18. Pārāyanānugītigāthāniddesa
Pārāyanamanugāyissaṁ,
pārāyanamanugāyissaṁ iccāyasmā → (pts) (iccāyasmā piṅgiyo) Yathāddakkhi tathākkhāsi; Vimalo bhūrimedhaso,
yathāddakkhi tathākkhāsi → yathā addakkhi tathā akkhāsi (bj, sya-all, pts) | akkhāsi → yathā 'dakkhi tathā 'kāsi Brp (Bm). (pts note) Nikkāmo nibbano nāgo; Kissa hetu musā bhaṇe.
Nāgo → sic Brp Sc T (Bai); nātho Sn. ----------------------------------- (pts note)
Pārāyanamanugāyissanti gītamanugāyissaṁ kathitamanukathayissaṁ bhaṇitamanubhaṇissaṁ lapitamanulapissaṁ bhāsitamanubhāsissanti—
kathitamanukathayissaṁ → kathitamanugāyissaṁ (sya-all) | kathitamanukathayissaṁ bhaṇitamanubhaṇissaṁ lapitamanulapissaṁ bhāsitamanubhāsissanti → kathitamanugāyissaṁ lapitamanugāyissaṁ bhāsitamanugāyissanti (sya-all) | kathitamanukathayissaṁ → kathitamanugāyissaṁ (bj: syā) | kathitamanukathayissaṁ → kathitamanugāyissaṁ (syā.) evaṁ sabbapadesu anugāyissanti āgataṁ (cck note)
pārāyanamanugāyissaṁ.
Iccāyasmā piṅgiyoti.
Iccāti padasandhi …pe… padānupubbatāpetaṁ—
padānupubbatāpetaṁ → padānupubbakametaṁ (sya-all)
iccāti.
Āyasmāti piyavacanaṁ garuvacanaṁ sagāravasappatissādhivacanametaṁ—
āyasmāti.
Piṅgiyoti tassa therassa nāmaṁ saṅkhā samaññā paññatti vohāro nāmaṁ nāmakammaṁ nāmadheyyaṁ nirutti byañjanaṁ abhilāpoti—
iccāyasmā piṅgiyo.
Yathāddakkhi tathākkhāsīti yathā addakkhi tathā akkhāsi ācikkhi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivari vibhaji uttānīakāsi pakāsesi.
yathāddakkhi tathākkhāsīti → yathā addakkhi tathā akkhāsīti (bj, sya-all) | uttānīakāsi → uttānīmakāsi (sya-all)
“Sabbe saṅkhārā aniccā”ti yathā addakkhi tathā akkhāsi ācikkhi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivari vibhaji uttānīakāsi pakāsesi.
“Sabbe saṅkhārā dukkhā”ti …pe…
“sabbe dhammā anattā”ti …
“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti yathā addakkhi tathā akkhāsi ācikkhi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivari vibhaji uttānīakāsi pakāsesīti—
uttānīakāsi → uttānīmakāsi (sya-all)
yathāddakkhi tathākkhāsi.
yathāddakkhi tathākkhāsi → yathā addakkhi tathā akkhāsi (bj, sya-all)
Vimalo bhūrimedhasoti.
Vimaloti rāgo malaṁ, doso malaṁ, moho malaṁ, kodho …
kodho → kodho malaṁ (sya-all)
upanāho …pe… sabbākusalābhisaṅkhārā malā.
upanāho → upanāho malaṁ (sya-all)
Te malā buddhassa bhagavato pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā.
anabhāvaṅkatā → anabhāvakatā (bj) | anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā → anabhāvaṅgatā āyatiṁanuppādadhammā tasmā buddho (sya-all) | anabhāvakatā → anabhāvaṁ katā (bj: machasaṁ)
Amalo buddho vimalo nimmalo malāpagato malavippahīno malavimutto sabbamalavītivatto.
Amalo buddho → tasmā buddho acalo (bj); tasmā buddho amalo (sya-all) | malavimutto → malavippamutto (bj, sya-all) | amalo → tasmā (bj) | acalo → amalo buddho (bj: machasaṁ) | malavippamutto → malavimutto (bj: machasaṁ)
Bhūri vuccati pathavī.
pathavī → paṭhavī (bj, sya-all) | paṭhavī → pathavi (bj: machasaṁ)
Bhagavā tāya pathavisamāya paññāya vipulāya vitthatāya samannāgato.
Bhagavā tāya → bhagavā imāya (sya-all) | pathavisamāya → paṭhavisamāya (bj) | tāya pathavisamāya paññāya → imāya paṭhavīsamāya (sya-all) | vitthatāya → vitthatāya paññāya (sya-all) | tāya → bhagavā imāya (bj: syā) | tāya → bhagavā imāya (cck: syā.)
Medhā vuccati paññā.
Yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.
Bhagavā imāya medhāya paññāya upeto samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato, tasmā buddho sumedhasoti—
sumedhasoti → bhūrimedhasoti (sya-all) | upapanno samupapanno → uppanno sampanno (bj) | sampanno → samuppanno (bj: machasaṁ, syā)
vimalo bhūrimedhaso.
Nikkāmo nibbano nāgoti.
Kāmāti uddānato dve kāmā—
vatthukāmā ca kilesakāmā ca …pe…
ime vuccanti vatthukāmā …pe…
ime vuccanti kilesakāmā.
Buddhassa bhagavato vatthukāmā pariññātā kilesakāmā pahīnā vatthukāmānaṁ pariññātattā kilesakāmānaṁ pahīnattā.
Bhagavā na kāme kāmeti na kāme icchati na kāme pattheti na kāme piheti na kāme abhijappati.
abhijappati → abhijappeti (bj) | icchati na kāme → (sya-all)
Ye kāme kāmenti kāme icchanti kāme patthenti kāme pihenti kāme abhijappanti te kāmakāmino rāgarāgino saññasaññino.
abhijappanti → abhijappenti (bj) | icchanti kāme → (sya-all) | pihenti → pihayanti (sya-all)
Bhagavā na kāme kāmeti na kāme icchati na kāme pattheti na kāme piheti na kāme abhijappati.
abhijappati → abhijappeti (bj) | na kāme icchati → (sya-all)
Tasmā buddho akāmo nikkāmo cattakāmo vantakāmo muttakāmo pahīnakāmo paṭinissaṭṭhakāmo vītarāgo vigatarāgo cattarāgo vantarāgo muttarāgo pahīnarāgo paṭinissaṭṭharāgo nicchāto nibbuto sītibhūto sukhappaṭisaṁvedī brahmabhūtena attanā viharatīti—
sītibhūto sukhappaṭisaṁvedī → sītībhūto sukhapaṭisaṁvedī (bj)
nikkāmo.
Nibbanoti rāgo vanaṁ, doso vanaṁ, moho vanaṁ, kodho vanaṁ, upanāho vanaṁ …pe…
sabbākusalābhisaṅkhārā vanā.
Te vanā buddhassa bhagavato pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā.
anabhāvaṅkatā → anabhāvakatā (bj); anabhāvaṅgatā (sya-all)
Tasmā buddho avano vivano nibbano vanāpagato vanavippahīno vanavimutto sabbavanavītivattoti—
vanavimutto → vanavippamutto (bj, sya-all) | vivano → (sya-all) | vanavippamutto → vanavimutto (bj: machasaṁ)
nibbano.
Nāgoti nāgo;
nāgo → (sya-all)
bhagavā āguṁ na karotīti nāgo, na gacchatīti nāgo, na āgacchatīti nāgo …pe… evaṁ bhagavā na āgacchatīti nāgoti—
evaṁ → evampi (bj)
nikkāmo nibbano nāgo.
Kissa hetu musā bhaṇeti.
Kissa hetūti kissa hetu kiṁhetu kiṅkāraṇā kiṁnidānā kiṁpaccayāti—
kiṁhetu → (sya-all) | kiṁnidānā → (sya-all)
kissa hetu.
Musā bhaṇeti musā bhaṇeyya katheyya dīpeyya vohareyya;
musā bhaṇeti mosavajjaṁ bhaṇeyya, musāvādaṁ bhaṇeyya, anariyavādaṁ bhaṇeyya.
Idhekacco sabhaggato vā parisaggato vā ñātimajjhagato vā pūgamajjhagato vā rājakulamajjhagato vā abhinīto sakkhipuṭṭho—
sabhaggato → sabhāgato (csp1ed) | parisaggato → parisagato (bj); parisāgato (csp1ed) | sabhaggato → sabhāgato (cck) | parisaggato → parisāgato (cck) | pūgamajjhagato vā → (sya-all) | sabhaggatovā → sabhāgato (bj: machasaṁ) | parisagato → parisāgato (bj: machasaṁ) | sabhāgato → sabhaggato (cck: syā.) | parisāgato → parisaggato (cck: syā.)
“ehambho purisa, yaṁ jānāsi taṁ vadehī”ti,
ehambho → ehi bho (sya-all) | ehambho → ehamehā (bj) | ehambho → ehi bho (syā.) passa ma. ni. 3.112 (cck note)
so ajānaṁ vā āha—“jānāmī”ti,
so → (sya-all) | vā → (sya-all)
jānaṁ vā āha—“na jānāmī”ti,
apassaṁ vā āha—“passāmī”ti,
passaṁ vā āha—“na passāmī”ti.
Iti attahetu vā parahetu vā āmisakiñcikkhahetu vā sampajānamusā bhāsati, idaṁ vuccati mosavajjaṁ.
bhāsati → bhaṇati (sya-all) | bhāsati → majjhimanikāya > sāleyyasutta
tikaṅguttara > puggalavagga (bj note)
Api ca tīhākārehi musāvādo hoti.
Pubbevassa hoti—
“musā bhaṇissan”ti, bhaṇantassa hoti—
“musā bhaṇāmī”ti, bhaṇitassa hoti—
“musā mayā bhaṇitan”ti—
imehi tīhākārehi musāvādo hoti.
Api ca catūhākārehi musāvādo hoti.
Pubbevassa hoti—
“musā bhaṇissan”ti, bhaṇantassa hoti—
“musā bhaṇāmī”ti, bhaṇitassa hoti—
“musā mayā bhaṇitan”ti, vinidhāya diṭṭhiṁ—
imehi catūhākārehi musāvādo hoti.
Api ca pañcahākārehi …pe…
chahākārehi …
sattahākārehi …
aṭṭhahākārehi musāvādo hoti.
Pubbevassa hoti—
“musā bhaṇissan”ti, bhaṇantassa hoti—
“musā bhaṇāmī”ti, bhaṇitassa hoti—
“musā mayā bhaṇitan”ti, vinidhāya diṭṭhiṁ, vinidhāya khantiṁ, vinidhāya ruciṁ, vinidhāya saññaṁ, vinidhāya bhāvaṁ—
imehi aṭṭhahākārehi musāvādo hoti mosavajjaṁ.
mosavajjaṁ → kissa hetu musā bhaṇeti (bj); (sya-all)
Kissa hetu musā bhaṇeyya katheyya dīpeyya vohareyyāti—
kissa hetu musā bhaṇe.
Tenāha thero piṅgiyo—
thero piṅgiyo → piṅgiyatthero (sya-all)
“Pārāyanamanugāyissaṁ, (iccāyasmā piṅgiyo) Yathāddakkhi tathākkhāsi; vimalo bhūrimedhaso,
yathāddakkhi tathākkhāsi → yathā addakkhi tathā akkhāsi (bj, sya-all) Nikkāmo nibbano nāgo; kissa hetu musā bhaṇe”ti.
bhaṇeti → (pts)
Pahīnamalamohassa, mānamakkhappahāyino; Handāhaṁ kittayissāmi, giraṁ vaṇṇūpasañhitaṁ.
vaṇṇūpasañhitaṁ → vaṇṇupasaṁhitaṁ (bj)
Pahīnamalamohassāti.
Malanti rāgo malaṁ, doso malaṁ, moho malaṁ, māno malaṁ, diṭṭhi malaṁ, kileso malaṁ, sabbaduccaritaṁ malaṁ, sabbabhavagāmikammaṁ malaṁ.
sabbabhavagāmikammaṁ → sabbabhavagāmīkammaṁ (bj) | malanti → malāti (sya-all) | sabbabhavagāmikammaṁ malaṁ mohoti yaṁ → mohāti (sya-all) | ūpasaṁhitaṁ → upa- Brp Scn (Cb Baim) epa- (for opa-) Scp. ----------------------------------- (pts note)
Mohoti yaṁ dukkhe aññāṇaṁ …pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ.
aññāṇaṁ → añāṇaṁ (sya-all)
Ayaṁ vuccati moho.
Malañca moho ca buddhassa bhagavato pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā.
anabhāvaṅkatā → anabhāvakatā (bj); anabhāvaṅgatā (sya-all)
Tasmā buddho pahīnamalamohoti—
pahīnamalamohassa.
Mānamakkhappahāyinoti.
Mānoti ekavidhena māno—
yā cittassa unnati.
unnati → uṇṇati (sya-all, mr) | unnati → uṇṇati (cck: syā. ka.)
Duvidhena māno—
attukkaṁsanamāno,
paravambhanamāno.
Tividhena māno—
seyyohamasmīti māno,
sadisohamasmīti māno,
hīnohamasmīti māno.
Catubbidhena māno—
lābhena mānaṁ janeti,
yasena mānaṁ janeti,
pasaṁsāya mānaṁ janeti,
sukhena mānaṁ janeti.
Pañcavidhena māno—
lābhimhi manāpikānaṁ rūpānanti mānaṁ janeti,
rūpā → rūpaṁ (bj) | lābhimhi → lābhīmhi (bj) | lābhīmhi → lābhimbha (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi)
lābhimhi manāpikānaṁ saddānaṁ …pe…
lābhimhi → lābhīmhi (bj)
gandhānaṁ …
rasānaṁ …
phoṭṭhabbānanti mānaṁ janeti.
Chabbidhena māno—
cakkhusampadāya mānaṁ janeti,
sotasampadāya …pe…
ghānasampadāya …
jivhāsampadāya …
kāyasampadāya …
manosampadāya mānaṁ janeti.
Sattavidhena māno—
māno,
atimāno,
mānātimāno,
omāno,
avamāno,
avamāno → adhimāno (bj)
asmimāno,
micchāmāno.
Aṭṭhavidhena māno—
lābhena mānaṁ janeti,
alābhena omānaṁ janeti,
yasena mānaṁ janeti,
ayasena omānaṁ janeti,
pasaṁsāya mānaṁ janeti,
nindāya omānaṁ janeti,
sukhena mānaṁ janeti,
dukkhena omānaṁ janeti.
Navavidhena māno—
seyyassa seyyohamasmīti māno,
seyyassa sadisohamasmīti māno,
seyyassa hīnohamasmīti māno,
sadisassa seyyohamasmīti māno,
sadisassa sadisohamasmīti māno,
sadisassa hīnohamasmīti māno,
hīnassa seyyohamasmīti māno,
hīnassa sadisohamasmīti māno,
hīnassa hīnohamasmīti māno.
hīnohamasmīti → hīnohamassīti (cck) | māno → avamāno asmimāno (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi)
Dasavidhena māno—
idhekacco mānaṁ janeti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunā.
vijjāṭṭhānena → vijjaṭṭhānena (sya-all); vijjāṭhānena (mr) | kolaputtiyena → kolaputtikena (sya-all) | paṭibhānena → paṭibhāṇena (sya-all) | vijjāṭṭhānena → vijjāṭhānena (cck: ka.)
Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṁ unnati unnamo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa—
unnati unnamo → uṇṇati unnaḷo (sya-all)
ayaṁ vuccati māno.
Makkhoti yo makkho makkhāyanā makkhāyitattaṁ niṭṭhuriyaṁ niṭṭhuriyakammaṁ—
niṭṭhuriyakammaṁ → nitthuriyakammaṁ (mr) | makkhoti yo → makkhāti (sya-all) | niṭṭhuriyaṁ → (sya-all) | niṭṭhuriyakammaṁ → nitthuriyakammaṁ (ka.) passa vibha. 892 (cck note)
ayaṁ vuccati makkho.
Buddhassa bhagavato māno ca makkho ca pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā.
anabhāvaṅkatā → anabhāvakatā (bj) | anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā → anabhāvaṅgatā āyatiṁanuppādadhammā (sya-all)
Tasmā buddho mānamakkhappahāyīti—
mānamakkhappahāyino.
Handāhaṁ kittayissāmi giraṁ vaṇṇūpasañhitanti.
vaṇṇūpasañhitanti handāhanti → vaṇṇupasaṁhitantihandāhanti (bj)
Handāhanti padasandhi padasaṁsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṁ—
padapāripūrī → padapāripūri (bj) | padānupubbatāpetaṁ → padānupubbatāmetaṁ (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi)
handāhanti.
Kittayissāmi giraṁ vaṇṇūpasañhitanti vaṇṇena upetaṁ samupetaṁ upāgataṁ samupāgataṁ upapannaṁ samupapannaṁ samannāgataṁ vācaṁ giraṁ byappathaṁ udīraṇaṁ kittayissāmi desessāmi paññapessāmi paṭṭhapessāmi vivarissāmi vibhajissāmi uttānīkarissāmi pakāsessāmīti—
udīraṇaṁ → odīraṇaṁ (sya-all) | vaṇṇūpasañhitanti → vaṇṇupasaṁhitanti (bj) | upāgataṁ samupāgataṁ upapannaṁ samupapannaṁ → upagataṁ samupagataṁ uppannaṁ samuppannaṁ (bj) | desessāmi → desissāmi (bj, sya-all) | pakāsessāmīti → pakāsissāmīti (bj, sya-all) | samannāgataṁ → samannāgataṁ giraṁ (sya-all) | giraṁ byappathaṁ udīraṇaṁ → byapathaṁ odīraṇaṁ (sya-all) | giraṁ byappathaṁ → byāpathaṁ (pts) | desissāmi → sampannaṁ (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi, machasaṁ) | udīraṇaṁ → odīraṇaṁ (cck: syā.)
handāhaṁ kittayissāmi giraṁ vaṇṇūpasañhitaṁ.
vaṇṇūpasañhitaṁ → vaṇṇupasaṁhitaṁ (bj)
Tenāha thero piṅgiyo—
thero piṅgiyo → piṅgiyatthero (sya-all)
“Pahīnamalamohassa, mānamakkhappahāyino; Handāhaṁ kittayissāmi, giraṁ vaṇṇūpasañhitan”ti.
vaṇṇūpasañhitanti → vaṇṇupasaṁhitanti (bj)
Tamonudo buddho samantacakkhu, Lokantagū sabbabhavātivatto;
lokantagū → -gu Scn T (Ck). (pts note) Anāsavo sabbadukkhappahīno, Saccavhayo brahme upāsito me.
brahme upāsito → brahmupāsito (sya-all) | saccavhayo → saccabhayo (bj) | upāsito → brahmupāsito (bj: syā potthakesu natthi.) | sacca-vhayo → -avayo Brp (Bi). (pts note) | brahme → brahm'; T brahma Scn. ----------------------------------- (pts note)
Tamonudo buddho samantacakkhūti.
Tamonudoti rāgatamaṁ dosatamaṁ mohatamaṁ mānatamaṁ diṭṭhitamaṁ kilesatamaṁ duccaritatamaṁ andhakaraṇaṁ aññāṇakaraṇaṁ paññānirodhikaṁ vighātapakkhikaṁ anibbānasaṁvattanikaṁ nudi panudi pajahi vinodesi byantīakāsi anabhāvaṁ gamesi.
andhakaraṇaṁ aññāṇakaraṇaṁ → acakkhukaraṇaṁ aññāṇakaraṇaṁ (bj); acakkhukaraṇaṁ añāṇakaraṇaṁ (sya1ed, sya2ed) | byantīakāsi → byantīmakāsi (sya-all) | andhakaraṇaṁ → andhakaraṇaṁ acakkhukaraṇaṁ (bj) | byantīakāsi → byantiakāsi (bj) | tamonudoti → tamonudoti bhagavā (sya-all) | aññāṇakaraṇaṁ → acakkhukaraṇaṁ añāṇakaraṇaṁ (sya-all) | acakkhukaraṇaṁ → accakkhukaraṇaṁ (bj: machasaṁ, sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi)
Buddhoti yo so bhagavā …pe… sacchikā paññatti;
yadidaṁ buddhoti.
buddhoti → buddhoti samantacakkhūti (sya-all)
Samantacakkhu vuccati sabbaññutañāṇaṁ …pe…
tathāgato tena samantacakkhūti—
tamonudo buddho samantacakkhu.
Lokantagū sabbabhavātivattoti.
Lokoti eko loko—
lokoti → lokāti (sya-all)
bhavaloko.
Dve lokā—
Dve lokā … sambhavaloko ca → dve lokā sampatti ca bhavaloko vipatti ca bhavaloko (sya-all) | lokā → lokā sampatti ca (sya-all)
bhavaloko ca sambhavaloko ca;
bhavaloko → bhavaloko vipatti (sya-all)
sampattibhavaloko ca sampattisambhavaloko ca;
vipattibhavaloko ca vipattisambhavaloko ca.
ca → dve lokā sampatti ca bhavaloko vipatti ca bhavaloko (cck: syā.)
Tayo lokā—
tisso vedanā.
Cattāro lokā—
cattāro āhārā.
Pañca lokā—
pañcupādānakkhandhā.
Cha lokā—
cha ajjhattikāni āyatanāni.
Satta lokā—
sattaviññāṇaṭṭhitiyo.
Aṭṭha lokā—
aṭṭha lokadhammā.
Nava lokā—
nava sattāvāsā.
Dasa lokā—
dasa āyatanāni.
Dvādasa lokā—
dvādasāyatanāni.
Aṭṭhārasa lokā—
aṭṭhārasa dhātuyo.
Lokantagūti bhagavā lokassa antagato antappatto koṭigato koṭippatto … nibbānagato nibbānappatto.
So vutthavāso ciṇṇacaraṇo … jātimaraṇasaṁsāro natthi tassa punabbhavoti—
vutthavāso → vuṭṭhavāso (sya-all)
lokantagū.
Sabbabhavātivattoti.
Bhavāti dve bhavā—
kammabhavo ca paṭisandhiko ca punabbhavo.
Katamo kammabhavo?
Puññābhisaṅkhāro apuññābhisaṅkhāro āneñjābhisaṅkhāro—
ayaṁ kammabhavo.
Katamo paṭisandhiko punabbhavo?
Paṭisandhikā rūpā vedanā saññā saṅkhārā viññāṇaṁ—
rūpā → rūpaṁ (bj) | rūpaṁ → rūpā (bj: machasaṁ, syā)
ayaṁ paṭisandhiko punabbhavo.
Bhagavā kammabhavañca paṭisandhikañca punabbhavaṁ ativatto atikkanto vītivattoti—
ativatto → upātivatto (mr) | ativatto → upātivatto (cck: ka.)
lokantagū sabbabhavātivatto.
Anāsavo sabbadukkhappahīnoti.
Anāsavoti cattāro āsavā—
kāmāsavo, bhavāsavo, diṭṭhāsavo, avijjāsavo.
Te āsavā buddhassa bhagavato pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā.
anabhāvaṅkatā → anabhāvakatā (bj) | anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā → anabhāvaṅgatā āyatiṁanuppādadhammā (sya-all)
Tasmā buddho anāsavo.
Sabbadukkhappahīnoti sabbaṁ tassa paṭisandhikaṁ jātidukkhaṁ jarādukkhaṁ byādhidukkhaṁ maraṇadukkhaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadukkhaṁ …pe…
diṭṭhibyasanadukkhaṁ pahīnaṁ samucchinnaṁ vūpasantaṁ paṭippassaddhaṁ abhabbuppattikaṁ ñāṇagginā daḍḍhaṁ.
diṭṭhibyasanadukkhaṁ → diṭṭhibyasanaṁ dukkhaṁ (bj) | vūpasantaṁ → (sya-all)
Tasmā buddho sabbadukkhappahīnoti—
sabbadukkhappahīnoti anāsavo → (sya-all)
anāsavo sabbadukkhappahīno.
Saccavhayo brahme upāsito meti.
brahme upāsito → brahmupāsito (sya-all)
Saccavhayoti saccavhayo sadisanāmo sadisavhayo saccasadisavhayo.
saccavhayo sadisanāmo sadisavhayo → (sya-all)
Vipassī bhagavā, sikhī bhagavā, vessabhū bhagavā, kakusandho bhagavā, koṇāgamano bhagavā, kassapo bhagavā.
vessabhū → vessagū (bj) | vipassī → vipassi (sya-all) | koṇāgamano → konāgamano (sya-all)
Te buddhā bhagavanto sadisanāmā sadisavhayā.
buddhā → buddho (bj) | te → (sya-all) | sadisavhayā bhagavāpi → saccasadisavhayā bhagavā (sya-all)
Bhagavāpi sakyamuni tesaṁ buddhānaṁ bhagavantānaṁ sadisanāmo sadisavhayoti—
sadisavhayoti → saccasadisavhayoti (sya-all)
tasmā buddho saccavhayo.
Brahme upāsito meti so mayā bhagavā āsito upāsito payirupāsito paripucchito paripañhitoti—
payirupāsito → payurupāsito (bj) | brahme upāsito → brahmupāsito (sya-all) | bhagavā → bhagavā upāsito (pts)
saccavhayo brahme upāsito me.
brahme upāsito → brahmupāsito (sya-all)
Tenāha thero piṅgiyo—
thero piṅgiyo → piṅgiyatthero (sya-all)
“Tamonudo buddho samantacakkhu, lokantagū sabbabhavātivatto; Anāsavo sabbadukkhappahīno, saccavhayo brahme upāsito me”ti.
brahme upāsito → brahmupāsito (sya-all)
Dijo yathā kubbanakaṁ pahāya, Bahupphalaṁ kānanamāvaseyya;
Dijo → dvijo (bj) | dijo → dvijo (bj) | dvijo → dijo (bj: machasaṁ, syā) kānanamāvaseyya evamahaṁ → kānanamā vaseyya evampahaṁ (bj); kānanaṁ āvaseyya evamāhaṁ (sya-all) Evamahaṁ appadasse pahāya, Mahodadhiṁ haṁsoriva ajjhapatto.
Evamahaṁ → evampahaṁ (bj, pts-vp-pli1, csp1ed snp5.19:120 [Pārāyanānugītigāthā]); evamāhaṁ (sya-all) | evampahaṁ → evamahaṁ (bj: machasaṁ, sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi) ajjhapatto → haṁsarivajjhapatto (sya-all); … ajja patto (mr) | haṁsoriva ajjhapatto → haṁsarivajjhapatto (sya-all) | ajjhapatto → haṁsorivajjhapatto (bj: sī.pana, syā) | ajjhapatto → ajja patto (cck: ka.)
Dijo yathā kubbanakaṁ pahāya, bahupphalaṁ kānanamāvaseyyāti.
dijo → dvijo (bj) | kānanamāvaseyyāti dijo → kānanamāvaseyyātidvijo (bj)
Dijo vuccati pakkhī.
pakkhī kiṅkāraṇā dijo → pakkhi kiṁ kāraṇā dvijo (bj)
Kiṅkāraṇā dijo vuccati pakkhī?
pakkhī → pakkhi (bj)
Dvikkhattuṁ jāyatīti dijo, mātukucchimhā ca aṇḍakosamhā ca.
dijo → dvijo (bj) | jāyatīti → jāyati (sya-all)
Taṅkāraṇā dijo vuccati pakkhīti—
dijo → dvijo (bj)
dijo.
dijo → dvijo (bj)
Yathā kubbanakaṁ pahāyāti yathā dijo kubbanakaṁ parittavanakaṁ appaphalaṁ appabhakkhaṁ appodakaṁ pahāya jahitvā atikkamitvā samatikkamitvā vītivattetvā aññaṁ bahupphalaṁ bahubhakkhaṁ bahūdakaṁ mahantaṁ kānanaṁ vanasaṇḍaṁ adhigaccheyya vindeyya paṭilabheyya, tasmiñca vanasaṇḍe vāsaṁ kappeyyāti—
parittavanakaṁ → parittavanakaṁ parittakaṁ vanaṁ (bj); rittavanakaṁ (sya-all) | bahūdakaṁ → bahurukkhaṁ (bj, sya-all) | dijo → dvijo (bj) | bahubhakkhaṁ → bahubhakkhaṁ bahurukkhaṁ (bj) | parittavanakaṁ appaphalaṁ → rittavanakaṁ (sya-all) | samatikkamitvā → (sya-all) | tasmiñca → tasmiṁ (sya-all) | vanaṁ → parittavahakaṁ appaphalaṁ (bj: machasaṁ) | bahūdakaṁ → bahurukkhaṁ (cck: syā.)
dijo yathā kubbanakaṁ pahāya bahupphalaṁ kānanaṁ āvaseyya.
kānanaṁ āvaseyya evamahaṁ → kānanamāvaseyya evampahaṁ (bj)
Evamahaṁ appadasse pahāya, mahodadhiṁ haṁsoriva ajjhapattoti.
evamahaṁ → evamāhaṁ (sya-all) | haṁsoriva ajjhapattoti → haṁsarivajjhapattoti (sya-all)
Evanti opammasampaṭipādanaṁ.
Appadasse pahāyāti yo ca bāvarī brāhmaṇo ye caññe tassa ācariyā buddhaṁ bhagavantaṁ upādāya appadassā parittadassā thokadassā omakadassā lāmakadassā chatukkadassā vā.
chatukkadassā → chattakadassā (bj); jatukadassā (si); jatukkadassā (sya-all) | chatukkadassā vā → jatukkadassā (sya-all) | pahāyāti yo ca → pahāya (pts) | vā → jatukkadassā (bj: machasaṁ); jatukkadassā (bj: syā); jatukadassā (bj: sī) | chatukkadassā → jatukkadassā (cck: syā.); jatukadassā (cck: sī. aṭṭha.)
Te appadasse parittadasse thokadasse omakadasse lāmakadasse chatukkadasse pahāya pajahitvā atikkamitvā samatikkamitvā vītivattetvā buddhaṁ bhagavantaṁ appamāṇadassaṁ aggadassaṁ seṭṭhadassaṁ viseṭṭhadassaṁ pāmokkhadassaṁ uttamadassaṁ pavaradassaṁ asamaṁ asamasamaṁ appaṭisamaṁ appaṭibhāgaṁ appaṭipuggalaṁ devātidevaṁ narāsabhaṁ purisasīhaṁ purisanāgaṁ purisājaññaṁ purisanisabhaṁ purisadhorayhaṁ dasabaladhāriṁ adhigacchiṁ vindiṁ paṭilabhiṁ.
dasabaladhāriṁ → dasabalaṁ tādiṁ (sya-all) | chatukkadasse → chattakadasse (bj); jatukkadasse (sya-all) | te → te brāhmaṇe (sya-all) | vītivattetvā → (sya-all) | appamāṇadassaṁ → (sya-all) | pāmokkhadassaṁ → (sya-all) | pavaradassaṁ → pavaraṁ (sya-all) | appaṭisamaṁ → (sya-all) | appaṭibhāgaṁ appaṭipuggalaṁ devātidevaṁ → appaṭibhāgam appatipuggalaṁ dev ātidevaṁ (pts) | purisanāgaṁ purisājaññaṁ purisanisabhaṁ purisadhorayhaṁ → purisanāgam ājaññaṁ nīsabham dhorayhaṁ (pts) | dasabaladhāriṁ → dasabalaṁ tādiṁ (bj: syā) | dasabaladhāriṁ → dasabalaṁ tādiṁ (cck: syā.)
Yathā ca haṁso mahantaṁ mānasakaṁ vā saraṁ anotattaṁ vā dahaṁ mahāsamuddaṁ vā akkhobhaṁ amitodakaṁ jalarāsiṁ adhigaccheyya vindeyya paṭilabheyya, evameva buddhaṁ bhagavantaṁ akkhobhaṁ amitatejaṁ pabhinnañāṇaṁ vivaṭacakkhuṁ paññāpabhedakusalaṁ adhigatapaṭisambhidaṁ catuvesārajjappattaṁ suddhādhimuttaṁ setapaccattaṁ advayabhāṇiṁ tādiṁ tathāpaṭiññaṁ aparittaṁ mahantaṁ gambhīraṁ appameyyaṁ duppariyogāhaṁ pahūtaratanaṁ sāgarasamaṁ chaḷaṅgupekkhāya samannāgataṁ atulaṁ vipulaṁ appameyyaṁ, taṁ tādisaṁ pavadataṁ maggavādinaṁ merumiva nagānaṁ garuḷamiva dijānaṁ sīhamiva migānaṁ udadhimiva aṇṇavānaṁ adhigacchiṁ, taṁ satthāraṁ jinapavaraṁ mahesinti—
mānasakaṁ → mānusakataṁ (sya-all) | pavadataṁ maggavādinaṁ → pavadatamaggavādinaṁ (sya-all); pavaramaggavādinaṁ (mr) | ca → vā (bj); va (pts) | suddhādhimuttaṁ → saddhādhimuttaṁ (bj) | nagānaṁ → nāgānaṁ (bj) | dijānaṁ → dvijānaṁ (bj) | yathā ca → yathāva (sya-all) | jalarāsiṁ → (sya-all); jarāsiṁ (pts) | evameva → evameva piṅgiyo brāhmaṇo (sya-all) | duppariyogāhaṁ pahūtaratanaṁ → duppariyogāḷhaṁ bahuratanaṁ (sya-all, pts) | pavadataṁ maggavādinaṁ merumiva → pavadatamaggavādinaṁ sinerumiva (sya-all); pavadatamaggavādinaṁ sumerum iva (pts) | aṇṇavānaṁ → aṇṇavānaṁ jinapavaraṁ (sya-all) | mānasakaṁ → mānusakataṁ (pts) | vivaṭacakkhuṁ paññāpabhedakusalaṁ → viratacakkhuṁ paññāppabhedakusalaṁ (pts) | suddhādhimuttaṁ setapaccattaṁ → saddhāvimuttaṁ setacchattaṁ (pts) | chaḷaṅgupekkhāya → chalaṅg upekkhāya (pts) | adhigacchiṁ taṁ satthāraṁ → (pts) | vā → mānusakataṁ vā (bj: syā) | vivaṭacakkhuṁ → vivatta cakkhuṁ (bj: sī.pana) | aṇṇavānaṁ → anvayabhāṇiṁ (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi) | mānasakaṁ → mānusakataṁ (cck: syā.) | maggavādinaṁ → pavaramaggavādinaṁ (cck: ka.)
evamahaṁ appadasse pahāya mahodadhiṁ haṁsoriva ajjhapatto.
evamahaṁ → evampahaṁ (bj) | haṁsoriva ajjhapatto → haṁsarivajjhapatto (sya-all)
Tenāha thero piṅgiyo—
thero piṅgiyo → piṅgiyatthero (sya-all)
“Dijo yathā kubbanakaṁ pahāya, bahupphalaṁ kānanamāvaseyya;
dijo → dvijo (bj) kānanamāvaseyya evamahaṁ → kānanaṁ āvaseyya evampahaṁ (bj); kānanaṁ āvaseyya evamāhaṁ (sya-all) Evamahaṁ appadasse pahāya, mahodadhiṁ haṁsoriva ajjhapatto”ti.
haṁsoriva ajjhapattoti yeme → haṁsarivajjhapattoti ye me (sya-all)
Yeme pubbe viyākaṁsu, Huraṁ gotamasāsanā; Iccāsi iti bhavissati, Sabbaṁ taṁ itihītihaṁ; Sabbaṁ taṁ takkavaḍḍhanaṁ.
Ye me pubbe viyākaṁsūti.
Yeti yo ca bāvarī brāhmaṇo ye caññe tassa ācariyā, te sakaṁ diṭṭhiṁ sakaṁ khantiṁ sakaṁ ruciṁ sakaṁ laddhiṁ sakaṁ ajjhāsayaṁ sakaṁ adhippāyaṁ byākaṁsu ācikkhiṁsu desayiṁsu paññapiṁsu paṭṭhapiṁsu vivariṁsu vibhajiṁsu uttānīakaṁsu pakāsesunti—
byākaṁsu → viyākaṁsu (bj) | uttānīakaṁsu → uttānīmakaṁsu (sya-all)
ye me pubbe viyākaṁsu.
Huraṁ gotamasāsanāti huraṁ gotamasāsanā, paraṁ gotamasāsanā, pure gotamasāsanā, paṭhamataraṁ gotamasāsanā buddhasāsanā jinasāsanā tathāgatasāsanā arahantasāsanāti—
tathāgatasāsanā → tathāgatasāsanā devātidevasāsanā (bj); tathāgatasāsanā devasāsanā (sya-all, mr) | tathāgatasāsanā → tathāgatasāsanā devasāsanā (cck: syā. ka.)
huraṁ gotamasāsanā.
Iccāsi iti bhavissatīti evaṁ kira āsi, evaṁ kira bhavissatīti—
āsi → asi (sya-all)
iccāsi iti bhavissati.
Sabbaṁ taṁ itihītihanti sabbaṁ taṁ itihītihaṁ itikirāya paramparāya piṭakasampadāya takkahetu nayahetu ākāraparivitakkena diṭṭhinijjhānakkhantiyā na sāmaṁ sayamabhiññātaṁ na attapaccakkhaṁ dhammaṁ yaṁ kathayiṁsūti—
yaṁ → (bj, sya-all)
sabbaṁ taṁ itihītihaṁ.
Sabbaṁ taṁ takkavaḍḍhananti sabbaṁ taṁ takkavaḍḍhanaṁ vitakkavaḍḍhanaṁ saṅkappavaḍḍhanaṁ kāmavitakkavaḍḍhanaṁ byāpādavitakkavaḍḍhanaṁ vihiṁsāvitakkavaḍḍhanaṁ ñātivitakkavaḍḍhanaṁ janapadavitakkavaḍḍhanaṁ amarāvitakkavaḍḍhanaṁ parānudayatāpaṭisaṁyuttavitakkavaḍḍhanaṁ lābhasakkārasilokapaṭisaṁyuttavitakkavaḍḍhanaṁ anavaññattipaṭisaṁyuttavitakkavaḍḍhananti—
byāpādavitakkavaḍḍhanaṁ vihiṁsāvitakkavaḍḍhanaṁ → vyāpādavitakkavaḍḍhanaṁ vihaṁsāvitakkavaḍḍhanaṁ (bj); byāpādavihiṁsāvitakkavaḍḍhanaṁ (sya-all) | amarāvitakkavaḍḍhanaṁ parānudayatāpaṭisaṁyuttavitakkavaḍḍhanaṁ → amaravitakkavaḍḍhanaṁ parānuddayatāpaṭisaṁyuttavitakkavaḍḍhanaṁ (sya-all)
sabbaṁ taṁ takkavaḍḍhanaṁ.
Tenāha thero piṅgiyo—
thero piṅgiyo yeme → piṅgiyatthero ye me (sya-all)
“Yeme pubbe viyākaṁsu, huraṁ gotamasāsanā; Iccāsi iti bhavissati, sabbaṁ taṁ itihītihaṁ; Sabbaṁ taṁ takkavaḍḍhanan”ti. Eko tamonudāsīno,
āsīno → āsino (mr) | tamonudāsīno → tamanudāsīno (sya-all) | tamonudāsīno jutimā → tamanud āsīno jātimā (pts) jutimā so pabhaṅkaro; Gotamo bhūripaññāṇo, gotamo bhūrimedhaso.
Eko tamonudāsīnoti.
tamonudāsīnoti ekoti → tamonudosinotiekoti (bj) | tamonudāsīnoti → tamanudāsīnoti (sya-all)
Ekoti bhagavā pabbajjasaṅkhātena eko, adutiyaṭṭhena eko, taṇhāya pahānaṭṭhena eko, ekantavītarāgoti eko, ekantavītadosoti eko, ekantavītamohoti eko, ekantanikkilesoti eko, ekāyanamaggaṁ gatoti eko, eko anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddhoti eko.
pabbajjasaṅkhātena → pabbajjāsaṅkhātena (bj, sya-all) | ekāyanamaggaṁ gatoti → ekāyanamaggagatoti (bj) | eko → ekaṁ (bj) | taṇhāya pahānaṭṭhena → taṇhāpahānaṭṭhena (sya-all)
Kathaṁ bhagavā pabbajjasaṅkhātena eko?
pabbajjasaṅkhātena → pabbajjāsaṅkhātena (bj, sya-all)
Bhagavā daharova samāno susu kāḷakeso bhadrena yobbanena samannāgato paṭhamena vayasā akāmakānaṁ mātāpitūnaṁ assumukhānaṁ rodantānaṁ vilapantānaṁ ñātisaṅghaṁ sabbaṁ gharāvāsapalibodhaṁ chinditvā puttadārapalibodhaṁ chinditvā ñātipalibodhaṁ chinditvā mittāmaccapalibodhaṁ chinditvā sannidhipalibodhaṁ chinditvā kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitvā akiñcanabhāvaṁ upagantvā eko carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpeti.
mātāpitūnaṁ → mātāpitunnaṁ (bj) | rodantānaṁ → rudantānaṁ (bj) | ñātisaṅghaṁ → ñātisaṅghaṁ pahāya (bj, sya-all) | gharāvāsapalibodhaṁ → gharāvāsapaḷibodhaṁ (bj) | puttadārapalibodhaṁ → puttadārapaḷibodhaṁ (bj) | ñātipalibodhaṁ → ñātipaḷibodhaṁ (bj) | mittāmaccapalibodhaṁ chinditvā sannidhipalibodhaṁ → mittāmaccapaḷibodhaṁ (bj) | iriyati → irīyati (bj) | yāpeti → yāpetīti (bj, sya-all) | chinditvā sannidhipalibodhaṁ → (cck, sya-all) | susu kāḷakeso → susūkāḷakeso (sya-all) | yobbanena → yobbaññena (sya-all) | viharati → vicarati (sya-all) | mātāpitunnaṁ → mātāpitūnaṁ (bj: machasaṁ)
Evaṁ bhagavā pabbajjasaṅkhātena eko.
pabbajjasaṅkhātena → pabbajjā saṅkhātena (bj, sya-all)
Kathaṁ bhagavā adutiyaṭṭhena eko?
eko → eko so (sya-all)
Evaṁ pabbajito samāno eko araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevati appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni.
manussarāhasseyyakāni → manussarāhaseyyakāni (bj, sya-all, mr) | paṭisallānasāruppāni → paṭisallāṇasāruppāni (mr) | araññavanapatthāni → araññe vanapatthāni (bj) | eko → (sya-all) | manussarāhaseyyakāni → manussarāhasseyyakāni (bj: machasaṁ) | manussarāhasseyyakāni → manussarāhaseyyakāni (cck: syā. ka.) | paṭisallānasāruppāni → paṭisallāṇasāruppāni (cck: ka.)
So eko gacchati, eko tiṭṭhati, eko nisīdati, eko seyyaṁ kappeti, eko gāmaṁ piṇḍāya pavisati, eko abhikkamati, eko paṭikkamati, eko raho nisīdati, eko caṅkamaṁ adhiṭṭhāti, eko carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpeti.
so → so eko carati (bj) | eko nisīdati → (bj) | eko abhikkamati → (bj) | iriyati → irīyati (bj) | yāpeti → yāpetīti (bj, sya-all) | pavisati eko abhikkamati → pavisti (sya-all) | viharati → vicarati (sya-all)
Evaṁ bhagavā adutiyaṭṭhena eko.
Kathaṁ bhagavā taṇhāya pahānaṭṭhena eko?
taṇhāya pahānaṭṭhena → taṇhāpahānaṭṭhena (sya-all)
So evaṁ eko adutiyo appamatto ātāpī pahitatto viharanto najjā nerañjarāya tīre bodhirukkhamūle mahāpadhānaṁ padahanto māraṁ sasenaṁ kaṇhaṁ namuciṁ pamattabandhuṁ vidhamitvā taṇhājāliniṁ visaṭaṁ visattikaṁ pajahi vinodesi byantīakāsi anabhāvaṁ gamesi.
taṇhājāliniṁ → taṇhaṁ jāliniṁ (sya-all) | visaṭaṁ → saritaṁ (sya-all) | vidhamitvā → vidhametvā (bj) | kaṇhaṁ → (sya-all) | taṇhājāliniṁ visaṭaṁ → taṇhaṁ jāliniṁ saritaṁ (sya-all) | byantīakāsi anabhāvaṁ gamesi → byantīmakāsi anabhāvaṅgamesi (sya-all) | visaṭaṁ → saritaṁ (bj: syā) | taṇhājāliniṁ → taṇhaṁ jāliniṁ (cck: syā.) | visaṭaṁ → saritaṁ (syā.) mahāni. 191 (cck note)
“Taṇhādutiyo puriso, dīghamaddhāna saṁsaraṁ; Itthabhāvaññathābhāvaṁ, saṁsāraṁ nātivattati.
Etamādīnavaṁ ñatvā, taṇhaṁ dukkhassa sambhavaṁ;
Etamādīnavaṁ → evamādīnavaṁ (mr) | Etamādīnavaṁ → evamādīnavaṁ (ka.) passa itivu. 15 (cck note) taṇhaṁ → taṇhā (sya-all, mr) | taṇhaṁ → taṇhā (sya-all) | taṇhaṁ → taṇhā (syā. ka.) mahāni. 191 (cck note) Vītataṇho anādāno, sato bhikkhu paribbaje”ti.
paribbaje”ti → itivuttaka pāli catukkaṅguttara > bhaṇḍagāma vagga suttanipāta > davasatānupassanā sutta (bj note)
Evaṁ bhagavā taṇhāya pahānaṭṭhena eko.
taṇhāya pahānaṭṭhena → taṇhāpahānaṭṭhena (sya-all)
Kathaṁ bhagavā ekantavītarāgoti eko? Rāgassa pahīnattā ekantavītarāgoti eko, dosassa pahīnattā ekantavītadosoti eko, mohassa pahīnattā ekantavītamohoti eko, kilesānaṁ pahīnattā ekantanikkilesoti eko.
Kathaṁ bhagavā ekāyanamaggaṁ gatoti eko?
Ekāyanamaggo vuccati cattāro satipaṭṭhānā …pe…
vuccati → vuccanti (sya-all)
ariyo aṭṭhaṅgiko maggo.
“Ekāyanaṁ jātikhayantadassī, maggaṁ pajānāti hitānukampī; Etena maggena tariṁsu pubbe, tarissanti ye ca taranti oghan”ti.
tariṁsu → atariṁsu (mr) | tariṁsu → atariṁsu (ka.) passa saṁ. ni. 5.409; mahāni. 191 (cck note) ye ca → ceva (sya-all) | ogha”nti → satipaṭṭhāna saṁyutta > nālanda vagga (bj note)
Evaṁ bhagavā ekāyanamaggaṁ gatoti eko.
Kathaṁ bhagavā eko anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddhoti eko.
Bodhi vuccati catūsu maggesu ñāṇaṁ paññā paññindriyaṁ paññābalaṁ dhammavicayasambojjhaṅgo vīmaṁsā vipassanā sammādiṭṭhi.
catūsu → catusu (bj)
Bhagavā tena bodhiñāṇena “sabbe saṅkhārā aniccā”ti bujjhi,
“sabbe saṅkhārā dukkhā”ti bujjhi,
“sabbe dhammā anattā”ti bujjhi …pe…
“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti bujjhi.
Atha vā yaṁ bujjhitabbaṁ anubujjhitabbaṁ paṭibujjhitabbaṁ sambujjhitabbaṁ adhigantabbaṁ phassitabbaṁ sacchikātabbaṁ sabbaṁ taṁ tena bodhiñāṇena bujjhi anubujjhi paṭibujjhi sambujjhi adhigacchi phassesi sacchākāsi.
phassesi → phassi (bj); phusesi (sya-all) | phassitabbaṁ → phusitabbaṁ (sya-all) | phassi → phassesi (bj: machasaṁ); phusesi (bj: syā)
Evaṁ bhagavā eko anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddhoti eko.
Tamonudoti bhagavā rāgatamaṁ dosatamaṁ mohatamaṁ diṭṭhitamaṁ kilesatamaṁ duccaritatamaṁ andhakaraṇaṁ acakkhukaraṇaṁ aññāṇakaraṇaṁ paññānirodhikaṁ vighātapakkhikaṁ anibbānasaṁvattanikaṁ nudi panudi pajahi vinodesi byantīakāsi anabhāvaṁ gamesi.
byantīakāsi → byantīkāsi (bj) | tamonudoti → tamanudoti (sya-all) | mohatamaṁ → mohatamaṁ mānatamaṁ (sya-all) | aññāṇakaraṇaṁ → añāṇakaraṇaṁ (sya-all) | byantīakāsi anabhāvaṁ gamesi → byantīmakāsi anabhāvaṅgamesi (sya-all) | byantīkāsi → byantīmakāsī (bj: syā)
Āsīnoti nisinno bhagavā pāsāṇake cetiyeti—
āsīno.
āsīno → āsino (cck: ka.)
Nagassa passe āsīnaṁ, muniṁ dukkhassa pāraguṁ;
jātimā → jutimā Brp Scn (Bai). ----------------------------------- (pts note) Sāvakā payirupāsanti, tevijjā maccuhāyinoti.
payirupāsanti → payurupāsanti (bj) maccuhāyino”ti → vaṅgisasaṁyutta > moggallānasutta (bj note)
Evampi bhagavā āsīno …pe…
evampi → evaṁ (sya-all)
atha vā bhagavā sabbossukkapaṭippassaddhattā āsīno so vutthavāso ciṇṇacaraṇo …pe… jātimaraṇasaṁsāro natthi tassa punabbhavoti, evampi bhagavā āsīnoti—
sabbossukkapaṭippassaddhattā → appossukkapaṭippassaddhattā (bj) | vutthavāso → vuṭṭhavāso (sya-all) | jātimaraṇasaṁsāro → jātijarāmaraṇasaṁsāro (sya-all)
eko tamonudāsīno.
tamonudāsīno → tamanudāsīno (sya-all)
Jutimā so pabhaṅkaroti.
Jutimāti jutimā matimā paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvī.
matimā → (sya-all)
Pabhaṅkaroti pabhaṅkaro ālokakaro obhāsakaro dīpaṅkaro padīpakaro ujjotakaro pajjotakaroti—
padīpakaro → padīpaṅkaro (bj) | pabhaṅkaro → (sya-all) | padīpakaro → (sya-all) | padīpaṅkaro → padīpakaro (bj: machasaṁ) | ujjotakaro → ujjotaṁkaro (bj: sī.pana) | pajjotakaroti → pajjotaṁkaro (bj: sī.pana)
jutimā so pabhaṅkaro.
Gotamo bhūripaññāṇoti gotamo bhūripaññāṇo ñāṇapaññāṇo paññādhajo paññāketu paññādhipateyyo vicayabahulo pavicayabahulo okkhāyanabahulo samokkhāyanadhammo vibhūtavihārī taccarito tabbahulo taggaruko tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyo.
okkhāyanabahulo → pekkhāyanabahulo (bj) | samokkhāyanadhammo → samokkhāyanabahulo (bj) | okkhāyanabahulo samokkhāyanadhammo → pekkhāyanabahulo samekkhāyanabahulo (bj) | tappoṇo → tappono (bj) | tadadhipateyyo → tadādhipateyyo (sya-all) | ñāṇapaññāṇo → ñāṇapaññāto (bj: su) | pekkhāyanabahulo → okkhāyana bahulo (bj: machasaṁ, syā) | samekkhāyanabahulo → samokkhāyana dhammo (bj: machasaṁ, syā)
Dhajo rathassa paññāṇaṁ, dhūmo paññāṇamaggino;
dhūmo → dhumo (sya-all) | dhūmo → dhumo (cck: syā.) Rājā raṭṭhassa paññāṇaṁ, bhattā paññāṇamitthiyāti.
paññāṇamitthiyā”ti → devatāsaṁyutta > rathasutta (bj note)
Evameva gotamo bhūripaññāṇo ñāṇapaññāṇo paññādhajo paññāketu paññādhipateyyo vicayabahulo pavicayabahulo okkhāyanabahulo samokkhāyanadhammo vibhūtavihārī taccarito tabbahulo taggaruko tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyoti—
okkhāyanabahulo samokkhāyanadhammo → pekkhāyanabahulo samekkhāyanabahulo (bj) | tappoṇo → tappono (bj) | tadadhipateyyoti → tadādhipateyyoti (sya-all) | samekkhāyanabahulo → samokkhāyana dhammo (bj: machasaṁ, syā)
gotamo bhūripaññāṇo.
Gotamo bhūrimedhasoti bhūri vuccati pathavī.
pathavī → paṭhavī (bj) | paṭhavī → pathavi (bj: machasaṁ)
Bhagavā tāya pathavisamāya paññāya vipulāya vitthatāya samannāgato.
pathavisamāya → paṭhavisamāya (bj) | vitthatāya → vitthatāya paññāya (sya-all)
Medhā vuccati paññā.
Yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.
Bhagavā imāya medhāya upeto samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato, tasmā buddho sumedhasoti—
upapanno samupapanno → uppanno sampanno (bj) | medhāya → medhāya paññāya (sya-all) | sumedhasoti → bhūrimedhasoti (sya-all) | sampanno → samuppanno (bj: machasaṁ) | sumedhasoti → buddho sumedhoti (bj: sī.pana, sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi); bhūrimedhasoti (bj: syā) | sumedhasoti → bhūrimedhasoti (syā.) evamuparipi (cck note)
gotamo bhūrimedhaso.
Tenāha thero piṅgiyo—
thero piṅgiyo → piṅgiyatthero (sya-all)
“Eko tamonudāsīno, jutimā so pabhaṅkaro;
tamonudāsīno → tamanudāsīno (sya-all) Gotamo bhūripaññāṇo, gotamo bhūrimedhaso”ti.
Yo me dhammamadesesi, Sandiṭṭhikamakālikaṁ; Taṇhakkhayamanītikaṁ, Yassa natthi upamā kvaci.
Yo me dhammamadesesīti.
dhammamadesesīti → dhammadesesīti (cck)
Yoti yo so bhagavā sayambhū anācariyako pubbe ananussutesu dhammesu sāmaṁ saccāni abhisambujjhi, tattha ca sabbaññutaṁ patto balesu ca vasībhāvaṁ.
Dhammamadesesīti.
dhammamadesesīti → dhammadesesīti (bj)
Dhammanti ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ, cattāro satipaṭṭhāne …pe… ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ nibbānañca nibbānagāminiñca paṭipadaṁ ācikkhi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivari vibhaji uttānīakāsi pakāsesīti—
ācikkhi desesi → ācikkha desehi (bj) | cattāro → (sya-all) | uttānīakāsi → uttānīmakāsi (sya-all)
yo me dhammamadesesi.
Sandiṭṭhikamakālikanti sandiṭṭhikaṁ akālikaṁ ehipassikaṁ opaneyyikaṁ paccattaṁ veditabbaṁ viññūhīti—
opaneyyikaṁ → opanayikaṁ (bj, sya-all) | opanayikaṁ → opaneyyakaṁ (bj: machasaṁ)
evaṁ sandiṭṭhikaṁ.
evaṁ → evampi (bj) | sandiṭṭhikaṁ atha vā → sandiṭṭhikamakālikaṁ athavā (sya-all) | evampi → evaṁ (bj: machasaṁ, syā)
Atha vā, yo diṭṭheva dhamme ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ bhāveti, tassa maggassa anantarā samanantarā adhigacchateva phalaṁ vindati paṭilabhatīti, evampi sandiṭṭhikaṁ.
sandiṭṭhikaṁ akālikanti → sandiṭṭhikamakālikaṁ (bj, sya-all) | samanantarā → antarā samantarā (bj: sī.pana) | adhigacchateva → adhigaccheva (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi)
Akālikanti yathā manussā kālikaṁ dhanaṁ datvā anantarā na labhanti kālaṁ āgamenti, nevāyaṁ dhammo.
labhanti → antarā na labbhati (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi)
Yo diṭṭheva dhamme ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ bhāveti, tassa maggassa anantarā samanantarā adhigacchateva phalaṁ vindati paṭilabhati, na parattha na paraloke, evaṁ akālikanti—
samanantarā → antarā samantarā (bj: sī.pana) | paraloke → na paratthe na paraloke (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi)
sandiṭṭhikamakālikaṁ.
Taṇhakkhayamanītikanti.
Taṇhāti rūpataṇhā …pe… dhammataṇhā.
Taṇhakkhayanti taṇhakkhayaṁ rāgakkhayaṁ dosakkhayaṁ mohakkhayaṁ gatikkhayaṁ upapattikkhayaṁ paṭisandhikkhayaṁ bhavakkhayaṁ saṁsārakkhayaṁ vaṭṭakkhayaṁ.
anītikaṁ → anitikaṁ Br T (Bai). ----------------------------------- (pts note)
Anītikanti īti vuccanti kilesā ca khandhā ca abhisaṅkhārā ca.
Ītippahānaṁ ītivūpasamaṁ ītipaṭinissaggaṁ ītipaṭippassaddhiṁ amataṁ nibbānanti—
ītivūpasamaṁ ītipaṭinissaggaṁ ītipaṭippassaddhiṁ → ītivūpasamo ītipaṭinissaggo ītipaṭippassaddhi (sya-all)
taṇhakkhayamanītikaṁ.
Yassa natthi upamā kvacīti.
Yassāti nibbānassa.
Natthi upamāti upamā natthi, upanidhā natthi, sadisaṁ natthi, paṭibhāgo natthi na atthi na saṁvijjati nupalabbhati.
na atthi → na santi (bj); na sati (csp1ed) | saṁvijjati nupalabbhati → saṁvijjanti nūpalabbhati (bj) | atthi → sati (cck) | atthi na → (sya-all) | na saṁvijjati nupalabbhati kvacīti → (pts) | natthi → sadisā natthi (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi)
Kvacīti kvaci kimhici katthaci ajjhattaṁ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vāti—
yassa natthi upamā kvaci.
Tenāha thero piṅgiyo—
thero piṅgiyo → piṅgiyatthero (sya-all)
“Yo me dhammamadesesi, sandiṭṭhikamakālikaṁ; Taṇhakkhayamanītikaṁ, yassa natthi upamā kvacī”ti.
Kiṁ nu tamhā vippavasasi, muhuttamapi piṅgiya;
vippavasasi → vippavasi (cck) | vippavasasi → vippavasi (bj: machasaṁ) muhuttamapi → muhuttampi (bj) | muhuttam → mahuttaṁ Scp T. ----------------------------------- (pts note) Gotamā bhūripaññāṇā, gotamā bhūrimedhasā.
Kiṁ nu tamhā vippavasasīti kiṁ nu buddhamhā vippavasasi apesi apagacchasi vinā hosīti—
apagacchasi → apagacchi (csp1ed) | vippavasasīti → vippavasīti (cck) | vippavasasi → vippavasi (cck) | apagacchasi → apagacchi (cck) | kiṁ nu → kinnu tamhā (sya-all) | apagacchasi → apagaccha (bj: machasaṁ) | apagacchi → apagacchasi (cck: syā. ka.)
kiṁ nu tamhā vippavasasi.
vippavasasi → vippavasi (cck)
Muhuttamapi piṅgiyāti muhuttampi khaṇampi layampi vayampi addhampīti—
muhuttampi khaṇampi layampi vayampi → muhuttamapi khaṇamapi layamapi vayamapī (bj) | vayampi addhampīti → vassampi atthampīti (sya-all)
muhuttamapi.
Piṅgiyāti bāvarī taṁ nattāraṁ nāmena ālapati.
nattāraṁ → jāmātaraṁ (bj); nattarāṁ (pts)
Gotamā bhūripaññāṇāti gotamā bhūripaññāṇā ñāṇapaññāṇā paññādhajā paññāketumhā paññādhipateyyamhā vicayabahulā pavicayabahulā okkhāyanabahulā samokkhāyanadhammā vibhūtavihārimhā taccaritā tabbahulā taggarukā tanninnā tappoṇā tappabbhārā tadadhimuttā tadadhipateyyamhāti—
okkhāyanabahulā samokkhāyanadhammā → pekkhāyanabahulā samekkhāyanabahulā (bj) | tappoṇā → tapponā (bj) | tadadhipateyyamhāti → tadādhipateyyamhāti (sya-all) | samekkhāyanabahulā → samokkhāyanadhammo (bj: machasaṁ)
gotamā bhūripaññāṇā.
Gotamā bhūrimedhasāti bhūri vuccati pathavī.
pathavī → paṭhavī (bj, sya-all)
Bhagavā tāya pathavisamāya paññāya vipulāya vitthatāya samannāgato.
pathavisamāya → paṭhavisamāya (bj) | tāya pathavisamāya paññāya → imāya paṭhavīsamāya (sya-all) | vitthatāya → vitthatāya paññāya (sya-all)
Medhā vuccati paññā.
Yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.
Bhagavā imāya medhāya paññāya upeto samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato, tasmā buddho sumedhasoti—
upāgato samupāgato → upagato samupagato (bj) | samupapanno → sampanno (bj) | sumedhasoti → bhūrimedhasoti (sya-all)
gotamā bhūrimedhasā.
gotamā → gotama (bj)
Tenāha so brāhmaṇo—
so → so bāvarī (sya-all, pts)
“Kiṁ nu tamhā vippavasasi, muhuttamapi piṅgiya;
kiṁ nu tamhā → kinnutambhā (bj) | vippavasasi → vippavasi (cck) Gotamā bhūripaññāṇā, gotamā bhūrimedhasā”ti.
bhūrimedhasāti → bhūrimedhesāti (bj)
Yo te dhammamadesesi, Sandiṭṭhikamakālikaṁ; Taṇhakkhayamanītikaṁ, Yassa natthi upamā kvaci.
Yo te dhammamadesesīti yo so bhagavā …pe…
dhammamadesesīti → dhammamadesesītiyoti (bj, sya-all)
tattha ca sabbaññutaṁ patto balesu ca vasībhāvaṁ.
Dhammamadesesīti dhammanti ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ …pe… nibbānañca nibbānagāminiñca paṭipadaṁ ācikkhi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivari vibhaji uttānīakāsi pakāsesīti—
dhammamadesesīti dhammanti ādikalyāṇaṁ → dhammadesesīti dhammantiādikalyāṇaṁ (bj) | desesi paññapesi paṭṭhapesi → desehi paññapehi paṭṭhapehi (bj) | majjhekalyāṇaṁ → (sya-all) | nibbānañca → (sya-all) | uttānīakāsi → uttānīmakāsi (sya-all)
yo te dhammamadesesi.
Sandiṭṭhikamakālikanti sandiṭṭhikaṁ akālikaṁ ehipassikaṁ opaneyyikaṁ paccattaṁ veditabbaṁ viññūhīti—
opaneyyikaṁ → opanayikaṁ (bj, sya-all)
evaṁ sandiṭṭhikaṁ.
sandiṭṭhikaṁ atha vā → sandiṭṭhikamakālikaṁ athavā (sya-all)
Atha vā, yo diṭṭheva dhamme ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ bhāveti, tassa maggassa anantarā samanantarā adhigacchateva phalaṁ vindati paṭilabhatīti—
evampi sandiṭṭhikaṁ.
sandiṭṭhikaṁ akālikanti → sandiṭṭhikamakālikaṁ (sya-all)
Akālikanti yathā manussā kālikaṁ dhanaṁ datvā anantarā na labhanti, kālaṁ āgamenti, nevāyaṁ dhammo.
Yo diṭṭheva dhamme ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ bhāveti;
tassa maggassa anantarā samanantarā adhigacchateva phalaṁ vindati paṭilabhati, na parattha na paraloke, evaṁ akālikanti—
paraloke → paraloketi (bj)
sandiṭṭhikamakālikaṁ.
Taṇhakkhayamanītikanti.
Taṇhāti rūpataṇhā …pe… dhammataṇhā.
Taṇhakkhayanti taṇhakkhayaṁ rāgakkhayaṁ dosakkhayaṁ mohakkhayaṁ gatikkhayaṁ upapattikkhayaṁ paṭisandhikkhayaṁ bhavakkhayaṁ saṁsārakkhayaṁ vaṭṭakkhayaṁ.
Anītikanti īti vuccanti kilesā ca khandhā ca abhisaṅkhārā ca.
Ītippahānaṁ ītivūpasamaṁ ītipaṭinissaggaṁ ītipaṭippassaddhiṁ amataṁ nibbānanti—
ītivūpasamaṁ ītipaṭinissaggaṁ ītipaṭippassaddhiṁ → ītivūpasamo ītipaṭinissaggo ītipaṭippassaddhi (sya-all)
taṇhakkhayamanītikaṁ.
Yassa natthi upamā kvacīti.
Yassāti nibbānassa.
Natthi upamāti upamā natthi, upanidhā natthi, sadisaṁ natthi, paṭibhāgo natthi na atthi na saṁvijjati nupalabbhati.
atthi → santi (bj); sati (cck) | nupalabbhati → nūpalabbhati (bj); nupalabbhatīti natthi upamā (sya-all) | atthi na → (sya-all) | natthiṁ → upanidhi natthi (bj: sī.pana) | natthi → pāṭibhāgo (bj: sī.pana)
Kvacīti kvaci kimhici katthaci ajjhattaṁ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vāti—
ajjhattaṁ → ajjhattā (bj)
yassa natthi upamā kvaci.
Tenāha so brāhmaṇo—
so → so bāvarī (sya-all)
“Yo te dhammamadesesi, sandiṭṭhikamakālikaṁ; Taṇhakkhayamanītikaṁ, yassa natthi upamā kvacī”ti.
Nāhaṁ tamhā vippavasāmi, Muhuttamapi brāhmaṇa; Gotamā bhūripaññāṇā, Gotamā bhūrimedhasā.
Nāhaṁ tamhā vippavasāmīti nāhaṁ buddhamhā vippavasāmi apemi apagacchāmi vinā homīti—
nāhaṁ → ahaṁ tamhā (sya-all) | buddhamhā → buddhamhā na (sya-all) | vippavasāmi → vippavasāmi na (sya-all) | apemi → apemi na (sya-all) | apagacchāmi → apagacchāmi na (sya-all)
nāhaṁ tamhā vippavasāmi.
Muhuttamapi brāhmaṇāti muhuttampi khaṇampi layampi vayampi addhampīti muhuttamapi.
vayampi addhampīti → vassampi atthampīti (sya-all)
Brāhmaṇāti gāravena mātulaṁ ālapati.
Gotamā bhūripaññāṇāti gotamā bhūripaññāṇā ñāṇapaññāṇā paññādhajā paññāketumhā paññādhipateyyamhā vicayabahulā pavicayabahulā okkhāyanabahulā samokkhāyanadhammā vibhūtavihārimhā taccaritā tabbahulā taggarukā tanninnā tappoṇā tappabbhārā tadadhimuttā tadadhipateyyamhāti—
tadadhipateyyamhāti → tadādhipateyyamhāti (sya-all)
gotamā bhūripaññāṇā.
Gotamā bhūrimedhasāti bhūri vuccati pathavī.
pathavī → paṭhavī (sya-all)
Bhagavā tāya pathavisamāya paññāya vipulāya vitthatāya samannāgato.
tāya pathavisamāya paññāya → imāya paṭhavīsamāya (sya-all) | vitthatāya → vitthatāya paññāya (sya-all)
Medhā vuccati paññā.
Yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.
Bhagavā imāya medhāya paññāya upeto samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato.
Tasmā buddho sumedhasoti—
sumedhasoti → bhūrimedhasoti (sya-all)
gotamā bhūrimedhasā.
Tenāha thero piṅgiyo—
thero piṅgiyo → piṅgiyatthero (sya-all)
“Nāhaṁ tamhā vippavasāmi, muhuttamapi brāhmaṇa; Gotamā bhūripaññāṇā, gotamā bhūrimedhasā”ti.
Yo me dhammamadesesi, Sandiṭṭhikamakālikaṁ; Taṇhakkhayamanītikaṁ, Yassa natthi upamā kvaci.
Yo me dhammamadesesīti yo so bhagavā sayambhū anācariyako pubbe ananussutesu dhammesu sāmaṁ saccāni abhisambujjhi, tattha ca sabbaññutaṁ patto balesu ca vasībhāvaṁ.
dhammamadesesīti → dhammamadesesīti yoti (sya-all)
Dhammamadesesīti.
Dhammanti ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ, cattāro satipaṭṭhāne cattāro sammappadhāne cattāro iddhipāde pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅge ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ nibbānañca nibbānagāminiñca paṭipadaṁ ācikkhi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivari vibhaji uttānīakāsi pakāsesīti—
uttānīakāsi → uttānīmakāsi (sya-all)
yo me dhammamadesesi.
Sandiṭṭhikamakālikanti sandiṭṭhikaṁ akālikaṁ ehipassikaṁ opaneyyikaṁ paccattaṁ veditabbaṁ viññūhīti, evaṁ sandiṭṭhikaṁ.
opaneyyikaṁ → opanayikaṁ (sya-all) | sandiṭṭhikaṁ atha vā → sandiṭṭhikamakālikaṁ athavā (sya-all)
Atha vā yo diṭṭheva dhamme ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ bhāveti, tassa maggassa anantarā samanantarā adhigacchateva phalaṁ vindati paṭilabhatīti, evampi sandiṭṭhikaṁ.
sandiṭṭhikaṁ akālikanti → sandiṭṭhikamakālikaṁ (sya-all)
Akālikanti yathā manussā kālikaṁ dhanaṁ datvā anantarā na labhanti, kālaṁ āgamenti, nevāyaṁ dhammo.
Yo diṭṭheva dhamme ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ bhāveti, tassa maggassa anantarā samanantarā adhigacchateva phalaṁ vindati paṭilabhati, na parattha na paraloke, evaṁ akālikanti—
sandiṭṭhikamakālikaṁ.
Taṇhakkhayamanītikanti.
Taṇhāti rūpataṇhā …pe… dhammataṇhā.
Taṇhakkhayanti taṇhakkhayaṁ rāgakkhayaṁ dosakkhayaṁ mohakkhayaṁ gatikkhayaṁ upapattikkhayaṁ paṭisandhikkhayaṁ bhavakkhayaṁ saṁsārakkhayaṁ vaṭṭakkhayaṁ.
Anītikanti īti vuccanti kilesā ca khandhā ca abhisaṅkhārā ca.
Ītippahānaṁ ītivūpasamaṁ ītipaṭippassaddhiṁ amataṁ nibbānanti—
ītivūpasamaṁ ītipaṭippassaddhiṁ → ītivūpasamo ītipaṭinissaggo ītipaṭippassaddhi (sya-all)
taṇhakkhayamanītikaṁ.
Yassa natthi upamā kvacīti.
Yassāti nibbānassa.
Natthi upamāti upamā natthi, upanidhā natthi, sadisaṁ natthi, paṭibhāgo natthi na atthi na saṁvijjati nupalabbhati.
atthi na → (sya-all) | nupalabbhati → nupalabbhatīti natthi upamā (sya-all) | natthi → upanidhi natthi (bj: sī.pana)
Kvacīti kvaci kimhici katthaci ajjhattaṁ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vāti—
yassa natthi upamā kvaci.
Tenāha thero piṅgiyo—
thero piṅgiyo → piṅgiyatthero (sya-all)
“Yo me dhammamadesesi, sandiṭṭhikamakālikaṁ; Taṇhakkhayamanītikaṁ, yassa natthi upamā kvacī”ti.
Passāmi naṁ manasā cakkhunāva, Rattindivaṁ brāhmaṇa appamatto;
cakkhunāva rattindivaṁ → cakkhunā vā rattiṁ divaṁ (bj) | cakkhunāva → cakkhunā vā (sya-all) | vā → cakkhunā ca (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi) Namassamāno vivasemi rattiṁ, Teneva maññāmi avippavāsaṁ.
Namassamāno vivasemi → namassamānova vasemi (si); namassamāno vivasāmi (sya-all) | rattiṁ → namassamānova vasemi rattiṁ (bj: a.nid) | vivasemi → namassamānova vasemi (cck: sī. aṭṭha.); … vivasāmi (cck: syā.)
Passāmi naṁ manasā cakkhunāvāti yathā cakkhumā puriso āloke rūpagatāni passeyya dakkheyya olokeyya nijjhāyeyya upaparikkheyya, evamevāhaṁ buddhaṁ bhagavantaṁ manasā passāmi dakkhāmi olokemi nijjhāyāmi upaparikkhāmīti—
āloke → ālokeyya (sya-all, pts) | nijjhāyeyya → nijjhāpeyya (sya-all) | nijjhāyāmi → nijjhāpayāmi (sya-all) | cakkhumā → cakkhunā (pts)
passāmi naṁ manasā cakkhunāva.
cakkhunāva rattindivaṁ → cakkhunā vā rattiṁ divaṁ (bj) | cakkhunāva → cakkhunā vā (sya-all)
Rattindivaṁ brāhmaṇa appamattoti rattiñca divā ca buddhānussatiṁ manasā bhāvento appamattoti—
buddhānussatiṁ → (sya-all) | appamattoti rattindivaṁ brāhmaṇa → (pts)
rattindivaṁ brāhmaṇa appamatto.
Namassamāno vivasemi rattinti.
vivasemi → vivasāmi (sya-all)
Namassamānoti kāyena vā namassamāno, vācāya vā namassamāno, cittena vā namassamāno, anvatthapaṭipattiyā vā namassamāno, dhammānudhammapaṭipattiyā vā namassamāno sakkāramāno garukāramāno mānayamāno pūjayamāno rattindivaṁ vivasemi atināmemi atikkamemīti—
sakkāramāno garukāramāno → sakkārayamāno garukārayamāno (bj) | atikkamemīti → atikkamāmīti (bj) | vivasemi atināmemi atikkamemīti → vasāmi vītināmemīti (sya-all) | sakkārayamāno → sakkāramāno (bj: machasaṁ, sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi) | garukārayamāno → garukāramāno (bj: machasaṁ, sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi)
namassamāno vivasemi rattiṁ.
vivasemi → vivasāmi (sya-all)
Teneva maññāmi avippavāsanti tāya buddhānussatiyā bhāvento avippavāsoti taṁ maññāmi, avippavuṭṭhoti taṁ maññāmi jānāmi.
avippavuṭṭhoti → avippavutthoti (bj) | avippavuṭṭhoti → avippaviṭṭho ti (pts) | avippavutthoti → avippavuṭṭhoti (bj: machasaṁ)
Evaṁ jānāmi evaṁ ājānāmi evaṁ vijānāmi evaṁ paṭivijānāmi evaṁ paṭivijjhāmīti—
paṭivijānāmi evaṁ paṭivijjhāmīti → paṭivijānāmīti (sya-all)
teneva maññāmi avippavāsaṁ.
Tenāha thero piṅgiyo—
thero piṅgiyo → piṅgiyatthero (sya-all)
“Passāmi naṁ manasā cakkhunāva, rattindivaṁ brāhmaṇa appamatto;
cakkhunāva rattindivaṁ → cakkhunā vā rattiṁ divaṁ (bj) | cakkhunāva → cakkhunā vā (sya-all) Namassamāno vivasemi rattiṁ, teneva maññāmi avippavāsan”ti.
vivasemi → vivasāmi (sya-all)
Saddhā ca pīti ca mano sati ca, Nāpentime gotamasāsanamhā;
sati ca → satī ca (bj, pts-vp-pli1) | pīti → pītī (bj, pts) | sati → satī (bj, pts) | ca → satimatā (bj: sī.pana) | pītī → pīti MSS. (Ba). (pts note) | satī → sati Sc T. (pts note) nāpentime → nāmentime (sya-all) | āpenti → nāmenti T. ----------------------------------- (pts note) Yaṁ yaṁ disaṁ vajati bhūripañño, Sa tena teneva natohamasmi.
vajati → yaṁ yaṁ disaṁ bhajati (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi)
Saddhā ca pīti ca mano sati cāti.
pīti → pītī (bj) | sati cāti saddhāti → satīcātisaddhāti (bj) | ca → (pts)
Saddhāti yā ca bhagavantaṁ ārabbha saddhā saddahanā okappanā abhippasādo saddhā saddhindriyaṁ saddhābalaṁ.
saddahanā → saddhahanā (mr) | abhippasādo → atippasādo (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi) | saddahanā → saddhahanā (cck: ka.)
Pītīti yā bhagavantaṁ ārabbha pīti pāmojjaṁ modanā āmodanā pamodanā hāso pahāso vitti tuṭṭhi odagyaṁ attamanatā cittassa.
pāmojjaṁ → pāmujjaṁ (sya-all) | modanā → idaṁ padaṁ bj potthake | modanā → (bj) | yā → yā ca (sya-all) | āmodanā → (sya-all) | hāso pahāso → (sya-all) | tuṭṭhi → (sya-all) | attamanatā → attamanatā atippasādanatā (sya-all) | pāmojjaṁ → pāmujjaṁ (bj: __sahā__) | āmodanā → modanā āmodanā (bj: machasaṁ) | pāmojjaṁ → pāmujjaṁ (cck: syā.)
Manoti yañca bhagavantaṁ ārabbha cittaṁ mano mānasaṁ hadayaṁ paṇḍaraṁ mano manāyatanaṁ manindriyaṁ viññāṇaṁ viññāṇakkhandho tajjā manoviññāṇadhātu.
Satīti yā bhagavantaṁ ārabbha sati anussati sammāsatīti—
yā → yā ca (sya-all)
saddhā ca pīti ca mano sati ca.
pīti → pītī (bj) | sati ca nāpentime → satīca nāpenti me (bj)
Nāpentime gotamasāsanamhāti ime cattāro dhammā gotamasāsanā buddhasāsanā jinasāsanā tathāgatasāsanā arahantasāsanā nāpenti na gacchanti na vijahanti na vināsentīti—
tathāgatasāsanā → tathāgatasāsanā devadevasāsanā (bj) | arahantasāsanā → arahantasāsanā nāpentīti (bj) | nāpentime → nāmentime (sya-all) | nāpenti → nāmenti nāgacchanti (sya-all) | gacchanti na vijahanti → vijjahanti (sya-all)
nāpentime gotamasāsanamhā.
nāpentime → nāmentime (sya-all)
Yaṁ yaṁ disaṁ vajati bhūripaññoti.
Yaṁ yaṁ disanti puratthimaṁ vā disaṁ pacchimaṁ vā disaṁ dakkhiṇaṁ vā disaṁ uttaraṁ vā disaṁ vajati gacchati kamati abhikkamati.
abhikkamati → atikkamati (sya-all)
Bhūripaññoti bhūripañño mahāpañño tikkhapañño puthupañño hāsapañño javanapañño nibbedhikapañño.
Bhūri vuccati pathavī.
pathavī bhagavā → paṭhavī (bj)
Bhagavā tāya pathavisamāya paññāya vipulāya vitthatāya samannāgatoti—
pathavisamāya → paṭhavisamāya (bj)
yaṁ yaṁ disaṁ vajati bhūripañño.
disaṁ → (bj)
Sa tena teneva natohamasmīti so yena buddho tena teneva nato tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyoti—
tappoṇo tappabbhāro → tappono tappabhāro (bj) | tadadhipateyyoti → tadādhipateyyoti (sya-all)
sa tena teneva natohamasmi.
Tenāha thero piṅgiyo—
thero piṅgiyo → piṅgiyatthero (sya-all)
“Saddhā ca pīti ca mano sati ca, nāpentime gotamasāsanamhā;
pīti → pītī (bj) | sati → satī (bj) nāpentime → nāmentime (sya-all) Yaṁ yaṁ disaṁ vajati bhūripañño, sa tena teneva natohamasmī”ti.
Jiṇṇassa me dubbalathāmakassa, Teneva kāyo na paleti tattha;
paleti → pareti (bj: a.nid) Saṅkappayantāya vajāmi niccaṁ, Mano hi me brāhmaṇa tena yutto.
saṅkappayantāya → saṅkappayattāya (bj, pts) | saṅkappayattāya → saṅkappayantāya (bj: machasaṁ, syā) | saṅkappayattāya → -ayantāya Br T (Cb Bam). ----------------------------------- (pts note)
Jiṇṇassa me dubbalathāmakassāti jiṇṇassa vuḍḍhassa mahallakassa addhagatassa vayoanuppattassa.
dubbalathāmakassāti → dubbalathāmakassātijiṇṇassāti (bj, sya-all) | vuḍḍhassa → vuddhassa (bj) | vayoanuppattassa → vayoanuppattassāti jiṇṇassa (sya-all)
Dubbalathāmakassāti dubbalathāmakassa appathāmakassa parittathāmakassāti—
jiṇṇassa me dubbalathāmakassa.
Teneva kāyo na paleti tatthāti kāyo yena buddho tena na paleti na vajati na gacchati nātikkamatīti—
nātikkamatīti → nābhikkamatīti (bj, sya-all)
teneva kāyo na paleti tattha.
Saṅkappayantāya vajāmi niccanti saṅkappagamanena vitakkagamanena ñāṇagamanena paññāgamanena buddhigamanena vajāmi gacchāmi atikkamāmīti—
saṅkappayantāya → saṅkappayattāya (bj) | niccanti saṅkappagamanena vitakkagamanena → niccantisaṅkappagamanena citakkagamanena (bj) | atikkamāmīti saṅkappayantāya → abhikkamāmīti saṅkappayattāya (bj) | atikkamāmīti → abhikkamāmīti (sya-all)
saṅkappayantāya vajāmi niccaṁ.
Mano hi me brāhmaṇa tena yuttoti.
Manoti yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjā manoviññāṇadhātu.
Mano hi me brāhmaṇa tena yuttoti mano yena buddho tena yutto payutto saṁyuttoti—
mano hi me → (sya-all) | mano → mano mama (sya-all) | payutto → (sya-all)
mano hi me brāhmaṇa tena yutto.
Tenāha thero piṅgiyo—
thero piṅgiyo → piṅgiyatthero (sya-all)
“Jiṇṇassa me dubbalathāmakassa, teneva kāyo na paleti tattha; Saṅkappayantāya vajāmi niccaṁ, mano hi me brāhmaṇa tena yutto”ti.
saṅkappayantāya → saṁkappayattāya (bj)
Paṅke sayāno pariphandamāno, Dīpā dīpaṁ upallaviṁ;
upallaviṁ → upaplaviṁ (bj snp5.19:131 [Pārāyanānugītigāthā]) | dīpaṁ → disādisaṁ (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi) | upaplaviṁ → upallapiṁ (bj: machasaṁ) | dīpaṁ → disā disaṁ (for dipā . .) Sc. (pts note) | upallaviṁ → sic MSS. (Ba[i]m); upaplaviṁ Sn; Pj. conj. (: uppalaviṁ Skgn; upallaviṁ Ba). ----------------------------------- (pts note) Athaddasāsiṁ sambuddhaṁ, Oghatiṇṇamanāsavaṁ.
Paṅke sayāno pariphandamānoti.
Paṅke sayānoti kāmapaṅke kāmakaddame kāmakilese kāmabaḷise kāmapariḷāhe kāmapalibodhe semāno sayamāno vasamāno āvasamāno parivasamāno ti—
kāmabaḷise → kāmapalipe (bj); kāmabalise (sya-all) | vasamāno āvasamāno parivasamāno → avasemāno parisemāno (sya-all) | kāmapalibodhe → kāmapaḷibodhe (bj) | kāmapalipe → kāmabaḷise (bj: machasaṁ, syā); kāmapalise (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi) | parivasamāno → avasemāno parisemāno (cck: syā.)
paṅke sayāno.
Pariphandamānoti taṇhāphandanāya phandamāno,
taṇhāphandanāya → taṇhāphandānāya (bj)
diṭṭhiphandanāya phandamāno,
kilesaphandanāya phandamāno,
payogaphandanāya phandamāno,
vipākaphandanāya phandamāno,
manoduccaritaphandanāya phandamāno,
manoduccaritaphandanāya → duccaritaphandanāya (sya-all)
ratto rāgena phandamāno,
duṭṭho dosena phandamāno,
mūḷho mohena phandamāno,
vinibandho mānena phandamāno,
vinibandho → vinibaddho (bj) | vinibaddho → vinibandho (bj: machasaṁ, syā, sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi)
parāmaṭṭho diṭṭhiyā phandamāno,
vikkhepagato uddhaccena phandamāno,
aniṭṭhaṅgato vicikicchāya phandamāno,
thāmagato anusayehi phandamāno,
lābhena phandamāno,
alābhena phandamāno,
yasena phandamāno,
ayasena phandamāno,
pasaṁsāya phandamāno,
nindāya phandamāno,
sukhena phandamāno,
dukkhena phandamāno,
jātiyā phandamāno,
jarāya phandamāno,
byādhinā phandamāno,
maraṇena phandamāno,
sokaparidevadukkhadomanassupāyāsehi phandamāno,
sokaparidevadukkhadomanassupāyāsehi → sokaparideva dukkhadomanassūpāyāsehi (bj)
nerayikena dukkhena phandamāno,
tiracchānayonikena dukkhena phandamāno,
pettivisayikena dukkhena phandamāno,
pettivisayikena → pittivisayikena (sya-all) | pettivisayikena → pittivisasikena (bj: sī.pana)
mānusikena dukkhena …pe…
mānusikena → mānusakena (bj, sya-all) | mānusakena → manussakena (bj: machasaṁ, sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi); mānusikene (bj: machasaṁ)
gabbhokkantimūlakena dukkhena …
dukkhena → dukkhena phandamāno (bj)
gabbhaṭṭhitimūlakena dukkhena …
dukkhena → dukkhena phandamāno (bj)
gabbhavuṭṭhānamūlakena dukkhena …
jātassūpanibandhakena dukkhena …
jātassūpanibandhakena → phandamāno jātassupanibandhakena (bj); jātassupanibandhakena (sya-all)
jātassa parādheyyakena dukkhena …
attūpakkamena dukkhena …
attūpakkamena → attupakkamena (sya-all)
parūpakkamena dukkhena …
parūpakkamena → parupakkamena (sya-all) | dukkhena → dukkhena dukkhadukkhena (sya-all)
saṅkhāradukkhena …
vipariṇāmadukkhena …
vipariṇāmadukkhena → viparināmadukkhena (bj)
cakkhurogena dukkhena …
sotarogena dukkhena …
ghānarogena dukkhena …
jivhārogena dukkhena …
kāyarogena dukkhena …
sīsarogena dukkhena …
kaṇṇarogena dukkhena …
mukharogena dukkhena …
dantarogena dukkhena …
oṭṭharogena dukkhena …
kāsena …
sāsena …
pināsena …
ḍāhena …
ḍāhena → ḍahena (bj, sya-all); dāhena (mr) | ḍahena → ḍāhena (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi, machasaṁ) | ḍāhena → dāhena (ka.) mahāni. 11 (cck note)
jarena …
kucchirogena …
mucchāya …
pakkhandikāya …
pakkhandikāya → pakkandikāya (bj)
sūlāya …
sūlāya → sulāya (sya-all)
visūcikāya …
visūcikāya → visucīkāya (bj)
kuṭṭhena …
gaṇḍena …
kilāsena …
sosena …
apamārena …
dadduyā …
kaṇḍuyā …
kacchuyā …
rakhasāya …
vitacchikāya …
lohitapittena …
lohitapittena → lohitena. pittena (sya-all, mr) | lohitapittena → lohitena pittena (sya-all) | lohitapittena → lohitena pittena (bj: sī.pana, sī.vipi, sī.kayi, syā) | lohitapittena → lohitena. pittena (cck: syā. ka.)
madhumehena …
aṁsāya …
piḷakāya …
bhagandalāya …
bhagandalāya → bhagandalena (bj, csp1ed) | bhagandalāya → bhagandalena (cck) | bhagandalena → bhagandalāya (cck: syā.)
pittasamuṭṭhānena ābādhena …
semhasamuṭṭhānena ābādhena …
vātasamuṭṭhānena ābādhena …
sannipātikena ābādhena …
utupariṇāmajena ābādhena …
visamaparihārajena ābādhena …
opakkamikena ābādhena …
kammavipākajena ābādhena …
sītena …
uṇhena …
jighacchāya …
pipāsāya …
uccārena …
passāvena …
ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassena dukkhena …
ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassena → ḍaṁsamakasavātātapasiriṁsapasamphassena (bj) | ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassena dukkhena → ḍaṁsamakasavātātapasiriṁsapasamphassehi (sya-all)
mātumaraṇena dukkhena …
pitumaraṇena dukkhena …
pitumaraṇena → pitumaraṇena dukkhena bhātumaraṇena dukkhena bhaginīmaraṇena (sya-all)
puttamaraṇena dukkhena …
dhītumaraṇena dukkhena …
ñātibyasanena dukkhena …
bhogabyasanena dukkhena …
rogabyasanena dukkhena …
sīlabyasanena dukkhena …
diṭṭhibyasanena dukkhena phandamāno pariphandamāno pavedhamāno sampavedhamānoti—
pariphandamāno → samphandamāno vipphandamāno vedhamāno (bj)
paṅke sayāno pariphandamāno.
Dīpā dīpaṁ upallavinti satthārato satthāraṁ dhammakkhānato dhammakkhānaṁ gaṇato gaṇaṁ diṭṭhiyā diṭṭhiṁ paṭipadāya paṭipadaṁ maggato maggaṁ pallaviṁ upallaviṁ sampallavinti—
upallavinti → upapalavinti (bj) | paṭipadāya → paṭipadāto (sya-all) | pallaviṁ → (sya-all) | sampallavinti → samupallavinti (sya-all) | diṭṭhiyā → diṭṭhiya (pts)
dīpā dīpaṁ upallaviṁ.
Athaddasāsiṁ sambuddhanti.
Athāti padasandhi padasaṁsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṁ—
padapāripūrī → padapāripūri (bj) | padānupubbatā → pubbatā metaṁ athāti (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi)
athāti.
Addasāsinti addasaṁ addakkhiṁ apassiṁ paṭivijjhiṁ.
paṭivijjhiṁ → paṭivijjhaṁ (bj)
Buddhoti yo so bhagavā sayambhū anācariyako …pe…
buddhoti → sambuddhanti (sya-all) | sayambhū anācariyako → (sya-all)
sacchikā paññatti, yadidaṁ buddhoti—
athaddasāsiṁ sambuddhaṁ.
Oghatiṇṇamanāsavanti.
Oghatiṇṇanti bhagavā kāmoghaṁ tiṇṇo,
bhavoghaṁ tiṇṇo,
diṭṭhoghaṁ tiṇṇo,
avijjoghaṁ tiṇṇo,
sabbasaṁsārapathaṁ tiṇṇo uttiṇṇo nitthiṇṇo atikkanto samatikkanto vītivatto,
nitthiṇṇo → nittiṇṇo (bj, sya-all) | sabbasaṁsārapathaṁ tiṇṇo → (sya-all)
so vutthavāso ciṇṇacaraṇo …pe… jātimaraṇasaṁsāro,
vutthavāso → vuṭṭhavāso (sya-all) | jātimaraṇasaṁsāro → jātijarāmaraṇasaṁsāro (sya-all)
natthi tassa punabbhavoti—
oghatiṇṇaṁ.
Anāsavanti cattāro āsavā—
kāmāsavo, bhavāsavo, diṭṭhāsavo, avijjāsavo.
Te āsavā buddhassa bhagavato pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā.
anabhāvaṅkatā → anabhāvakatā (bj) | anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā → anabhāvaṅgatā āyatiṁanuppādadhammā (sya-all)
Tasmā buddho anāsavoti—
anāsavoti → anāsavāti (cck)
oghatiṇṇamanāsavaṁ.
Tenāha thero piṅgiyo—
thero piṅgiyo → piṅgiyatthero (sya-all)
“Paṅke sayāno pariphandamāno, dīpā dīpaṁ upallaviṁ;
dīpā dīpaṁ upallaviṁ → dīpādīpaṁ upaplaviṁ (bj) | upaplaviṁ → pallaviṁ upallaviṁ sampallaviṁ (bj: machasaṁ) Athaddasāsiṁ sambuddhaṁ, oghatiṇṇamanāsavan”ti.
Yathā ahū vakkali muttasaddho, Bhadrāvudho āḷavigotamo ca;
ahū → ahu (bj, pts) āḷavigotamo → ālavi gotamo (bj); āḷavi gotamo (snp5.19:132 [Pārāyanānugītigāthā]) Evameva tvampi pamuñcassu saddhaṁ, Gamissasi tvaṁ piṅgiya maccudheyyassa pāraṁ.
tvaṁ → tvampi (bj)
Yathā ahū vakkali muttasaddho, bhadrāvudho āḷavigotamo cāti yathā vakkalitthero saddho saddhāgaruko saddhāpubbaṅgamo saddhādhimutto saddhādhipateyyo arahattappatto, yathā bhadrāvudho thero saddho saddhāgaruko saddhāpubbaṅgamo saddhādhimutto saddhādhipateyyo arahattappatto, yathā āḷavigotamo thero saddho saddhāgaruko saddhāpubbaṅgamo saddhādhimutto saddhādhipateyyo arahattappattoti—
vakkalitthero → vakkalithero (bj); vakkali (sya-all) | saddho → muttasaddho (bj, sya-all) | ahū → ahu (bj); (pts) | āḷavigotamo → ālavigotamo (bj) | vakkalitthero saddho → vakkalithero muttasaddho (bj); vakkali muttasaddho (sya-all) | thero saddho → muttasaddho (sya-all) | muttasaddho → saddho (bj: machasaṁ) | mutto → saddhāvimutto (bj: sī.pana) | vakkalitthero → vakkali (cck: syā.)
yathā ahū vakkali muttasaddho bhadrāvudho āḷavigotamo ca.
ahū → ahu (bj) | āḷavigotamo → ālavigotamo (bj)
Evameva tvampi pamuñcassu saddhanti evameva tvaṁ saddhaṁ muñcassu pamuñcassu sampamuñcassu adhimuñcassu okappehi.
saddhanti evameva tvaṁ → saddhantievameva tvampi (bj) | saddhanti evameva tvaṁ saddhaṁ → (pts) | tvampi → tvaṁ (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi, machasaṁ)
“Sabbe saṅkhārā aniccā”ti saddhaṁ muñcassu pamuñcassu sampamuñcassu adhimuñcassu okappehi.
“Sabbe saṅkhārā dukkhā”ti …pe…
“sabbe dhammā anattā”ti saddhaṁ muñcassu pamuñcassu sampamuñcassu adhimuñcassu okappehi …pe…
adhimuñcassu → adhimuccassu (bj)
“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti saddhaṁ muñcassu pamuñcassu, sampamuñcassu adhimuñcassu okappehīti—
adhimuñcassu → adhimuccassu (bj)
evameva tvampi pamuñcassu saddhaṁ.
pamuñcassu → pamuccassu (bj)
Gamissasi tvaṁ piṅgiya maccudheyyassa pāranti maccudheyyaṁ vuccanti kilesā ca khandhā ca abhisaṅkhārā ca.
vuccanti → vuccati (bj) | maccudheyyaṁ → maccudheyyā (sya-all)
Maccudheyyassa pāraṁ vuccati amataṁ nibbānaṁ, yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.
sabbūpadhipaṭinissaggo → sabbupadhipaṭinissaggo (sya-all)
Gamissasi tvaṁ piṅgiya maccudheyyassa pāranti tvaṁ pāraṁ gamissasi, pāraṁ adhigamissasi, pāraṁ phassissasi, pāraṁ sacchikarissasīti—
phassissasi → passissasi (bj) | pāraṁ → (sya-all) | pāraṁ phassissasi pāraṁ → phusissasi (sya-all)
gamissasi tvaṁ piṅgiya maccudheyyassa pāraṁ.
Tenāha bhagavā—
“Yathā ahū vakkali muttasaddho, bhadrāvudho āḷavigotamo ca;
ahū → ahu (bj) āḷavigotamo → ālavigotamo (bj) Evameva tvampi pamuñcassu saddhaṁ, gamissasi tvaṁ piṅgiya maccudheyyassa pāran”ti.
Esa bhiyyo pasīdāmi, Sutvāna munino vaco;
bhiyyo → bhīyo (bj) Vivaṭṭacchado sambuddho, Akhilo paṭibhānavā.
Vivaṭṭacchado → vivattacchado (bj); vivaṭacchado (sya-all); vivaṭacchadano (mr) | vivaṭṭacchado → vivattacchado (bj) | vivattacchado → vivattacchaddo (bj: sī.pana); vivaṭṭacchado (bj: machasaṁ) | Vivaṭacchado → vivaṭacchadano (ka.) saddanītipadamālā oloketabbā (cck note) | vivaṭacchado → sic MSS.; cp. 1003; vivattacchaddo Sn. ----------------------------------- (pts note) paṭibhānavā → paṭibhāṇavā (sya-all) | paṭibhānavā → paṭibhāṇavā (cck: syā.)
Esa bhiyyo pasīdāmīti esa bhiyyo pasīdāmi, bhiyyo bhiyyo saddahāmi, bhiyyo bhiyyo okappemi, bhiyyo bhiyyo adhimuccāmi;
bhiyyo pasīdāmīti esa bhiyyo → bhīyo pasīdāmītiesa bhīyo (bj) | bhiyyo bhiyyo → bhīyo bhīyo (bj); (sya-all); adhimuccāmi (sya-all) | bhiyyo bhiyyo adhimuccāmi → (sya-all)
“sabbe saṅkhārā aniccā”ti bhiyyo bhiyyo pasīdāmi, bhiyyo bhiyyo saddahāmi, bhiyyo bhiyyo okappemi, bhiyyo bhiyyo adhimuccāmi;
bhiyyo bhiyyo → bhīyo bhīyo (bj); (sya-all)
“sabbe saṅkhārā dukkhā”ti bhiyyo bhiyyo pasīdāmi …pe…
bhiyyo bhiyyo → bhīyo bhīyo (bj)
“sabbe dhammā anattā”ti bhiyyo bhiyyo pasīdāmi …pe…
bhiyyo bhiyyo → bhīyo bhīyo (bj)
“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti bhiyyo bhiyyo pasīdāmi, bhiyyo bhiyyo saddahāmi, bhiyyo bhiyyo okappemi, bhiyyo bhiyyo adhimuccāmīti—
bhiyyo bhiyyo → bhīyo bhīyo (bj)
esa bhiyyo pasīdāmi.
bhiyyo → bhīyo (bj)
Sutvāna munino vacoti.
Munīti monaṁ vuccati ñāṇaṁ …pe… saṅgajālamaticca so muni.
muni → munī (bj) | ñāṇaṁ → ñāṇaṁ yā paññā pajānanā (sya-all)
Sutvāna munino vacoti tuyhaṁ vacanaṁ byappathaṁ desanaṁ anusāsanaṁ anusiṭṭhaṁ sutvāna uggahetvāna upadhārayitvāna upalakkhayitvānāti—
anusiṭṭhaṁ → anusiṭṭhiṁ (bj) | upalakkhayitvānāti → upalakkhiyitvānāti (bj) | anusiṭṭhiṁ → anusandhiṁ (bj: sī.pana, sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi); anusiṭṭhaṁ (bj: machasaṁ) | sutvāna → sutvā sunitvā uggahetvā upadhāretvā (bj: sī.pana)
sutvāna munino vaco.
Vivaṭṭacchado sambuddhoti.
vivaṭṭacchado sambuddhoti chadananti → vivattacchado sambuddhotichadananti (bj)
Chadananti pañca chadanāni—
chadanāni → chadanānīti (bj)
taṇhāchadanaṁ, diṭṭhichadanaṁ, kilesachadanaṁ, duccaritachadanaṁ, avijjāchadanaṁ.
Tāni chadanāni buddhassa bhagavato vivaṭāni viddhaṁsitāni samugghāṭitāni pahīnāni samucchinnāni vūpasantāni paṭippassaddhāni abhabbuppattikāni ñāṇagginā daḍḍhāni.
samugghāṭitāni → ugghaṭitāni samugghaṭitāni (bj); samugghātitāni (sya-all) | vivaṭāni → vigatāni (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi)
Tasmā buddho vivaṭṭacchado.
vivaṭṭacchado → vivattacchado (bj)
Buddhoti yo so bhagavā …pe… sacchikā paññatti, yadidaṁ buddhoti—
vivaṭṭacchado sambuddho.
vivaṭṭacchado → vivattacchado (bj)
Akhilo paṭibhānavāti.
paṭibhānavāti → paṭibhāṇavāti (sya-all)
Akhiloti rāgo khilo, doso khilo, moho khilo, kodho khilo, upanāho …pe… sabbākusalābhisaṅkhārā khilā.
upanāho → upanāho khilo (bj, sya-all)
Te khilā buddhassa bhagavato pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā.
anabhāvaṅkatā → anabhāvakatā (bj) | anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā → anabhāvaṅgatā āyatiṁanuppādadhammā (sya-all) | anabhāvakatā → anabhāvaṁgatā (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi, machasaṁ, syā)
Tasmā buddho akhilo.
Paṭibhānavāti tayo paṭibhānavanto—
paṭibhānavāti → paṭibhāṇavāti (sya-all)
pariyattipaṭibhānavā, paripucchāpaṭibhānavā, adhigamapaṭibhānavā.
Katamo pariyattipaṭibhānavā?
pariyattipaṭibhānavā → pariyattipaṭibhāṇavā (sya-all)
Idhekaccassa buddhavacanaṁ pariyāputaṁ hoti suttaṁ geyyaṁ veyyākaraṇaṁ gāthā udānaṁ itivuttakaṁ jātakaṁ abbhutadhammaṁ vedallaṁ.
buddhavacanaṁ → pakatiyā (bj, mr) | pariyāputaṁ → pariyāpuṭaṁ (sya-all, mr) | veyyākaraṇaṁ gāthā → vyākaraṇaṁ gāthaṁ (bj) | abbhutadhammaṁ → abbhūtadhammaṁ (sya-all) | pakatiyā → buddhavacanaṁ pakatiyā (bj: machasaṁ) | pariyāputaṁ → pariyā sumaṁ (bj: syā) | buddhavacanaṁ → pakatiyā (cck: ka.) | pariyāputaṁ → pariyāpuṭaṁ (cck: syā. ka.)
Tassa pariyattiṁ nissāya paṭibhāti—
paṭibhāti → paṭibhāyati (mr) | paṭibhāti → paṭibhāyati (cck: ka.)
ayaṁ pariyattipaṭibhānavā.
pariyattipaṭibhānavā → pariyattipaṭibhāṇavā (sya-all)
Katamo paripucchāpaṭibhānavā?
paripucchāpaṭibhānavā → paripucchāpaṭibhāṇavā (sya-all)
Idhekacco paripucchitā hoti atthe ca ñāye ca lakkhaṇe ca kāraṇe ca ṭhānāṭhāne ca.
paripucchitā → paripucchito (bj)
Tassa paripucchaṁ nissāya paṭibhāti—
ayaṁ paripucchāpaṭibhānavā.
paripucchāpaṭibhānavā → paripucchāpaṭibhāṇavā (sya-all)
Katamo adhigamapaṭibhānavā?
adhigamapaṭibhānavā → adhigamapaṭibhāṇavā (sya-all)
Idhekaccassa adhigatā honti cattāro satipaṭṭhānā, cattāro sammappadhānā, cattāro iddhipādā, pañcindriyāni, pañca balāni, satta bojjhaṅgā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, cattāro ariyamaggā, cattāri sāmaññaphalāni, catasso paṭisambhidāyo, cha abhiññāyo.
cattāro → cattāro ca (bj) | cattāri → cattāri ca (bj) | cha → cha ca (bj)
Tassa attho ñāto, dhammo ñāto, nirutti ñātā.
Atthe ñāte attho paṭibhāti, dhamme ñāte dhammo paṭibhāti, niruttiyā ñātāya nirutti paṭibhāti.
Imesu tīsu ñāṇesu ñāṇaṁ paṭibhānapaṭisambhidā.
ñāṇesu → (sya-all) | paṭibhānapaṭisambhidā → paṭibhāṇapaṭisambhidā (sya-all)
Bhagavā imāya paṭibhānapaṭisambhidāya upeto samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato.
upāgato samupāgato → upagato samupagato (bj) | samupapanno → sampanno (bj) | paṭibhānapaṭisambhidāya → paṭisambhidāya (sya-all)
Tasmā buddho paṭibhānavā.
paṭibhānavā → paṭibhāṇavā (sya-all)
Yassa pariyatti natthi, paripucchā natthi, adhigamo natthi, kiṁ tassa paṭibhāyissatīti—
akhilo paṭibhānavā.
paṭibhānavā → paṭibhāṇavā (sya-all)
Tenāha thero piṅgiyo—
thero piṅgiyo → piṅgiyatthero (sya-all)
“Esa bhiyyo pasīdāmi, sutvāna munino vaco;
bhiyyo → bhīyo (bj) Vivaṭṭacchado sambuddho, akhilo paṭibhānavā”ti.
vivaṭṭacchado → vivattacchado (bj) paṭibhānavāti → paṭibhāṇavāti (sya-all)
Adhideve abhiññāya, Sabbaṁ vedi paroparaṁ;
Adhideve → atideve (mr) | Adhideve → atideve (cck: ka.) paroparaṁ → parovaraṁ (sya-all); varovaraṁ (snp5.19:134 [Pārāyanānugītigāthā]) | paroparaṁ → parovaraṁ (cck: sī. aṭṭha.) | paroparaṁ → line 2 om. Scp; parovaraṁ Sn. (cp. 1048). ----------------------------------- (pts note) Pañhānantakaro satthā, Kaṅkhīnaṁ paṭijānataṁ.
Adhideve abhiññāyāti.
Devāti tayo devā—
sammutidevā, upapattidevā, visuddhidevā.
sammutidevā → sammatidevā (sya-all) | upapattidevā → uppattidevā (bj); upapattidevā ca (sya-all) | sammutidevā → sammatidevā ca (sya-all) | visuddhidevā → visuddhidevā ca (sya-all) | sammutidevā → sammabhidevā (cck: syā.)
Katame sammutidevā?
sammutidevā sammutidevā vuccanti → sammatidevā (sya-all)
Sammutidevā vuccanti rājāno ca rājakumāro ca deviyo ca.
Sammutidevā vuccanti rājāno → katame sammatidevā rājāno (sya-all) | rājakumāro → rājakumārā (bj, sya-all) | rājāno → katame sammatidevā rājāno (syā.) evamuparipi (cck note)
Ime vuccanti sammutidevā.
ime → ime sammatidevā (sya-all) | sammutidevā → (sya-all)
Katame upapattidevā?
upapattidevā upapattidevā → uppattidevā uppattidevā (bj)
Upapattidevā vuccanti cātumahārājikā devā tāvatiṁsā devā …pe… brahmakāyikā devā, ye ca devā taduttari.
upapattidevā vuccanti cātumahārājikā → cātummahārājikā (sya-all) | taduttari → tatrupari (sya-all)
Ime vuccanti upapattidevā.
upapattidevā → uppattidevā (bj)
Katame visuddhidevā?
Visuddhidevā vuccanti tathāgatā tathāgatasāvakā arahanto khīṇāsavā, ye ca paccekasambuddhā.
visuddhidevā vuccanti tathāgatā → (sya-all)
Ime vuccanti visuddhidevā.
Bhagavā sammutideve adhidevāti abhiññāya upapattideve adhidevāti abhiññāya, visuddhideve adhidevāti abhiññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti—
upapattideve → uppattideve (bj) | sammutideve → sammatideve (sya-all) | tīrayitvā → tirayitvā (sya-all) | adhidevāti → atidevāti (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi) | adhidevāti → atidevāti (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi)
adhideve abhiññāya.
Sabbaṁ vedi paroparanti bhagavā attano ca paresañca adhidevakare dhamme vedi aññāsi aphassi paṭivijjhi.
aphassi paṭivijjhi → apassi paṭivijjha (bj) | paroparanti → parovaranti (sya-all) | aphassi → aphusi (sya-all) | apassi → passi (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi)
Katame attano adhidevakarā dhammā?
Sammāpaṭipadā anulomapaṭipadā apaccanīkapaṭipadā anvatthapaṭipadā dhammānudhammapaṭipadā sīlesu paripūrakāritā indriyesu guttadvāratā bhojane mattaññutā jāgariyānuyogo satisampajaññaṁ cattāro satipaṭṭhānā …pe… ariyo aṭṭhaṅgiko maggo.
anvatthapaṭipadā → (sya-all) | paripūrakāritā → paripūrikāritā (sya-all)
Ime vuccanti attano adhidevakarā dhammā.
Katame paresaṁ adhidevakarā dhammā?
Sammāpaṭipadā …pe… ariyo aṭṭhaṅgiko maggo.
Ime vuccanti paresaṁ adhidevakarā dhammā.
Evaṁ bhagavā attano ca paresañca adhidevakare dhamme vedi aññāsi aphassi paṭivijjhīti—
aphassi → apassi (bj); aphusi (sya-all) | apassi → passi (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi)
sabbaṁ vedi paroparaṁ.
paroparaṁ → parovaraṁ (sya-all)
Pañhānantakaro satthāti bhagavā pārāyanikapañhānaṁ antakaro pariyantakaro paricchedakaro parivaṭumakaro;
sabhiyapañhānaṁ antakaro pariyantakaro paricchedakaro parivaṭumakaro;
sabhiyapañhānaṁ → parisapañhānaṁ (sya-all); piṅgiyapañhānaṁ (mr) | antakaro → antaṁkaro (bj) | sabhiyapañhānaṁ → parisapañhānaṁ (cck: syā.); piṅgiyapañhānaṁ (cck: ka.)
sakkapañhānaṁ …pe…
suyāmapañhānaṁ …
bhikkhupañhānaṁ …
bhikkhunīpañhānaṁ …
upāsakapañhānaṁ …
upāsikāpañhānaṁ …
rājapañhānaṁ …
khattiyapañhānaṁ …
brāhmaṇapañhānaṁ …
vessapañhānaṁ …
suddapañhānaṁ …
devapañhānaṁ …
brahmapañhānaṁ antakaro pariyantakaro paricchedakaro parivaṭumakaroti—
pañhānantakaro.
Satthāti bhagavā satthavāho.
Yathā satthavāho satthe kantāraṁ tāreti, corakantāraṁ tāreti, vāḷakantāraṁ tāreti, dubbhikkhakantāraṁ tāreti, nirudakakantāraṁ tāreti uttāreti nittāreti patāreti, khemantabhūmiṁ sampāpeti;
nittāreti → nitthāreti (csp1ed) | nittāreti → nitthāreti (cck) | patāreti → (sya-all) | satthe → satthaṁ (bj: sī.pana) | khemantabhūmiṁ → khemantaṁ (bj: machasaṁ) | nitthāreti → nittāreti (cck: syā. ka.)
evameva bhagavā satthavāho satte kantāraṁ tāreti,
jātikantāraṁ tāreti, jarākantāraṁ …pe…
byādhikantāraṁ …
maraṇakantāraṁ …
sokaparidevadukkhadomanassupāyāsakantāraṁ tāreti,
rāgakantāraṁ tāreti,
dosakantāraṁ …
mohakantāraṁ …
mānakantāraṁ …
diṭṭhikantāraṁ …
kilesakantāraṁ …
duccaritakantāraṁ tāreti,
rāgagahanaṁ tāreti,
dosagahanaṁ …
dosagahanaṁ → dosagahanaṁ tāreti (cck, sya-all)
mohagahanaṁ …
diṭṭhigahanaṁ …
diṭṭhigahanaṁ kilesagahanaṁ duccaritagahanaṁ → tāreti diṭṭhikilesaduccaritagahanaṁ (sya-all)
kilesagahanaṁ …
duccaritagahanaṁ tāreti uttāreti nittāreti patāreti;
nittāreti → nitthāreti (cck) | patāreti khemantaṁ → khemantabhūmiṁ (sya-all)
khemantaṁ amataṁ nibbānaṁ sampāpetīti—
khemantaṁ → khemantabhūmiṁ (bj)
evampi bhagavā satthavāho.
evampi → evaṁ (sya-all)
Atha vā bhagavā netā vinetā anunetā paññāpetā nijjhāpetā pekkhatā pasādetāti, evaṁ bhagavā satthavāho.
pekkhatā → pekkhetā (bj) | evaṁ → evampi (bj, sya-all) | paññāpetā → paññapetā (cck); saññāpetā (sya-all) | pekkhetā → pekkhatā (bj: machasaṁ)
Atha vā bhagavā anuppannassa maggassa uppādetā, asañjātassa maggassa sañjanetā, anakkhātassa maggassa akkhātā, maggaññū maggavidū maggakovido maggānugā ca pana etarahi sāvakā viharanti pacchā samannāgatāti, evampi bhagavā satthavāhoti—
pana → panassa (bj) | panassa → maggānugāva pana (bj: machasaṁ)
pañhānantakaro satthā.
Kaṅkhīnaṁ paṭijānatanti sakaṅkhā āgantvā nikkaṅkhā sampajjanti, sallekhā āgantvā nillekhā sampajjanti, sadveḷhakā āgantvā nidveḷhakā sampajjanti, savicikicchā āgantvā nibbicikicchā sampajjanti, sarāgā āgantvā vītarāgā sampajjanti, sadosā āgantvā vītadosā sampajjanti, samohā āgantvā vītamohā sampajjanti, sakilesā āgantvā nikkilesā sampajjantīti—
sallekhā → salekhā (bj, sya-all) | nidveḷhakā → nidveḷahakā (cck) | savicikicchā → savecikicchā (sya-all) | nibbicikicchā → nibbecikicchā (sya-all) | nikkaṅkhā → nissaṅkā (bj: sī.pana) | salekhā → sallekhā (bj: machasaṁ)
kaṅkhīnaṁ paṭijānataṁ.
Tenāha thero piṅgiyo—
thero piṅgiyo → piṅgiyatthero (sya-all)
“Adhideve abhiññāya, sabbaṁ vedi paroparaṁ;
paroparaṁ → parovaraṁ (sya-all) Pañhānantakaro satthā, kaṅkhīnaṁ paṭijānatan”ti.
Asaṁhīraṁ asaṅkuppaṁ, Yassa natthi upamā kvaci;
asaṁhīraṁ → asaṁhiraṁ (sya-all) Addhā gamissāmi na mettha kaṅkhā, Evaṁ maṁ dhārehi adhimuttacittaṁ.
Asaṁhīraṁ asaṅkuppanti asaṁhīraṁ vuccati amataṁ nibbānaṁ.
asaṁhīraṁ → asaṁhiraṁ (sya-all)
Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.
sabbūpadhipaṭinissaggo → sabbupadhipaṭinissaggo (sya-all)
Asaṁhīranti rāgena dosena mohena kodhena upanāhena makkhena paḷāsena issāya macchariyena māyāya sāṭheyyena thambhena sārambhena mānena atimānena madena pamādena sabbakilesehi sabbaduccaritehi sabbapariḷāhehi sabbāsavehi sabbadarathehi sabbasantāpehi sabbākusalābhisaṅkhārehi asaṁhāriyaṁ nibbānaṁ niccaṁ dhuvaṁ sassataṁ avipariṇāmadhammanti—
paḷāsena → palāsena (bj) | asaṁhīranti → asaṁhiranti (sya-all) | sabbāsavehi sabbadarathehi → (sya-all) | nibbānaṁ → (sya-all)
asaṁhīraṁ.
asaṁhīraṁ → asaṁhiraṁ (sya-all)
Asaṅkuppanti asaṅkuppaṁ vuccati amataṁ nibbānaṁ.
Yo so sabbasaṅkhārasamatho …pe… nirodho nibbānaṁ.
Nibbānassa na uppādo paññāyati, vayo natthi, na tassa aññathattaṁ paññāyati.
Nibbānassa → yassa (bj, sya-all) | tassa aññathattaṁ → tassa aññadatthu (sya-all) | nibbānassa → yassa (bj) | paññāyati → paññāyati na (bj) | natthi → paññāyati (bj) | nibbānassa na → yassa (sya-all) | na → (sya-all) | Nibbānassa → yassa (cck: syā.) | aññathattaṁ → tassa aññadatthu (cck: syā.)
Nibbānaṁ niccaṁ dhuvaṁ sassataṁ avipariṇāmadhammanti—
asaṁhīraṁ asaṅkuppaṁ.
asaṁhīraṁ → asaṁhiraṁ (sya-all)
Yassa natthi upamā kvacīti.
Yassāti nibbānassa.
nibbānassa → nibbānassa (bj: machasaṁ)
Natthi upamāti upamā natthi, upanidhā natthi, sadisaṁ natthi, paṭibhāgo natthi, na atthi na saṁvijjati nupalabbhati.
atthi → santi (bj); sati (cck) | nupalabbhati → nūpalabbhati (bj); nupalabbhatīti natthi upamā (sya-all) | atthi na → (sya-all)
Kvacīti kvaci kimhici katthaci ajjhattaṁ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vāti—
yassa natthi upamā kvaci.
kvaci → tassa aññadatthu (bj: syā)
Addhā gamissāmi na mettha kaṅkhāti.
Addhāti ekaṁsavacanaṁ nissaṁsayavacanaṁ nikkaṅkhavacanaṁ advejjhavacanaṁ adveḷhakavacanaṁ niyogavacanaṁ apaṇṇakavacanaṁ aviraddhavacanaṁ avatthāpanavacanametaṁ—
niyogavacanaṁ → niyogavacanaṁ anvatthavacanaṁ (bj) | aviraddhavacanaṁ → aviruddhavacanaṁ (bj)
addhāti.
Gamissāmīti gamissāmi adhigamissāmi phassissāmi sacchikarissāmīti—
gamissāmīti → gamissāmīti addhā (sya-all) | phassissāmi → phusayissāmi (sya-all) | phassissāmi → passissāmi (bj: __macce__)
addhā gamissāmi.
Na mettha kaṅkhāti.
Etthāti nibbāne kaṅkhā natthi, vicikicchā natthi, dveḷhakaṁ natthi, saṁsayo natthi, na atthi na saṁvijjati nupalabbhati, pahīno samucchinno vūpasanto paṭippassaddho abhabbuppattiko ñāṇagginā daḍḍhoti—
atthi → santi (bj); sati (cck) | nupalabbhati → nūpalabbhati (bj) | etthāti → ettha (sya-all) | na atthi → (sya-all)
addhā gamissāmi na mettha kaṅkhā.
Evaṁ maṁ dhārehi adhimuttacittanti.
adhimuttacittanti evaṁ → adhimuttacittantievaṁ (bj) | maṁ → (pts)
Evaṁ maṁ dhārehīti evaṁ maṁ upalakkhehi.
Adhimuttacittanti nibbānaninnaṁ nibbānapoṇaṁ nibbānapabbhāraṁ nibbānādhimuttanti—
adhimuttacittanti → cittaṁ (bj)
evaṁ maṁ dhārehi adhimuttacittanti.
adhimuttacittanti → adhimuttacittaṁ (sya-all)
Tenāha thero piṅgiyo—
thero piṅgiyo asaṁhīraṁ → piṅgiyatthero asaṁhiraṁ (sya-all)
“Asaṁhīraṁ asaṅkuppaṁ, yassa natthi upamā kvaci; Addhā gamissāmi na mettha kaṅkhā, evaṁ maṁ dhārehi adhimuttacittan”ti.