṭhisaṁyojanaṁ gāho paṭiggāho abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṁ titthāyatanaṁ vipariyesaggāho viparītaggāho vipallāsaggāho micchāgāho ayāthāvakasmiṁ yāthāvakanti gāho, yāvatā dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni—
paṭiggāho → patiṭṭhāho (bj, mr) | vipariyesaggāho → vipariyāsaggāho (csp1ed) | vipariyesaggāho viparītaggāho vipallāsaggāho → vipariyesagāho viparītagāho vipallāsagāho (bj) | diṭṭhigahanaṁ → diṭṭhigahaṇaṁ (bj) | diṭṭhivisūkāyikaṁ → diṭṭhivisukāyikaṁ (bj) | ayāthāvakasmiṁ yāthāvakanti → ayāthāvatasmiṁ yāthāvatanti (bj) | vipariyesaggāho → vipariyāsaggāho (cck) | dvāsaṭṭhi → dvāsaṭṭhī (sya-all) | patiṭṭhāho → pariggāho (bj: machasaṁ, syā) | vipariyesagāho → vipariyāsaggāho (bj: machasaṁ); vipariyesagāho (bj: syā) | ayāthāvatasmiṁ → āyatāvakambhi (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi); ayāthāvakasmiṁ (bj: machasaṁ, syā) | paṭiggāho → patiṭṭhāho (cck: ka.) ayaṁ diṭṭhisneho.

Saṁsaggajātassa bhavanti snehāti dassanasaṁsaggapaccayā ca savanasaṁsaggapaccayā ca taṇhāsneho ca diṭṭhisneho ca bhavanti sambhavanti jāyanti sañjāyanti nibbattanti abhinibbattanti pātubhavantīti—
savanasaṁsaggapaccayā → savaṇasaṁsaggapaccayā (bj); dassanasavanasaṁsaggapaccayā (sya-all) | dassanasaṁsaggapaccayā → vippallāsapaccayā (sya-all) | sambhavanti → (sya-all) saṁsaggajātassa bhavanti snehā.

Snehanvayaṁ dukkhamidaṁ pahotīti.
snehanvayaṁ → snehatvayaṁ (bj) | pahotīti snehoti → pahotītisnehāti (bj) Snehoti dve snehā— taṇhāsneho ca diṭṭhisneho ca …pe… ayaṁ taṇhāsneho …pe… ayaṁ diṭṭhisneho. Dukkhamidaṁ pahotīti idhekacco kāyena duccaritaṁ carati, vācāya duccaritaṁ carati, manasā duccaritaṁ carati, pāṇampi hanati, adinnampi ādiyati, sandhimpi chindati, nillopampi harati, ekāgārikampi karoti, paripanthepi tiṭṭhati, paradārampi gacchati, musāpi bhaṇati.
nillopampi → vilopampi (sya-all) | hanati → hanti (bj) | hanti → bhanati (bj: machasaṁ, syā) | nillopampi → vilopampi (syā.) passa mahāni. 170 (cck note) Tamenaṁ gahetvā rañño dassenti— “ayaṁ, deva, coro āgucārī. Imassa yaṁ icchasi taṁ daṇḍaṁ paṇehī”ti.
icchasi → icchati (bj) Tamenaṁ rājā taṁ paribhāsati.
taṁ → (bj, sya-all) So paribhāsapaccayāpi dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti.
dukkhaṁ domanassaṁ → dukkhadomanassaṁ (sya-all) | domanassaṁ → dukkhadomanassaṁ (bj: syā) | domanassaṁ → dukkhadomanassaṁ (cck: syā.) Etaṁ bhayaṁ dukkhaṁ domanassaṁ kuto jātaṁ?
dukkhaṁ domanassaṁ → dukkhadomanassaṁ (sya-all, mr) | jātaṁ → (bj) Tassa snehapaccayā ca nandipaccayā ca rāgapaccayā ca nandirāgapaccayā ca jātaṁ.

Ettakenapi rājā na tussati. Tamenaṁ rājā bandhāpeti— andubandhanena vā rajjubandhanena vā saṅkhalikabandhanena vā vettabandhanena vā latābandhanena vā pakkhepabandhanena vā parikkhepabandhanena vā gāmabandhanena vā nigamabandhanena vā nagarabandhanena vā raṭṭhabandhanena vā janapadabandhanena vā, antamaso savacanīyampi karoti—
rajjubandhanena → rajjubandhenena (bj) | savacanīyampi → saccanīyampi (bj) | nagarabandhanena vā → (cck) | vettabandhanena vā → (sya-all) | vā pakkhepabandhanena → (sya-all) “na te labbhā ito pakkamitun”ti.
pakkamitunti → nikkhamitunti (sya-all) So bandhanapaccayāpi dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti.
dukkhaṁ domanassaṁ → dukkhadomanassaṁ (sya-all) Etaṁ bhayaṁ dukkhaṁ domanassaṁ kuto jātaṁ?
jātaṁ → (bj) | dukkhaṁ domanassaṁ → dukkhadomanassaṁ (sya-all) Tassa snehapaccayā ca nandipaccayā ca rāgapaccayā ca nandirāgapaccayā ca jātaṁ.
ca → tassinehapaccayāca (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi)

Ettakenapi rājā na tussati. Tamenaṁ rājā tasseva dhanaṁ āharāpeti—
tasseva → tassa (bj, sya-all) | āharāpeti sataṁ → āhārapeti ghataṁ (bj) | tassa → tassa ca (bj: machasaṁ) | tasseva → tassa (cck: syā.) sataṁ vā sahassaṁ vā satasahassaṁ vā.
satasahassaṁ vā → (sya-all) So dhanajānipaccayāpi dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti.
dukkhaṁ domanassaṁ → dukkhadomanassaṁ (sya-all) Etaṁ bhayaṁ dukkhaṁ domanassaṁ kuto jātaṁ?
jātaṁ → (bj) | dukkhaṁ domanassaṁ → dukkhadomanassaṁ (sya-all) Tassa snehapaccayā ca nandipaccayā ca rāgapaccayā ca nandirāgapaccayā ca jātaṁ.

Ettakenapi rājā na tussati. Tamenaṁ rājā vividhā kammakāraṇā kārāpeti—
vividhā kammakāraṇā → vividhāni kammakaraṇāni (mr) | tamenaṁ → (sya-all) | rājā → rājā tassa (sya-all) | kammakāraṇā → kammakaraṇāni (bj: sī.pana, sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi); kammakāraṇā (bj: machasaṁ) | kammakāraṇā → vividhāni kammakaraṇāni (cck: ka.) kasāhipi tāḷeti, vettehipi tāḷeti, aḍḍhadaṇḍakehipi tāḷeti, hatthampi chindati, pādampi chindati, hatthapādampi chindati, kaṇṇampi chindati, nāsampi chindati, kaṇṇanāsampi chindati, bilaṅgathālikampi karoti, saṅkhamuṇḍikampi karoti, rāhumukhampi karoti, jotimālikampi karoti, hatthapajjotikampi karoti, erakavattikampi karoti, cīrakavāsikampi karoti, eṇeyyakampi karoti, baḷisamaṁsikampi karoti, kahāpaṇikampi karoti, khārāpatacchikampi karoti, palighaparivattikampi karoti, palālapīṭhakampi karoti, tattenapi telena osiñcati, sunakhehipi khādāpeti, jīvantampi sūle uttāseti, asināpi sīsaṁ chindati.
erakavattikampi → erakavaṭṭikampi (sya-all, mr) | khārāpatacchikampi → khārāpaṭicchikampi (mr) | aḍḍhadaṇḍakehipi → addhadaṇḍakehipi (bj); aḍḍhadaṇḍehipi (cck); aḍḍhadaṇḍenapi (sya-all) | baḷisamaṁsikampi → balisamaṁsikampi (bj, sya-all) | kahāpaṇikampi → kahāpaṇakampi (bj) | palighaparivattikampi → paḷighaparivattikampi (bj) | palālapīṭhakampi → paḷālapiṭṭhikampi (bj) | vettehipi → vettenapi (sya-all) | saṅkhamuṇḍikampi → saṅkhamuṇḍakampi (sya-all) | cīrakavāsikampi → ciravāsikampi (sya-all) | sunakhehipi → sunakhenapi (sya-all) | addhadaṇḍakehipi → aḍḍhadaṇḍakehipi (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi, machasaṁ) | erakavattikampi → erakavaṭṭikampi (syā. ka.) passa ma. ni. 1.169 (cck note) | khārāpatacchikampi → khārāpaṭicchikampi (cck: ka.) So kammakāraṇapaccayāpi dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti.
dukkhaṁ domanassaṁ → dukkhadomanassaṁ (sya-all) Etaṁ bhayaṁ dukkhaṁ domanassaṁ kuto jātaṁ?
jātaṁ → (bj) | dukkhaṁ domanassaṁ → dukkhadomanassaṁ (sya-all) Tassa snehapaccayā ca nandipaccayā ca rāgapaccayā ca nandirāgapaccayā ca jātaṁ. Rājā imesaṁ catunnaṁ daṇḍānaṁ issaro.

So sakena kammena kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati. Tamenaṁ nirayapālā pañcavidhabandhanaṁ nāma kammakāraṇaṁ karonti—
karonti → kārenti (sya-all, mr) | karonti → kārenti (bj) | kārenti → kammakāraṇaṁ (bj: sī.pana, machasaṁ); kammakāraṇaṁ karonti (bj: machasaṁ) | karonti → kārenti (syā. ka.) passa ma. ni. 3.267 (cck note) tattaṁ ayokhilaṁ hatthe gamenti, tattaṁ ayokhilaṁ dutiye hatthe gamenti, tattaṁ ayokhilaṁ pāde gamenti, tattaṁ ayokhilaṁ dutiye pāde gamenti, tattaṁ ayokhilaṁ majjhe urasmiṁ gamenti.
ayokhilaṁ → ayokhīlaṁ (bj) So tattha dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedeti;
tibbā → tippā (bj, sya-all) | tibbā kharā → tippā (sya-all) | vedeti → paṭisaṁvedeti (sya-all) | tibbā → tippā (cck: syā.) na ca tāva kālaṁ karoti yāva na taṁ pāpakammaṁ byantīhoti.
pāpakammaṁ → pāpaṁ kammaṁ (bj) Etaṁ bhayaṁ dukkhaṁ domanassaṁ kuto jātaṁ?
jātaṁ → (bj) | dukkhaṁ domanassaṁ → dukkhadomanassaṁ (sya-all) Tassa snehapaccayā ca nandipaccayā ca rāgapaccayā ca nandirāgapaccayā ca jātaṁ.

Tamenaṁ nirayapālā saṁvesetvā kuṭhārīhi tacchanti …pe…
saṁvesetvā → saṁvesitvā (sya-all, mr) | kuṭhārīhi → kudhārīhi (sya-all, mr) | saṁvesetvā kuṭhārīhi → saṁvesitvā kudhārīhi (sya-all) | saṁvesetvā → saṁvesitvā (bj: syā) | saṁvesetvā → saṁvesitvā (syā. ka.) passa ma. ni. 3.267 (cck note) | kuṭhārīhi → kudhārīhi (cck: syā. ka.) tamenaṁ nirayapālā uddhampādaṁ adhosiraṁ gahetvā vāsīhi tacchanti.
uddhampādaṁ → uddhapādaṁ (bj) | gahetvā → ṭhapetvā (bj: sī.pana, sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi) Tamenaṁ nirayapālā rathe yojetvā ādittāya pathaviyā sampajjalitāya sajotibhūtāya sārentipi paccāsārentipi.
sajotibhūtāya → sañjotibhūtāya (sya-all) | pathaviyā → paṭhaviyā (bj, sya-all) | paccāsārentipi → harantipi paccāharantipi (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi) | sajotibhūtāya → sañjotibhūtāya (cck: syā.) Tamenaṁ nirayapālā mahantaṁ aṅgārapabbataṁ ādittaṁ sampajjalitaṁ sajotibhūtaṁ āropentipi oropentipi.
sajotibhūtaṁ → sañjotibhūtaṁ (sya-all) Tamenaṁ nirayapālā uddhampādaṁ adhosiraṁ gahetvā tattāya lohakumbhiyā pakkhipanti ādittāya sampajjalitāya sajotibhūtāya.
uddhampādaṁ → uddhapādaṁ (bj) | sajotibhūtāya → sañjotibhūtāya (sya-all) So tattha pheṇuddehakaṁ paccati. So tattha pheṇuddehakaṁ paccamāno sakimpi uddhaṁ gacchati, sakimpi adho gacchati, sakimpi tiriyaṁ gacchati. So tattha dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedeti;
tibbā → tippā (bj, sya-all) | dukkhā tibbā → tippā (bj) | tibbā kharā → tippā (sya-all) | vedeti → paṭisaṁvedeti (sya-all) | kharā → tibbā kharā (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi, machasaṁ) na ca tāva kālaṁ karoti yāva na taṁ pāpakammaṁ byantīhoti.
pāpakammaṁ → pāpaṁ kammaṁ (bj) Etaṁ bhayaṁ dukkhaṁ domanassaṁ kuto jātaṁ?
jātaṁ → (bj) | dukkhaṁ domanassaṁ → dukkhadomanassaṁ (sya-all) Tassa snehapaccayā ca nandipaccayā ca rāgapaccayā ca nandirāgapaccayā ca jātaṁ.

Tamenaṁ nirayapālā mahāniraye pakkhipanti.
mahāniraye → niraye (sya-all) So kho pana mahānirayo—

Catukkaṇṇo catudvāro, vibhatto bhāgaso mito; Ayopākārapariyanto, ayasā paṭikujjito.

Tassa ayomayā bhūmi, jalitā tejasā yutā;
bhūmi → tassa bheṭṭhā ayobhūmi (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi) Samantā yojanasataṁ, pharitvā tiṭṭhati sabbadā.
sabbadā → majjhimanikāya > uparipaṇṇāsaka > devadutasutta (bj note)

Kadariyātapanā ghorā, accimanto durāsadā;
Kadariyātapanā → kadariyā tāpanā (bj, mr) | kadariyātapanā → kadariyā tāpanā (bj) | Kadariyātapanā → kadariyā tāpanā (ka.) mahāni. 170 (cck note) durāsadā → accikkhandho durāsado (bj: machasaṁ, sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi) Lomahaṁsanarūpā ca, bhesmā paṭibhayā dukhā.
bhesmā → bhismā (bj, sya-all) | dukhā → bhismā paṭibhayā dukkhā (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi) | dukhā → saṁkiccajātaka (bj note)

Puratthimāya ca bhittiyā, accikkhandho samuṭṭhito; Ḍahanto pāpakammante, pacchimāya paṭihaññati.
ḍahanto → dahanto (bj)

Pacchimāya ca bhittiyā, accikkhandho samuṭṭhito; Ḍahanto pāpakammante, purimāya paṭihaññati.
ḍahanto → dahanto (bj) purimāya → puratthimāya (sya-all) | pāpakammante → mahanto pāpakammanto (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi)

Dakkhiṇāya ca bhittiyā, accikkhandho samuṭṭhito; Ḍahanto pāpakammante, uttarāya paṭihaññati.
ḍahanto → dahanto (bj)

Uttarāya ca bhittiyā, accikkhandho samuṭṭhito; Ḍahanto pāpakammante, dakkhiṇāya paṭihaññati.

Heṭṭhato ca samuṭṭhāya, accikkhandho bhayānako;
heṭṭhato → heṭṭhito (sya-all) | samuṭṭhāya → samuṭṭhito (sya-all) Ḍahanto pāpakammante, chadanasmiṁ paṭihaññati.
ḍahanto → dahanto (bj) chadanasmiṁ → chadanamhi (sya-all)

Chadanamhā samuṭṭhāya, accikkhandho bhayānako;
samuṭṭhāya → samuṭṭhito (sya-all) Ḍahanto pāpakammante, bhūmiyaṁ paṭihaññati.
ḍahanto → dahanto (bj)

Ayokapālamādittaṁ, santattaṁ jalitaṁ yathā; Evaṁ avīcinirayo, heṭṭhā upari passato.

Tattha sattā mahāluddā, mahākibbisakārino; Accantapāpakammantā, paccanti na ca miyyare.
miyyare → mīyare (bj, mr) | miyyare → mīyare (cck: ka.)

Jātavedasamo kāyo, tesaṁ nirayavāsinaṁ; Passa kammānaṁ daḷhattaṁ, na bhasmā hoti napi masi.
hoti → honti (sya-all)

Puratthimenapi dhāvanti, tato dhāvanti pacchimaṁ;
pacchimaṁ → pacchato (sya-all) Uttarenapi dhāvanti, tato dhāvanti dakkhiṇaṁ.

Yaṁ yaṁ disaṁ padhāvanti, taṁ taṁ dvāraṁ pidhīyati;
disaṁ padhāvanti → disampi dhāvanti (sya-all) pidhīyati → pithīyati (bj); pithiyyati (sya-all) | pithīyati → piṭhīyati (bj: machasaṁ) Abhinikkhamitāsā te, sattā mokkhagavesino.
mokkhagavesino → mokkhaṁ gavesino (sya-all)

Na te tato nikkhamituṁ, labhanti kammapaccayā; Tesañca pāpakammantaṁ, avipakkaṁ kataṁ bahunti.
pāpakammantaṁ → pāpakaṁ kammaṁ (sya-all)

Etaṁ bhayaṁ dukkhaṁ domanassaṁ kuto jātaṁ?
jātaṁ → (bj) | dukkhaṁ domanassaṁ → dukkhadomanassaṁ (sya-all) Tassa snehapaccayā ca nandipaccayā ca rāgapaccayā ca nandirāgapaccayā ca jātaṁ.

Yāni ca nerayikāni dukkhāni yāni ca tiracchānayonikāni dukkhāni yāni ca pettivisayikāni dukkhāni yāni ca mānusikāni dukkhāni, tāni kuto jātāni kuto sañjātāni kuto nibbattāni kuto abhinibbattāni kuto pātubhūtāni?
pettivisayikāni → pittivisayikāni (sya-all) | mānusikāni → mānusakāni (sya-all) Tassa snehapaccayā ca nandipaccayā ca rāgapaccayā ca nandirāgapaccayā ca bhavanti sambhavanti jāyanti sañjāyanti nibbattanti abhinibbattanti pātubhavantīti—
tassa → (bj, sya-all) | bhavanti → honti (bj: sī.pana, sī.vaṭ, sī.vipi) snehanvayaṁ dukkhamidaṁ pahoti.

Ādīnavaṁ snehajaṁ pekkhamānoti. Snehoti dve snehā—
dve → deva (bj) taṇhāsneho ca diṭṭhisneho ca …pe… ayaṁ taṇhāsneho …pe… ayaṁ diṭṭhisneho. Ādīnavaṁ snehajaṁ pekkhamānoti taṇhāsneho ca diṭṭhisneho ca ādīnavaṁ snehajaṁ pekkhamāno dakkhamāno olokayamāno nijjhāyamāno upaparikkhamānoti—
taṇhāsneho → taṇhāsnehe (sya-all) | diṭṭhisneho → diṭṭhisnehe (sya-all) | snehajaṁ → (sya-all) | dakkhamāno → (sya-all) ādīnavaṁ snehajaṁ pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho—

“Saṁsaggajātassa bhavanti snehā, snehanvayaṁ dukkhamidaṁ pahoti; Ādīnavaṁ snehajaṁ pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo”ti.

Mitte suhajje anukampamāno, Hāpeti atthaṁ paṭibaddhacitto;
paṭibaddhacitto → paṭibandhacitto (mr) | paṭibaddhacitto → paṭībandhacitto (bj: sī.vaṭ, sī.vipi) | paṭibaddhacitto → paṭibandhacitto (cck: ka.) Etaṁ bhayaṁ santhave pekkhamāno, Eko care khaggavisāṇakappo.
santhave → sandhave (mr) | santhave → sandhave (cck: ka.)

Mitte suhajje anukampamāno, hāpeti atthaṁ paṭibaddhacittoti. Mittāti dve mittā—
mittāti → mittoti (bj, sya-all) agārikamitto ca anāgārikamitto ca.
anāgārikamitto → pabbajitamitto (mr) | anāgārikamitto → anagārikamitto (bj) | agārikamitto → āgārikamitto (sya-all) | anāgārikamitto → pabbajitamitto (ka.) evamuparipi (cck note) Katamo agārikamitto?
agārikamitto → āgārikamitto (sya-all) Idhekacco duddadaṁ dadāti, duccajaṁ cajati, dukkaraṁ karoti, dukkhamaṁ khamati, guyhamassa ācikkhati, guyhamassa parigūhati, āpadāsu na vijahati, jīvitampissa atthāya pariccattaṁ hoti, khīṇe nātimaññati—
parigūhati → pariguyhati (bj, sya-all, mr) | jīvitampissa → jīvitaṁ cassa (bj, sya-all) | cassa → jīvitassa atthāya (bj: sī.pana, sī.vaṭ, sī.vipi) | parigūhati → pariguyhati (cck: syā. ka.) ayaṁ agārikamitto.
agārikamitto → āgārikamitto (sya-all)

Katamo anāgārikamitto?
anāgārikamitto → anagārikamitto (bj) Idha bhikkhu piyo ca hoti manāpo ca garu ca bhāvanīyo ca vattā ca vacanakkhamo ca gambhīrañca kathaṁ kattā, no ca aṭṭhāne niyojeti adhisīle samādapeti, catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ bhāvanānuyoge samādapeti, catunnaṁ sammappadhānānaṁ …pe…
garu → garū (bj) | satipaṭṭhānānaṁ → patiṭṭhānānaṁ (bj) | ca → ca hoti (sya-all) | ca vattā → (sya-all) | no → aṭṭhāne (sya-all) | aṭṭhāne → na (sya-all) catunnaṁ iddhipādānaṁ … pañcannaṁ indriyānaṁ …
indriyānaṁ → indriyānaṁ bhāvanānuyoge samādapeti (bj) pañcannaṁ balānaṁ … sattannaṁ bojjhaṅgānaṁ … ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassa bhāvanānuyoge samādapeti— ayaṁ anāgārikamitto.
anāgārikamitto → anagārikamitto (bj)

Suhajjā vuccanti yehi saha āgamanaṁ phāsu gamanaṁ phāsu ṭhānaṁ phāsu nisajjanaṁ phāsu sayanaṁ phāsu ālapanaṁ phāsu sallapanaṁ phāsu ullapanaṁ phāsu samullapanaṁ phāsu.
nisajjanaṁ → nisajjā (bj, mr); nissajjanaṁ (sya-all) | ṭhānaṁ phāsu nisajjanaṁ → nisajjā (bj) | saha → saha gamanaṁ phāsu (sya-all) | gamanaṁ → gamanāgamanaṁ (sya-all) | nisajjanaṁ → nisajjā (cck: ka.) Mitte suhajje anukampamāno hāpeti atthanti mitte ca suhajje ca sandiṭṭhe ca sambhatte ca sahāye ca anukampamāno anupekkhamāno anugaṇhamāno attatthampi paratthampi ubhayatthampi hāpeti, diṭṭhadhammikampi atthaṁ hāpeti, samparāyikampi atthaṁ hāpeti, paramatthampi hāpeti pahāpeti parihāpeti paridhaṁseti parivajjeti antaradhāpetīti—
parivajjeti → parisajjeti (sya-all) | anugaṇhamāno → anugayhamāno (bj, sya-all) | paramatthampi → paramatthampi atthaṁ (bj) | paratthampi → paratthampi hāpeti (sya-all) | pahāpeti parihāpeti → (sya-all) | parivajjeti → parisajjeti (cck: syā.) mitte suhajje anukampamāno hāpeti atthaṁ.

Paṭibaddhacittoti dvīhi kāraṇehi paṭibaddhacitto hoti— attānaṁ vā nīcaṁ ṭhapento paraṁ uccaṁ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti, attānaṁ vā uccaṁ ṭhapento paraṁ nīcaṁ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti. Kathaṁ attānaṁ nīcaṁ ṭhapento paraṁ uccaṁ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti? Tumhe me bahūpakārā, ahaṁ tumhe nissāya labhāmi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ. Yampi me aññe dātuṁ vā kātuṁ vā maññanti tumhe nissāya tumhe sampassantā.
Yampi → yepi (bj, mr) | yampi → yepi (bj) | aññe → yampi aññe (bj: sī.pana) | Yampi → yepi (ka.) evaṁ cūḷani. khaggavisāṇasuttaniddesa 151 (cck note) Yampi me porāṇaṁ mātāpettikaṁ nāmagottaṁ, tampi me antarahitaṁ.
me → (bj) Tumhehi ahaṁ ñāyāmi— asukassa kulupako, asukāya kulupakoti.
kulupako → kulūpako (bj) | kulupakoti → kulūpakoti (bj) Evaṁ attānaṁ nīcaṁ ṭhapento paraṁ uccaṁ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti.
paṭibaddhacitto → paṭibandha citto (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi)

Kathaṁ attānaṁ uccaṁ ṭhapento paraṁ nīcaṁ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti? Ahaṁ tumhākaṁ bahūpakāro, tumhe maṁ āgamma buddhaṁ saraṇaṁ gatā, dhammaṁ saraṇaṁ gatā, saṅghaṁ saraṇaṁ gatā, pāṇātipātā paṭiviratā, adinnādānā paṭiviratā, kāmesumicchācārā paṭiviratā, musāvādā paṭiviratā, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭiviratā; ahaṁ tumhākaṁ uddesaṁ demi, paripucchaṁ demi, uposathaṁ ācikkhāmi, navakammaṁ adhiṭṭhāmi.
ahaṁ → (sya-all) Atha pana tumhe maṁ ujjhitvā aññe sakkarotha garuṁ karotha mānetha pūjethāti.
maṁ ujjhitvā → pariccajitvā (sya-all) | garuṁ karotha → garukarotha (bj, sya-all) | atha → atha ca (bj) | pūjethāti → pujethāti (bj) | ujjhitvā → maṁ muñcitvā (bj: sī.pana) | ujjhitvā → pariccajitvā (cck: syā.) Evaṁ attānaṁ uccaṁ ṭhapento paraṁ nīcaṁ ṭhapento paṭibaddhacitto hotīti— mitte suhajje anukampamāno, hāpeti atthaṁ paṭibaddhacitto.
mitte suhajje anukampamāno → (bj)

Etaṁ bhayaṁ santhave pekkhamānoti. Bhayanti jātibhayaṁ jarābhayaṁ byādhibhayaṁ maraṇabhayaṁ rājabhayaṁ corabhayaṁ aggibhayaṁ udakabhayaṁ attānuvādabhayaṁ parānuvādabhayaṁ daṇḍabhayaṁ duggatibhayaṁ ūmibhayaṁ kumbhilabhayaṁ āvaṭṭabhayaṁ susumārabhayaṁ ājīvikabhayaṁ asilokabhayaṁ parisasārajjabhayaṁ madanabhayaṁ bhayānakaṁ chambhitattaṁ lomahaṁso cetaso ubbego utrāso.
āvaṭṭabhayaṁ → ācaṭṭhabhayaṁ (bj) | susumārabhayaṁ → susukābhayaṁ (bj); suṁsumārabhayaṁ (sya-all) | ājīvikabhayaṁ → ājīvakabhayaṁ (bj, csp1ed); ājīvikābhayaṁ (sya-all) | kumbhilabhayaṁ → kumbhīlabhayaṁ (bj) | susumārabhayaṁ ājīvikabhayaṁ → susukābhayaṁ ājīvakabhayaṁ (bj) | parisasārajjabhayaṁ → parisāya sārajjabhayaṁ (bj) | bhayānakaṁ → bhayānakattaṁ (bj) | ūmibhayaṁ → ummibhayaṁ (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi) | susukābhayaṁ → susumārabhayaṁ (bj: machasaṁ) | sārajjabhayaṁ → parissārajjabhayaṁ (bj: machasaṁ) | susumārabhayaṁ → suṁsumārabhayaṁ (cck: syā.) Santhaveti dve santhavā— taṇhāsanthavo ca diṭṭhisanthavo ca …pe… ayaṁ taṇhāsanthavo …pe… ayaṁ diṭṭhisanthavo. Etaṁ bhayaṁ santhave pekkhamānoti etaṁ bhayaṁ santhave pekkhamāno dakkhamāno olokayamāno nijjhāyamāno upaparikkhamānoti— etaṁ bhayaṁ santhave pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo.
care → caro (bj) Tenāha so paccekasambuddho—

“Mitte suhajje anukampamāno, hāpeti atthaṁ paṭibaddhacitto; Etaṁ bhayaṁ santhave pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo”ti.
etaṁ → ekaṁ (bj)

Vaṁso visālova yathā visatto, Puttesu dāresu ca yā apekkhā;
apekkhā → sic MSS. (Bai); -kh- Sn. ----------------------------------- (pts note) Vaṁsakkaḷīrova asajjamāno, Eko care khaggavisāṇakappo.
Vaṁsakkaḷīrova → vaṁsakaḷīrova (bj, sya-all); vaṁsākalīrova (pts-vp-pli1); vaṁse kaḷīrova (mr) | vaṁsakkaḷīrova → vaṁsākaḷīro va (pts) | vaṁsakaḷīrova → vaṁsokalirova (bj: sī.pana, sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi); vaṁsakkalīrova (bj: machasaṁ) | Vaṁsakkaḷīrova → vaṁse kaḷīrova (cck: ka.) khaggavisāṇakappo → (pts)

Vaṁso visālova yathā visattoti vaṁso vuccati veḷugumbo.
visālova → (pts) Yathā veḷugumbasmiṁ porāṇakā vaṁsā sattā visattā āsattā laggā laggitā palibuddhā, evameva visattikā vuccati taṇhā.
veḷugumbasmiṁ porāṇakā vaṁsā sattā → veḷugumbasmiṁ kaṇṭakā jaṭitā saṁsibbitā (sya-all) | yathā → yatā (bj) | palibuddhā → paḷibuddhā (bj) | evameva → evam eva visatta (pts) | visattā → santo (bj: sī.pana) | sattā → veḷugumbasmiṁ kaṇṭakā jaṭitā saṁsibbitā (cck: syā.) Yo rāgo sārāgo anunayo anurodho nandī nandirāgo cittassa sārāgo icchā mucchā ajjhosānaṁ gedho paligedho saṅgo paṅko ejā māyā janikā sañjananī sibbinī jālinī saritā visattikā suttaṁ visaṭā āyūhanī dutiyā paṇidhi bhavanetti vanaṁ vanatho santhavo sineho apekkhā paṭibandhu āsā āsīsanā āsīsitattaṁ rūpāsā saddāsā gandhāsā rasāsā phoṭṭhabbāsā lābhāsā dhanāsā puttāsā jīvitāsā jappā pajappā abhijappā jappanā jappitattaṁ loluppaṁ loluppāyanā loluppāyitattaṁ pucchañjikatā sādhukamyatā adhammarāgo visamalobho nikanti nikāmanā patthanā pihanā sampatthanā kāmataṇhā bhavataṇhā vibhavataṇhā rūpataṇhā arūpataṇhā nirodhataṇhā rūpataṇhā saddataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā ogho yogo gantho upādānaṁ āvaraṇaṁ nīvaraṇaṁ chadanaṁ bandhanaṁ upakkileso anusayo pariyuṭṭhānaṁ latā vevicchaṁ dukkhamūlaṁ dukkhanidānaṁ dukkhappabhavo mārapāso mārabaḷisaṁ māravisayo māranivāso mārabandhanaṁ taṇhānadī taṇhājālaṁ taṇhāgaddulaṁ taṇhāsamuddo abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.
nandī → nandi (bj) | paligedho → paḷigedho (bj) | sañjananī sibbinī → saṁjaninī sibbanī (bj) | visaṭā → visatā (bj) | sineho apekkhā → sneho apekkho (bj) | āsīsanā āsīsitattaṁ → āsiṁsanā āsiṁsitattaṁ (bj) | pucchañjikatā sādhukamyatā → pucchiñcikatā sādukamyatā (bj) | mārabaḷisaṁ → mārabalisaṁ (bj) | māranivāso mārabandhanaṁ → (bj) | visatā → visaṭā (bj: machasaṁ, sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi) | āyūhanī → āyunanī (bj: machasaṁ) | jappanā → jappāyanā (bj: sī.pana) | pucchiñcikatā → pucchañjikatā (bj: machasaṁ) | māravisayo → māragocaro (bj: sī.pana) | akusalamūlaṁ → dhammasaṅgaṇi > nikkhepakaṇḍa (bj note)

Visattikāti kenaṭṭhena visattikā?
visattikā → visālatāti (bj: sī.pana) Visālāti visattikā visatāti visattikā, visaṭāti visattikā, visamāti visattikā, visakkatīti visattikā, visaṁharatīti visattikā, visaṁvādikāti visattikā, visamūlāti visattikā, visaphalāti visattikā, visaparibhogāti visattikā.
visaparibhogāti → visapaṭibhāgāti (bj: sī.pana) Visālā vā pana taṇhā rūpe sadde gandhe rase phoṭṭhabbe kule gaṇe āvāse lābhe yase pasaṁsāya sukhe cīvare piṇḍapāte senāsane gilānapaccayabhesajjaparikkhāre kāmadhātuyā rūpadhātuyā arūpadhātuyā kāmabhave rūpabhave arūpabhave saññābhave asaññābhave nevasaññānāsaññābhave ekavokārabhave catuvokārabhave pañcavokārabhave atīte anāgate paccuppanne diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu visatā vitthatāti— visattikāti— vaṁso visālova yathā visatto.
visālova → (pts)

Puttesu dāresu ca yā apekkhāti. Puttāti cattāro puttā— atrajo putto, khettajo putto, dinnako putto, antevāsiko putto. Dārā vuccanti bhariyāyo. Apekkhā vuccanti taṇhā.
vuccanti → vuccati (bj) | vuccati → apekkhā vuccanti (bj: machasaṁ) Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlanti— puttesu dāresu ca yā apekkhā.

Vaṁsakkaḷīrova asajjamānoti vaṁso vuccati veḷugumbo.
vaṁsakkaḷīrova → vaṁsakalīrova (bj) Yathā veḷugumbasmiṁ taruṇakā kaḷīrakā asattā alaggā agadhitā apalibuddhā nikkhantā nissaṭā vippamuttā evameva.
taruṇakā kaḷīrakā → taruṇakā kaḷīrā (bj); taruṇakaḷīrā (sya-all) | asattā alaggā agadhitā → asattā alaggā (bj); asattā alaggā apaliveṭṭhitā (sya-all) | agadhitā apalibuddhā → apaḷibuddhā (bj) | kaḷīrakā → kalīrā (pts) | agadhitā → alaggitā (pts) | nissaṭā → nissaṭṭhā (pts) | evameva sajjāti → evam eva (pts) | kaḷīrā → taraṇa kalīrā (bj: syā); taruṇakā kalīrakā (bj: machasaṁ) | alaggā → alaggā agadhitā (bj: machasaṁ); alaggā apaliveṭhitā (bj: syā) | kaḷīrakā → taruṇakaḷīrā (cck: syā.) | agadhitā → apaliveṭṭhitā (cck: syā.) Sajjāti dve sajjanā—
sajjanā → sajjā (bj) | sajjāti dve sajjanā taṇhāsajjanā → asajjāti deva sajjā taṇhāsajjā (bj) | dve → dve asajjamāno (pts) | sajjā → sajjanā (bj: machasaṁ, syā) taṇhāsajjanā ca diṭṭhisajjanā ca …pe…
taṇhāsajjanā ca diṭṭhisajjanā ca → taṇhāsajjā ca diṭṭhisajjā ca (bj) | diṭṭhisajjanā → diṭṭhisajjā (bj) ayaṁ taṇhāsajjanā …pe…
taṇhāsajjanā → taṇhāsajjā (bj) ayaṁ diṭṭhisajjanā.
diṭṭhisajjanā → diṭṭhisajjā (bj) Tassa paccekasambuddhassa taṇhāsajjanā pahīnā, diṭṭhisajjanā paṭinissaṭṭhā.
taṇhāsajjanā → taṇhāsajjā (bj) | diṭṭhisajjanā → diṭṭhisajjā (bj) Taṇhāsajjanāya pahīnattā diṭṭhisajjanāya paṭinissaṭṭhattā so paccekasambuddho rūpe na sajjati sadde na sajjati gandhe na sajjati rase na sajjati phoṭṭhabbe na sajjati kule …pe…
Taṇhāsajjanāya → taṇhāsajjāya (bj) | taṇhāsajjanāya → taṇhāsajjāya (bj) | diṭṭhisajjanāya → diṭṭhisajjāya (bj) | taṇhāsajjāya → taṇhāsajjanāya (bj: machasaṁ, syā) gaṇe … āvāse … lābhe … yase … pasaṁsāya … sukhe … cīvare … piṇḍapāte … senāsane … gilānapaccayabhesajjaparikkhāre … kāmadhātuyā … rūpadhātuyā … arūpadhātuyā … kāmabhave … rūpabhave … arūpabhave … saññābhave … asaññābhave … nevasaññānāsaññābhave … ekavokārabhave … catuvokārabhave … pañcavokārabhave … atīte … anāgate … paccuppanne … diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu na sajjati na gaṇhāti na bajjhati na palibajjhati na mucchati;
palibajjhati → paḷibujjhiti (bj) | mucchati → muccati (bj) | gaṇhāti → na gayhati (bj: sī.pana) nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—
visaññutto vimariyādikatena → visaṁyutto vimariyādīkatena (bj) vaṁsakkaḷīrova asajjamāno, eko care khaggavisāṇakappo.
khaggavisāṇakappo → khaggavisāṇakappoti (bj) Tenāha so paccekasambuddho—

“Vaṁso visālova yathā visatto, puttesu dāresu ca yā apekkhā; Vaṁsakkaḷīrova asajjamāno, eko care khaggavisāṇakappo”ti.

Migo araññamhi yathā abaddho, Yenicchakaṁ gacchati gocarāya;
abaddho → abandho (sya-all, pts-vp-pli1, mr) | abaddho yenicchakaṁ → abandho yen icchakaṁ (pts) | abaddho → abandho (bj: syā) | abaddho → abandho (cck: syā. ka.) | abandho → sic MSS. (Bai); abaddho Sn. (pts note) gocarāya → gocarasmiṁ (bj: sī.pana) Viññū naro seritaṁ pekkhamāno, Eko care khaggavisāṇakappo.
taṁ → tappekkh- T (Bi). ----------------------------------- (pts note)

Migo araññamhi yathā abaddho, yenicchakaṁ gacchati gocarāyāti. Migoti dve migā— eṇimigo ca pasadamigo ca.
pasadamigo → sarabhāmigo (cck); sarabhamigo (sya1ed, sya2ed) | pasadamigo → sarabhamigo (bj: syā) Yathā āraññiko migo araññe pavane caramāno vissattho gacchati vissattho tiṭṭhati vissattho nisīdati vissattho seyyaṁ kappeti.
āraññiko → āraññako (bj, sya-all, mr) | araññe pavane caramāno → araññe pavane ca caramāno (bj); araññe vasamāno (sya-all) | pavane → pavane ca (bj) | pavane caramāno vissattho → vasamāno vissaṭṭho (pts) | āraññiko → āraññako (cck: syā. ka.) | caramāno → araññe vasamāno (cck: syā.)

Vuttañhetaṁ bhagavatā— “seyyathāpi, bhikkhave, āraññiko migo araññe pavane caramāno vissattho gacchati vissattho tiṭṭhati vissattho nisīdati vissattho seyyaṁ kappeti.
āraññiko → āraññako (bj) Taṁ kissa hetu? Anāpāthagato, bhikkhave, luddassa. Evameva kho, bhikkhave, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati. Ayaṁ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu andhamakāsi māraṁ, apadaṁ vadhitvā māracakkhuṁ adassanaṁ gato pāpimato’.
apadaṁ → paraṁ (mr) | apadaṁ → paraṁ (ka.) ma. ni. 1.271 (cck note)

Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
bhikkhu → (bj) Ayaṁ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu andhamakāsi māraṁ, apadaṁ vadhitvā māracakkhuṁ adassanaṁ gato pāpimato’.

Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṁvedeti, yaṁ taṁ ariyā ācikkhanti ‘upekkhako satimā sukhavihārī’ti tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati. Ayaṁ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu andhamakāsi māraṁ, apadaṁ vadhitvā māracakkhuṁ adassanaṁ gato pāpimato’.

Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati. Ayaṁ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu andhamakāsi māraṁ, apadaṁ vadhitvā māracakkhuṁ adassanaṁ gato pāpimato’.

Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu sabbaso rūpasaññānaṁ samatikkamā paṭighasaññānaṁ atthaṅgamā nānattasaññānaṁ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṁ upasampajja viharati. Ayaṁ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu andhamakāsi māraṁ, apadaṁ vadhitvā māracakkhuṁ adassanaṁ gato pāpimato’.

Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu sabbaso ākāsānañcāyatanaṁ samatikkamma ‘anantaṁ viññāṇan’ti viññāṇañcāyatanaṁ upasampajja viharati …pe….
anantaṁ → anattaṁ (bj)

Puna caparaṁ, bhikkhave, sabbaso viññāṇañcāyatanaṁ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṁ upasampajja viharati …pe….
puna caparaṁ bhikkhave → (bj)

Puna caparaṁ, bhikkhave, sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṁ upasampajja viharati …pe….
puna caparaṁ bhikkhave → (bj)

Puna caparaṁ, bhikkhave, sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṁ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṁ upasampajja viharati, paññāya cassa disvā āsavā parikkhīṇā honti.
puna caparaṁ bhikkhave → (bj) Ayaṁ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu andhamakāsi māraṁ, apadaṁ vadhitvā māracakkhuṁ adassanaṁ gato pāpimato’, tiṇṇo loke visattikaṁ. So vissattho gacchati vissattho tiṭṭhati vissattho nisīdati vissattho seyyaṁ kappeti. Taṁ kissa hetu? Anāpāthagato, bhikkhave, pāpimato”ti—
pāpimatoti → majjhimanikāya > ariyapariyesana sutta (bj note) migo araññamhi yathā abaddho, yenicchakaṁ gacchati gocarāya.

Viññū naro seritaṁ pekkhamānoti. Viññūti paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvī. Naroti satto māṇavo poso puggalo jīvo jāgu jantu indagu manujo.
māṇavo → mānavo (bj) | jāgu → jāgū (bj) Serīti dve serī— dhammopi serī puggalopi serī. Katamo dhammo serī? Cattāro satipaṭṭhānā cattāro sammappadhānā cattāro iddhipādā pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅgā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo— ayaṁ dhammo serī. Katamo puggalo serī? Yo iminā serinā dhammena samannāgato, so vuccati puggalo serī. Viññū naro seritaṁ pekkhamānoti viññū naro seritaṁ dhammaṁ pekkhamāno, dakkhamāno olokayamāno nijjhāyamāno upaparikkhamānoti— viññū naro seritaṁ pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho—

“Migo araññamhi yathā abaddho, yenicchakaṁ gacchati gocarāya; Viññū naro seritaṁ pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo”ti.

Āmantanā hoti sahāyamajjhe, Vāse ṭhāne gamane cārikāya;
vāse → vāse ca (bj) Anabhijjhitaṁ seritaṁ pekkhamāno, Eko care khaggavisāṇakappo.

Āmantanā hoti sahāyamajjhe, vāse ṭhāne gamane cārikāyāti sahāyā vuccanti yehi saha āgamanaṁ phāsu gamanaṁ phāsu gamanāgamanaṁ phāsu ṭhānaṁ phāsu nisajjanaṁ phāsu sayanaṁ phāsu ālapanaṁ phāsu sallapanaṁ phāsu ullapanaṁ phāsu samullapanaṁ phāsu.
nisajjanaṁ → nisajjaṁ (bj) | vāse → vāse ca (bj); vāse pi (pts) | ṭhāne → ṭhāne pi (pts) | nisajjaṁ → nisajjanaṁ (bj: machasaṁ) Āmantanā hoti sahāyamajjhe, vāse ṭhāne gamane cārikāyāti sahāyamajjhe vāsepi ṭhānepi gamanepi cārikāyapi attatthamantanā paratthamantanā ubhayatthamantanā diṭṭhadhammikatthamantanā samparāyikatthamantanā paramatthamantanā ti—
paramatthamantanā → ubhayatthamantanā (mr) | vāse → vāse ca (bj) | paramatthamantanā ti → paramatthattha mantanāti (bj) | paramatthamantanā → ubhayatthamantanā (cck: ka.) āmantanā hoti sahāyamajjhe, vāse ṭhāne gamane cārikāya.
vāse → vāse ca (bj)

Anabhijjhitaṁ seritaṁ pekkhamānoti anabhijjhitaṁ etaṁ vatthu bālānaṁ asappurisānaṁ titthiyānaṁ titthayasāvakānaṁ, yadidaṁ—
titthayasāvakānaṁ → titthiyasāvakānaṁ (bj) bhaṇḍukāsāyavatthavasanatā. Abhijjhitaṁ etaṁ vatthu paṇḍitānaṁ sappurisānaṁ buddhasāvakānaṁ paccekabuddhānaṁ, yadidaṁ—
vatthu → vatthū (bj) bhaṇḍukāsāyavatthavasanatā. Serīti dve serī— dhammopi serī puggalopi serī. Katamo dhammo serī? Cattāro satipaṭṭhānā …pe… ariyo aṭṭhaṅgiko maggo— ayaṁ dhammo serī. Katamo puggalo serī? Yo iminā serinā dhammena samannāgato, so vuccati puggalo serī. Anabhijjhitaṁ seritaṁ pekkhamānoti seritaṁ dhammaṁ pekkhamāno dakkhamāno olokayamāno nijjhāyamāno upaparikkhamānoti— anabhijjhitaṁ seritaṁ pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho—

“Āmantanā hoti sahāyamajjhe, vāse ṭhāne gamane cārikāya; Anabhijjhitaṁ seritaṁ pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo”ti.

Khiḍḍā ratī hoti sahāyamajjhe, Puttesu ca vipulaṁ hoti pemaṁ;
Khiḍḍā → khiṭṭā (mr) | Khiḍḍā → khiṭṭā (cck: ka.) Piyavippayogaṁ vijigucchamāno, Eko care khaggavisāṇakappo.
Piyavippayogaṁ → vippayogampi (mr) | Piyavippayogaṁ → vippayogampi (cck: ka.) khaggavisāṇakappo → (pts)

Khiḍḍā ratī hoti sahāyamajjheti. Khiḍḍāti dve khiḍḍā— kāyikā ca khiḍḍā vācasikā ca khiḍḍā. Katamā kāyikā khiḍḍā? Hatthīhipi kīḷanti, assehipi kīḷanti, rathehipi kīḷanti, dhanūhipi kīḷanti, tharūhipi kīḷanti, aṭṭhapadehipi kīḷanti, dasapadehipi kīḷanti, ākāsepi kīḷanti, parihārapathepi kīḷanti, santikāyapi kīḷanti, khalikāyapi kīḷanti, ghaṭikāyapi kīḷanti, salākahatthenapi kīḷanti, akkhenapi kīḷanti, paṅgacīrenapi kīḷanti, vaṅkakenapi kīḷanti, mokkhacikāyapi kīḷanti, ciṅgulakenapi kīḷanti, pattāḷhakenapi kīḷanti, rathakenapi kīḷanti, dhanukenapi kīḷanti, akkharikāyapi kīḷanti, manesikāyapi kīḷanti, yathāvajjenapi kīḷanti.
tharūhipi → aṭṭhapadepi (bj) | aṭṭhapadehipi kīḷanti dasapadehipi → dasapadepi (bj) | akkhenapi → akkhebhipi (bj) | akkhebhipi → akkhenapi (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, machasaṁ) Ayaṁ kāyikā khiḍḍā.

Katamā vācasikā khiḍḍā? Mukhabherikaṁ mukhālambaraṁ mukhaḍiṇḍimakaṁ mukhacalimakaṁ mukhakerakaṁ mukhadaddarikaṁ nāṭakaṁ lāsaṁ gītaṁ davakammaṁ.
mukhaḍiṇḍimakaṁ → mukhadeṇḍimakaṁ (bj, sya-all); mukhadindimakaṁ (mr) | mukhakerakaṁ → mukhabherūlakaṁ (bj); mukhabheruḷakaṁ (sya-all) | davakammaṁ → dvakammaṁ (bj) | mukhadeṇḍimakaṁ → mukhaḍiṁḍamakaṁ (bj: machasaṁ) | mukhacalimakaṁ → mukhavālikaṁ (bj: a.pu) | mukhabherūlakaṁ → mukhakerekā (bj: machasaṁ) | mukhaḍiṇḍimakaṁ → mukhadeṇḍimakaṁ (cck: syā.); mukhadindimakaṁ (cck: ka.) | mukhakerakaṁ → mukhabherukaṁ (cck: syā.) Ayaṁ vācasikā khiḍḍā.

Ratīti anukkaṇṭhitādhivacanametaṁ ratīti. Sahāyā vuccanti yehi saha āgamanaṁ phāsu gamanaṁ phāsu gamanāgamanaṁ phāsu ṭhānaṁ phāsu nisajjanaṁ phāsu sayanaṁ phāsu ālapanaṁ phāsu sallapanaṁ phāsu ullapanaṁ phāsu samullapanaṁ phāsu.
nisajjanaṁ → nisajjā (bj) Khiḍḍā ratī hoti sahāyamajjheti khiḍḍā ca rati ca sahāyamajjhe hotīti— khiḍḍā ratī hoti sahāyamajjhe.

Puttesu ca vipulaṁ hoti pemanti. Puttāti cattāro puttā— atrajo putto, khettajo putto, dinnako putto, antevāsiko putto. Puttesu ca vipulaṁ hoti pemanti puttesu ca adhimattaṁ hoti pemanti—
hoti → hotiṁ (cck) puttesu ca vipulaṁ hoti pemaṁ.

Piyavippayogaṁ vijigucchamānoti dve piyā— sattā vā saṅkhārā vā. Katame sattā piyā? Idha yassa te honti atthakāmā hitakāmā phāsukāmā yogakkhemakāmā mātā vā pitā vā bhātā vā bhaginī vā putto vā dhītā vā mittā vā amaccā vā ñātī vā sālohitā vā, ime sattā piyā.

Katame saṅkhārā piyā? Manāpikā rūpā manāpikā saddā manāpikā gandhā manāpikā rasā manāpikā phoṭṭhabbā, ime saṅkhārā piyā. Piyavippayogaṁ vijigucchamānoti piyānaṁ vippayogaṁ vijigucchamāno aṭṭiyamāno harāyamānoti— piyavippayogaṁ vijigucchamāno, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho—

“Khiḍḍā ratī hoti sahāyamajjhe, puttesu ca vipulaṁ hoti pemaṁ; Piyavippayogaṁ vijigucchamāno, eko care khaggavisāṇakappo”ti.

Cātuddiso appaṭigho ca hoti, Santussamāno itarītarena; Parissayānaṁ sahitā achambhī, Eko care khaggavisāṇakappo.
achambhī → -i MSS. (Ckb Bai). This stanza is quoted at DA I. 207. ----------------------------------- (pts note)

Cātuddiso appaṭigho ca hotīti. Cātuddisoti so paccekasambuddho mettāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati, tathā dutiyaṁ, tathā tatiyaṁ, tathā catutthaṁ. Iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati.
abyāpajjena → abyāpajjhena (bj, sya-all) | sabbāvantaṁ → sabbācannaṁ (bj) | uddhamadho → uddhaṁ adho (bj: sī.pana, sī.vaṭ, sī.vipi) | abyāpajjhena → abyāpajjena (bj: machasaṁ) | abyāpajjena → abyāpajjhena (syā.) passa dī. ni. 3.308 (cck note) Karuṇāsahagatena …pe… muditāsahagatena …pe… upekkhāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati, tathā dutiyaṁ, tathā tatiyaṁ …pe… abyāpajjena pharitvā viharati.
abyāpajjena pharitvā → (bj) Cātuddiso appaṭigho ca hotīti mettāya bhāvitattā ye puratthimāya disāya sattā te appaṭikūlā honti, ye dakkhiṇāya disāya sattā te appaṭikūlā honti, ye pacchimāya disāya sattā te appaṭikūlā honti, ye uttarāya disāya sattā te appaṭikūlā honti, ye puratthimāya anudisāya sattā te appaṭikūlā honti, ye dakkhiṇāya anudisāya sattā te appaṭikūlā honti, ye pacchimāya anudisāya sattā te appaṭikūlā honti, ye uttarāya anudisāya sattā te appaṭikūlā honti, ye heṭṭhimāya disāya sattā te appaṭikūlā honti, ye uparimāya disāya sattā te appaṭikūlā honti, ye disāsu vidisāsu sattā te appaṭikūlā honti;
appaṭikūlā → appaṭikulā (sya-all, pts-vp-pli1) | heṭṭhimāya → adhogamāya (sya-all) | bhāvitattā → bhāvitattāya (bj) | ye → yo (bj) | appaṭikūlā → appaṭikulā (cck: bahūsu) karuṇāya bhāvitattā muditāya bhāvitattā upekkhāya bhāvitattā ye puratthimāya disāya sattā te appaṭikūlā honti …pe… ye disāsu vidisāsu sattā te appaṭikūlā hontīti— cātuddiso appaṭigho ca hoti.

Santussamāno itarītarenāti so paccekasambuddho santuṭṭho hoti itarītarena cīvarena, itarītaracīvarasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī, na ca cīvarahetu anesanaṁ appatirūpaṁ āpajjati.
appatirūpaṁ → appaṭirūpaṁ (sya-all) | itarītarenāti so paccekasambuddho → (pts) | cīvarahetu → na cīvarahetu (bj: sī.pana, sī.vipi, sī.kayi) | appatirūpaṁ → appaṭirūpaṁ (bj: sī.pana, sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi, syā) | appatirūpaṁ → appaṭirūpaṁ (cck: syā.) Aladdhā ca cīvaraṁ na paritassati, laddhā ca cīvaraṁ agadhito amucchito anajjhosanno ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati.
agadhito → agathito (bj) | anajjhosanno → anajjhāpanno (bj, csp1ed); anajjhopanno (sya-all) | anajjhosanno → anajjhāpasanno (cck) | agathito → agadhito (bj: machasaṁ) | anajjhāpasanno → anajjhopanno (cck: syā.) Tāya ca pana itarītaracīvarasantuṭṭhiyā nevattānukkaṁseti na paraṁ vambheti. Yo hi tattha dakkho analaso sampajāno patissato, ayaṁ vuccati paccekasambuddho porāṇe aggaññe ariyavaṁse ṭhito. Santuṭṭho hoti itarītarena piṇḍapātena …pe…

Santuṭṭho hoti itarītarena senāsanena …pe… santuṭṭho hoti itarītarena gilānapaccayabhesajjaparikkhārena, itarītaragilānapaccayabhesajjaparikkhārasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī, na ca gilānapaccayabhesajjaparikkhārahetu anesanaṁ appatirūpaṁ āpajjati. Aladdhā ca gilānapaccayabhesajjaparikkhārānaṁ na paritassati.
gilānapaccayabhesajjaparikkhārānaṁ → piṇḍapātaṁ (bj) Laddhā ca gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ agadhito amucchito anajjhosanno ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati.
agadhito → agathito (bj) | anajjhosanno → anajjhāpanno (bj, cck) Tāya ca itarītaragilānapaccayabhesajjaparikkhārasantuṭṭhiyā nevattānukkaṁseti na paraṁ vambheti.
itarītaragilānapaccayabhesajjaparikkhārasantuṭṭhiyā → pana itarītaragilānapaccayabhesajjaparikkhāra santuṭṭhiyā (bj) Yo hi tattha dakkho analaso sampajāno patissato, ayaṁ vuccati paccekasambuddho porāṇe aggaññe ariyavaṁse ṭhitoti— santussamāno itarītarena.

Parissayānaṁ sahitā achambhīti. Parissayāti dve parissayā— pākaṭaparissayā ca paṭicchannaparissayā ca. Katame pākaṭaparissayā? Sīhā byagghā dīpī acchā taracchā kokā mahiṁsā hatthī ahī vicchikā satapadī, corā vā assu mānavā vā katakammā vā akatakammā vā, cakkhurogo sotarogo ghānarogo jivhārogo kāyarogo sīsarogo kaṇṇarogo mukharogo dantarogo kāso sāso pināso ḍāho jaro kucchirogo mucchā pakkhandikā sūlā visūcikā kuṭṭhaṁ gaṇḍo kilāso soso apamāro daddu kaṇḍu kacchu rakhasā vitacchikā lohitapittaṁ madhumeho aṁsā piḷakā bhagandalā, pittasamuṭṭhānā ābādhā semhasamuṭṭhānā ābādhā vātasamuṭṭhānā ābādhā sannipātikā ābādhā utupariṇāmajā ābādhā visamaparihārajā ābādhā opakkamikā ābādhā kammavipākajā ābādhā, sītaṁ uṇhaṁ jighacchā pipāsā uccāro passāvo ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassā iti vā.
mahiṁsā → mahisā (bj); gomahisā (sya-all) | mahiṁsā hatthī ahī → mahisā hatthi ahi (bj) | ḍāho → ḍaho (bj) | utupariṇāmajā → utuparināmajā (bj) | ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassā → ḍaṁsamakasavātātapasiriṁsapasamphassā (bj) | mahisā → mahiṁsā (bj: machasaṁ); gomahisā (bj: syā, sī.vaṭ, sī.vipi) | ḍaho → ḍāho (bj: machasaṁ) | ḍaṁsamakasavātātapasiriṁsapasamphassā → sarīsapa (bj: machasaṁ) | mahiṁsā → gomahisā (syā.) mahāni. 5 (cck note) Ime vuccanti pākaṭaparissayā.

Katame paṭicchannaparissayā? Kāyaduccaritaṁ vacīduccaritaṁ manoduccaritaṁ kāmacchandanīvaraṇaṁ byāpādanīvaraṇaṁ thinamiddhanīvaraṇaṁ uddhaccakukkuccanīvaraṇaṁ vicikicchānīvaraṇaṁ rāgo doso moho kodho upanāho makkho paḷāso issā macchariyaṁ māyā sāṭheyyaṁ thambho sārambho māno atimāno mado pamādo, sabbe kilesā sabbe duccaritā sabbe darathā sabbe pariḷāhā sabbe santāpā sabbākusalābhisaṅkhārā.
byāpādanīvaraṇaṁ thinamiddhanīvaraṇaṁ → vyāpādanīvaraṇaṁ thīnamiddhanīvaraṇaṁ (bj) Ime vuccanti paṭicchannaparissayā.

Parissayāti kenaṭṭhena parissayā? Parisahantīti parissayā, parihānāya saṁvattantīti parissayā, tatrāsayāti parissayā. Kathaṁ parisahantīti parissayā? Te parissayā taṁ puggalaṁ sahanti parisahanti abhibhavanti ajjhottharanti pariyādiyanti maddanti.
maddanti → parimaddanti (bj); piḷenti (cck); pīḷenti (sya1ed, sya2ed) | parimaddanti → maddanti (bj: machasaṁ, sī.vaṭ, sī.vipi) Evaṁ parisahantīti— parissayā.

Kathaṁ parihānāya saṁvattantīti parissayā? Te parissayā kusalānaṁ dhammānaṁ antarāyāya parihānāya saṁvattanti. Katamesaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ? Sammāpaṭipadāya anulomapaṭipadāya apaccanīkapaṭipadāya anvatthapaṭipadāya dhammānudhammapaṭipadāya sīlesu paripūrakāritāya indriyesu guttadvāratāya bhojane mattaññutāya jāgariyānuyogassa satisampajaññassa catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ bhāvanānuyogassa, catunnaṁ sammappadhānānaṁ …
Sammāpaṭipadā → sammāpaṭipadā anulomapaṭipadā (bj, sya-all) | satipaṭṭhānānaṁ → satipaṭṭhānaṁ (bj) catunnaṁ iddhipādānaṁ … pañcannaṁ indriyānaṁ … pañcannaṁ balānaṁ … sattannaṁ bojjhaṅgānaṁ … ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassa bhāvanānuyogassa— imesaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ antarāyāya parihānāya saṁvattanti. Evaṁ parihānāya saṁvattantīti—
evaṁ → iti evaṁ (bj: sī.pana) parissayā.

Kathaṁ tatrāsayāti parissayā? Tatthete pāpakā akusalā dhammā uppajjanti attabhāvasannissayā.
Tatthete → tatra te (mr) | tatthete → tatra te (bj: sī.vaṭ, sī.vipi) | Tatthete → tatra te (cck: ka.) Yathā bile bilāsayā pāṇā sayanti, dake dakāsayā pāṇā sayanti, vane vanāsayā pāṇā sayanti, rukkhe rukkhāsayā pāṇā sayanti;
dake dakāsayā → udake udakāsayā (sya-all) | dakāsayā → udake udakasyā (bj: machasaṁ) | dakāsayā → udake udakāsayā (cck: syā.) evameva tatthete pāpakā akusalā dhammā uppajjanti attabhāvasannissayāti. Evampi tatrāsayāti— parissayā.

Vuttañhetaṁ bhagavatā— “sāntevāsiko, bhikkhave, bhikkhu sācariyako dukkhaṁ na phāsu viharati. Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sāntevāsiko sācariyako dukkhaṁ na phāsu viharati? Idha, bhikkhave, bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā uppajjanti ye pāpakā akusalā dhammā, sarasaṅkappā saṁyojanīyā, tyassa anto vasanti anvāssavanti pāpakā akusalā dhammāti.
saṁyojanīyā → saññojaniyā (bj); saṁyojanikā (mr) | saṁyojanīyā tyassa → saññojaniyā tyāssa (bj) | saṁññojanīyā → saññojanikā (cck: ka.) Tasmā sāntevāsiko vuccati. Tena samudācarena samudācaranti naṁ pāpakā akusalā dhammāti.
samudācaranti naṁ → te na samudācaranti (bj); te naṁ samudācaranti (sya-all) | tena samudācarena → te naṁ samudācaranti (bj) | samudācaranti → tena samudācarena (bj: machasaṁ) Tasmā sācariyakoti vuccati.

Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhuno sotena saddaṁ sutvā …pe… ghānena gandhaṁ ghāyitvā …pe… jivhāya rasaṁ sāyitvā …pe… kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā …pe… manasā dhammaṁ viññāya uppajjanti ye pāpakā akusalā dhammā sarasaṅkappā saṁyojanīyā, tyassa anto vasanti anvāssavanti pāpakā akusalā dhammāti.
saṁyojanīyā tyassa → saññojaniyā tyāssa (bj) Tasmā sāntevāsikoti vuccati. Tena samudācarena samudācaranti naṁ pāpakā akusalā dhammāti.
tena samudācarena → te naṁ samudācaranti (bj) Tasmā sācariyakoti vuccati.
sācariyako’ti → sāvariyakoti (bj: sī.vaṭ, sī.vipi) Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu sāntevāsiko sācariyako dukkhaṁ na phāsu viharatī”ti.
phāsuviharatī’ti → salāyatanasaṁyutta > navapurāṇavagga (bj note) Evampi, tatrāsayāti— parissayā.

Vuttañhetaṁ bhagavatā— “tayome, bhikkhave, antarāmalā antarāamittā antarāsapattā antarāvadhakā antarāpaccatthikā. Katame tayo? Lobho, bhikkhave, antarāmalo antarāamitto antarāsapatto antarāvadhako antarāpaccatthiko, doso, bhikkhave …pe…
antarāmalo → antarāmalaṁ (bj, cck, sya1ed, mr) | antarāmalo → antarāmalaṁ (syā. ka.) passa itivu. 88 (cck note) moho, bhikkhave, antarāmalo antarāamitto antarāsapatto antarāvadhako antarāpaccatthiko. Ime kho, bhikkhave, tayo antarāmalā antarāamittā antarāsapattā antarāvadhakā antarāpaccatthikāti.
malā → antarāmalo (bj: machasaṁ) | paccatthikā → itivuttaka > catutthavagga malasutta (bj note)

Anatthajanano lobho, lobho cittappakopano; Bhayamantarato jātaṁ, taṁ jano nāvabujjhati.
nāvabujjhati → nāvabujjhiti (bj)

Luddho atthaṁ na jānāti, luddho dhammaṁ na passati; Andhatamaṁ tadā hoti, yaṁ lobho sahate naraṁ.
andhatamaṁ → andhaṁ tamaṁ (bj)

Anatthajanano doso, doso cittappakopano; Bhayamantarato jātaṁ, taṁ jano nāvabujjhati.
nāvabujjhati → nāvabujjhiti (bj) | nāvabujjhiti → itivuttaka > catutthavagga malasutta (bj note)

Duṭṭho atthaṁ na jānāti, duṭṭho dhammaṁ na passati; Andhatamaṁ tadā hoti, yaṁ doso sahate naraṁ.
andhatamaṁ → andhaṁ tamaṁ (bj)

Anatthajanano moho, moho cittappakopano; Bhayamantarato jātaṁ, taṁ jano nāvabujjhati.
nāvabujjhati → nāvabujjhiti (bj)

Mūḷho atthaṁ na jānāti, mūḷho dhammaṁ na passati; Andhatamaṁ tadā hoti, yaṁ moho sahate naran”ti.
andhatamaṁ → andhaṁ tamaṁ (bj) nara”nti → itivuttaka > catutthavagga malasutta (bj note)

Evampi, tatrāsayāti— parissayā.

Vuttañhetaṁ bhagavatā— “tayo kho, mahārāja, purisassa dhammā ajjhattaṁ uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya. Katame tayo? Lobho kho, mahārāja, purisassa dhammo ajjhattaṁ uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya; doso kho, mahārāja …pe… moho kho, mahārāja, purisassa dhammo ajjhattaṁ uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya. Ime kho, mahārāja, tayo purisassa dhammā ajjhattaṁ uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya.
aphāsuvihārāya → kosala saṁyutta > paṭhamavagga (bj note)

Lobho doso ca moho ca, purisaṁ pāpacetasaṁ; Hiṁsanti attasambhūtā, tacasāraṁva samphalan”ti.
samphalan”ti → saphalanti (mr) | samphala”nti → kosala saṁyutta > paṭhamavagga (bj note) | samphala’’nti → saphalanti (ka.) passa itivu. 50 (cck note)

Evampi, tatrāsayāti— parissayā.

Vuttañhetaṁ bhagavatā—

“Rāgo ca doso ca itonidānā, aratī ratī lomahaṁso itojā;
itonidānā aratī ratī → ito nidānā arati rati (bj) Ito samuṭṭhāya manovitakkā, kumārakā dhaṅkamivossajantī”ti.
dhaṅkamivossajantī”ti → dhaṅkamivossajjantīti (sya-all, mr) | dhaṁkamivossajantī”ti → suttanipāta > sucilomasutta (bj note) | dhaṅkamivossajantī’’ti → caṅkamivossajjantīti (syā. ka.) passa su. ni. 273-274 (cck note)

Evampi, tatrāsayāti— parissayā.

Parissayānaṁ sahitāti parissaye sahitā ārādhitā ajjhottharitā pariyāditā paṭinissatāti—
paṭinissatāti → paṭinissaṭāti (bj) parissayānaṁ sahitā.

Achambhīti so paccekasambuddho abhīrū acchambhī anutrāsī apalāyī pahīnabhayabheravo vigatalomahaṁso viharatīti—
abhīrū acchambhī anutrāsī apalāyī → abhīru achambhi anutrāsi apalāyi (bj) parissayānaṁ sahitā acchambhī, eko care khaggavisāṇakappo.
acchambhī → achambhi (bj) Tenāha so paccekasambuddho—

“Cātuddiso appaṭigho ca hoti, santussamāno itarītarena; Parissayānaṁ sahitā achambhī, eko care khaggavisāṇakappo”ti.
achambhī → achambhi (bj)

Dussaṅgahā pabbajitāpi eke, Atho gahaṭṭhā gharamāvasantā; Appossukko paraputtesu hutvā, Eko care khaggavisāṇakappo.
care → caro (bj)

Dussaṅgahā pabbajitāpi eketi pabbajitāpi idhekacce nissayepi diyyamāne uddesepi diyyamāne paripucchāyapi diyyamāne cīvarepi diyyamāne pattepi diyyamāne lohathālakepi diyyamāne dhammakaraṇepi diyyamāne parissāvanepi diyyamāne thavikepi diyyamāne upāhanepi diyyamāne kāyabandhanepi diyyamāne na suṇanti na sotaṁ odahanti na aññācittaṁ upaṭṭhapenti, anassavā avacanakarā paṭilomavuttino aññeneva mukhaṁ karontīti—
paripucchāyapi → paripucchepi (mr) | dhammakaraṇepi → dhammakarakepi (sya-all) | na suṇanti → sussuyanti (bj) | dhammakaraṇepi → dhammakarekepi (bj) | suṇanti → sussūsanti (bj) | sotaṁ → sotā (bj) | upaṭṭhapenti → upaṭṭhāpenti (bj) | avacanakarā → avacanakaraṁ (bj) | dhammakarekepi → dhammakaraṇepi (bj: machasaṁ) | paripucchāyapi → paripucchepi (cck: ka.) | dhammakaraṇepi → dhammakarakepi (cck: syā.) dussaṅgahā pabbajitāpi eke.

Atho gahaṭṭhā gharamāvasantāti gahaṭṭhāpi idhekacce hatthimhipi diyyamāne …pe… rathepi khettepi vatthumhipi hiraññepi suvaṇṇepi diyyamāne gāmepi …pe… nigamepi nagarepi … raṭṭhepi … janapadepi diyyamāne na suṇanti na sotaṁ odahanti na aññācittaṁ upaṭṭhapenti, anassavā avacanakarā paṭilomavuttino aññeneva mukhaṁ karontīti—
sussūsanti → na saṇanti (bj: machasaṁ) atho gahaṭṭhā gharamāvasantā.

Appossukko paraputtesu hutvāti attānaṁ ṭhapetvā sabbe imasmiṁ atthe paraputtā. Tesu paraputtesu appossukko hutvā abyāvaṭo hutvā anapekkho hutvāti— appossukko paraputtesu hutvā, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho—

“Dussaṅgahā pabbajitāpi eke, atho gahaṭṭhā gharamāvasantā; Appossukko paraputtesu hutvā, eko care khaggavisāṇakappo”ti.

Oropayitvā gihibyañjanāni, Sañchinnapatto yathā koviḷāro;
oropayitvā → voropayitvā (bj) | Oropayitvā → voropayitvā (cck: syā.) sañchinnapatto → saṁsīnapatto (bj) | sañchinnapatto → saṁsīnapatto (bj) | saṁsīnapatto → saṁjittapatto (bj: machasaṁ, syā) | sañchinnapatto → saṁsīnapatto (cck: sī. aṭṭha.) | sañchinnapatto → saṁsīnapatto (sya-all: yu.) Chetvāna vīro gihibandhanāni, Eko care khaggavisāṇakappo.
vīro → dhīro (bj: sī.vaṭ, sī.vipi) khaggavisāṇakappo → (pts)

Oropayitvā gihibyañjanānīti gihibyañjanāni vuccanti kesā ca massū ca mālā ca gandhañca vilepanañca ābharaṇañca pilandhanañca vatthañca pārupanañca veṭhanañca ucchādanaṁ parimaddanaṁ nhāpanaṁ sambāhanaṁ ādāsaṁ añjanaṁ mālāgandhavilepanaṁ mukhacuṇṇaṁ mukhalepanaṁ hatthabandhaṁ sikhābandhaṁ daṇḍaṁ nāḷikaṁ khaggaṁ chattaṁ citrupāhanaṁ uṇhīsaṁ maṇiṁ vāḷabījaniṁ odātāni vatthāni dīghadasāni iti vā.
nhāpanaṁ → nahāpanaṁ (bj, sya-all) | nāḷikaṁ → nālikaṁ (bj, mr) | dīghadasāni → dīgharassāni (sya-all) | pārupanañca → sārasāmanaṁ ca (bj); pasādhanañca (sya-all); sayanāsanañca (mr) | oropayitvā → voropayitvā (bj) | gihibyañjanāni → gihibyañjanaṁ (bj) | massū → massu (bj) | mukhacuṇṇaṁ → mukhacuṇṇakaṁ (bj) | citrupāhanaṁ → citrūpāhanaṁ (bj) | vāḷabījaniṁ → vālavījaniṁ (bj) | nhāpanaṁ → nahāpanaṁ (cck: syā.) | nāḷikaṁ → nālikaṁ (ka.) passa dī. ni. 1.16 (cck note) | dīghadasāni → dīgharassāni (cck: syā.) Oropayitvā gihibyañjanānīti gihibyañjanāni oropayitvā samoropayitvā nikkhipitvā paṭipassambhayitvāti—
oropayitvā gihibyañjanānīti → voropayitvā gihi byaṁjanānīti (bj) | paṭipassambhayitvāti oropayitvā → paṭippassambhayitvāti voropayitvā (bj) | samoropayitvā nikkhipitvā paṭipassambhayitvāti oropayitvā → (pts) oropayitvā gihibyañjanāni.

Sañchinnapatto yathā koviḷāroti yathā koviḷārassa pattāni chinnāni sañchinnāni patitāni paripatitāni, evameva tassa paccekasambuddhassa gihibyañjanāni chinnāni sañchinnāni patitānīti—
sañchinnapatto → saṁsīnapatto (bj) | chinnāni sañchinnāni → tāni saṁsīnāni (bj); sīnāni saṁsīnāni (bj) | sañchinnāni → (pts) | paripatitāni evameva → evam eva (pts) | saṁsīnāni → chintāni saṁchintāni (bj: machasaṁ, syā) sañchinnapatto yathā koviḷāro.
sañchinnapatto → saṁsīnapatto (bj)

Chetvāna vīro gihibandhanānīti. Vīroti vīriyavāti vīro, pahūti vīro, visavīti vīro, alamattoti vīro, sūroti vīro, vikkanto abhīrū acchambhī anutrāsī apalāyī pahīnabhayabheravoti vīro, vigatalomahaṁsoti vīro.
abhīrū → abhīru (bj) | anutrāsī → anutrāsi (bj)

Virato idha sabbapāpakehi, nirayadukkhaṁ aticca vīriyavāso;
Virato idha → ārato idheva (sya-all) | sabbapāpakehi → sabbapākehi (cck) | idha → ārato idheva (syā.) passa su. ni. 536 (cck note) vīriyavāso → viriyavā so (csp1ed) So vīriyavā padhānavā, dhīro tādi pavuccate tathattā.
dhīro → vīro (bj, sya-all, mr) | dhīro → vīro (bj) | tathattā → tathattāti (bj) | dhīro → vīro (syā. ka.) passa su. ni. 536 (cck note)

Gihibandhanāni vuccanti puttā ca bhariyā ca dāsā ca dāsī ca ajeḷakā ca kukkuṭasūkarā ca hatthigavāssavaḷavā ca khettañca vatthu ca hiraññañca suvaṇṇañca gāmanigamarājadhāniyo ca raṭṭhañca janapado ca koso ca koṭṭhāgārañca, yaṁ kiñci rajanīyavatthu.
bhariyā → dārā ca dāsī (bj) | ca dāsī → (bj) | khettañca vatthu → khettaṁ (bj) | gihibandhanāni → gihibandhanāvuccati (bj: sī.pana, sī.vaṭ, sī.vipi) | ca → bhariyā ca (bj: machasaṁ)

Chetvāna vīro gihibandhanānīti so paccekasambuddho vīro gihibandhanāni chinditvā samucchinditvā jahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṁ gametvāti— chetvāna vīro gihibandhanāni, eko care khaggavisāṇakappo.
eko → eko ca (bj) Tenāha so paccekasambuddho—

“Oropayitvā gihibyañjanāni, sañchinnapatto yathā koviḷāro;
oropayitvā → voropayitvā (bj) sañchinnapatto → saṁsīnapatto (bj) Chetvāna vīro gihibandhanāni, eko care khaggavisāṇakappo”ti.

Paṭhamo vaggo.

2. Dutiyavagga

Sace labhetha nipakaṁ sahāyaṁ, Saddhiṁ caraṁ sādhuvihāri dhīraṁ;
labhetha → labhati (sya-all, mr) | sace → dutiyo vaggo save (bj) Abhibhuyya sabbāni parissayāni, Careyya tenattamano satīmā.

Sace labhetha nipakaṁ sahāyanti sace nipakaṁ paṇḍitaṁ paññavantaṁ buddhimantaṁ ñāṇiṁ vibhāviṁ medhāviṁ sahāyaṁ labheyya paṭilabheyya adhigaccheyya vindeyyāti—
vindeyyāti → vindeyyātī (bj) | sahāyaṁ → sahāyaṁ labhetha (pts) | paññavantaṁ → paññāvanataṁ (bj: sī.vaṭ, sī.vipi) sace labhetha nipakaṁ sahāyaṁ.
sahāyaṁ → saṁhāyaṁ (cck)

Saddhiṁ caraṁ sādhuvihāri dhīranti. Saddhiṁ caranti ekato caraṁ. Sādhuvihārinti paṭhamenapi jhānena sādhuvihāriṁ, dutiyenapi jhānena … tatiyenapi jhānena … catutthenapi jhānena sādhuvihāriṁ, mettāyapi cetovimuttiyā sādhuvihāriṁ, karuṇāyapi …pe… muditāyapi … upekkhāyapi cetovimuttiyā sādhuvihāriṁ, ākāsānañcāyatanasamāpattiyāpi sādhuvihāriṁ, viññāṇañcāyatanasamāpattiyāpi …pe…
viññāṇañcāyatanasamāpattiyāpi → viññāṇañca āyatanasamāpattiyāpi (cck) ākiñcaññāyatanasamāpattiyāpi …pe… nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyāpi sādhuvihāriṁ, nirodhasamāpattiyāpi sādhuvihāriṁ, phalasamāpattiyāpi sādhuvihāriṁ. Dhīranti dhīraṁ paṇḍitaṁ paññavantaṁ buddhimantaṁ ñāṇiṁ vibhāviṁ medhāvinti—
dhīraṁ → (bj) | paññavantaṁ → paññāvanataṁ (bj: sī.vaṭ, sī.vipi) saddhiṁ caraṁ sādhuvihāri dhīraṁ.

Abhibhuyya sabbāni parissayānīti. Parissayāti dve parissayā— pākaṭaparissayā ca paṭicchannaparissayā ca …pe…
ca → (bj) ime vuccanti pākaṭaparissayā …pe… ime vuccanti paṭicchannaparissayā …pe… evampi, tatrāsayāti— parissayā. Abhibhuyya sabbāni parissayānīti sabbe parissaye abhibhuyya abhibhavitvā ajjhottharitvā pariyādiyitvā madditvāti—
ajjhottharitvā → ajjhattharitvā (bj) abhibhuyya sabbāni parissayāni.

Careyya tenattamano satīmāti so paccekasambuddho tena nipakena paṇḍitena paññavantena buddhimantena ñāṇinā vibhāvinā medhāvinā sahāyena saddhiṁ attamano tuṭṭhamano haṭṭhamano pahaṭṭhamano udaggamano muditamano careyya vihareyya iriyeyya vatteyya pāleyya yapeyya yāpeyyāti—
vihare → viharaṁ (bj snp1.3:334 [Khaggavisāṇasutta]) | nipakena → nepakkena (bj) careyya tenattamano. Satīmāti so paccekasambuddho satimā hoti paramena satinepakkena samannāgato, cirakatampi cirabhāsitampi saritā anussaritāti— careyya tenattamano satīmā. Tenāha so paccekasambuddho—

“Sace labhetha nipakaṁ sahāyaṁ, saddhiṁ caraṁ sādhuvihāri dhīraṁ; Abhibhuyya sabbāni parissayāni, careyya tenattamano satīmā”ti.

No ce labhetha nipakaṁ sahāyaṁ, Saddhiṁ caraṁ sādhuvihāri dhīraṁ; Rājāva raṭṭhaṁ vijitaṁ pahāya, Eko care khaggavisāṇakappo.

No ce labhetha nipakaṁ sahāyanti no ce nipakaṁ paṇḍitaṁ paññavantaṁ buddhimantaṁ ñāṇiṁ vibhāviṁ medhāviṁ sahāyaṁ labheyya paṭilabheyya adhigaccheyya vindeyyāti— no ce labhetha nipakaṁ sahāyaṁ.

Saddhiṁ caraṁ sādhuvihāri dhīranti. Saddhiṁ caranti ekato caraṁ. Sādhuvihārinti paṭhamenapi jhānena sādhuvihāriṁ …pe… nirodhasamāpattiyāpi sādhuvihāriṁ, phalasamāpattiyāpi sādhuvihāriṁ. Dhīranti dhīraṁ paṇḍitaṁ paññavantaṁ buddhimantaṁ ñāṇiṁ vibhāviṁ medhāvinti— saddhiṁ caraṁ sādhuvihāri dhīraṁ.

Rājāva raṭṭhaṁ vijitaṁ pahāyāti rājā khattiyo muddhābhisitto vijitasaṅgāmo nihatapaccāmitto laddhādhippāyo paripuṇṇakosakoṭṭhāgāro raṭṭhañca janapadañca kosañca koṭṭhāgārañca pahūtahiraññasuvaṇṇaṁ nagarañca pariccajitvā kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitvā akiñcanabhāvaṁ upagantvā eko carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpeti.
pahāyāti → pahāyāti yathā (bj) | iriyati → irīyati (bj) Evaṁ paccekasambuddhopi sabbaṁ gharāvāsapalibodhaṁ chinditvā puttadārapalibodhaṁ chinditvā ñātipalibodhaṁ chinditvā mittāmaccapalibodhaṁ chinditvā kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitvā akiñcanabhāvaṁ upagantvā eko carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpetīti—
gharāvāsapalibodhaṁ → gharāvāsapaḷibodhaṁ (bj) | puttadārapalibodhaṁ → puttadārapaḷibodhaṁ (bj) | ñātipalibodhaṁ → ñātipaḷibodhaṁ (bj) | mittāmaccapalibodhaṁ → mittāmaccapaḷibodhaṁ (bj) | vatteti → vattati (bj: sī.pana, sī.vaṭ, sī.vipi) rājāva raṭṭhaṁ vijitaṁ pahāya, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho—

“No ce labhetha nipakaṁ sahāyaṁ, saddhiṁ caraṁ sādhuvihāri dhīraṁ; Rājāva raṭṭhaṁ vijitaṁ pahāya, eko care khaggavisāṇakappo”ti.

Addhā pasaṁsāma sahāyasampadaṁ, Seṭṭhā samā sevitabbā sahāyā;
sahāyā → sahāya (pts) | sahāya → sahāya Sc T. ----------------------------------- (pts note) Ete aladdhā anavajjabhojī, Eko care khaggavisāṇakappo.
khaggavisāṇakappo → (pts)

Addhā pasaṁsāma sahāyasampadanti. Addhāti ekaṁsavacanaṁ nissaṁsayavacanaṁ nikkaṅkhavacanaṁ advejjhavacanaṁ adveḷhakavacanaṁ niyogavacanaṁ apaṇṇakavacanaṁ aviraddhavacanaṁ avatthāpanavacanametaṁ—
aviraddhavacanaṁ → aviruddhavacanaṁ (bj) addhāti. Sahāyasampadanti sahāyasampadā vuccati yo so sahāyo asekkhena sīlakkhandhena samannāgato hoti, asekkhena samādhikkhandhena …
sīlakkhandhena samannāgato hoti → sīlakkhandhenasamādhikkhandhena (bj) | samādhikkhandhena asekkhena paññākkhandhena → (bj) | samādhikkhandhena → samādhikkhandhena samannāgatohoti (bj: machasaṁ, sī.pana) asekkhena paññākkhandhena … asekkhena vimuttikkhandhena … asekkhena vimuttiñāṇadassanakkhandhena samannāgato hoti. Addhā pasaṁsāma sahāyasampadanti sahāyasampadaṁ pasaṁsāma thomema kittema vaṇṇemāti— addhā pasaṁsāma sahāyasampadaṁ.

Seṭṭhā samā sevitabbā sahāyāti seṭṭhā honti sahāyā sīlena samādhinā paññāya vimuttiyā vimuttiñāṇadassanena; samā sadisā honti sahāyā sīlena samādhinā paññāya vimuttiyā vimuttiñāṇadassanena. Seṭṭhā vā sahāyā sadisā vā sahāyā sevitabbā bhajitabbā payirupāsitabbā paripucchitabbā paripañhitabbāti—
payirupāsitabbā → payurupāsitabbā (bj) | sahāyā → sahāyā samā (pts) seṭṭhā samā sevitabbā sahāyā.

Ete aladdhā anavajjabhojīti atthi puggalo sāvajjabhojī atthi puggalo anavajjabhojīti. Katamo ca puggalo sāvajjabhojī? Idhekacco puggalo kuhanāya lapanāya nemittikatāya nippesikatāya lābhena lābhaṁ nijigīsanatāya dārudānena veḷudānena pattadānena pupphadānena phaladānena sinānadānena cuṇṇadānena mattikādānena dantakaṭṭhadānena mukhodakadānena cāṭukamyatāya muggasūpyatāya pāribhaṭyatāya pīṭhamaddikatāya vatthuvijjāya tiracchānavijjāya aṅgavijjāya nakkhattavijjāya dūtagamanena pahiṇagamanena jaṅghapesaniyena vejjakammena navakammena piṇḍapaṭipiṇḍakena dānānuppadānena, adhammena visamena laddhā labhitvā adhigantvā vinditvā paṭilabhitvā jīvikaṁ kappeti.
nijigīsanatāya → nijigiṁsanatāya (bj, sya-all) | cāṭukamyatāya → pātukamyatāya (sya-all) | muggasūpyatāya → muggasūpatāya (sya-all) | pīṭhamaddikatāya → piṭṭhimaṁsikatāya (bj) | navakammena → dūtakammena (sya-all, mr) | jīvikaṁ → jīvitaṁ (mr) | muggasūpyatāya pāribhaṭyatāya pīṭhamaddikatāya → muggasupyatāya pāribhaṭṭhatāya piṭṭhimaṁsikatāya (bj) | dūtagamanena pahiṇagamanena → dūtamanena pahinagamanena (bj) | navakammena piṇḍapaṭipiṇḍakena → piṇḍapatipiṇḍakena (bj) | nijigiṁsanatāya → nijigīsanatāya (bj: machasaṁ) | cāṭukamyatāya → pātukamyatāya (bj: syā) | muggasupyatāya → muggasūpatāya (bj: syā) | pāribhaṭṭhatāya → pāribhamyatāya (bj: machasaṁ) | piṭṭhimaṁsikatāya → pīṭhamaddikatāya (bj: machasaṁ) | dūtamanena → navakammena (bj: machasaṁ); dutakammena (bj: syāma potthakesu adhikaṁ.) | nijigīsanatāya → nijigiṁsanatāya (cck: syā.) | cāṭukamyatāya → pātukamyatāya (syā.) mahāni. 159 (cck note) | muggasūpyatāya → muggasūpatāya (cck: syā.) | navakammena → dūtakammena (syā. ka.) mahāni. 159 (cck note) | jīvikaṁ → jīvitaṁ (cck: ka.) Ayaṁ vuccati puggalo sāvajjabhojī.

Katamo ca puggalo anavajjabhojī? Idhekacco puggalo na kuhanāya na lapanāya na nemittikatāya na nippesikatāya na lābhena lābhaṁ nijigīsanatāya na dārudānena na veḷudānena na pattadānena na pupphadānena na phaladānena na sinānadānena na cuṇṇadānena na mattikādānena na dantakaṭṭhadānena na mukhodakadānena na cāṭukamyatāya na muggasūpyatāya na pāribhaṭyatāya na pīṭhamaddikatāya na vatthuvijjāya na tiracchānavijjāya na aṅgavijjāya na nakkhattavijjāya na dūtagamanena na pahiṇagamanena na jaṅghapesaniyena na vejjakammena na navakammena na piṇḍapaṭipiṇḍakena na dānānuppadānena, dhammena samena laddhā labhitvā adhigantvā vinditvā paṭilabhitvā jīvikaṁ kappeti.
nemittikatāya → nemittakatāya (bj) | nijigīsanatāya → nijigiṁsanatāya (bj) | muggasūpyatāya → muggasupyatāya (bj) | pāribhaṭyatāya → pāribhaṭṭatāya (bj) | pīṭhamaddikatāya → piṭṭhimaṁsikatāya (bj) | dūtagamanena → dūtamanena (bj) | pahiṇagamanena → pahinagamanena (bj) | navakammena na piṇḍapaṭipiṇḍakena → piṇḍapatipiṇḍakena (bj) Ayaṁ vuccati puggalo anavajjabhojī.

Ete aladdhā anavajjabhojīti ete anavajjabhojī aladdhā alabhitvā anadhigantvā avinditvā appaṭilabhitvāti— ete aladdhā anavajjabhojī, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho—

“Addhā pasaṁsāma sahāyasampadaṁ, seṭṭhā samā sevitabbā sahāyā; Ete aladdhā anavajjabhojī, eko care khaggavisāṇakappo”ti.

Disvā suvaṇṇassa pabhassarāni, Kammāraputtena suniṭṭhitāni; Saṅghaṭṭayantāni duve bhujasmiṁ, Eko care khaggavisāṇakappo.
Saṅghaṭṭayantāni → saṅghaṭṭamānāni (snp1.3:329 [Khaggavisāṇasutta]) | Saṅghaṭṭayantāni → saṁghaṭṭamānāni (cck: su. ni. 48) | saṅghaṭṭa-yantāni → sic Sc T; -mānāni Sn. (cp. valayāni Pj.). ----------------------------------- (pts note) khaggavisāṇakappo → (pts)

Disvā suvaṇṇassa pabhassarānīti disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.
pabhassarānīti → pabhassarānīti disvāti (bj) Suvaṇṇassāti jātarūpassa. Pabhassarānīti parisuddhāni pariyodātānīti— disvā suvaṇṇassa pabhassarāni.

Kammāraputtena suniṭṭhitānīti kammāraputto vuccati suvaṇṇakāro. Kammāraputtena suniṭṭhitānīti kammāraputtena suniṭṭhitāni sukatāni suparikammakatānīti— kammāraputtena suniṭṭhitāni.

Saṅghaṭṭayantāni duve bhujasminti bhujo vuccati hattho. Yathā ekasmiṁ hatthe dve nūpurāni ghaṭṭenti;
nūpurāni → dhuvarāni (sya-all) | ghaṭṭenti → ghaṭenti (sya-all) | hatthe → hatthe yantāni (pts) | nūpurāni → dhuvarāni (cck: syā.) | ghaṭṭenti → ghaṭenti (cck: syā.) evameva sattā taṇhāvasena diṭṭhivasena niraye ghaṭṭenti, tiracchānayoniyaṁ ghaṭṭenti, pettivisaye ghaṭṭenti, manussaloke ghaṭṭenti, devaloke ghaṭṭenti, gatiyā gatiṁ upapattiyā upapattiṁ paṭisandhiyā paṭisandhiṁ bhavena bhavaṁ saṁsārena saṁsāraṁ vaṭṭena vaṭṭaṁ ghaṭṭenti saṅghaṭṭenti saṅghaṭṭentā caranti viharanti iriyanti vattenti pālenti yapenti yāpentīti—
iriyanti → irīyanti (bj) | diṭṭhivasena → ditthivasena (pts) | upapattiyā upapattiṁ paṭisandhiyā → upapatiyā (pts) saṅghaṭṭayantāni duve bhujasmiṁ, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho—

“Disvā suvaṇṇassa pabhassarāni, kammāraputtena suniṭṭhitāni; Saṅghaṭṭayantāni duve bhujasmiṁ, eko care khaggavisāṇakappo”.
khaggavisāṇakappo → khaggavisāṇakappoti (bj)

Evaṁ dutīyena sahā mamassa, Vācābhilāpo abhisajjanā vā;
dutīyena → dutiyena (bj, pts-vp-pli1) | mamassa → saha mama syā (bj: machasaṁ) Etaṁ bhayaṁ āyatiṁ pekkhamāno, Eko care khaggavisāṇakappo.

Evaṁ dutīyena sahā mamassāti taṇhādutiyo vā hoti puggaladutiyo vā.
dutīyena → dutiyena (bj) Kathaṁ taṇhādutiyo hoti? Taṇhāti rūpataṇhā …pe… dhammataṇhā. Yassesā taṇhā appahīnā, so vuccati taṇhādutiyo.

Taṇhādutiyo puriso, dīghamaddhāna saṁsaraṁ; Itthabhāvaññathābhāvaṁ, saṁsāraṁ nātivattatīti.
nātivattatī”ti → catukkaṅguttara > bhaṇḍagāmavagga suttanipāta > dvayakānupassanāsutta (bj note)

Evaṁ taṇhādutiyo vā hoti.

Kathaṁ puggaladutiyo hoti? Idhekacco na atthahetu na kāraṇahetu uddhato avūpasantacitto ekassa vā dutiyo hoti, dvinnaṁ vā tatiyo hoti, tiṇṇaṁ vā catuttho hoti.
atthahetu → ahetu (bj); attahetu (sya-all) | avūpasantacitto → avupasannacitto (bj) | atthahetu → attahetu (cck: syā.) Tattha bahuṁ samphappalāpaṁ palapati; seyyathidaṁ— rājakathaṁ corakathaṁ mahāmattakathaṁ senākathaṁ bhayakathaṁ yuddhakathaṁ annakathaṁ pānakathaṁ vatthakathaṁ sayanakathaṁ mālākathaṁ gandhakathaṁ ñātikathaṁ yānakathaṁ gāmakathaṁ nigamakathaṁ nagarakathaṁ janapadakathaṁ itthikathaṁ sūrakathaṁ visikhākathaṁ kumbhaṭṭhānakathaṁ pubbapetakathaṁ nānattakathaṁ lokakkhāyikaṁ samuddakkhāyikaṁ itibhavābhavakathaṁ katheti.
janapadakathaṁ itthikathaṁ → itthikathaṁ purisakathaṁ (bj, cck, sya1ed, mr); itthīkathaṁ purisakathaṁ (sya2ed) | itthikathaṁ → itthikathaṁ purisakathaṁ (syā. ka.) dī. ni. 1.17, 201; saṁ. ni. 5.1080 passitabbaṁ (cck note) Evaṁ puggaladutiyo hotīti— evaṁ dutīyena sahā mamassa.
dutīyena → dutiyena (bj) | mamassa → saha mamassa (bj: machasaṁ)

Vācābhilāpo abhisajjanā vāti vācābhilāpo vuccati bāttiṁsa tiracchānakathā, seyyathidaṁ—
bāttiṁsa → battiṁsa (bj) rājakathaṁ …pe… itibhavābhavakathaṁ. Abhisajjanā vāti dve sajjanā— taṇhāsajjanā ca diṭṭhisajjanā ca …pe… ayaṁ taṇhāsajjanā …pe… ayaṁ diṭṭhisajjanāti— vācābhilāpo abhisajjanā vā.

Etaṁ bhayaṁ āyatiṁ pekkhamānoti. Bhayanti jātibhayaṁ jarābhayaṁ byādhibhayaṁ maraṇabhayaṁ rājabhayaṁ corabhayaṁ aggibhayaṁ udakabhayaṁ attānuvādabhayaṁ parānuvādabhayaṁ daṇḍabhayaṁ duggatibhayaṁ ūmibhayaṁ kumbhilabhayaṁ āvaṭṭabhayaṁ susumārabhayaṁ ājīvikabhayaṁ asilokabhayaṁ parisasārajjabhayaṁ madanabhayaṁ bhayānakaṁ chambhitattaṁ lomahaṁso cetaso ubbego utrāso.
susumārabhayaṁ → susukābhayaṁ (bj); suṁsukābhayaṁ (sya-all) | kumbhilabhayaṁ → kumbhīlabhayaṁ (bj) | susumārabhayaṁ ājīvikabhayaṁ → susukābhayaṁ ājīvakabhayaṁ (bj) | ājīvikabhayaṁ → ājīvakabhayaṁ (cck) | susukābhayaṁ → susumārabhayaṁ (bj: machasaṁ) Etaṁ bhayaṁ āyatiṁ pekkhamānoti etaṁ bhayaṁ āyatiṁ pekkhamāno dakkhamāno olokayamāno nijjhāyamāno upaparikkhamānoti— etaṁ bhayaṁ āyatiṁ pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho—

“Evaṁ dutīyena sahā mamassa, vācābhilāpo abhisajjanā vā;
dutīyena → dutiyena (bj) Etaṁ bhayaṁ āyatiṁ pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo”.
khaggavisāṇakappo → khaggavisāṇakappoti (bj)

Kāmā hi citrā madhurā manoramā, Virūparūpena mathenti cittaṁ;
hi → bhi (bj) | bhi → kāmā vicitrāti (bj: sī.vaṭ, sī.vipi) virūparūpena → virupa rūpena (bj) Ādīnavaṁ kāmaguṇesu disvā, Eko care khaggavisāṇakappo.
khaggavisāṇakappo → (pts)

Kāmā hi citrā madhurā manoramāti.
hi → (pts) Kāmāti uddānato dve kāmā— vatthukāmā ca kilesakāmā ca …pe… ime vuccanti vatthukāmā …pe… ime vuccanti kilesakāmā. Citrāti nānāvaṇṇā rūpā nānāvaṇṇā saddā nānāvaṇṇā gandhā nānāvaṇṇā rasā nānāvaṇṇā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā.
citrāti → vicitrāti (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi) Madhurāti vuttañhetaṁ bhagavatā—
bhagavatā → ni. 1.167 passitabbaṁ (cck: ma.) “pañcime, bhikkhave, kāmaguṇā. Katame pañca? Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā, sotaviññeyyā saddā …pe… ghānaviññeyyā gandhā … jivhāviññeyyā rasā … kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā. Ime kho, bhikkhave, pañca kāmaguṇā. Yaṁ kho, bhikkhave, ime pañca kāmaguṇe paṭicca uppajjati sukhaṁ somanassaṁ, idaṁ vuccati kāmasukhaṁ miḷhasukhaṁ puthujjanasukhaṁ anariyasukhaṁ, ‘na sevitabbaṁ na bhāvetabbaṁ na bahulīkātabbaṁ, bhāyitabbaṁ etassa sukhassā’ti vadāmī”ti—
miḷhasukhaṁ → mīḷhasukhaṁ (bj mn139:17 [Araṇavibhaṅgasutta]) | miḷhasukhaṁ → mīlha sukhaṁ (bj) | sukhaṁ → pīḷasukhaṁ (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi) | anariyasukhaṁ → anunayasukhaṁ (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi) | miḷhasukhaṁ → mīḷhasukhaṁ (cck: passa ma. ni. 3.328) kāmā hi citrā madhurā. Manoramāti. Manoti yaṁ cittaṁ …pe… tajjā manoviññāṇadhātu. Mano ramenti thomenti tosenti pahāsentīti— kāmā hi citrā madhurā manoramā.

Virūparūpena mathenti cittanti nānāvaṇṇehi rūpehi …pe…
mathenti cittanti → (pts) nānāvaṇṇehi phoṭṭhabbehi cittaṁ mathenti tosenti pahāsentīti— virūparūpena mathenti cittaṁ.

Ādīnavaṁ kāmaguṇesu disvāti.
Itī → iti Sc T (Bai). ----------------------------------- (pts note) Vuttañhetaṁ bhagavatā— “ko ca, bhikkhave, kāmānaṁ ādīnavo? Idha, bhikkhave, kulaputto yena sippaṭṭhānena jīvikaṁ kappeti, yadi muddāya yadi gaṇanāya yadi saṅkhānena yadi kasiyā yadi vaṇijjāya yadi gorakkhena yadi issatthena yadi rājaporisena yadi sippaññatarena, sītassa purakkhato uṇhassa purakkhato ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassehi samphassamāno khuppipāsāya mīyamāno;
issatthena → issaṭṭhena (sya-all); issattena (mr) | samphassamāno → rissamāno (bj, sya-all mn13:5 [Mahādukkhakkhandhasutta]) | ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassehi samphassamāno → ḍaṁsamakasavātātapasiriṁsapasamphassehi rissamāno (bj) | gorakkhena → yadigorakakhanena (bj: sī.vaṭ, sī.vipi) | rissamāno → sama passamāno (bj: machasaṁ, sī.vaṭ, sī.vipi) | mīyamāno → viḷiyamāno (bj: sī.vaṭ, sī.vipi) | issatthena → issaṭṭhena (syā.), issattena (ka.) passa ma. ni. 1.167 (cck note) | samphassamāno → rissamāno (cck: ma. ni. 1.167) ayaṁ, bhikkhave, kāmānaṁ ādīnavo sandiṭṭhiko dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṁ kāmādhikaraṇaṁ kāmānameva hetu.
kāmānameva → nāmānameva (bj)

Tassa ce, bhikkhave, kulaputtassa evaṁ uṭṭhahato ghaṭato vāyamato te bhogā nābhinipphajjanti, so socati kilamati paridevati urattāḷiṁ kandati, sammohaṁ āpajjati—
so → (bj) ‘moghaṁ vata me uṭṭhānaṁ, aphalo vata me vāyāmo’ti.
uṭṭhānaṁ → upaṭṭhānaṁ (bj: sī.vaṭ, sī.vipi) Ayampi, bhikkhave, kāmānaṁ ādīnavo sandiṭṭhiko dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṁ kāmādhikaraṇaṁ kāmānameva hetu.

Tassa ce, bhikkhave, kulaputtassa evaṁ uṭṭhahato ghaṭato vāyamato te bhogā abhinipphajjanti, so tesaṁ bhogānaṁ ārakkhādhikaraṇaṁ dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti—
domanassaṁ → dukkhadomanassaṁ (cck: syā. ka.) ‘kinti me bhoge neva rājāno hareyyuṁ, na corā hareyyuṁ, na aggi ḍaheyya, na udakaṁ vaheyya, na appiyā dāyādā hareyyun’ti.
bhoge → bhogā (bj: sī.pana, sī.vaṭ, sī.vipi) Tassa evaṁ ārakkhato gopayato te bhoge rājāno vā haranti corā vā haranti aggi vā ḍahati udakaṁ vā vahati appiyā vā dāyādā haranti.
ārakkhato → ārakkhayato (bj) So socati …pe… sammohaṁ āpajjati— ‘yampi me ahosi tampi no natthī’ti. Ayampi, bhikkhave, kāmānaṁ ādīnavo sandiṭṭhiko dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṁ kāmādhikaraṇaṁ kāmānameva hetu.

Puna caparaṁ, bhikkhave, kāmahetu kāmanidānaṁ kāmādhikaraṇaṁ kāmānameva hetu rājānopi rājūhi vivadanti, khattiyāpi khattiyehi vivadanti, brāhmaṇāpi brāhmaṇehi vivadanti, gahapatīpi gahapatīhi vivadanti, mātāpi puttena vivadati, puttopi mātarā vivadati, pitāpi puttena vivadati, puttopi pitarā vivadati, bhātāpi bhaginiyā vivadati, bhaginīpi bhātarā vivadati, sahāyopi sahāyena vivadati.
bhaginiyā → bhāginiyā (bj) Te tattha kalahaviggahavivādāpannā aññamaññaṁ pāṇīhipi upakkamanti leḍḍūhipi upakkamanti daṇḍehipi upakkamanti satthehipi upakkamanti. Te tattha maraṇampi nigacchanti maraṇamattampi dukkhaṁ.
nigacchanti → gacchanti (bj: sī.pana, machasaṁ, sī.vaṭ, sī.vipi) Ayampi, bhikkhave, kāmānaṁ ādīnavo sandiṭṭhiko dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṁ kāmādhikaraṇaṁ kāmānameva hetu.

Puna caparaṁ, bhikkhave, kāmahetu kāmanidānaṁ kāmādhikaraṇaṁ kāmānameva hetu asicammaṁ gahetvā dhanukalāpaṁ sannayhitvā ubhatobyūḷhaṁ saṅgāmaṁ pakkhandanti, usūsupi khippamānesu sattīsupi khippamānāsu asīsupi vijjotalantesu.
ubhatobyūḷhaṁ → ubhatoviyūḷhaṁ (sya-all) | khippamānesu → khippamānāsu (bj) | vijjotalantesu → vijjotantesu (bj) | ubhatobyūḷhaṁ → ubhato byaḷhaṁ (bj) | byaḷhaṁ → virulhaṁ (bj: sī.vaṭ, sī.vipi) | khippamānāsu → khipamānesu (bj: sī.pana, sī.vaṭ, sī.vipi) | vijjotantesu → vijjotalannesu (bj: machasaṁ, sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi) | ubhatobyūḷhaṁ → ubhatoviyūḷhaṁ (syā.) passa ma. ni. 1.168 (cck note) Te tattha usūhipi vijjhanti sattīhipi vijjhanti asināpi sīsaṁ chindanti.
sattīhipi → sattiyāpi (mn13:5 [Mahādukkhakkhandhasutta], mn14:5 [Cūḷadukkhakkhandhasutta]) | sattīhipi → sattiyāpi (cck: ma. ni. 1.167, 178) Te tattha maraṇampi nigacchanti maraṇamattampi dukkhaṁ. Ayampi, bhikkhave, kāmānaṁ ādīnavo sandiṭṭhiko dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṁ kāmādhikaraṇaṁ kāmānameva hetu.

Puna caparaṁ, bhikkhave, kāmahetu kāmanidānaṁ kāmādhikaraṇaṁ kāmānameva hetu asicammaṁ gahetvā dhanukalāpaṁ sannayhitvā addāvalepanā upakāriyo pakkhandanti, usūsupi khippamānesu sattīsupi khippamānāsu, asīsupi vijjotalantesu.
addāvalepanā → addhāvalepanā (sya-all) | addāvalepanā → addhāvalopanā (bj: syā) | vijjotalantesu → vijjotattesu (bj: a.nid) | addāvalepanā → addhāvalepanā (cck: syā.) Te tattha usūhipi vijjhanti sattīhipi vijjhanti chakaṇakāyapi osiñcanti abhivaggenapi omaddanti asināpi sīsaṁ chindanti.
chakaṇakāyapi → pakkaṭṭhiyāpi (bj); chakaṇaṭiyāpi (sya-all) | pakkaṭṭhiyāpi → chakanakāyapi (bj: __a bu__); chakkāṭiyāpi (bj: machasaṁ, sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi) | abhivaggenapi → abhivaggenapi (bj: __a bu__, sī.pana); aggivaggenapi (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi) | chakaṇakāyapi → chakaṇaṭiyāpi (syā.), pakkaṭṭhiyā (sī. aṭṭha.) passa ma. ni. 1.168 (cck note) Te tattha maraṇampi nigacchanti maraṇamattampi dukkhaṁ. Ayampi, bhikkhave, kāmānaṁ ādīnavo sandiṭṭhiko dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṁ kāmādhikaraṇaṁ kāmānameva hetu.

Puna caparaṁ, bhikkhave, kāmahetu kāmanidānaṁ kāmādhikaraṇaṁ kāmānameva hetu sandhimpi chindanti nillopampi haranti ekāgārikampi karonti paripanthepi tiṭṭhanti paradārampi gacchanti.
ekāgārikampi → ekātārampi (bj: sī.pana) Tamenaṁ rājāno gahetvā vividhā kammakāraṇā kārenti—
tamenaṁ rājāno → tamenarājāno (bj) | kārenti → karonti (bj: sī.pana, machasaṁ) kasāhipi tāḷenti, vettehipi tāḷenti, aḍḍhadaṇḍakehipi tāḷenti, hatthampi chindanti …pe… asināpi sīsaṁ chindanti.
aḍḍhadaṇḍakehipi → addhadaṇḍukehipi (bj) | vettehipi → vattehipi (bj: __a bu__) Te tattha maraṇampi nigacchanti maraṇamattampi dukkhaṁ. Ayampi, bhikkhave, kāmānaṁ ādīnavo sandiṭṭhiko dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṁ kāmādhikaraṇaṁ kāmānameva hetu.

Puna caparaṁ, bhikkhave, kāmahetu kāmanidānaṁ kāmādhikaraṇaṁ kāmānameva hetu kāyena duccaritaṁ caranti vācāya duccaritaṁ caranti manasā duccaritaṁ caranti. Te kāyena duccaritaṁ caritvā vācāya duccaritaṁ caritvā manasā duccaritaṁ caritvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjanti. Ayampi, bhikkhave, kāmānaṁ ādīnavo samparāyiko dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṁ kāmādhikaraṇaṁ kāmānameva hetu”.
hetu → majjhimanikāya > mahādukkhakkhandhasutta (bj note)

Ādīnavaṁ kāmaguṇesu disvāti kāmaguṇesu ādīnavaṁ disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti— ādīnavaṁ kāmaguṇesu disvā, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho—

“Kāmā hi citrā madhurā manoramā, virūparūpena mathenti cittaṁ; Ādīnavaṁ kāmaguṇesu disvā, eko care khaggavisāṇakappo”ti.

Ītī ca gaṇḍo ca upaddavo ca, Rogo ca sallañca bhayañca metaṁ;
ītī → īti (bj) Etaṁ bhayaṁ kāmaguṇesu disvā, Eko care khaggavisāṇakappo.

Ītī ca gaṇḍo ca upaddavo ca, rogo ca sallañca bhayañca metanti vuttañhetaṁ bhagavatā—
ītī → īti (bj) | gaṇḍo → gaḍḍo (bj) “bhayanti, bhikkhave, kāmānametaṁ adhivacanaṁ.
kāmānametaṁ → bhayan ti kāmānaṁ etaṁ (pts) Dukkhanti, bhikkhave, kāmānametaṁ adhivacanaṁ.
dukkhanti → kāmarāga ratt āyaṁ (pts) Rogoti, bhikkhave, kāmānametaṁ adhivacanaṁ. Gaṇḍoti, bhikkhave, kāmānametaṁ adhivacanaṁ. Sallanti, bhikkhave, kāmānametaṁ adhivacanaṁ. Saṅgoti, bhikkhave, kāmānametaṁ adhivacanaṁ. Paṅkoti, bhikkhave, kāmānametaṁ adhivacanaṁ. Gabbhoti, bhikkhave, kāmānametaṁ adhivacanaṁ. Kasmā ca, bhikkhave, bhayanti kāmānametaṁ adhivacanaṁ? Yasmā ca kāmarāgarattāyaṁ, bhikkhave, chandarāgavinibaddho diṭṭhadhammikāpi bhayā na parimuccati, samparāyikāpi bhayā na parimuccati, tasmā bhayanti kāmānametaṁ adhivacanaṁ.
chandarāgavinibaddho → chandarāgavinibandho (sya-all, mr) | chandarāgavinibaddho → chandarāgavinibandho (syā. ka.) passa a. ni. 8.56 (cck note) Kasmā ca, bhikkhave, dukkhanti …pe… rogoti … gaṇḍoti … sallanti … saṅgoti … paṅkoti … gabbhoti kāmānametaṁ adhivacanaṁ? Yasmā ca kāmarāgarattāyaṁ, bhikkhave, chandarāgavinibaddho diṭṭhadhammikāpi gabbhā na parimuccati, samparāyikāpi gabbhā na parimuccati, tasmā gabbhoti kāmānametaṁ adhivacanan”ti.
gabbhā → bhayā (bj)

Bhayaṁ dukkhañca rogo ca, gaṇḍo sallañca saṅgo ca;
dukkhañca → dukkhaṁ (bj) gaṇḍo sallañca → (pts) Paṅko gabbho ca ubhayaṁ, ete kāmā pavuccanti;
gabbho → (pts) Yattha satto puthujjano.

Otiṇṇo sātarūpena, puna gabbhāya gacchati;
puna → (pts) | gacchati → ca nigacchati (pts) Yato ca bhikkhu ātāpī, sampajaññaṁ na riccati.
na riccati → na riñcati (sya-all, mr) | riccati → na riñcati (syā. ka.) saṁ. ni. 4.251 (cck note)

So imaṁ palipathaṁ duggaṁ, atikkamma tathāvidho;
palipathaṁ → palipaṁ (bj) | imaṁ → maṁ (pts) tathāvidho → tathāvidhaṁ (pts) Pajaṁ jātijarūpetaṁ, phandamānaṁ avekkhatīti.
avekkhatīti ītī → avekkhatī ti īti (bj)

Ītī ca gaṇḍo ca upaddavo ca, rogo ca sallañca bhayañca metaṁ.

Etaṁ bhayaṁ kāmaguṇesu disvāti etaṁ bhayaṁ kāmaguṇesu disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti— etaṁ bhayaṁ kāmaguṇesu disvā, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho—

“Ītī ca gaṇḍo ca upaddavo ca, rogo ca sallañca bhayañca metaṁ;
ītī → īti (bj) Etaṁ bhayaṁ kāmaguṇesu disvā, eko care khaggavisāṇakappo”ti.

Sītañca uṇhañca khudaṁ pipāsaṁ, Vātātape ḍaṁsasarīsape ca;
ḍaṁsasarīsape → ḍaṁsasiriṁsape (bj, sya-all); daṁsasiriṁsape (pts-vp-pli1); ḍaṁsamakasasarīsape (mr) | vātātape ḍaṁsasarīsape → vāt ātape daṁsasiriṁsape (pts) | ca → śarīsape ca (bj: machasaṁ) | ḍaṁsasarīsape → ḍaṁsasiriṁsape (cck: syā.); ḍaṁsamakasasarīsape (cck: ka.) Sabbānipetāni abhisambhavitvā, Eko care khaggavisāṇakappo.

Sītañca uṇhañca khudaṁ pipāsanti. Sītanti dvīhi kāraṇehi sītaṁ hoti— abbhantaradhātuppakopavasena vā sītaṁ hoti bahiddhā utuvasena vā sītaṁ hoti.
abbhantaradhātuppakopavasena → abbhantaradhātukopavasena (bj) | sītaṁ → sītaṁ vā (bj) Uṇhanti dvīhi kāraṇehi uṇhaṁ hoti—
kāraṇehi → kāreṇehi (bj) abbhantaradhātuppakopavasena vā uṇhaṁ hoti bahiddhā utuvasena vā uṇhaṁ hoti.
abbhantaradhātuppakopavasena → abbhantaradhātukopavasena (bj) Khudā vuccati chātako.
Khudā → khuddā (sya-all, mr) | vuccati chātako → (pts) | vuccati → buddu vuccanti (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, syā) | Khudā → khuddā (cck: syā. ka.) Pipāsā vuccati udakapipāsāti— sītañca uṇhañca khudaṁ pipāsaṁ.

Vātātape ḍaṁsasarīsape cāti.
ḍaṁsasarīsape → ḍaṁsasiriṁsape (bj) Vātāti puratthimā vātā pacchimā vātā uttarā vātā dakkhiṇā vātā sarajā vātā arajā vātā sītā vātā uṇhā vātā parittā vātā adhimattā vātā verambhavātā pakkhavātā supaṇṇavātā tālapaṇṇavātā vidhūpanavātā.
tālapaṇṇavātā → tālavaṇḍavātā (mr) | adhimattā vātā → adhimattā vātā kāḷavātā (bj); adhimattā vātā kālavātā (sya-all) | pakkhavātā → pakkhivātā (sya-all) | verambhavātā → kāḷavātā verambavātā (bj) | vidhūpanavātā → vidhupanavātā (bj) | kāḷavātā → kālavātā (bj: machasaṁ natthi.) | tālapaṇṇavātā → kāḷavaṭṭhavātā (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi) | tālapaṇṇavātā → tālavaṇḍavātā (ka.) cūḷani. upasīvamāṇavapucchāniddesa 43 (cck note) Ātapo vuccati sūriyasantāpo.
sūriyasantāpo → suriyasantāpo (bj) Ḍaṁsā vuccanti piṅgalamakkhikā.
piṅgalamakkhikā sarīsapā → pīṅgalamakkhikā siriṁsapā (bj) Sarīsapā vuccanti ahīti— vātātape ḍaṁsasarīsape ca.
ḍaṁsasarīsape → ḍaṁsasiriṁsape (bj)

Sabbānipetāni abhisambhavitvāti abhibhavitvā ajjhottharitvā pariyādiyitvā madditvāti— sabbānipetāni abhisambhavitvā, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho—

“Sītañca uṇhañca khudaṁ pipāsaṁ, vātātape ḍaṁsasarīsape ca; Sabbānipetāni abhisambhavitvā, eko care khaggavisāṇakappo”ti.

Nāgova yūthāni vivajjayitvā, Sañjātakhandho padumī uḷāro;
vivajjayitvā → visajjo Sc. ----------------------------------- (pts note) uḷāro yathābhirantaṁ → ulāro yathā bhirantaṁ (pts) Yathābhirantaṁ vihare araññe, Eko care khaggavisāṇakappo.
vihare → viharaṁ (bj) | viharaṁ → vihare (bj: machasaṁ) | vihare → vīharaṁ (cck: su. ni. 53)

Nāgova yūthāni vivajjayitvāti nāgo vuccati hatthināgo. Paccekasambuddhopi nāgo. Kiṅkāraṇā paccekasambuddho nāgo? Āguṁ na karotīti nāgo; na gacchatīti nāgo; na āgacchatīti nāgo. Kathaṁ so paccekasambuddho āguṁ na karotīti nāgo? Āgu vuccati pāpakā akusalā dhammā saṅkilesikā ponobhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇiyā.
jātijarāmaraṇiyā → jātijarāmaraṇīyā (bj)

Āguṁ na karoti kiñci loke, sabbasaṁyoge visajja bandhanāni;
kiñci loke → kiñcaloke sabhiyāti bhagavā (bj) sabbasaṁyoge → saṁgogaṁ (bj: sī.vaṭ, sī.vipi) Sabbattha na sajjatī vimutto, nāgo tādi pavuccate tathattā.
sajjatī → sajjati (cck) tādi → tādī (bj)

Evaṁ so paccekasambuddho āguṁ na karotīti nāgo.

Kathaṁ so paccekasambuddho na gacchatīti nāgo? So paccekasambuddho na chandāgatiṁ gacchati, na dosāgatiṁ gacchati, na mohāgatiṁ gacchati, na bhayāgatiṁ gacchati, na rāgavasena gacchati, na dosavasena gacchati, na mohavasena gacchati, na mānavasena gacchati, na diṭṭhivasena gacchati, na uddhaccavasena gacchati, na vicikicchāvasena gacchati, na anusayavasena gacchati, na vaggehi dhammehi yāyati nīyati vuyhati saṁharīyati.
nīyati → niyyati (sya-all, mr) | dhammehi → kappehi (cck) | dhammehi → navaggehi kammehi (bj: sī.vaṭ, sī.vipi); navaggehi kappesaṁ (bj: machasaṁ) | nīyati → niyyati (cck: syā. ka.) Evaṁ so paccekasambuddho na gacchatīti nāgo.

Kathaṁ so paccekasambuddho na āgacchatīti nāgo? Sotāpattimaggena ye kilesā pahīnā te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchati,
ye → se (bj) sakadāgāmimaggena …pe… anāgāmimaggena …pe… arahattamaggena ye kilesā pahīnā te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchati.
ye → se (bj) Evaṁ so paccekasambuddho na āgacchatīti nāgo.

Nāgova yūthāni vivajjayitvāti yathā so hatthināgo yūthāni vivajjetvā parivajjetvā abhinivajjetvā ekova araññavanamajjhogāhetvā carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpeti, paccekasambuddhopi gaṇaṁ vivajjetvā parivajjetvā abhivajjetvā eko araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevati appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni.
araññavanamajjhogāhetvā → araññe vanamajjhassa ajjhogāhetvā (sya-all) | vivajjetvā parivajjetvā abhivajjetvā eko → eko care khaggavisāṇakappo (sya-all) | vivajjetvā → vivajjayitvā (bj) | ekova araññavanamajjhogāhetvā → eko araññe vanamajjhogāhetvā (bj) | viharati iriyati vatteti → irīyati (bj) | abhivajjetvā → abhinivajjetvā (bj) | araññavanapatthāni → araññe vanapatthāni (bj) | yūthāni → yūthāni vaivajjayitvā (pts) | vivajjetvā parivajjetvā → vajjetvā pari (pts) | eko → eko care khagga visāṇakappo (pts) | vanamajjhogāhetvā → arañña vanamajjhogātetvā (bj: sī.vaṭ, sī.vipi) | araññavanamajjhogāhetvā → araññe vanamajjhassa ajjhogāhetvā (cck: syā.) | eko → eko care khaggavisāṇakappo (cck: syā.) So eko gacchati eko tiṭṭhati eko nisīdati eko seyyaṁ kappeti eko gāmaṁ piṇḍāya pavisati eko paṭikkamati eko raho nisīdati eko caṅkamaṁ adhiṭṭhāti eko carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpetīti—
iriyati → irīyati (bj) nāgova yūthāni vivajjayitvā.
vivajjayitvā → parivajjayitvā (bj)

Sañjātakhandho padumī uḷāroti yathā so hatthināgo sañjātakkhandho sattaratano vā hoti aṭṭharatano vā, paccekasambuddhopi sañjātakkhandho asekkhena sīlakkhandhena asekkhena samādhikkhandhena asekkhena paññākkhandhena asekkhena vimuttikkhandhena asekkhena vimuttiñāṇadassanakkhandhena.
hatthināgo sañjātakkhandho → hattināgo sañjātakkhando (pts) Yathā so hatthināgo padumī, paccekasambuddhopi sattahi bojjhaṅgapupphehi padumī, satisambojjhaṅgapupphena dhammavicayasambojjhaṅgapupphena vīriyasambojjhaṅgapupphena pītisambojjhaṅgapupphena passaddhisambojjhaṅgapupphena samādhisambojjhaṅgapupphena upekkhāsambojjhaṅgapupphena.
sattahi → sattabhi (bj) | vīriyasambojjhaṅgapupphena → vīriyasambojjhaṅgapupphena pītisambojjhaṅgapupphena (cck) | hatthināgo → hn (pts) | paccekasambuddhopi sattahi → paccekasambuddho pi sattehi (pts) Yathā so hatthināgo uḷāro thāmena balena javena sūrena, paccekasambuddhopi uḷāro sīlena samādhinā paññāya vimuttiyā vimuttiñāṇadassanenāti—
vimuttiñāṇadassanenāti → vimuttiñāṇadassanoti (bj) | hatthināgo → hn (pts) sañjātakhandho padumī uḷāro.

Yathābhirantaṁ vihare araññeti yathā so hatthināgo yathābhirantaṁ araññe viharati, paccekasambuddhopi yathābhirantaṁ araññe viharati.
vihare → viharaṁ (bj) | viharaṁ → vihare (bj: machasaṁ) Paṭhamenapi jhānena yathābhirantaṁ araññe viharati, dutiyenapi jhānena …pe… tatiyenapi jhānena … catutthenapi jhānena yathābhirantaṁ araññe viharati; mettāyapi cetovimuttiyā yathābhirantaṁ araññe viharati, karuṇāyapi cetovimuttiyā … muditāyapi cetovimuttiyā … upekkhāyapi cetovimuttiyā yathābhirantaṁ araññe viharati; ākāsānañcāyatanasamāpattiyāpi yathābhirantaṁ araññe viharati, viññāṇañcāyatanasamāpattiyāpi … ākiñcaññāyatanasamāpattiyāpi … nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyāpi … nirodhasamāpattiyāpi … phalasamāpattiyāpi yathābhirantaṁ araññe viharatīti— yathābhirantaṁ vihare araññe, eko care khaggavisāṇakappo.
vihare → viharaṁ (bj) Tenāha so paccekasambuddho—

“Nāgova yūthāni vivajjayitvā, sañjātakhandho padumī uḷāro; Yathābhirantaṁ vihare araññe, eko care khaggavisāṇakappo”ti.
vihare → viharaṁ (bj)

Aṭṭhānataṁ saṅgaṇikāratassa, Yaṁ phassaye sāmayikaṁ vimuttiṁ;
phassaye → phussaye (sya-all, mr) | sāmayikaṁ → āsāmāyikaṁ (mr) | phassaye → phussaye (bj: syā) | sāmayikaṁ → samāyikaṁ (bj: sī.vaṭ, sī.vipi) | phassaye → phussaye (cck: syā. ka.) | sāmayikaṁ → āsāmāyikaṁ (cck: ka.) | phassaye → phusaye T. ----------------------------------- (pts note) Ādiccabandhussa vaco nisamma, Eko care khaggavisāṇakappo.

Aṭṭhānataṁ saṅgaṇikāratassa, yaṁ phassaye sāmayikaṁ vimuttinti vuttañhetaṁ bhagavatā— “yāvatānanda, bhikkhu saṅgaṇikārāmo saṅgaṇikarato saṅgaṇikārāmataṁ anuyutto, gaṇārāmo gaṇarato gaṇasammudito gaṇārāmataṁ anuyutto, yaṁ taṁ nekkhammasukhaṁ pavivekasukhaṁ upasamasukhaṁ sambodhisukhaṁ, tassa sukhassa nikāmalābhī bhavissati akicchalābhī akasiralābhīti—
yāvatānanda → so vatānanda (bj mn122:2 [Mahāsuññatasutta]) | gaṇārāmataṁ anuyutto → etthantare pāṭho 11M:510 | yāvatānanda → sovatānanda (bj) | saṅgaṇikarato → saṁgaṇikārato (bj) | sambodhisukhaṁ → sambodhasukhaṁ (bj) | gaṇārāmo → ganārāmo (pts) | saṁgaṇikārato → saṁgaṇikarato (bj: machasaṁ) | gaṇasammudito → gaṇi samudito (bj: sī.vaṭ, sī.vipi) | yāvatānanda → so vatānanda (cck: ma. ni. 3.186) | anuyutto → ( ) natthi ma. ni. 3.186 (cck note) netaṁ ṭhānaṁ vijjati. Yo ca kho so, ānanda, bhikkhu eko gaṇasmā vūpakaṭṭho viharati, tassetaṁ bhikkhuno pāṭikaṅkhaṁ.
yo → so (bj) Yaṁ taṁ nekkhammasukhaṁ pavivekasukhaṁ upasamasukhaṁ sambodhisukhaṁ, tassa sukhassa nikāmalābhī bhavissati akicchalābhī akasiralābhīti—
sambodhisukhaṁ → sambodhasukhaṁ (bj) ṭhānametaṁ vijjati. Yāvatānanda, bhikkhu saṅgaṇikārāmo saṅgaṇikarato saṅgaṇikārāmataṁ anuyutto, gaṇārāmo gaṇarato gaṇasammudito (gaṇārāmataṁ anuyutto) sāmāyikaṁ vā kantaṁ cetovimuttiṁ upasampajja viharissati, asāmāyikaṁ vā akuppanti—
sāmāyikaṁ → sāmayikaṁ (bj, sya-all, mr) | yāvatānanda → so vatānanda (bj) | kantaṁ cetovimuttiṁ → santaṁ ceto vimutti (bj) | asāmāyikaṁ → asāmayikaṁ (bj) | kantaṁ → (pts) | akuppanti netaṁ → akuppan ti (pts) | vā → sāmāyikaṁ (bj: machasaṁ) | vimutti → yantaṁ cetovimuttiṁ (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi) | sāmāyikaṁ → sāmayikaṁ (cck: syā. ka.) netaṁ ṭhānaṁ vijjati. Yo ca kho so, ānanda, bhikkhu eko gaṇasmā vūpakaṭṭho viharati, tassetaṁ bhikkhuno pāṭikaṅkhaṁ sāmāyikaṁ vā kantaṁ cetovimuttiṁ upasampajja viharissati, asāmāyikaṁ vā akuppanti, ṭhānametaṁ vijjatī”ti—
sāmāyikaṁ → sāmayikaṁ (bj) | kantaṁ cetovimuttiṁ → santaṁ ceto vimuttiṁ (bj) | asāmāyikaṁ → asāvayikaṁ (bj) | vijjatī”ti → majjhimanikāya > mahāsuññatasutta (bj note) aṭṭhānataṁ saṅgaṇikāratassa, yaṁ phassaye sāmayikaṁ vimuttiṁ.
aṭṭhānataṁ → aṭṭhānaṁ (bj)

Ādiccabandhussa vaco nisammāti ādicco vuccati sūriyo.
sūriyo → suriyo (bj) So gotamo gottena. Paccekasambuddhopi gotamo gottena. So paccekasambuddho sūriyassa gottañātako gottabandhu, tasmā paccekasambuddho ādiccabandhu.
sūriyassa → suriyassa (bj) Ādiccabandhussa vaco nisammāti ādiccabandhussa vacanaṁ byappathaṁ desanaṁ anusāsanaṁ anusiṭṭhaṁ sutvā suṇitvā uggahetvā upadhārayitvā upalakkhayitvāti—
anusāsanaṁ anusiṭṭhaṁ → anusiṭṭhiṁ (bj) | byappathaṁ desanaṁ anusāsanaṁ anusiṭṭhaṁ → nisamma (pts) | anusiṭṭhiṁ → anusiṭṭhaṁ (bj: machasaṁ) ādiccabandhussa vaco nisamma, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho—

“Aṭṭhānataṁ saṅgaṇikāratassa, yaṁ phassaye sāmayikaṁ vimuttiṁ; Ādiccabandhussa vaco nisamma, eko care khaggavisāṇakappo”ti.

Dutiyo vaggo.

3. Tatiyavagga

Diṭṭhīvisūkāni upātivatto, Patto niyāmaṁ paṭiladdhamaggo; Uppannañāṇomhi anaññaneyyo, Eko care khaggavisāṇakappo.
khaggavisāṇakappo diṭṭhīvisūkāni upātivattoti → (pts)

Diṭṭhīvisūkāni upātivattoti diṭṭhivisūkāni vuccanti vīsativatthukā sakkāyadiṭṭhī.
vīsativatthukā sakkāyadiṭṭhī → vīsatitthukā sakkāyadiṭṭhi (bj) | diṭṭhīvisūkāni → diṭṭhivisūkāni (cck) Idha assutavā puthujjano ariyānaṁ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto sappurisānaṁ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto rūpaṁ attato samanupassati rūpavantaṁ vā attānaṁ attani vā rūpaṁ rūpasmiṁ vā attānaṁ, vedanaṁ …pe… saññaṁ … saṅkhāre … viññāṇaṁ attato samanupassati viññāṇavantaṁ vā attānaṁ attani vā viññāṇaṁ viññāṇasmiṁ vā attānaṁ.
samanupassati → samanupassatī (bj) Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ diṭṭhigahanaṁ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṁ diṭṭhivipphanditaṁ diṭṭhisaṁyojanaṁ gāho paṭiggāho abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṁ titthāyatanaṁ vipariyesaggāho viparītaggāho vipallāsaggāho micchāgāho, ayāthāvakasmiṁ yāthāvakanti gāho, yāvatā dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni—
paṭiggāho → patiṭṭhāho (bj) | diṭṭhigahanaṁ → diṭṭhigahaṇaṁ (bj) | ayāthāvakasmiṁ yāthāvakanti → ayāthāvatasmiṁ yāthāvatanti (bj) | patiṭṭhāho → paṭiggāho (bj: machasaṁ) | vipariyesagāho → vipariyāsaggāho (bj: machasaṁ) | ayāthāvatasmiṁ → ayāthāvakasmiṁ (bj: machasaṁ) imāni diṭṭhivisūkāni. Diṭṭhīvisūkāni upātivattoti diṭṭhivisūkāni upātivatto atikkanto samatikkanto vītivattoti—
diṭṭhīvisūkāni → diṭṭhivisūkāni (cck) diṭṭhīvisūkāni upātivatto.

Patto niyāmaṁ paṭiladdhamaggoti niyāmā vuccanti cattāro maggā; ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṁ— sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi. Catūhi ariyamaggehi samannāgato niyāmaṁ patto sampatto adhigato phassito sacchikatoti— patto niyāmaṁ. Paṭiladdhamaggoti laddhamaggo paṭiladdhamaggo adhigatamaggo phassitamaggo sacchikatamaggoti— patto niyāmaṁ paṭiladdhamaggo.

Uppannañāṇomhi anaññaneyyoti tassa paccekasambuddhassa ñāṇaṁ uppannaṁ samuppannaṁ nibbattaṁ abhinibbattaṁ pātubhūtaṁ. “Sabbe saṅkhārā aniccā”ti ñāṇaṁ uppannaṁ samuppannaṁ nibbattaṁ abhinibbattaṁ pātubhūtaṁ, “sabbe saṅkhārā dukkhā”ti …pe… “sabbe dhammā anattā”ti … “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti ñāṇaṁ uppannaṁ samuppannaṁ nibbattaṁ abhinibbattaṁ pātubhūtanti—
sabbaṁ → (bj) uppannañāṇomhi. Anaññaneyyoti so paccekasambuddho na paraneyyo na parappattiyo na parappaccayo na parapaṭibaddhagū, yathābhūtaṁ jānāti passati asammūḷho sampajāno paṭissato.
yathābhūtaṁ → taṁ (mr) | jānāti → janāti (bj) | paṭissato → patissato (bj) | parapaṭibaddhagū → paṭibandhaga (bj: sī.vaṭ, sī.vipi) | sampajāno → taṁjānāti (bj: sī.vaṭ, sī.vipi) | yathābhūtaṁ → taṁ (cck: ka.) “Sabbe saṅkhārā aniccā”ti na paraneyyo na parappattiyo na parappaccayo na parapaṭibaddhagū, yathābhūtaṁ jānāti passati asammūḷho sampajāno paṭissato.
na → (bj) | na parappaccayo → (bj) | paṭissato → patissato (bj) | patissato → paṭipassato (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, machasaṁ) “Sabbe saṅkhārā dukkhā”ti …pe… “sabbe dhammā anattā”ti …pe… “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti na paraneyyo na parappattiyo na parappaccayo na parapaṭibaddhagū, yathābhūtaṁ jānāti passati asammūḷho sampajāno paṭissatoti—
paṭissatoti → patissatoti (bj) uppannañāṇomhi anaññaneyyo, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho—

“Diṭṭhīvisūkāni upātivatto, patto niyāmaṁ paṭiladdhamaggo; Uppannañāṇomhi anaññaneyyo, eko care khaggavisāṇakappo”ti.

Nillolupo nikkuho nippipāso, Nimmakkho niddhantakasāvamoho;
nillolupo → nilloluppo (bj: sī.vaṭ, sī.vipi) niddhantakasāvamoho nirāsaso → niddhanta kasāva moho nirāsayo (pts) | niddhantakasāvamoho → kāsāmoho (bj: machasaṁ, sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi) Nirāsaso sabbaloke bhavitvā, Eko care khaggavisāṇakappo.
Nirāsaso → nirāsayo (pts-vp-pli1) | Nirāsaso → nirāsayo (sī. aṭṭha.) su. ni. 56 (cck note)

Nillolupo nikkuho nippipāsoti loluppaṁ vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ. Sā loluppā taṇhā tassa paccekasambuddhassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā.
tassa → (bj) | anabhāvaṅkatā → anabhāva katā (bj) Tasmā paccekasambuddho nillolupo.
nillolupo → nilloluppo (bj: sī.vaṭ, sī.vipi)

Nikkuhoti tīṇi kuhanavatthūni— paccayapaṭisevanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu, iriyāpathasaṅkhātaṁ kuhanavatthu, sāmantajappanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu.
paccayapaṭisevanasaṅkhātaṁ → … paṭisedhana … (bj) | paccayapaṭisevanasaṅkhātaṁ → paccaya paṭisedhanasaṅkhātaṁ (bj) | paṭisedhanasaṅkhātaṁ → paccayapaṭisevanasaṁkhātaṁ (bj: machasaṁ)

Katamaṁ paccayapaṭisevanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu?
paccayapaṭisevanasaṅkhātaṁ → paccayapaṭisedhanasaṁkhātaṁ (bj) | paccayapaṭisedhanasaṁkhātaṁ → paccaya paṭisevana sakhkhātaṁ (bj: machasaṁ) Idha gahapatikā bhikkhuṁ nimantenti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi, so pāpiccho icchāpakato atthiko cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānaṁ bhiyyokamyataṁ upādāya cīvaraṁ paccakkhāti, piṇḍapātaṁ paccakkhāti, senāsanaṁ paccakkhāti, gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ paccakkhāti.
bhikkhuṁ → bhikkhū (mr) | bhiyyokamyataṁ → bhīyokamyataṁ (bj) | bhikkhuṁ → bhikkhū (ka.) mahāni. 87 (cck note) So evamāha— “kiṁ samaṇassa mahagghena cīvarena. Etaṁ sāruppaṁ yaṁ samaṇo susānā vā saṅkārakūṭā vā pāpaṇikā vā nantakāni uccinitvā saṅghāṭikaṁ karitvā dhāreyya.
pāpaṇikā → pāpanikā (bj) | karitvā → katvā (bj) Kiṁ samaṇassa mahagghena piṇḍapātena. Etaṁ sāruppaṁ yaṁ samaṇo uñchācariyāya piṇḍiyālopena jīvikaṁ kappeyya. Kiṁ samaṇassa mahagghena senāsanena. Etaṁ sāruppaṁ yaṁ samaṇo rukkhamūliko vā assa sosāniko vā abbhokāsiko vā. Kiṁ samaṇassa mahagghena gilānapaccayabhesajjaparikkhārena. Etaṁ sāruppaṁ yaṁ samaṇo pūtimuttena vā haritakīkhaṇḍena vā osadhaṁ kareyyā”ti. Tadupādāya lūkhaṁ cīvaraṁ dhāreti lūkhaṁ piṇḍapātaṁ paribhuñjati lūkhaṁ senāsanaṁ paṭisevati lūkhaṁ gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ paṭisevati. Tamenaṁ gahapatikā evaṁ jānanti— “ayaṁ samaṇo appiccho santuṭṭho pavivitto asaṁsaṭṭho āraddhavīriyo dhutavādo”ti. Bhiyyo bhiyyo nimantenti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi.
bhiyyo bhiyyo → bhīyo bhīyo (bj) | nimantenti → siyenimattanti (bj: sī.pana, sī.vaṭ, sī.vipi) So evamāha— “tiṇṇaṁ sammukhībhāvā saddho kulaputto bahuṁ puññaṁ pasavati, saddhāya sammukhībhāvā saddho kulaputto bahuṁ puññaṁ pasavati, deyyadhammassa sammukhībhāvā saddho kulaputto bahuṁ puññaṁ pasavati, dakkhiṇeyyānaṁ sammukhībhāvā saddho kulaputto bahuṁ puññaṁ pasavati. Tumhākañcevāyaṁ saddhā atthi, deyyadhammo ca saṁvijjati, ahañca paṭiggāhako. Sacehaṁ na paṭiggahessāmi, evaṁ tumhe puññena paribāhirā bhavissatha.
bhavissatha → bhavissanti (mnd10:39 [Purābhedasuttaniddesa]) | sacehaṁ → sace ahaṁ (bj: machasaṁ, sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi) | bhavissatha → bhavissanti (cck: mahāni. 87) Na mayhaṁ iminā attho. Api ca tumhākaṁyeva anukampāya paṭiggaṇhāmī”ti.
api ca → (bj) | tumhākaṁyeva → tumhaññeva (bj: machasaṁ, sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi) Tadupādāya bahumpi cīvaraṁ paṭiggaṇhāti, bahumpi piṇḍapātaṁ paṭiggaṇhāti, bahumpi senāsanaṁ paṭiggaṇhāti, bahumpi gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ paṭiggaṇhāti. Yā evarūpā bhākuṭikā bhākuṭiyaṁ kuhanā kuhāyanā kuhitattaṁ—
kuhitattaṁ → kuhāyitattaṁ (sya-all, mr) | kuhāyanā kuhitattaṁ → kuhāyanaṁ kuhitatattaṁ (bj) idaṁ paccayapaṭisevanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu.
paccayapaṭisevanasaṅkhātaṁ → paccayapaṭisedhanasaṅkhātaṁ (bj)

Katamaṁ iriyāpathasaṅkhātaṁ kuhanavatthu? Idhekacco pāpiccho icchāpakato sambhāvanādhippāyo “evaṁ maṁ jano sambhāvessatī”ti gamanaṁ saṇṭhapeti ṭhānaṁ saṇṭhapeti nisajjaṁ saṇṭhapeti sayanaṁ saṇṭhapeti, paṇidhāya gacchati paṇidhāya tiṭṭhati paṇidhāya nisīdati paṇidhāya seyyaṁ kappeti samāhito viya gacchati samāhito viya tiṭṭhati samāhito viya nisīdati samāhito viya seyyaṁ kappeti, āpāthakajjhāyīva hoti.
nisajjaṁ → nissajjaṁ (sya-all); nisajjanaṁ (mr) | āpāthakajjhāyīva → āpātakajjhāyī ca (bj, mr) | sambhāvessatīti → sambhāvissatīti (bj) | āpāthakajjhāyīva → āpāthakajjhāyi ca (bj) | kappeti → samāhitoviya sayati (bj: sī.pana) | hoti → āpāthakajjhāyī ca hoti (bj: katthaci) | nisajjaṁ → nisajjanaṁ (cck: ka.) | āpāthakajjhāyīva → āpātakajjhāyī ca (cck: ka.) Yā evarūpā iriyāpathassa āṭhapanā ṭhapanā saṇṭhapanā bhākuṭikā bhākuṭiyaṁ kuhanā kuhāyanā kuhitattaṁ—
āṭhapanā → aṭṭhapanā (bj) | kuhitattaṁ → kuhāyitattaṁ (syā. ka.), visuddhimaggaṭṭhakathā oloketabbā (cck note) idaṁ iriyāpathasaṅkhātaṁ kuhanavatthu.

Katamaṁ sāmantajappanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu? Idhekacco pāpiccho icchāpakato sambhāvanādhippāyo “evaṁ maṁ jano sambhāvessatī”ti ariyadhamme sannissitavācaṁ bhāsati.
ariyadhamme sannissitavācaṁ → ariyadhammasannissitaṁ vācaṁ (bj) “Yo evarūpaṁ cīvaraṁ dhāreti so samaṇo mahesakkho”ti bhaṇati; “yo evarūpaṁ pattaṁ dhāreti …pe… lohathālakaṁ dhāreti … dhammakaraṇaṁ dhāreti …
dhammakaraṇaṁ → dhammakarakaṁ (bj, sya-all) | dhammakarakaṁ → dhammakaraṇaṁ (bj: machasaṁ) parissāvanaṁ dhāreti … kuñcikaṁ dhāreti … upāhanaṁ dhāreti … kāyabandhanaṁ dhāreti … āyogaṁ dhāreti so samaṇo mahesakkho”ti bhaṇati;
āyogaṁ → āyogabandhanaṁ (sya-all, mr) | dhāreti → āyogabandhanaṁ dhāreti (bj: syā) | āyogaṁ → āyogabandhanaṁ (syā. ka.) mahāni. 87 (cck note) “yassa evarūpo upajjhāyo so samaṇo mahesakkho”ti bhaṇati;
evarūpo → evarūpā (cck) “yassa evarūpo ācariyo …pe… evarūpā samānupajjhāyakā … samānācariyakā … mittā … sandiṭṭhā … sambhattā … sahāyā so samaṇo mahesakkho”ti bhaṇati; “yo evarūpe vihāre vasati … aḍḍhayoge vasati …
aḍḍhayoge → aḍḍhayogo (bj) pāsāde vasati … hammiye vasati … guhāyaṁ vasati … leṇe vasati …
leṇe vasati kuṭiyaṁ → leṇevasati kuṭiyā (bj) kuṭiyaṁ vasati … kūṭāgāre vasati … aṭṭe vasati … māḷe vasati … uddaṇḍe vasati …
uddaṇḍe → uṭṭaṇḍe (mr) | uddaṇḍe → uṭṭaṇḍe (cck: ka.) upaṭṭhānasālāyaṁ vasati … maṇḍape vasati … rukkhamūle vasati so samaṇo mahesakkho”ti bhaṇati.

Atha vā korajikakorajiko bhākuṭikabhākuṭiko kuhakakuhako lapakalapako mukhasambhāviko “ayaṁ samaṇo imāsaṁ evarūpānaṁ santānaṁ vihārasamāpattīnaṁ lābhī”ti tādisaṁ gambhīraṁ gūḷhaṁ nipuṇaṁ paṭicchannaṁ lokuttaraṁ suññatāpaṭisaññuttaṁ kathaṁ katheti.
atha vā korajikakorajiko → athavā korañjikakorañjiko (bj) | mukhasambhāviko → mukhasaṁbhāvito (bj) | lābhīti → labhīti (bj) Yā evarūpā bhākuṭikā bhākuṭiyaṁ kuhanā kuhāyanā kuhitattaṁ, idaṁ sāmantajappanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu.
bhākuṭikā → bhākuṭitā (bj) Tassa paccekasambuddhassa imāni tīṇi kuhanavatthūni pahīnāni samucchinnāni vūpasantāni paṭippassaddhāni abhabbuppattikāni ñāṇagginā daḍḍhāni. Tasmā so paccekasambuddho nikkuho.

Nippipāsoti pipāsā vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.
akusalamūlaṁ → dhammasaṅgaṇi > cittuppādakaṇḍa (bj note) Sā pipāsā taṇhā tassa paccekasambuddhassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā.
anabhāvaṅkatā → anabhāvakatā (bj) | anabhāvakatā → anabhāvaṁ gatā (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, machasaṁ) Tasmā paccekasambuddho nippipāsoti—
paccekasambuddho → so paccekasambuddhā (bj) nillolupo nikkuho nippipāso.
nillolupo → nillo luppo (bj: sī.vaṭ, sī.vipi)

Nimmakkho niddhantakasāvamohoti.
niddhantakasāvamohoti makkhoti yo → (pts) Makkhoti yo makkho makkhāyanā makkhāyitattaṁ niṭṭhuriyaṁ niṭṭhuriyakammaṁ.
makkhāyanā → makkhiyanā (mr) | makkhāyanā → makkhiyanā (ka.) passa vibha. 892 (cck note) Kasāvoti rāgo kasāvo, doso kasāvo, moho kasāvo, kodho …pe… upanāho … makkho … paḷāso … sabbākusalābhisaṅkhārā kasāvā.
kodho → kodho upanā ho makkho palāso (bj) | upanāho makkho paḷāso → (bj) Mohoti dukkhe aññāṇaṁ, dukkhasamudaye aññāṇaṁ, dukkhanirodhe aññāṇaṁ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya aññāṇaṁ, pubbante aññāṇaṁ, aparante aññāṇaṁ, pubbantāparante aññāṇaṁ, idappaccayatāpaṭiccasamuppannesu dhammesu aññāṇaṁ. Yaṁ evarūpaṁ aññāṇaṁ adassanaṁ anabhisamayo ananubodho appaṭivedho asaṅgāhanā apariyogāhanā asamapekkhanā apaccavekkhaṇā apaccakkhakammaṁ dummejjhaṁ bālyaṁ asampajaññaṁ moho pamoho sammoho avijjā avijjogho avijjāyogo avijjānusayo avijjāpariyuṭṭhānaṁ avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ.
apaccavekkhaṇā → apaccavekkhanā (bj) | avijjālaṅgī → avijjālaṅgi (bj) | avijjālaṅgi → avijjālaṅgī (bj: machasaṁ) | nirāsayo → nirāsaso Sc T (for nirāsaṁso ?). ----------------------------------- (pts note) Tassa paccekasambuddhassa makkho ca kasāvo ca moho ca vantā saṁvantā niddhantā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭippassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti.
ca kasāvo → (bj) | ca → ca niddhantā (pts) So paccekasambuddho nimmakkho niddhantakasāvamoho.

Nirāsaso sabbaloke bhavitvāti āsā vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ. Sabbaloketi sabbaapāyaloke sabbamanussaloke sabbadevaloke sabbakhandhaloke sabbadhātuloke sabbaāyatanaloke. Nirāsaso sabbaloke bhavitvāti sabbaloke nirāsaso bhavitvā nittaṇho bhavitvā nippipāso bhavitvāti—
bhavitvāti nirāsaso sabbaloke → (pts) nirāsaso sabbaloke bhavitvā, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho—

“Nillolupo nikkuho nippipāso, nimmakkho niddhantakasāvamoho; Nirāsaso sabbaloke bhavitvā, eko care khaggavisāṇakappo”ti.

Pāpaṁ sahāyaṁ parivajjayetha, Anatthadassiṁ visame niviṭṭhaṁ; Sayaṁ na seve pasutaṁ pamattaṁ, Eko care khaggavisāṇakappo.

Pāpaṁ sahāyaṁ parivajjayethāti. Pāpasahāyo vuccati yo so sahāyo dasavatthukāya micchādiṭṭhiyā samannāgato— natthi dinnaṁ, natthi yiṭṭhaṁ, natthi hutaṁ, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko, natthi ayaṁ loko, natthi paro loko, natthi mātā, natthi pitā, natthi sattā opapātikā, natthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā sammāpaṭipannā ye imañca lokaṁ parañca lokaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedentīti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj) | sukaṭadukkaṭānaṁ → sukatadukkatānaṁ (bj: machasaṁ) Ayaṁ pāpasahāyo. Pāpaṁ sahāyaṁ parivajjayethāti. Pāpaṁ sahāyaṁ vajjeyya parivajjeyyāti— pāpaṁ sahāyaṁ parivajjayetha.

Anatthadassiṁ visame niviṭṭhanti anatthadassī vuccati yo so sahāyo dasavatthukāya micchādiṭṭhiyā samannāgato— natthi dinnaṁ, natthi yiṭṭhaṁ …pe… ye imañca lokaṁ parañca lokaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedentīti. Visame niviṭṭhanti visame kāyakamme niviṭṭhaṁ, visame vacīkamme niviṭṭhaṁ, visame manokamme niviṭṭhaṁ, visame pāṇātipāte niviṭṭhaṁ, visame adinnādāne niviṭṭhaṁ, visame kāmesumicchācāre niviṭṭhaṁ, visame musāvāde niviṭṭhaṁ, visamāya pisuṇāya vācāya niviṭṭhaṁ, visamāya pharusāya vācāya niviṭṭhaṁ, visame samphappalāpe niviṭṭhaṁ, visamāya abhijjhāya niviṭṭhaṁ, visame byāpāde niviṭṭhaṁ, visamāya micchādiṭṭhiyā niviṭṭhaṁ, visamesu saṅkhāresu niviṭṭhaṁ visamesu pañcasu kāmaguṇesu niviṭṭhaṁ, visamesu pañcasu nīvaraṇesu niviṭṭhaṁ viniviṭṭhaṁ sattaṁ allīnaṁ upagataṁ ajjhositaṁ adhimuttanti—
pisuṇāya vācāya → pisuṇavācāya (mr) | pharusāya vācāya → pharusavācāya (mr) | pisuṇāya → pisunāya (bj) | vācāya → pisuṇavācāya (cck: ka.) | vācāya → pharusavācāya (cck: ka.) anatthadassiṁ visame niviṭṭhaṁ.

Sayaṁ na seve pasutaṁ pamattanti.
pamattanti pasutanti yopi → pamattantiyopi (bj) Pasutanti yopi kāme esati gavesati pariyesati taccarito tabbahulo taggaruko tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyo, sopi kāmappasuto.
kāmappasuto → kāmapasuto (bj) | tappoṇo → tappono (bj) | kāmappasuto → kāme pasuto (bj) | tanninno → tannino (cck) Yopi taṇhāvasena rūpe pariyesati, sadde …pe… gandhe … rase … phoṭṭhabbe pariyesati taccarito tabbahulo taggaruko tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyo, sopi kāmappasuto.
tappoṇo → tappono (bj) | kāmapasuto → kāmappasuto (bj: machasaṁ) Yopi taṇhāvasena rūpe paṭilabhati, sadde …pe… gandhe … rase … phoṭṭhabbe paṭilabhati taccarito tabbahulo taggaruko tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyo, sopi kāmappasuto.
tappoṇo → tappono (bj) Yopi taṇhāvasena rūpe paribhuñjati, sadde …pe… gandhe … rase … phoṭṭhabbe paribhuñjati taccarito tabbahulo taggaruko tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyo, sopi kāmappasuto.
tappoṇo → tappono (bj) Yathā kalahakārako kalahappasuto, kammakārako kammappasuto, gocare caranto gocarappasuto, jhāyī jhānappasuto; evameva yo kāme esati gavesati pariyesati taccarito tabbahulo taggaruko tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyo, sopi kāmappasuto.
tappoṇo → tappono (bj) Yopi taṇhāvasena rūpe pariyesati …pe… yopi taṇhāvasena rūpe paṭilabhati …pe… yopi taṇhāvasena rūpe paribhuñjati, sadde …pe… gandhe … rase … phoṭṭhabbe paribhuñjati taccarito tabbahulo taggaruko tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyo, sopi kāmappasuto.
tabbahulo → kabbahulo (bj) | tappoṇo → tappono (bj) | tadadhipateyyo → tadadhipateyye (bj) | kāmappasuto → kāmapasuko (bj) Pamattanti. Pamādo vattabbo kāyaduccarite vā vacīduccarite vā manoduccarite vā pañcasu kāmaguṇesu vā cittassa vosaggo vosaggānuppadānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ bhāvanāya asakkaccakiriyatā asātaccakiriyatā anaṭṭhitakiriyatā olīnavuttitā nikkhittacchandatā nikkhittadhuratā anāsevanā abhāvanā abahulīkammaṁ anadhiṭṭhānaṁ ananuyogo, yo evarūpo pamādo pamajjanā pamajjitattaṁ—
anaṭṭhitakiriyatā → anavaṭṭhitakiriyātā (bj) | ananuyogo → ananuyogo pamādo (bj) | vossaggo → vosaggo (bj: machasaṁ) | vossaggānuppadānaṁ → vosaggānuppadānaṁ (bj: machasaṁ) | anavaṭṭhitakiriyātā → aniṭṭhita kiriyatā (bj: machasaṁ, sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi) ayaṁ vuccati pamādo.

Sayaṁ na seve pasutaṁ pamattanti pasutaṁ na seveyya pamattañca sayaṁ na seveyya sāmaṁ na seveyya na niseveyya na saṁseveyya na parisaṁseveyya na ācareyya na samācareyya na samādāya vatteyyāti—
parisaṁseveyya → paṭisaṁseveyya (bj) | pamattañca → (pts) sayaṁ na seve pasutaṁ pamattaṁ, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho—

“Pāpaṁ sahāyaṁ parivajjayetha, anatthadassiṁ visame niviṭṭhaṁ; Sayaṁ na seve pasutaṁ pamattaṁ, eko care khaggavisāṇakappo”ti.

Bahussutaṁ dhammadharaṁ bhajetha, Mittaṁ uḷāraṁ paṭibhānavantaṁ; Aññāya atthāni vineyya kaṅkhaṁ, Eko care khaggavisāṇakappo.

Bahussutaṁ dhammadharaṁ bhajethāti bahussuto hoti mitto sutadharo sutasannicayo.
bhajethāti → bhajethaṁti (bj) Ye te dhammā ādikalyāṇā majjhekalyāṇā pariyosānakalyāṇā sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ abhivadanti, tathārūpāssa dhammā bahussutā honti dhātā vacasā paricitā manasānupekkhitā diṭṭhiyā suppaṭividdhā.
sātthaṁ sabyañjanaṁ → sātthā sabyañjanā (sya-all) | dhātā → dhatā (bj, sya-all) | tathārūpāssa dhammā → tathā rūpāssa dhammaṁ (bj) | dhatā → dhātā (bj: machasaṁ) | sabyañjanaṁ → satthā sabyañjanā (syā.) passa ma. ni. 3.82 (cck note) | dhātā → dhatā (cck: syā.) Dhammadharanti dhammaṁ dhārentaṁ—
dhārentaṁ → dhāreti (mr) | dhārentaṁ → dhāreti (cck: ka.) suttaṁ geyyaṁ veyyākaraṇaṁ gāthaṁ udānaṁ itivuttakaṁ jātakaṁ abbhutadhammaṁ vedallaṁ. Bahussutaṁ dhammadharaṁ bhajethāti bahussutañca dhammadharañca mittaṁ bhajeyya sambhajeyya seveyya niseveyya saṁseveyya paṭiseveyyāti— bahussutaṁ dhammadharaṁ bhajetha.

Mittaṁ uḷāraṁ paṭibhānavantanti uḷāro hoti mitto sīlena samādhinā paññāya vimuttiyā vimuttiñāṇadassanena.
vimuttiñāṇadassanena → vimuttiñāṇadassena (cck) Paṭibhānavantanti tayo paṭibhānavanto—
paṭibhānavanto → tayo paṭibhāṇavā (bj: sī.vaṭ, sī.vipi) pariyattipaṭibhānavā, paripucchāpaṭibhānavā, adhigamapaṭibhānavā.
adhigamapaṭibhānavā → adhigamanapaṭibhānavā (bj) Katamo pariyattipaṭibhānavā? Idhekaccassa buddhavacanaṁ pariyāputaṁ hoti suttaṁ geyyaṁ veyyākaraṇaṁ gāthā udānaṁ itivuttakaṁ jātakaṁ abbhutadhammaṁ vedallaṁ.
pariyāputaṁ → pariyāpuṭaṁ (sya-all, mr) | pariyāputaṁ → pariyāpuṭṭhaṁ hoti (bj: sī.vaṭ, sī.vipi); pariyāpuṭhaṁ (bj: syā) | pariyāputaṁ → pariyāpuṭaṁ (syā. ka.) passa dī. ni. 3.282 (cck note) Tassa pariyattiṁ nissāya paṭibhāti— ayaṁ pariyattipaṭibhānavā.

Katamo paripucchāpaṭibhānavā? Idhekacco paripucchitopi hoti atthe ca ñāye ca lakkhaṇe ca kāraṇe ca ṭhānāṭhāne ca.
paripucchitopi → paripucchitāpi (bj) | atthe ca → attheva (bj) Tassa paripucchaṁ nissāya paṭibhāti— ayaṁ paripucchāpaṭibhānavā.

Katamo adhigamapaṭibhānavā? Idhekaccassa adhigatā honti cattāro satipaṭṭhānā cattāro sammappadhānā cattāro iddhipādā pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅgā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo cattāro ariyamaggā cattāri sāmaññaphalāni catasso paṭisambhidāyo cha abhiññāyo.
cha abhiññāyo → chaḷabhiññāyo (sya-all) | cattāro → cattāre (bj) | cattāre → cattārimaj sāmaññaphalāni (bj: sī.pana, sī.vaṭ, sī.vipi) | sāmaññaphalāni → samuppanno (bj: machasaṁ) | abhiññāyo → chaḷabhiññāyo (cck: syā.) Tassa attho ñāto dhammo ñāto nirutti ñātā. Atthe ñāte attho paṭibhāti, dhamme ñāte dhammo paṭibhāti, niruttiyā ñātāya nirutti paṭibhāti. Imesu tīsu ñāṇaṁ paṭibhānapaṭisambhidā. So paccekasambuddho imāya paṭibhānapaṭisambhidāya upeto samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato.
upāgato samupāgato → upagato samupagato (bj) | samupapanno → sampanno (bj) | sampanno → samuppanno (bj: machasaṁ) Tasmā paccekasambuddho paṭibhānavā. Yassa pariyatti natthi paripucchā natthi adhigamo natthi, kiṁ tassa paṭibhāyissatīti—
paripucchā → paripucchaṁ natthi (bj: sī.vaṭ, sī.vipi) mittaṁ uḷāraṁ paṭibhānavantaṁ.

Aññāya atthāni vineyya kaṅkhanti attatthaṁ aññāya paratthaṁ aññāya ubhayatthaṁ aññāya diṭṭhadhammikatthaṁ aññāya samparāyikatthaṁ aññāya paramatthaṁ aññāya abhiññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā kaṅkhaṁ vineyya paṭivineyya pajaheyya vinodeyya byantīkareyya anabhāvaṁ gameyyāti—
paramatthaṁ → paramatthatthaṁ (bj) | aññāya paramatthaṁ → aññāyaparamatthatthaṁ (bj) | paramatthatthaṁ → paramatthaṁ (bj: machasaṁ) aññāya atthāni vineyya kaṅkhaṁ, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho—

“Bahussutaṁ dhammadharaṁ bhajetha, mittaṁ uḷāraṁ paṭibhānavantaṁ; Aññāya atthāni vineyya kaṅkhaṁ, eko care khaggavisāṇakappo”ti.

Khiḍḍaṁ ratiṁ kāmasukhañca loke, Analaṅkaritvā anapekkhamāno;
Khiḍḍaṁ ratiṁ → khiḍḍā ratī (sya-all); khiḍḍā ratiṁ (pts-vp-pli1) | ratiṁ → ratī (cck: syā.) | Khiḍḍā-ratiṁ → sic Sc T (Bai); khiḍḍaṁ ratiṁ Sn. (pts note) Vibhūsaṭṭhānā virato saccavādī, Eko care khaggavisāṇakappo.
Vibhūsaṭṭhānā → vibhūsaṇaṭṭhānā (bj); vibhūsanaṭṭhānā (sya-all, pts-vp-pli1, mr snp1.3:340 [Khaggavisāṇasutta]) | vibhūsaṭṭhānā → vibhūsanaṭṭhānā (bj, pts) | Vibhūsaṭṭhānā → vibhūsanaṭṭhānā (cck: syā. ka.); vibhūsaṇaṭṭhānā (cck: sī. aṭṭha.) | vibhūsanaṭṭhānā → vibhūsa-ṭṭhānā Sc T. ----------------------------------- (pts note)

Khiḍḍaṁ ratiṁ kāmasukhañca loketi.
ratiṁ → khiḍḍārati (bj: sī.pana, sī.vaṭ, sī.vipi) Khiḍḍāti dve khiḍḍā— kāyikā khiḍḍā ca vācasikā khiḍḍā ca …pe…
kāyikā → kāyikā ca khiḍḍā vācasikā ca (bj) ayaṁ kāyikā khiḍḍā …pe… ayaṁ vācasikā khiḍḍā. Ratīti anukkaṇṭhitādhivacanametaṁ— ratīti. Kāmasukhanti vuttañhetaṁ bhagavatā—
bhagavatā → passa ma. ni. 2.280 (cck note) “pañcime, bhikkhave, kāmaguṇā. Katame pañca? Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā, sotaviññeyyā saddā …pe… ghānaviññeyyā gandhā … jivhāviññeyyā rasā … kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā. Ime kho, bhikkhave, pañca kāmaguṇā. Yaṁ kho, bhikkhave, ime pañca kāmaguṇe paṭicca uppajjati sukhaṁ somanassaṁ, idaṁ vuccati kāmasukhaṁ”.
kāmasukhaṁ → kāme sukhaṁ (bj: sī.vaṭ, sī.vipi) | kāmasukhaṁ → saṁyuttanikāya > maggasaṁyutta (bj note) Loketi manussaloketi— khiḍḍaṁ ratiṁ kāmasukhañca loke.

Analaṅkaritvā anapekkhamānoti khiḍḍañca ratiñca kāmasukhañca loke analaṅkaritvā anapekkho hutvā pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṁ gametvāti—
ca → khiḍḍā ca ratī ca (bj: sī.vaṭ, sī.vipi) analaṅkaritvā anapekkhamāno.

Vibhūsaṭṭhānā virato saccavādīti.
vibhūsaṭṭhānā → vibhūsanaṭṭhānā (bj) Vibhūsāti dve vibhūsā— atthi agārikavibhūsā atthi anāgārikavibhūsā.
agārikavibhūsā → agāriyassa vibhūsā (bj); agārikassa vibhūsā (mr) | anāgārikavibhūsā → pabbajitassa vibhūsā (bj) | vibhūsā → atthi agārikassa (bj: machasaṁ) | vibhūsā → atthi anagārikassa (bj: machasaṁ) | agārikavibhūsā → agārikassa vibhūsā (ka.) evamuparipi (cck note) Katamā agārikavibhūsā?
agārikavibhūsā → agāriyassa vibhūsā (bj) Kesā ca massū ca mālāgandhañca vilepanañca ābharaṇañca pilandhanañca vatthañca pārupanañca veṭhanañca ucchādanaṁ parimaddanaṁ nhāpanaṁ sambāhanaṁ ādāsaṁ añjanaṁ mālāgandhavilepanaṁ mukhacuṇṇaṁ mukhalepanaṁ hatthabandhaṁ sikhābandhaṁ daṇḍaṁ nāḷikaṁ khaggaṁ chattaṁ citrupāhanaṁ uṇhīsaṁ maṇiṁ vāḷabījaniṁ odātāni vatthāni dīghadasāni iti vā—
mālāgandhañca vilepanañca ābharaṇañca pilandhanañca → mālā ca gandhā ca vilepanā ca ābharaṇā ca piḷandhanā ca (bj) | massū → massu (bj); dāraṁ (pts) | nhāpanaṁ → nahāpanaṁ (bj) | hatthabandhaṁ sikhābandhaṁ → hatthabandhanaṁ sikhābandhanaṁ (bj) | nāḷikaṁ → nālikaṁ (bj) | citrupāhanaṁ → chatrūpāhanaṁ (bj) | vāḷabījaniṁ → vālavījaniṁ (bj) | ca → nesamassuca (bj: sī.vaṭ, sī.vipi) | gandhā → mālā ca gandhā ca (bj: sī.vaṭ, sī.vipi) | ca → piḷandhā ca vatthaṁ ca sayanāsanaṁ ca (bj: machasaṁ, sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi) | mālāgandhavilepanaṁ → mālāvilepanaṁ (bj note) | mukhacuṇṇaṁ → mukhadhuṇṇakaṁ (bj: sī.pana, sī.vaṭ, sī.vipi) | pārupanañca → pasādhanañca (syā.), sayanāsanañca (ka.) cūḷani. khaggavisāṇasuttaniddesa 130 natthi pāṭhanānattaṁ (cck note) ayaṁ agārikavibhūsā.
agārikavibhūsā → agāriyassaṁ vibhūsā (bj)

Katamā anāgārikavibhūsā?
anāgārikavibhūsā → pabbajitassa vibhūsā (bj) Cīvaramaṇḍanā pattamaṇḍanā senāsanamaṇḍanā imassa vā pūtikāyassa bāhirānaṁ vā parikkhārānaṁ maṇḍanā vibhūsanā keḷanā parikeḷanā gaddhikatā gaddhikattaṁ capalatā cāpalyaṁ—
gaddhikatā gaddhikattaṁ → gedhikatā gedhikattaṁ (bj, sya-all) | capalatā → capalanā (bj, sya-all) | pūtikāyassa → bhutikāyassa (bj: sī.pana, sī.vaṭ, sī.vipi) | gedhitattaṁ → gaddhikata gaddhikattaṁ (bj: machasaṁ) | cāpalatā → cāpalatā-cāpalaviṁ (bj: machasaṁ, sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi) | gaddhikattaṁ → gedhikatā gedhikattaṁ (syā.) passa vibha. 854 (cck note) | capalatā → capalanā (cck: syā.) ayaṁ anāgārikavibhūsā.
anāgārikavibhūsā → pabbajitassa vibhūsā (bj)

Saccavādīti so paccekasambuddho saccavādī saccasandho theto paccayiko avisaṁvādako lokassa, vibhūsaṭṭhānā ārato virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto, vimariyādikatena cetasā viharatīti—
vibhūsaṭṭhānā → vibhūsanaṭṭhānā (bj) vibhūsaṭṭhānā virato saccavādī, eko care khaggavisāṇakappo.
vibhūsaṭṭhānā → vibhūsanaṭṭhānā (bj) Tenāha so paccekasambuddho—

“Khiḍḍaṁ ratiṁ kāmasukhañca loke, analaṅkaritvā anapekkhamāno;
ratiṁ → khiḍḍāratī (bj: sī.vaṭ, sī.vipi) Vibhūsaṭṭhānā virato saccavādī, eko care khaggavisāṇakappo”ti.
vibhūsaṭṭhānā → vibhūsanaṭṭhānā (bj)

Puttañca dāraṁ pitarañca mātaraṁ, Dhanāni dhaññāni ca bandhavāni;
ca → puttañ ca dāraṁ Sc; putta-dārañ ca T. (pts note) bandhavāni → bandhavāni ca (pts) Hitvāna kāmāni yathodhikāni, Eko care khaggavisāṇakappo.
yathodhikāni → sakodhikāni (bj) | hitvāna → jahitvāna (bj: sī.pana, sī.vaṭ, sī.vipi) | sakodhikāni → yathodhikāti (bj: machasaṁ) | hitvāna → jahitvāna Sc. 3 yath-odhitāni Sc -odhikāni T. ----------------------------------- (pts note)

Puttañca dāraṁ pitarañca mātaranti. Puttāti cattāro puttā— atrajo putto, khettajo putto, dinnako putto, antevāsiko putto.
khettajo → khetrajo (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, syā) | khettajo → khetrajo (cck: syā. ka.) Dārā vuccanti bhariyāyo. Pitāti yo so janako. Mātāti yā sā janikāti—
janikāti puttañca → janakāti puttaṁ ca (bj) puttañca dāraṁ pitarañca mātaraṁ.

Dhanāni dhaññāni ca bandhavānīti dhanāni vuccanti hiraññaṁ suvaṇṇaṁ muttā maṇi veḷuriyo saṅkho silā pavāḷaṁ rajataṁ jātarūpaṁ lohitaṅgo masāragallaṁ.
lohitaṅgo → lohitako (?) | lohitaṅgo → lohitaṅko (bj) | lohitaṅko → lohitaṅgo (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, machasaṁ) | lohitaṅgo → lohitako (cck: ?) Dhaññāni vuccanti pubbaṇṇaṁ aparaṇṇaṁ.
pubbaṇṇaṁ aparaṇṇaṁ pubbaṇṇaṁ → pubbannaṁ aparannaṁ pubbannaṁ (bj) Pubbaṇṇaṁ nāma sāli vīhi yavo godhumo kaṅgu varako kudrūsako.
kudrūsako → kudrusako (sya-all) | kudrūsako → kudrusako (cck: syā.) Aparaṇṇaṁ nāma sūpeyyaṁ.
aparaṇṇaṁ → aparannaṁ (bj) Bandhavānīti cattāro bandhavā— ñātibandhavāpi bandhu, gottabandhavāpi bandhu, mittabandhavāpi bandhu, sippabandhavāpi bandhūti—
ñātibandhavāpi → ñātībandhavāpī (bj) | mittabandhavāpi → mittabandhavāpī (bj) | sippabandhavāpi → sippabandhavāpī (bj) dhanāni dhaññāni ca bandhavāni.

Hitvāna kāmāni yathodhikānīti.
kāmāni yathodhikānīti → (bj) Kāmāti uddānato dve kāmā—
uddānato → sakodhikānīti kāmāti uddānako (bj) vatthukāmā ca kilesakāmā ca …pe… ime vuccanti vatthukāmā …pe… ime vuccanti kilesakāmā. Hitvāna kāmānīti vatthukāme parijānitvā, kilesakāme pahāya pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṁ gametvā.
vinodetvā byantīkaritvā → vinoditvā byantiṁ karitvā (bj) | kāmānīti → lohitaṅgo (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, machasaṁ) Hitvāna kāmāni yathodhikānīti sotāpattimaggena ye kilesā pahīnā, te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchati;
yathodhikānīti → sakodhikānīti (bj) | hitvāna → jahitvāna (bj: sī.vaṭ, sī.vipi) sakadāgāmimaggena ye kilesā pahīnā …pe… anāgāmimaggena ye kilesā pahīnā … arahattamaggena ye kilesā pahīnā, te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchatīti— hitvāna kāmāni yathodhikāni, eko care khaggavisāṇakappo.
hitvāna kāmāni yathodhikāni → hitvānakāmāni sakodhikāni (bj) | sakodhikāni → yathodhikāti (bj: machasaṁ); yatodhikāti (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi) Tenāha so paccekasambuddho—