Find the Truth

In the Pāli Suttas and Vinaya

settings

{{table.suttaCol}} {{table.readCol}} {{table.titleCol}} {{table.wordsCol}} {{table.countCol}} {{table.mrCol}} {{table.linksCol}} {{table.typeCol}} {{table.quoteCol}}
{{table.wordCol}} {{table.textsCol}} {{table.matchesCol}} {{table.linksCol}}

{{results.variantsForLabel}}

Variants 1/2 columns Dictionary Multi-select Compass Help

Note:Translations, dictionaries and commentaries were not made by the Blessed One.Cross-check with Pali in 4 main nikayas.

  • Dīgha Nikāya 23Long Discourses 23

PāyāsisuttaWith Pāyāsi

Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts)
So I have heard.
ekaṁ samayaṁ āyasmā kumārakassapo kosalesu cārikaṁ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ pañcamattehi bhikkhusatehi yena setabyā nāma kosalānaṁ nagaraṁ tadavasari.
bhikkhusaṅghena → bhikkhusaṁghena (ms2005) | kumārakassapo → kumāra-kassapo (pts) | bhikkhusaṅghena → bhikkhu-saṁghena (pts) | pañcamattehi bhikkhusatehi → pañca-mattehi bhikkhu-satehi (pts) | setabyā → setavyā (pts) | tadavasari → tad avasari (pts)
At one time Venerable Kassapa the Prince was wandering in the land of the Kosalans together with a large Saṅgha of five hundred mendicants when he arrived at a Kosalan citadel named Setavyā.
Tatra sudaṁ āyasmā kumārakassapo setabyāyaṁ viharati uttarena setabyaṁ siṁsapāvane.
siṁsapāvane → sīsapāvane (sya-all, km) | setabyaṁ → setavyā (pts) | siṁsapāvane → sīsapāvane (cck: syā.) | kumārakassapo setabyāyaṁ → kumāra-kassapo setavyāyaṁ (pts) | setabyaṁ siṁsapāvane → setavyā siṁsapā-vane (pts)
He stayed in the rosewood grove to the north of Setavyā.

Tena kho pana samayena pāyāsi rājañño setabyaṁ ajjhāvasati sattussadaṁ satiṇakaṭṭhodakaṁ sadhaññaṁ rājabhoggaṁ raññā pasenadinā kosalena dinnaṁ rājadāyaṁ brahmadeyyaṁ.
pasenadinā kosalena → pasenadikosalena (pts) | pāyāsi rājañño → pāyāsirājañño (bjt) | setabyaṁ → setavyaṁ (pts) | rājabhoggaṁ → rāja-bhoggaṁ (pts) | pasenadinā kosalena → pasenadi-kosalena (pts) | rājadāyaṁ brahmadeyyaṁ → rāja-dāyaṁ brahma-deyyaṁ (pts)
Now at that time the chieftain Pāyāsi was living in Setavyā. It was a crown property given by King Pasenadi of Kosala, teeming with living creatures, full of hay, wood, water, and grain, a royal park endowed to a brahmin.

1. Pāyāsirājaññavatthu1. On Pāyāsi

Tena kho pana samayena pāyāsissa rājaññassa evarūpaṁ pāpakaṁ diṭṭhigataṁ uppannaṁ hoti:
pāyāsissa rājaññassa → pāyāsirājaññassa (pts) | pāyāsissa rājaññassa → pāyāsi-rājaññassa (pts) | diṭṭhigataṁ → diṭṭhi-gataṁ (pts)
Now at that time Pāyāsi had the following harmful misconception:
“itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj) | sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭakkaṭānaṁ (cck: sī. pī.) | itipi → iti pi (bjt) | itipi natthi paro loko natthi → iti pi n atthi paraloko n atthi (pts) | natthi → n atthi (pts) | vipākoti → vipāko ti (pts)
“There is no afterlife. No beings are reborn spontaneously. There’s no fruit or result of good and bad deeds.”

Assosuṁ kho setabyakā brāhmaṇagahapatikā:
setabyakā brāhmaṇagahapatikā → setavyakā brāhmaṇa-gahapatikā (pts)
The brahmins and householders of Setavyā heard,
“samaṇo khalu bho kumārakassapo samaṇassa gotamassa sāvako kosalesu cārikaṁ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ pañcamattehi bhikkhusatehi setabyaṁ anuppatto setabyāyaṁ viharati uttarena setabyaṁ siṁsapāvane.
siṁsapāvane → sīsapāvane (sya-all) | setabyaṁ → setavyā (pts) | bhikkhusaṅghena → bhikkhusaṁghena (ms2005) | kumārakassapo → kumāra-kassapo (pts) | bhikkhusaṅghena → bhikkhu-saṁghena (pts) | pañcamattehi bhikkhusatehi setabyaṁ → pañca-mattehi bhikkhu-satehi setavyaṁ (pts) | setabyāyaṁ → setavyāyaṁ (pts) | setabyaṁ siṁsapāvane → setavyā siṁsapā-vane (pts)
“It seems the ascetic Kassapa the Prince—a disciple of the ascetic Gotama—is staying in the rosewood grove to the north of Setavyā.
Taṁ kho pana bhavantaṁ kumārakassapaṁ evaṁ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato:
evaṁ kalyāṇo → evaṁkalyāṇo (th) | kumārakassapaṁ → kumāra-kassapaṁ (pts)
He has this good reputation:
‘paṇḍito byatto medhāvī bahussuto cittakathī kalyāṇapaṭibhāno vuddho ceva arahā ca.
vuddho → vudho (bj); buddho (sya-all, km, mr); vuḍḍho (pts1ed) | kalyāṇapaṭibhāno vuddho → kalyāṇapaṭibhāṇo buddho (sya-all) | vuddho → buddho (cck: syā. ka.)
‘He is astute, competent, intelligent, learned, a brilliant speaker, eloquent, mature, a perfected one.’
Sādhu kho pana tathārūpānaṁ arahataṁ dassanaṁ hotī’”ti.It’s good to see such perfected ones.” Atha kho setabyakā brāhmaṇagahapatikā setabyāya nikkhamitvā saṅghasaṅghī gaṇībhūtā uttarenamukhā gacchanti yena siṁsapāvanaṁ.
yena siṁsapāvanaṁ → yena sīsapāvanaṁ (sya-all, km); tenupasaṅkamanti (pts1ed) | saṅghasaṅghī → saṁghā saṁghī (pts) | siṁsapāvanaṁ → siṁsapāvanaṁ ten upasaṁkamanti (pts) | siṁsapāvanaṁ → yena siṁsapāvanaṁ, tenupasaṅkamanti (cck: sī. pī.) | saṅghasaṅghīgaṇībhūtā → saṅghāsaṅghīgaṇībhūtā (sya-all: sī.) | sīsapāvanaṁ → ito paraṁ sīhalapotthake tenupasaṅkamantīti dissati (sya-all note) | uttarenamukhā → uttarena mukhā (bjt) | atha kho → athakho (th) | setabyakā brāhmaṇagahapatikā setabyāya → setavyakā brāhmaṇa gahapatikā setavyāya (pts) | uttarenamukhā → uttarena-mukhā (pts) | siṁsapāvanaṁ → siṁsapā-vanaṁ ten upasaṁkamanti (pts)
Then, exiting Setavyā, they formed into companies and headed north to the grove.

Tena kho pana samayena pāyāsi rājañño uparipāsāde divāseyyaṁ upagato hoti.
divāseyyaṁ → divā-seyyaṁ (pts)
Now at that time the chieftain Pāyāsi had retired to the upper floor of his stilt longhouse for his midday nap.
Addasā kho pāyāsi rājañño setabyake brāhmaṇagahapatike setabyāya nikkhamitvā saṅghasaṅghī gaṇībhūte uttarenamukhe gacchante yena siṁsapāvanaṁ,
yena siṁsapāvanaṁ → tenupasaṅkamante (pts1ed) | yena siṁsapāvanaṁ → (sya-all) | saṅghasaṅghī → saṁghā saṁghī (pts) | siṁsapāvanaṁ → siṁsapāvanaṁ ten upasaṁkamante (pts) | siṁsapāvanaṁ → yena siṁsapāvanaṁ, tenupasaṅkamante (cck: sī. pī.) | gacchante → ito paraṁ sīhalapotthake tenupasaṅkamanteti dissati (sya-all note) | uttarenamukhe → uttarena mukhe (bjt) | saṅghasaṅghī gaṇībhūte → saṅghasaṅghīgaṇībhūte (th) | setabyake brāhmaṇagahapatike setabyāya → setavyake brāhmaṇa-gahapatike setavyāya (pts) | saṅghasaṅghī gaṇībhūte uttarenamukhe → saṁghā saṁghī gaṇī-bhūte uttarena-mukhe (pts) | siṁsapāvanaṁ → siṁsapā-vanaṁ ten upasaṁkamante (pts)
He saw the brahmins and householders heading north toward the grove,
disvā khattaṁ āmantesi:and addressed his butler, “kiṁ nu kho, bho khatte, setabyakā brāhmaṇagahapatikā setabyāya nikkhamitvā saṅghasaṅghī gaṇībhūtā uttarenamukhā gacchanti yena siṁsapāvanan”ti?
siṁsapāvananti → sīsapāvananti (sya-all) | saṅghasaṅghī → saṁghā saṁghī (pts) | siṁsapāvana’’nti → ettha pana sabbatthapi evameva dissati, natthi pāṭhantaraṁ (cck note) | kiṁ nu → kinnu (bjt) | uttarenamukhā → uttarena mukhā (bjt) | saṅghasaṅghī gaṇībhūtā → saṅghasaṅghīgaṇībhūtā (th) | kiṁ → kin (pts) | setabyakā brāhmaṇagahapatikā setabyāya → setavyakā brāhmaṇa-gahapatikā setavyāya (pts) | saṅghasaṅghī gaṇībhūtā uttarenamukhā → saṁghā saṁghī gaṇī-bhūtā uttarena-mukhā (pts) | siṁsapāvananti → siṁsapā-vanan ti (pts)
“My butler, why are the brahmins and householders heading north toward the grove?”

“Atthi kho, bho, samaṇo kumārakassapo, samaṇassa gotamassa sāvako kosalesu cārikaṁ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ pañcamattehi bhikkhusatehi setabyaṁ anuppatto setabyāyaṁ viharati uttarena setabyaṁ siṁsapāvane.
siṁsapāvane → sīsapāvane (sya-all) | setabyaṁ → setavyā (pts) | bhikkhusaṅghena → bhikkhusaṁghena (ms2005) | kumārakassapo → kumāra-kassapo (pts) | bhikkhusaṅghena → bhikkhu-saṁghena (pts) | pañcamattehi → pañca-mattehi (pts) | setabyaṁ → setavyaṁ (pts) | setabyāyaṁ → setavyāyaṁ (pts) | setabyaṁ siṁsapāvane → setavyā siṁsapā-vane (pts)
“The ascetic Kassapa the Prince—a disciple of the ascetic Gotama—is staying in the rosewood grove to the north of Setavyā.
Taṁ kho pana bhavantaṁ kumārakassapaṁ evaṁ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato:
evaṁ kalyāṇo → evaṁkalyāṇo (th) | kumārakassapaṁ → kumāra-kassapaṁ (pts)
He has this good reputation:
‘paṇḍito byatto medhāvī bahussuto cittakathī kalyāṇapaṭibhāno vuddho ceva arahā cā’ti.
arahā cā’ti → arahā ca (sya-all, km, mr) | byatto → viyatto (sya-all) | kalyāṇapaṭibhāno vuddho → kalyāṇapaṭibhāṇo buddho (sya-all) | cāti → ca (sya-all) | cā’ti → arahā ca (cck: syā. ka.) | byatto → vyatto (pts) | cittakathī → citta-kathī (pts) | vuddho ceva → vuḍḍho eva (pts)
‘He is astute, competent, intelligent, learned, a brilliant speaker, eloquent, mature, a perfected one.’
Tamete bhavantaṁ kumārakassapaṁ dassanāya upasaṅkamantī”ti.
Tamete → tamenaṁ te (bj, mr); tamenaṁ (pts1ed) | tamete → tamenaṁ te (bj); tam enaṁ (pts) | upasaṅkamantīti tena hi → upasaṅkamissantīti tenahi (sya-all) | Tamete → tamenaṁ te (cck: sī. ka.); tamenaṁ (cck: pī.) | kumārakassapaṁ → kumāra-kassapaṁ (pts) | upasaṅkamantīti → upasaṁkamantīti (pts)
They’re going to see that Kassapa the Prince.”

“Tena hi, bho khatte, yena setabyakā brāhmaṇagahapatikā tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā setabyake brāhmaṇagahapatike evaṁ vadehi:
tena hi → tenahi (th) | setabyakā brāhmaṇagahapatikā tenupasaṅkama upasaṅkamitvā setabyake brāhmaṇagahapatike → setavyakā brāhmaṇa-gahapatikā ten upasaṁkama upasaṁkamitvā setavyake brāhmaṇa-gahapatike (pts)
“Well then, go to the brahmins and householders and say to them:
‘pāyāsi, bho, rājañño evamāha—
evamāha → evam āha (pts)
‘Worthy sir, the chieftain Pāyāsi asks
āgamentu kira bhavanto, pāyāsipi rājañño samaṇaṁ kumārakassapaṁ dassanāya upasaṅkamissatī’ti.
upasaṅkamissatīti → upasaṅkamissati (bj) | pāyāsipi → pāyāsi pi (bjt) | pāyāsipi → pāyāsi (th, pts) | kumārakassapaṁ → kumāra-kassapaṁ (pts) | upasaṅkamissatīti → upasaṁkamissatīti (pts)
you to wait, as he will also go to see the ascetic Kassapa the Prince.’
Purā samaṇo kumārakassapo setabyake brāhmaṇagahapatike bāle abyatte saññāpeti:
kumārakassapo setabyake → kumāra-kassapo setavyake (pts) | abyatte → avyatte (pts)
Before Kassapa the Prince persuades those foolish and incompetent brahmins and householders that
‘itipi atthi paro loko, atthi sattā opapātikā, atthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj, pts) | paro loko → paraloko (pts) | itipi → iti pi (pts) | sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭa-dukkaṭānaṁ (pts) | vipākoti → vipāko ti (pts)
there is an afterlife, there are beings reborn spontaneously, and there is a fruit or result of good and bad deeds—
Natthi hi, bho khatte, paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj) | natthi → n atthi (pts) | paro loko natthi → paraloko n atthi (pts) | natthi sukatadukkaṭānaṁ → n atthi sukaṭa-dukkaṭānaṁ (pts) | vipākoti → vipāko ti (pts)
for none of these things are true!”

“Evaṁ, bho”ti kho so khattā pāyāsissa rājaññassa paṭissutvā yena setabyakā brāhmaṇagahapatikā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā setabyake brāhmaṇagahapatike etadavoca:
yena → tena (sya-all) | bhoti → bho ti (pts) | setabyakā brāhmaṇagahapatikā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā setabyake brāhmaṇagahapatike etadavoca → setavyakā brāhmaṇa-gahapatikā ten upasaṁkami upasaṁkamitvā setavyake brāhmaṇa-gahapatike etad avoca (pts)
“Yes, worthy sir,” replied the butler, and did as he was asked.
“pāyāsi, bho, rājañño evamāha, āgamentu kira bhavanto, pāyāsipi rājañño samaṇaṁ kumārakassapaṁ dassanāya upasaṅkamissatī”ti.
rājañño evamāha → rājāñño evam āha (pts) | pāyāsipi → pāyāsi pi (bjt) | pāyāsipi → pāyāsi (th, pts) | kumārakassapaṁ → kumāra-kassapaṁ (pts) | upasaṅkamissatīti → upasaṁkamissatīti (pts)

Atha kho pāyāsi rājañño setabyakehi brāhmaṇagahapatikehi parivuto yena siṁsapāvanaṁ yenāyasmā kumārakassapo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā kumārakassapena saddhiṁ sammodi, sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi.
yenāyasmā → yena āyasmā (bj) | sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all, pts) | siṁsapāvanaṁ → sīsapāvanaṁ (sya-all) | atha kho → athakho (th) | setabyakehi → setavyakehi (pts) | siṁsapāvanaṁ yenāyasmā kumārakassapo tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → siṁsapā-vanaṁ yen āyasmā kumāra-kassapo ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | kumārakassapena → kumāra-kassapena (pts)
Then Pāyāsi escorted by the brahmins and householders, went up to Kassapa the Prince, and exchanged greetings with him. When the greetings and polite conversation were over, he sat down to one side.
Setabyakāpi kho brāhmaṇagahapatikā appekacce āyasmantaṁ kumārakassapaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu;
setabyakāpi → setavyakā pi (pts) | brāhmaṇagahapatikā appekacce → brāhmaṇa-gahapatikā app ekacce (pts) | kumārakassapaṁ → kumāra-kassapaṁ (pts)
Before sitting down to one side, some of the brahmins and householders of Setavyā bowed, some exchanged greetings and polite conversation, some held up their cupped palms toward Kassapa the Prince, some announced their name and clan, while some kept silent.
appekacce āyasmatā kumārakassapena saddhiṁ sammodiṁsu;
appekacce → app ekacce (pts) | kumārakassapena → kumāra-kassapena (pts)
sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdiṁsu.
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all, pts)
Appekacce yenāyasmā kumārakassapo tenañjaliṁ paṇāmetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu.
appekacce yenāyasmā kumārakassapo tenañjaliṁ → app ekacce yen āyasmā kumāra-kassapo ten añjalim (pts)
Appekacce nāmagottaṁ sāvetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu.
appekacce nāmagottaṁ → app ekacce nāma-gottaṁ (pts)
Appekacce tuṇhībhūtā ekamantaṁ nisīdiṁsu.
appekacce tuṇhībhūtā → app ekacce tuṇhī-bhūtā (pts)

2. Natthikavāda2. Nihilism

Ekamantaṁ nisinno kho pāyāsi rājañño āyasmantaṁ kumārakassapaṁ etadavoca:
kumārakassapaṁ etadavoca → kumāra-kassapam etad avoca ahaṁ (pts)
Seated to one side, the chieftain Pāyāsi said to Venerable Kassapa the Prince,
“ahañhi, bho kassapa, evaṁvādī evaṁdiṭṭhī:
evaṁdiṭṭhī → evaṁdiṭṭhiṁ (bj) | ahañhi → ahaṁ hi (bjt) | ahañhi → hi (pts) | evaṁvādī evaṁdiṭṭhī → evaṁ-vādī evaṁ-diṭṭhī (pts)
“Worthy Kassapa, this is my doctrine and view:
‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj)
‘There is no afterlife. No beings are reborn spontaneously. There’s no fruit or result of good and bad deeds.’”

“Nāhaṁ, rājañña, evaṁvādiṁ evaṁdiṭṭhiṁ addasaṁ vā assosiṁ vā.
nāhaṁ → sohaṁ (sya-all) | evaṁvādiṁ evaṁdiṭṭhiṁ → evaṁ-vādiṁ evaṁ-diṭṭhiṁ (pts)
“Chieftain, may I never see or hear of anyone holding such a doctrine or view!
Kathañhi nāma evaṁ vadeyya:
kathañhi → katha hi (bj) | kathañhi → kathaṁ hi (pts)
For how on earth can anyone say such a thing?
‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’ti?
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj)

2.1. Candimasūriyaupamā2.1. The Simile of the Moon and Sun

Tena hi, rājañña, taññevettha paṭipucchissāmi, yathā te khameyya, tathā naṁ byākareyyāsi.
tena hi → tenahi (th) | taññevettha → taṁ yev ettha (pts) | byākareyyāsi → vyākareyyāsi (pts)
Well then, chieftain, I’ll ask you about this in return, and you can answer as you like.
Taṁ kiṁ maññasi, rājañña,
kiṁ maññasi → kimmaññasi (bjt)
What do you think, chieftain?
ime candimasūriyā imasmiṁ vā loke parasmiṁ vā, devā vā te manussā vā”ti?
candimasūriyā → candimasuriyā (bj, sya-all, pts) | te → (sya-all) | vā → (pts) | vāti → vā ti (bjt, pts) | candimasūriyā → candima-suriyā (pts)
Are the moon and sun in this world or the other world? Are they gods or humans?”

“Ime, bho kassapa, candimasūriyā parasmiṁ loke, na imasmiṁ; devā te na manussā”ti.
candimasūriyā → candimasuriyā (bj, sya-all, pts) | manussāti imināpi → manussā ti iminā (pts) | candimasūriyā → candima-suriyā (pts)
“They are in the other world, worthy Kassapa, and they are gods, not humans.”

“Imināpi kho te, rājañña, pariyāyena evaṁ hotu—
imināpi → iminā pi (bjt) | imināpi → iminā (pts)
“By this method it ought to be proven that
itipi atthi paro loko, atthi sattā opapātikā, atthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj, pts) | paro loko → paraloko (pts) | itipi → iti pi (pts) | sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭa-dukkaṭānaṁ (pts) | vipākoti → vipāko ti (pts)
there is an afterlife, there are beings reborn spontaneously, and there is a fruit or result of good and bad deeds.”

“Kiñcāpi bhavaṁ kassapo evamāha, atha kho evaṁ me ettha hoti:
atha kho evaṁ me → athakho evamme (th) | evamāha → evam āha (pts)
“Even though the worthy Kassapa says this, still I think that
‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj)
there is no afterlife, no beings are reborn spontaneously, and there’s no fruit or result of good and bad deeds.”

“Atthi pana, rājañña, pariyāyo, yena te pariyāyena evaṁ hoti:“Is there a method by which you can prove what you say?” ‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti?
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj)

“Atthi, bho kassapa, pariyāyo, yena me pariyāyena evaṁ hoti:“There is, worthy Kassapa.” ‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj)

“Yathā kathaṁ viya, rājaññā”ti?
rājaññāti → rājaññā ti (bjt) | yathā kathaṁ → yathākathaṁ (th)
“How, exactly, chieftain?”

“Idha me, bho kassapa, mittāmaccā ñātisālohitā pāṇātipātī adinnādāyī kāmesumicchācārī musāvādī pisuṇavācā pharusavācā samphappalāpī abhijjhālū byāpannacittā micchādiṭṭhī.
pisuṇavācā → pisuṇāvācā (sya-all) | pisuṇavācā pharusavācā → pisuṇāvācā pharusāvācā (pts) | kāmesumicchācārī → kāmesu micchācārī (bjt, th) | ñātisālohitā → ñāti-sālohitā (pts) | kāmesumicchācārī musāvādī pisuṇavācā pharusavācā → kāmesu micchācārī musā-vādī pisuṇāvācā pharusā-vācā (pts) | byāpannacittā micchādiṭṭhī → vyāpannacittā micchā-diṭṭhī (pts)
“Well, I have friends and colleagues, relatives and kin who kill living creatures, steal, and commit sexual misconduct. They use speech that’s false, backbiting, harsh, or nonsensical. And they’re covetous, malicious, with wrong view.
Te aparena samayena ābādhikā honti dukkhitā bāḷhagilānā.
bāḷhagilānā → bāḷha-gilānā (pts)
Some time later they become sick, suffering, gravely ill.
Yadāhaṁ jānāmi:
yadāhaṁ → yadā haṁ (pts)
When I know that
‘na dānime imamhā ābādhā vuṭṭhahissantī’ti tyāhaṁ upasaṅkamitvā evaṁ vadāmi:
dānime → dāni me (bjt) | na dānime → nadānime (th) | dānime → dān ime (pts) | upasaṅkamitvā → upasaṁkamitvā (pts)
they will not recover from their illness, I go to them and say,
‘santi kho, bho, eke samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino:
evaṁvādino evaṁdiṭṭhino → evaṁ-vādino evaṁ-diṭṭhino (pts)
‘Worthy sir, there are some ascetics and brahmins who have this doctrine and view:
“ye te pāṇātipātī adinnādāyī kāmesumicchācārī musāvādī pisuṇavācā pharusavācā samphappalāpī abhijjhālū byāpannacittā micchādiṭṭhī, te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjantī”ti.
pisuṇavācā → pisunavācā (bj); pisuṇāvācā (sya-all) | upapajjantīti → upapajjissantīti (bj); uppajjantīti (pts) | pisuṇavācā pharusavācā → pisuṇāvācā pharusāvācā (pts) | abhijjhālū byāpannacittā → abhijjālu vyāpannacittā (pts) | kāmesumicchācārī → kāmesu micchācārī (bjt, th) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | upapajjantīti → upapajjantī ti (ms2005) | kāmesumicchācārī musāvādī pisuṇavācā pharusavācā → kāmesu micchācārī musā-vādī pisuṇā-vācā pharusā-vācā (pts) | abhijjhālū byāpannacittā micchādiṭṭhī → abhijjālu vyāpanna-cittā micchā-diṭṭhī (pts) | paraṁ → param (pts)
“Those who kill living creatures, steal, and commit sexual misconduct; use speech that’s false, backbiting, harsh, or nonsensical; and are covetous, malicious, and have wrong view—when their body breaks up, after death, are reborn in a place of loss, a bad place, the underworld, hell.”
Bhavanto kho pāṇātipātī adinnādāyī kāmesumicchācārī musāvādī pisuṇavācā pharusavācā samphappalāpī abhijjhālū byāpannacittā micchādiṭṭhī.
pisuṇavācā → pisuṇāvācā (sya-all) | pisuṇavācā pharusavācā → pisuṇāvācā pharusāvācā (pts) | abhijjhālū byāpannacittā → abhijjālu vyāpannacittā (pts) | kāmesumicchācārī → kāmesu micchācārī (bjt, th)
You do all these things.
Sace tesaṁ bhavataṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ saccaṁ vacanaṁ, bhavanto kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjissanti.
bhavataṁ → bhavati (sya-all) | upapajjissanti → uppajjissanti (pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | tesaṁ → tesam (pts) | paraṁ → param (pts)
If what those ascetics and brahmins say is true, when your body breaks up, after death, you’ll be reborn in a place of loss, a bad place, the underworld, hell.
Sace, bho, kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjeyyātha, yena me āgantvā āroceyyātha:
upapajjeyyātha → uppajjeyyātha (pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | paraṁ → param (pts)
If that happens, worthy sir, come and tell me that
“itipi atthi paro loko, atthi sattā opapātikā, atthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj, pts) | paro loko → paraloko (pts) | vipākoti → vipāko ti (ms2005, pts) | itipi → iti pi (pts) | sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭa-dukkaṭānaṁ (pts)
there is an afterlife, there are beings reborn spontaneously, and there is a fruit or result of good and bad deeds.
Bhavanto kho pana me saddhāyikā paccayikā, yaṁ bhavantehi diṭṭhaṁ, yathā sāmaṁ diṭṭhaṁ evametaṁ bhavissatī’ti.
bhavantehi → bhavantebhi (sya-all) | saddhāyikā → saddāyikā (pts) | evametaṁ → evam etaṁ (pts)
I trust you and believe you. Anything you see will be just as if I’ve seen it for myself.’
Te me ‘sādhū’ti paṭissutvā neva āgantvā ārocenti, na pana dūtaṁ pahiṇanti.
neva → n eva (pts)
They agree to this. But they don’t come back to tell me, nor do they send a messenger.
Ayampi kho, bho kassapa, pariyāyo, yena me pariyāyena evaṁ hoti:
ayampi → ayam pi (pts)
This is the method by which I prove that
‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj)
there is no afterlife, no beings are reborn spontaneously, and there’s no fruit or result of good and bad deeds.”

2.2. Coraupamā2.2. The Simile of the Bandit

“Tena hi, rājañña, taññevettha paṭipucchissāmi. Yathā te khameyya tathā naṁ byākareyyāsi.
tena hi → tenahi (th) | taññevettha → taṁ yev ettha (pts) | byākareyyāsi → vyākareyyāsi (pts)
“Well then, chieftain, I’ll ask you about this in return, and you can answer as you like.
Taṁ kiṁ maññasi, rājañña,
kiṁ maññasi → kimmaññasi (bjt)
What do you think, chieftain?
idha te purisā coraṁ āgucāriṁ gahetvā dasseyyuṁ:
āgucāriṁ → āgu-cāriṁ (pts)
Suppose they were to arrest a bandit, a criminal and present him to you, saying,
‘ayaṁ te, bhante, coro āgucārī;
ayaṁ te → ayante (th) | ayaṁ → ayan (pts) | āgucārī → āgu-cārī (pts)
‘Sir, this is a bandit, a criminal.
imassa yaṁ icchasi, taṁ daṇḍaṁ paṇehī’ti.
paṇehīti → vadehīti (sya-all) | vadehīti → paṇehīti (sya-all: sī.)
Punish him as you will.’
Te tvaṁ evaṁ vadeyyāsi:Then you’d say to them, ‘tena hi, bho, imaṁ purisaṁ daḷhāya rajjuyā pacchābāhaṁ gāḷhabandhanaṁ bandhitvā khuramuṇḍaṁ karitvā kharassarena paṇavena rathikāya rathikaṁ siṅghāṭakena siṅghāṭakaṁ parinetvā dakkhiṇena dvārena nikkhamitvā dakkhiṇato nagarassa āghātane sīsaṁ chindathā’ti.
rathikāya rathikaṁ → rathiyāya rathiyaṁ (bahūsu) | karitvā → kāretvā (bj, sya-all, km, mr) | rathikaṁ → rathiyaṁ (bj) | nikkhamitvā → nikkhāmetvā (bj) | rathikāya rathikaṁ → rathiyāya rathiyaṁ (sya-all, pts) | kāretvā → karitvā (bj: PTS) | āghātane → aghāṭane (bj: machasaṁ) | karitvā → kāretvā (cck: syā. ka.) | rathikaṁ → rathiyāya rathiyaṁ (cck: bahūsū) | kāretvā → karitvā (sya-all: sī.) | tena hi → tenahi (th) | pacchābāhaṁ gāḷhabandhanaṁ → pacchā-bāhaṁ gāḷha-bandhanaṁ (pts)
‘Well then, my men, tie this man’s arms tightly behind his back with a strong rope. Shave his head and march him from street to street and square to square to the beating of a harsh drum. Then take him out the south gate and there, at the place of execution to the south of the city, chop off his head.’
Te ‘sādhū’ti paṭissutvā taṁ purisaṁ daḷhāya rajjuyā pacchābāhaṁ gāḷhabandhanaṁ bandhitvā khuramuṇḍaṁ karitvā kharassarena paṇavena rathikāya rathikaṁ siṅghāṭakena siṅghāṭakaṁ parinetvā dakkhiṇena dvārena nikkhamitvā dakkhiṇato nagarassa āghātane nisīdāpeyyuṁ.
karitvā → kāretvā (bj, sya-all) | rathikāya rathikaṁ → rathiyāya rathiyaṁ (bj, sya-all, pts) | nikkhamitvā → nikkhāmetvā (bj) | te → te te (sya-all) | paṭissutvā → paṭisuṇitvā (pts) | siṅghāṭakaṁ → siṅghātakaṁ (pts) | āghātane → aghāṭane (bj: machasaṁ) | pacchābāhaṁ → pacchā-bāhaṁ (pts) | khuramuṇḍaṁ → khura muṇḍaṁ (pts)
Saying, ‘Good,’ they’d do as they were told, sitting him down at the place of execution.
Labheyya nu kho so coro coraghātesu:
so → bho (sya-all) | coraghātesu → cora-ghātesu (pts)
Could that bandit get the executioners to wait, saying,
‘āgamentu tāva bhavanto coraghātā, amukasmiṁ me gāme vā nigame vā mittāmaccā ñātisālohitā, yāvāhaṁ tesaṁ uddisitvā āgacchāmī’ti, udāhu vippalapantasseva coraghātā sīsaṁ chindeyyun”ti?
uddisitvā → uddassetvā (bj, pts) | me → (sya-all) | uddassetvā → uddassatvā (bj: PTS); uddisitva (bj: sīmu) | coraghātā → cora-ghātā (pts) | ñātisālohitā → ñāti-sālohitā (pts) | vippalapantasseva coraghātā → vippalapantass eva cora-ghātā (pts) | chindeyyunti → chindeyyun ti (pts)
‘Please, good executioners! I have friends and colleagues, relatives and kin in such-and-such village or town. Wait until I’ve visited them, then I’ll come back’? Or would they just chop off his head as he prattled on?”

“Na hi so, bho kassapa, coro labheyya coraghātesu:
coraghātesu → cora-ghātesu (pts)
‘āgamentu tāva bhavanto coraghātā amukasmiṁ me gāme vā nigame vā mittāmaccā ñātisālohitā, yāvāhaṁ tesaṁ uddisitvā āgacchāmī’ti.
me → (bj, sya-all) | uddisitvā → uddassetvā (bj, pts) | coraghātā → cora-ghātā (pts) | ñātisālohitā → ñāti-sālohitā (pts)

Atha kho naṁ vippalapantasseva coraghātā sīsaṁ chindeyyun”ti.
atha kho → athakho (th) | vippalapantasseva coraghātā → vippalapantass eva cora-ghātā (pts) | chindeyyunti → chindeyyun ti (pts)
“They’d just chop off his head.”

“So hi nāma, rājañña, coro manusso manussabhūtesu coraghātesu na labhissati:
manussabhūtesu coraghātesu → manussa-bhūtesu cora-ghātesu (pts)
“So even a human bandit couldn’t get his human executioners to stay his execution.
‘āgamentu tāva bhavanto coraghātā, amukasmiṁ me gāme vā nigame vā mittāmaccā ñātisālohitā, yāvāhaṁ tesaṁ uddisitvā āgacchāmī’ti.
bhavanto → bhonto (bj) | uddisitvā → uddesetvā (bj); uddassetvā (pts) | me → (sya-all) | coraghātā → cora-ghātā (pts) | ñātisālohitā → ñāti-sālohitā (pts)
Kiṁ pana te mittāmaccā ñātisālohitā pāṇātipātī adinnādāyī kāmesumicchācārī musāvādī pisuṇavācā pharusavācā samphappalāpī abhijjhālū byāpannacittā micchādiṭṭhī, te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannā labhissanti nirayapālesu:
pisuṇavācā → pisuṇāvācā (sya-all) | te → (sya-all, pts) | pisuṇavācā pharusavācā → pisuṇā vācā pharusāvācā (pts) | upapannā → uppannā (pts) | kāmesumicchācārī → kāmesu micchācārī (bjt, th) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | ñātisālohitā → ñāti-sālohitā (pts) | kāmesumicchācārī musāvādī pisuṇavācā pharusavācā → kāmesu micchācārī musā-vādī pisuṇā vācā pharusā-vācā (pts) | byāpannacittā micchādiṭṭhī te → vyāpanna-cittā micchā-diṭṭhī (pts) | paraṁ → param (pts)
What then of your friends and colleagues, relatives and kin who are reborn in a lower realm after doing bad things? Could they get the wardens of hell to wait, saying,
‘āgamentu tāva bhavanto nirayapālā, yāva mayaṁ pāyāsissa rājaññassa gantvā ārocema:
nirayapālā → niraya-pālā (pts)
‘Please, good wardens of hell! Wait until I’ve gone to the chieftain Pāyāsi to tell him that
“itipi atthi paro loko, atthi sattā opapātikā, atthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko”’ti?
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj, pts) | paro loko → paraloko (pts) | vipākoti → vipāko ti (bjt, ms2005, pts) | vipākoti → vipāko (th) | itipi → iti pi (pts) | sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭa-dukkaṭānaṁ (pts)
there is an afterlife, there are beings reborn spontaneously, and there is a fruit or result of good and bad deeds’?
Imināpi kho te, rājañña, pariyāyena evaṁ hotu:
imināpi → iminā pi (pts)
By this method, too, it ought to be proven that
‘itipi atthi paro loko, atthi sattā opapātikā, atthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj, pts) | paro loko → paraloko (pts) | vipākoti → vipāko ti (bjt, pts) | itipi → iti pi (pts) | sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭa-dukkaṭānaṁ (pts)
there is an afterlife, there are beings reborn spontaneously, and there is a fruit or result of good and bad deeds.”

“Kiñcāpi bhavaṁ kassapo evamāha, atha kho evaṁ me ettha hoti:
atha kho evaṁ me → athakho evamme (th) | evamāha → evam āha (pts) | evaṁ → evam (pts)
“Even though the worthy Kassapa says this, still I think that
‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj)
there is no afterlife.”

“Atthi pana, rājañña, pariyāyo yena te pariyāyena evaṁ hoti:“Is there a method by which you can prove what you say?” ‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti?
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj)

“Atthi, bho kassapa, pariyāyo, yena me pariyāyena evaṁ hoti:“There is, worthy Kassapa.” ‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj)

“Yathā kathaṁ viya, rājaññā”ti?
rājaññāti → rājaññā ti (bjt) | yathā kathaṁ → yathākathaṁ (th)
“How, exactly, chieftain?”

“Idha me, bho kassapa, mittāmaccā ñātisālohitā pāṇātipātā paṭiviratā adinnādānā paṭiviratā kāmesumicchācārā paṭiviratā musāvādā paṭiviratā pisuṇāya vācāya paṭiviratā pharusāya vācāya paṭiviratā samphappalāpā paṭiviratā anabhijjhālū abyāpannacittā sammādiṭṭhī.
pisuṇāya → pisunāya (bj) | sammādiṭṭhī → sammādiṭṭhi (bj) | pisuṇāya vācāya → pisuṇavācā (sya-all) | pharusāya vācāya → pharusavācā (sya-all) | kāmesumicchācārā → kāmesu micchācārā (bjt, th, pts) | ñātisālohitā → ñāti-sālohitā (pts) | musāvādā → musā-vādā (pts) | vācāya → vācāyā (pts) | abyāpannacittā sammādiṭṭhī → avyāpanna-cittā sammā-diṭṭhī (pts)
“Well, I have friends and colleagues, relatives and kin who refrain from killing living creatures, stealing, and sexual misconduct. They refrain from speech that’s false, backbiting, harsh, or nonsensical. And they’re content, kind-hearted, with right view.
Te aparena samayena ābādhikā honti dukkhitā bāḷhagilānā.
bāḷhagilānā → bāḷha-gilānā (pts)
Some time later they become sick, suffering, gravely ill.
Yadāhaṁ jānāmi:When I know that ‘na dānime imamhā ābādhā vuṭṭhahissantī’ti tyāhaṁ upasaṅkamitvā evaṁ vadāmi:
dānime → dāni me (bjt) | na dānime → nadānime (th) | dānime → dān ime (pts) | upasaṅkamitvā → upasaṁkamitvā (pts)
they will not recover from their illness, I go to them and say,
‘santi kho, bho, eke samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino:
samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino → samaṇa-brāhmaṇā evaṁ vādino evaṁ diṭṭhino (pts)
‘Worthy sir, there are some ascetics and brahmins who have this doctrine and view:
“ye te pāṇātipātā paṭiviratā adinnādānā paṭiviratā kāmesumicchācārā paṭiviratā musāvādā paṭiviratā pisuṇāya vācāya paṭiviratā pharusāya vācāya paṭiviratā samphappalāpā paṭiviratā anabhijjhālū abyāpannacittā sammādiṭṭhī te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjantī”ti.
pisuṇāya → pisunāya (bj) | sammādiṭṭhī → sammādiṭṭhi (bj) | pisuṇāya vācāya → pisuṇāvācā (sya-all) | pharusāya vācāya → pharusavācā (sya-all) | kāmesumicchācārā → kāmesu micchācārā (bjt, th, pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | upapajjantīti → upapajjantī ti (ms2005) | paṭiviratā → paṭivirātā (pts) | musāvādā → musā-vādā (pts) | abyāpannacittā sammādiṭṭhī → avyāpanna-cittā sammā-diṭṭhī (pts) | paraṁ → param (pts) | upapajjantīti → uppajjantīti (pts)
“Those who refrain from killing living creatures, stealing, and sexual misconduct; who refrain from speech that’s false, backbiting, harsh, or nonsensical; and are content, kind-hearted, with right view—when their body breaks up, after death, are reborn in a good place, a heavenly realm.”
Bhavanto kho pāṇātipātā paṭiviratā adinnādānā paṭiviratā kāmesumicchācārā paṭiviratā musāvādā paṭiviratā pisuṇāya vācāya paṭiviratā pharusāya vācāya paṭiviratā samphappalāpā paṭiviratā anabhijjhālū abyāpannacittā sammādiṭṭhī.
pisuṇāya → pisunāya (bj) | sammādiṭṭhī → sammādiṭṭhi (bj) | pisuṇāya vācāya → pisuṇāvācā (sya-all) | pharusāya vācāya → pharusavācā (sya-all) | kāmesumicchācārā → kāmesu micchācārā (bjt, th, pts) | musāvādā → musā-vādā (pts) | abyāpannacittā sammādiṭṭhī → avyāpanna-cittā sammā-diṭṭhī (pts)
You do all these things.
Sace tesaṁ bhavataṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ saccaṁ vacanaṁ, bhavanto kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjissanti.
bhavataṁ → bhavati (sya-all) | upapajjissanti → uppajjissanti (pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | tesaṁ → tesam (pts) | samaṇabrāhmaṇānaṁ → samaṇa-brāhmaṇānaṁ (pts) | paraṁ → param (pts)
If what those ascetics and brahmins say is true, when your body breaks up, after death, you’ll be reborn in a good place, a heavenly realm.
Sace, bho, kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjeyyātha, yena me āgantvā āroceyyātha:
upapajjeyyātha → uppajjeyyātha (pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | paraṁ → param (pts)
If that happens, worthy sir, come and tell me that
“itipi atthi paro loko, atthi sattā opapātikā, atthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj, pts) | paro loko → paraloko (pts) | vipākoti → vipāko ti (ms2005, pts) | itipi → iti pi (pts) | sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭa-dukkaṭānaṁ (pts)
there is an afterlife.
Bhavanto kho pana me saddhāyikā paccayikā, yaṁ bhavantehi diṭṭhaṁ, yathā sāmaṁ diṭṭhaṁ evametaṁ bhavissatī’ti.
bhavantehi → bhavantebhi (sya-all) | evametaṁ → evam etaṁ (pts)
I trust you and believe you. Anything you see will be just as if I’ve seen it for myself.’
Te me ‘sādhū’ti paṭissutvā neva āgantvā ārocenti, na pana dūtaṁ pahiṇanti.
paṭissutvā neva → paṭisuṇitvā n eva (pts)
They agree to this. But they don’t come back to tell me, nor do they send a messenger.
Ayampi kho, bho kassapa, pariyāyo, yena me pariyāyena evaṁ hoti:
ayampi → ayam pi (pts)
This is the method by which I prove that
‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj)
there is no afterlife.”

2.3. Gūthakūpapurisaupamā2.3. The Simile of the Sewer

“Tena hi, rājañña, upamaṁ te karissāmi.
tena hi → tenahi (th) | upamaṁ te → upamante (th) | upamaṁ → upaman (pts)
“Well then, chieftain, I shall give you a simile.
Upamāya m’idhekacce viññū purisā bhāsitassa atthaṁ ājānanti.
Upamāya m’idhekacce → upamāyapi idhekacce (bj, pts1ed); upamāyapidhekacce (cck); upamāyapīdhekacce (cck, sya1ed, km) | upamāya midhekacce → upamāyapi idhekacce (bj); upamāyapīdhekacce (sya-all) | midhekacce → pi idh ekacce (pts) | midhekacce → upamāyapidhekacce (cck: sī. syā.); upamāyapiidhekacce (cck: pī.)
For by means of a simile some sensible people understand the meaning of what is said.
Seyyathāpi, rājañña, puriso gūthakūpe sasīsakaṁ nimuggo assa.
sasīsakaṁ → sasīsako (sya-all, km, pts1ed) | sasīsakaṁ nimuggo → sasīsako nimmuggo (sya-all) | sasīsakaṁ → sasīsako (pts) | sasīsakaṁ → sasīko (bj: PTS) | sasīsakaṁ → sasīsako (cck: syā.) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | gūthakūpe sasīsakaṁ → gūtha-kūpe sasīsako (pts)
Suppose there were a man sunk over his head in a sewer.
Atha tvaṁ purise āṇāpeyyāsi:Then you were to order someone ‘tena hi, bho, taṁ purisaṁ tamhā gūthakūpā uddharathā’ti.
uddharathāti → uddharathāti te (sya-all) | tena hi → tenahi (th) | gūthakūpā → gūtha-kūpā (pts)
to pull him out of the sewer,
Te ‘sādhū’ti paṭissutvā taṁ purisaṁ tamhā gūthakūpā uddhareyyuṁ.
paṭissutvā → paṭissuṇitvā (pts) | gūthakūpā → gūtha-kūpā (pts)
and they’d agree to do so.
Te tvaṁ evaṁ vadeyyāsi:Then you’d tell them to ‘tena hi, bho, tassa purisassa kāyā veḷupesikāhi gūthaṁ sunimmajjitaṁ nimmajjathā’ti.
nimmajjathāti → nimmajjathāti te (sya-all) | kāyā → kāye (bj: kesuci) | tena hi → tenahi (th) | veḷupesikāhi → veḷu pesikāhi (pts)
carefully scrape the dung off that man’s body with bamboo scrapers,
Te ‘sādhū’ti paṭissutvā tassa purisassa kāyā veḷupesikāhi gūthaṁ sunimmajjitaṁ nimmajjeyyuṁ.
paṭissutvā → paṭissuṇitvā (pts) | veḷupesikāhi → veḷu pesikāhi (pts)
and they’d agree to do so.
Te tvaṁ evaṁ vadeyyāsi:Then you’d tell them to ‘tena hi, bho, tassa purisassa kāyaṁ paṇḍumattikāya tikkhattuṁ subbaṭṭitaṁ ubbaṭṭethā’ti.
subbaṭṭitaṁ ubbaṭṭethā’ti → ubbaṭitaṁ ubbaṭethāti (sya-all, km); suppaṭṭitaṁ uppaṭṭethāti (mr) | subbaṭṭitaṁ ubbaṭṭethāti → ubbaṭitaṁ ubbaṭethāti (sya-all) | ubbaṭṭethā’ti → suppaṭṭitaṁ uppaṭṭethāti (cck: ka.) | tena hi → tenahi (th)
carefully scrub that man’s body down with pale clay three times,
Te tassa purisassa kāyaṁ paṇḍumattikāya tikkhattuṁ subbaṭṭitaṁ ubbaṭṭeyyuṁ.
te → te te sādhūti paṭissutvā (sya-all) | subbaṭṭitaṁ ubbaṭṭeyyuṁ → ubbaṭitaṁ ubbaṭeyyuṁ (sya-all)
and they’d do so.
Te tvaṁ evaṁ vadeyyāsi:Then you’d tell them to ‘tena hi, bho, taṁ purisaṁ telena abbhañjitvā sukhumena cuṇṇena tikkhattuṁ suppadhotaṁ karothā’ti.
tena hi → tenahi (th)
smear that man’s body with oil, and carefully wash him down with fine paste three times,
Te taṁ purisaṁ telena abbhañjitvā sukhumena cuṇṇena tikkhattuṁ suppadhotaṁ kareyyuṁ.and they’d do so. Te tvaṁ evaṁ vadeyyāsi:Then you’d tell them to ‘tena hi, bho, tassa purisassa kesamassuṁ kappethā’ti.
tena hi → tenahi (th) | kesamassuṁ → kesa-massuṁ (pts)
dress that man’s hair and beard,
Te tassa purisassa kesamassuṁ kappeyyuṁ.and they’d do so. Te tvaṁ evaṁ vadeyyāsi:
te → (sya-all)
Then you’d tell them to
‘tena hi, bho, tassa purisassa mahagghañca mālaṁ mahagghañca vilepanaṁ mahagghāni ca vatthāni upaharathā’ti.
tena hi bho → tenahi (sya-all) | mahagghañca → mahagghañ ca (pts)
provide that man with costly garlands, makeup, and clothes,
Te tassa purisassa mahagghañca mālaṁ mahagghañca vilepanaṁ mahagghāni ca vatthāni upahareyyuṁ.
mahagghañca → mahagghañ ca (pts)
and they’d do so.
Te tvaṁ evaṁ vadeyyāsi:Then you’d tell them to ‘tena hi, bho, taṁ purisaṁ pāsādaṁ āropetvā pañcakāmaguṇāni upaṭṭhāpethā’ti.
upaṭṭhāpethāti → upaṭṭhapethāti (bj) | pañcakāmaguṇāni upaṭṭhāpethāti → pañca kāmaguṇāni upaṭṭhapethāti (sya-all, pts) | tena hi → tenahi (th) | pañcakāmaguṇāni upaṭṭhāpethāti → pañca kāma-guṇāni upaṭṭhapethāti (pts)
bring that man up to the stilt longhouse and set him up with the five kinds of sensual stimulation,
Te taṁ purisaṁ pāsādaṁ āropetvā pañcakāmaguṇāni upaṭṭhāpeyyuṁ.
upaṭṭhāpeyyuṁ → upaṭṭhapeyyuṁ (bj) | pañcakāmaguṇāni upaṭṭhāpeyyuṁ → pañca kāmaguṇāni upaṭṭhapeyyuṁ (sya-all, pts) | pañcakāmaguṇāni upaṭṭhāpeyyuṁ → pañca kāma-guṇāni upaṭṭhapeyyuṁ (pts)
and they’d do so.

Taṁ kiṁ maññasi, rājañña,
kiṁ maññasi → kimmaññasi (bjt)
What do you think, chieftain?
api nu tassa purisassa sunhātassa suvilittassa sukappitakesamassussa āmukkamālābharaṇassa odātavatthavasanassa uparipāsādavaragatassa pañcahi kāmaguṇehi samappitassa samaṅgībhūtassa paricārayamānassa punadeva tasmiṁ gūthakūpe nimujjitukāmatā assā”ti?
āmukkamālābharaṇassa → āmuttamālābharaṇassa (bj) | nimujjitukāmatā → nimmujjitukamyatā (bj); nimmujjitukāmyatā (sya-all) | suvilittassa sukappitakesamassussa āmukkamālābharaṇassa → suvisittassa kappitakesamassussa āmuttamaṇibharaṇassa (sya-all) | samaṅgībhūtassa → samaṅgibhūtassa (sya-all) | sunhātassa → sunahātassa (pts) | sukappitakesamassussa āmukkamālābharaṇassa → kappitakesamassussa āmuttamālābharaṇassa (pts) | samaṅgībhūtassa paricārayamānassa punadeva → samaṅgibhūtassa paricāriyamānassa punad eva (pts) | nimmujjitukamyatā → kāmatā (bj: kesuci) | nimujjitukāmatā → nimujjitukāmyatā (cck: syā. ka.) | sunhātassa → sunahātassātipi pāṭho (sya-all note) | sukappitakesamassussa āmukkamālābharaṇassa odātavatthavasanassa uparipāsādavaragatassa → kappita-kesamassussa āmutta-mālābharaṇassa odāta-vattha-vasanassa upari-pāsāda-vara-gatassa (pts) | gūthakūpe nimujjitukāmatā → gūtha-kūpe nimmujjitukāmatā (pts)
Now that man is nicely bathed and anointed, with hair and beard dressed, bedecked with garlands and bracelets, dressed in white, supplied and provided with the five kinds of sensual stimulation upstairs in the royal longhouse. Would he want to plunge back into that sewer again?”

“No hidaṁ, bho kassapa”.
hidaṁ → hīdaṁ (th) | hidaṁ → h idaṁ (pts)
“No, worthy Kassapa.
“Taṁ kissa hetu”?Why is that? “Asuci, bho kassapa, gūthakūpo asuci ceva asucisaṅkhāto ca duggandho ca duggandhasaṅkhāto ca jeguccho ca jegucchasaṅkhāto ca paṭikūlo ca paṭikūlasaṅkhāto cā”ti.
paṭikūlo → paṭikkūlo (bjt, pts) | gūthakūpo → gūtha-kūpo (pts) | ceva asucisaṅkhāto → eva asucisaṁkhāto (pts) | duggandhasaṅkhāto → duggandha-saṁkhāto (pts) | jegucchasaṅkhāto → jeguccha-saṁkhāto (pts) | paṭikūlasaṅkhāto → paṭikkūlasaṁkhāto (pts)
Because that sewer is filthy, stinking, disgusting, and repulsive, and it’s regarded as such.”

“Evameva kho, rājañña, manussā devānaṁ asucī ceva asucisaṅkhātā ca, duggandhā ca duggandhasaṅkhātā ca, jegucchā ca jegucchasaṅkhātā ca, paṭikūlā ca paṭikūlasaṅkhātā ca.
paṭikūlā → paṭikkūlā (bjt, pts) | asucī → asuci (th) | evameva → evam eva (pts) | devānaṁ → devānam (pts) | ceva asucisaṅkhātā → eva asuci-saṁkhātā (pts) | duggandhasaṅkhātā → duggandha-saṁkhātā (pts) | jegucchasaṅkhātā → jeguccha-saṁkhātā (pts) | paṭikūlasaṅkhātā → paṭikkūlasaṁkhātā (pts)
“In the same way, chieftain, to the gods, human beings are filthy, stinking, disgusting, and repulsive, and are regarded as such.
Yojanasataṁ kho, rājañña, manussagandho deve ubbādhati.
ubbādhati → ubbāhati (sya-all) | ubbādhati kiṁ → ubbāhati kim (pts) | yojanasataṁ → yojana-sataṁ (pts) | manussagandho → manussa gandho (pts)
The smell of humans reaches the gods even a hundred leagues away.
Kiṁ pana te mittāmaccā ñātisālohitā pāṇātipātā paṭiviratā adinnādānā paṭiviratā kāmesumicchācārā paṭiviratā musāvādā paṭiviratā pisuṇāya vācāya paṭiviratā pharusāya vācāya paṭiviratā samphappalāpā paṭiviratā anabhijjhālū abyāpannacittā sammādiṭṭhī, kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapannā te āgantvā ārocessanti:
sammādiṭṭhī → sammādiṭṭhi (bj) | pisuṇāya vācāya → pisuṇāvācā (sya-all) | pharusāya vācāya → pharusavācā (sya-all) | paraṁ maraṇā → parammarajhā (sya-all) | upapannā te → uppannā (pts) | kiṁ pana → kimpana (bjt) | kāmesumicchācārā → kāmesu micchācārā (bjt, th, pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt) | kiṁ → kim (pts) | ñātisālohitā → ñāti-sālohitā (pts) | musāvādā → musā-vādā (pts) | abyāpannacittā sammādiṭṭhī → avyāpanna-cittā sammā-diṭṭhī (pts) | paraṁ → param (pts)
What then of your friends and colleagues, relatives and kin who are reborn in a higher realm after doing good things? Will they come back to tell you that
‘itipi atthi paro loko, atthi sattā opapātikā, atthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’ti?
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj, pts) | paro loko → paraloko (pts) | itipi → iti pi (pts) | vipākoti → vipāko ti (pts)
there is an afterlife?
Imināpi kho te, rājañña, pariyāyena evaṁ hotu:
imināpi → iminā pi (pts)
By this method, too, it ought to be proven that
‘itipi atthi paro loko, atthi sattā opapātikā, atthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj, pts) | paro loko → paraloko (pts) | itipi → iti pi (pts) | sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭa-dukkaṭānaṁ (pts) | vipākoti → vipāko ti (pts)
there is an afterlife.”

“Kiñcāpi bhavaṁ kassapo evamāha, atha kho evaṁ me ettha hoti:
atha kho evaṁ me → athakho evamme (th) | evamāha → evam āha (pts) | evaṁ → evam (pts)
“Even though the worthy Kassapa says this, still I think that
‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj)
there is no afterlife.”

“Atthi pana, rājañña, pariyāyo …pe…
+ → bho (bjt)
“Can you prove it?”

“atthi, bho kassapa, pariyāyo …pe…“I can.”

yathā kathaṁ viya, rājaññāti?
yathā kathaṁ → yathākathaṁ (bjt, th) | rājaññāti → rājaññā ti (bjt)
“How, exactly, chieftain?”

“Idha me, bho kassapa, mittāmaccā ñātisālohitā pāṇātipātā paṭiviratā adinnādānā paṭiviratā kāmesumicchācārā paṭiviratā musāvādā paṭiviratā surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭiviratā,
kāmesumicchācārā → kāmesu micchācārā (bjt, th, pts) | ñātisālohitā → ñātisālohitāṛ (th) | ñātisālohitā → ñāti-sālohitā (pts) | musāvādā → musā-vādā (pts) | surāmerayamajjapamādaṭṭhānā → surā-meraya-majjapamādaṭṭhānā (pts)
“Well, I have friends and colleagues, relatives and kin who refrain from killing living creatures and so on.
te aparena samayena ābādhikā honti dukkhitā bāḷhagilānā.
bāḷhagilānā → bāḷha-gilānā (pts)
Some time later they become sick, suffering, gravely ill.
Yadāhaṁ jānāmi:When I know that ‘na dānime imamhā ābādhā vuṭṭhahissantī’ti tyāhaṁ upasaṅkamitvā evaṁ vadāmi:
dānime → idān ime (pts) | dānime → dāni me (bjt) | evaṁ vadāmi → evaṁvadāmi (bjt) | na dānime → nadānime (th) | upasaṅkamitvā → upasaṁkamitvā (pts)
they will not recover from their illness, I go to them and say,
‘santi kho, bho, eke samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino:
samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino → samaṇa-brāhmaṇā evaṁ vādino evaṁ diṭṭhino (pts)
‘Worthy sir, there are some ascetics and brahmins who have this doctrine and view:
“ye te pāṇātipātā paṭiviratā adinnādānā paṭiviratā kāmesumicchācārā paṭiviratā musāvādā paṭiviratā surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭiviratā, te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjanti devānaṁ tāvatiṁsānaṁ sahabyatan”ti.
upapajjanti → uppajjanti (pts) | kāmesumicchācārā → kāmesu micchācārā (bjt, th, pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | sahabyatanti → sahabyatan ti (ms2005) | musāvādā → musā-vādā (pts) | surāmerayamajjapamādaṭṭhānā → surā-merayamajja-pamādaṭṭhānā (pts) | paraṁ → param (pts) | sahabyatanti → sahavyatan ti (pts)
“Those who refrain from killing living creatures and so on are reborn in a good place, a heavenly realm, in the company of the gods of the thirty-three.”
Bhavanto kho pāṇātipātā paṭiviratā adinnādānā paṭiviratā kāmesumicchācārā paṭiviratā musāvādā paṭiviratā surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭiviratā.
paṭiviratā → pativiratā (pts) | kāmesumicchācārā → kāmesu micchācārā (bjt, th, pts) | musāvādā → musā-vādā (pts) | surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭiviratā → surā-meraya-majjapamādaṭṭhānā pativiratā (pts)
You do all these things.
Sace tesaṁ bhavataṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ saccaṁ vacanaṁ, bhavanto kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjissanti, devānaṁ tāvatiṁsānaṁ sahabyataṁ.
bhavataṁ → bhavati (sya-all) | upapajjissanti → uppajjeyyātha (pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | samaṇabrāhmaṇānaṁ → samaṇa-brāhmaṇānaṁ (pts) | paraṁ → param (pts) | sugatiṁ → sugatim (pts) | upapajjissanti → uppajjissanti (pts) | sahabyataṁ → sahavyataṁ (pts)
If what those ascetics and brahmins say is true, when your body breaks up, after death, you’ll be reborn in the company of the gods of the thirty-three.
Sace, bho, kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjeyyātha devānaṁ tāvatiṁsānaṁ sahabyataṁ, yena me āgantvā āroceyyātha:
paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | + → kho (th) | paraṁ → param (pts) | upapajjeyyātha → uppajjeyyātha (pts) | sahabyataṁ → sahavyataṁ (pts)
If that happens, worthy sir, come and tell me that
“itipi atthi paro loko, atthi sattā opapātikā, atthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj, pts) | paro loko → paraloko (pts) | vipākoti → vipāko ti (bjt, ms2005, pts) | itipi → iti pi (pts) | sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭa-dukkaṭānaṁ (pts)
there is an afterlife.
Bhavanto kho pana me saddhāyikā paccayikā, yaṁ bhavantehi diṭṭhaṁ, yathā sāmaṁ diṭṭhaṁ evametaṁ bhavissatī’ti.
bhavantehi → bhavantebhi (sya-all) | evametaṁ → evam etaṁ (pts)
I trust you and believe you. Anything you see will be just as if I’ve seen it for myself.’
Te me ‘sādhū’ti paṭissutvā neva āgantvā ārocenti, na pana dūtaṁ pahiṇanti.
paṭissutvā neva → paṭisuṇitvā n eva (pts)
They agree to this. But they don’t come back to tell me, nor do they send a messenger.
Ayampi kho, bho kassapa, pariyāyo, yena me pariyāyena evaṁ hoti:
bho → (pts) | ayampi → ayam pi (pts)
This is how I prove that
‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj)
there is no afterlife.”

2.4. Tāvatiṁsadevaupamā2.4. The Simile of the gods of the thirty-three

“Tena hi, rājañña, taññevettha paṭipucchissāmi; yathā te khameyya, tathā naṁ byākareyyāsi.
tena hi → tenahi (th) | taññevettha → taṁ yev ettha (pts) | byākareyyāsi → vyākareyyāsi (pts)
“Well then, chieftain, I’ll ask you about this in return, and you can answer as you like.
Yaṁ kho pana, rājañña, mānussakaṁ vassasataṁ, devānaṁ tāvatiṁsānaṁ eso eko rattindivo, tāya rattiyā tiṁsarattiyo māso, tena māsena dvādasamāsiyo saṁvaccharo, tena saṁvaccharena dibbaṁ vassasahassaṁ devānaṁ tāvatiṁsānaṁ āyuppamāṇaṁ.
rattindivo → rattidivo (mr) | mānussakaṁ → mānusakaṁ (bj, sya-all, km, pts1ed) | pana → (pts) | rattindivo → rattidivo (cck: ka.) | tiṁsarattiyo → tiṁsa rattiyo (bjt, th, pts) | dvādasamāsiyo → dvādasa māsiyo (bjt) | mānussakaṁ vassasataṁ → mānusakaṁ vassa-sataṁ (pts) | dvādasamāsiyo → dvādasa-māsiyo (pts) | vassasahassaṁ → vassa-sahassaṁ (pts)
A hundred human years are equivalent to one day and night for the gods of the thirty-three. Thirty such days make a month, and twelve months make a year. The gods of the thirty-three have a lifespan of a thousand such years.
Ye te mittāmaccā ñātisālohitā pāṇātipātā paṭiviratā adinnādānā paṭiviratā kāmesumicchācārā paṭiviratā musāvādā paṭiviratā surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭiviratā, te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapannā devānaṁ tāvatiṁsānaṁ sahabyataṁ.
te → (sya-all) | upapannā devānaṁ → uppannā devānam (pts) | kāmesumicchācārā → kāmesu micchācārā (bjt, th, pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | ñātisālohitā → ñāti-sālohitā (pts) | musāvādā → musā-vādā (pts) | surāmerayamajjapamādaṭṭhānā → surā-merayamajja-pamādaṭṭhānā (pts) | paraṁ → param (pts) | sahabyataṁ → sahavyataṁ (pts)
Now, as to your friends who are reborn in the company of the gods of the thirty-three after doing good things.
Sace pana tesaṁ evaṁ bhavissati:If they think, ‘yāva mayaṁ dve vā tīṇi vā rattindivā dibbehi pañcahi kāmaguṇehi samappitā samaṅgībhūtā paricārema, atha mayaṁ pāyāsissa rājaññassa gantvā āroceyyāma:
rattindivā → rattindivāni (bj, pts) | pañcahi kāmaguṇehi → pañcakāmaguṇehi (pts) | samaṅgībhūtā → samaṅgibhūtā (pts) | āroceyyāma itipi → ārocessāma iti pi (pts) | pañcahi kāmaguṇehi → pañcakāma-guṇehi (pts)
‘First I’ll amuse myself for two or three days, supplied and provided with the five kinds of heavenly sensual stimulation. Then I’ll go back to Pāyāsi and tell him that
“itipi atthi paro loko, atthi sattā opapātikā, atthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj, pts) | paro loko → paraloko (pts) | vipākoti → vipāko ti (ms2005, pts) | itipi → iti pi (pts)
there is an afterlife.’
Api nu te āgantvā āroceyyuṁ—Would they come back to tell you that itipi atthi paro loko, atthi sattā opapātikā, atthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti?
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj, pts) | paro loko → paraloko (pts) | itipi → iti pi (pts) | sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭa-dukkaṭānaṁ (pts) | vipākoti → vipāko ti (pts)
there is an afterlife?”

“No hidaṁ, bho kassapa.
hidaṁ → hetaṁ (bj) | hidaṁ → hīdaṁ (th) | hidaṁ → h idaṁ (pts)
“No, worthy Kassapa.
Api hi mayaṁ, bho kassapa, ciraṁ kālaṅkatāpi bhaveyyāma.
kālaṅkatāpi → kālakatāpi (bj) | ciraṁ kālaṅkatāpi → cirakālakatāpi (sya-all); ciram kālakatā pi (pts)
For I would be long dead by then.
Ko panetaṁ bhoto kassapassa āroceti:
panetaṁ → pan etaṁ (pts)
But worthy Kassapa, who has told you
‘atthi devā tāvatiṁsā’ti vā ‘evaṁdīghāyukā devā tāvatiṁsā’ti vā.
evaṁdīghāyukā → evaṁ dīghāyukā (bjt, pts) | tāvatiṁsāti → tāvatiṁsā ti (bjt, pts)
that the gods of the thirty-three exist, or that they have such a long lifespan?
Na mayaṁ bhoto kassapassa saddahāma:I don’t believe you.” ‘atthi devā tāvatiṁsā’ti vā ‘evaṁdīghāyukā devā tāvatiṁsā’ti vā”ti.
evaṁdīghāyukā → evaṁ dīghāyuko (bj) | tāvatiṁsāti → tāvatiṁsā ti (bjt, pts) | vāti → vā (th) | evaṁdīghāyukā → evaṁ dīghāyukā (pts) | tāvatiṁsāti vāti → tāvatiṁsā ti vā (pts)

2.5. Jaccandhaupamā2.5. Blind From Birth

“Seyyathāpi, rājañña, jaccandho puriso na passeyya kaṇha—sukkāni rūpāni, na passeyya nīlakāni rūpāni, na passeyya pītakāni rūpāni, na passeyya lohitakāni rūpāni, na passeyya mañjiṭṭhakāni rūpāni, na passeyya samavisamaṁ, na passeyya tārakāni rūpāni, na passeyya candimasūriye.
mañjiṭṭhakāni → mañjeṭṭhikāni (bj); mañjeṭṭhakāni (sya-all, km); mañjiṭṭhikāni (pts1ed) | tārakāni rūpāni → tārakarūpāni (bj) | candimasūriye → candimasuriye (bj, sya-all, pts) | puriso → puriso yo (pts) | rūpāni → rūpānī (pts) | mañjiṭṭhakāni → mañjiṭṭhikāni (pts) | tārakāni → tāraka (pts) | pītakāni → mañjeṭṭhakāni (cck: syā.) | kaṇha sukkāni → kaṇha-sukkāni (bjt, pts) | kaṇha sukkāni → kaṇhasukkāni (th) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | candimasūriye → candima-suriye (pts)
“Chieftain, suppose there was a person blind from birth. They couldn’t see sights that are dark or bright, or blue, yellow, red, or magenta. They couldn’t see even and uneven ground, or the stars, or the moon and sun.
So evaṁ vadeyya:They’d say, ‘natthi kaṇhasukkāni rūpāni, natthi kaṇhasukkānaṁ rūpānaṁ dassāvī.
natthi → n atthi (pts) | natthi kaṇhasukkānaṁ → n atthi kaṇha-sukkānaṁ (pts)
‘There’s no such thing as dark and bright sights, and no one who sees them.
Natthi nīlakāni rūpāni, natthi nīlakānaṁ rūpānaṁ dassāvī.
natthi → n atthi (pts)
There’s no such thing as blue,
Natthi pītakāni rūpāni, natthi pītakānaṁ rūpānaṁ dassāvī.
natthi → n atthi (pts)
yellow,
Natthi lohitakāni rūpāni, natthi lohitakānaṁ rūpānaṁ dassāvī.
natthi → n atthi (pts)
red,
Natthi mañjiṭṭhakāni rūpāni, natthi mañjiṭṭhakānaṁ rūpānaṁ dassāvī.
mañjiṭṭhakāni → mañjeṭṭhikāni (bj); mañjeṭṭhakāni (sya-all) | mañjiṭṭhakānaṁ → mañjeṭṭhikānaṁ (bj); mañjeṭṭhakānaṁ (sya-all)
magenta,
Natthi samavisamaṁ, natthi samavisamassa dassāvī.even and uneven ground, Natthi tārakāni rūpāni, natthi tārakānaṁ rūpānaṁ dassāvī.
tārakāni rūpāni → tārakarūpāni (bj) | tārakānaṁ rūpānaṁ → tārakarūpānaṁ (bj)
stars,
Natthi candimasūriyā, natthi candimasūriyānaṁ dassāvī.
candimasūriyā → candimasuriyā (bj, sya-all) | candimasūriyānaṁ → candimasuriyānaṁ (bj, sya-all)
moon and sun, and no one who sees these things.
Ahametaṁ na jānāmi, ahametaṁ na passāmi, tasmā taṁ natthī’ti.
ahametaṁ → aham etaṁ (pts)
I don’t know it or see it, therefore it doesn’t exist.’
Sammā nu kho so, rājañña, vadamāno vadeyyā”ti?
so → bho (bj, sya-all) | vadeyyāti → vadeyyā ti (bjt)
Would they be speaking rightly?”

“No hidaṁ, bho kassapa.
hidaṁ → hetaṁ (bj); hīdaṁ (sya-all)
“No, worthy Kassapa.
Atthi kaṇhasukkāni rūpāni, atthi kaṇhasukkānaṁ rūpānaṁ dassāvī.There are such things as dark and bright sights, and one who sees them. Atthi nīlakāni rūpāni, atthi nīlakānaṁ rūpānaṁ dassāvī …pe…
pe → spelled out in full (bjt)
And those other things are real, too, as is the one who sees them.
atthi samavisamaṁ, atthi samavisamassa dassāvī. Atthi tārakāni rūpāni, atthi tārakānaṁ rūpānaṁ dassāvī.
tārakāni rūpāni → tārakarūpāni (bj) | tārakānaṁ rūpānaṁ → tārakarūpānaṁ (bj, pts) | tārakāni → tāraka (pts)
Atthi candimasūriyā, atthi candimasūriyānaṁ dassāvī.
candimasūriyā → candimasuriyā (bj, sya-all, pts) | candimasūriyānaṁ → candimasuriyānaṁ (bj, sya-all, pts)
So it’s not right to say this:
‘Ahametaṁ na jānāmi, ahametaṁ na passāmi, tasmā taṁ natthī’ti.‘I don’t know it or see it, therefore it doesn’t exist.’” Na hi so, bho kassapa, sammā vadamāno vadeyyā”ti.

“Evameva kho tvaṁ, rājañña, jaccandhūpamo maññe paṭibhāsi yaṁ maṁ tvaṁ evaṁ vadesi.
jaccandhūpamo → jaccandhupamo (sya-all) | yaṁ maṁ tvaṁ → yametaṁ (sya-all) | evameva → evam eva (pts)
“In the same way, chieftain, when you tell me you don’t believe me you seem like the blind man in the simile.
Ko panetaṁ bhoto kassapassa āroceti:
panetaṁ → pan etaṁ (pts)
‘atthi devā tāvatiṁsā’ti vā, ‘evaṁdīghāyukā devā tāvatiṁsā’ti vā?
evaṁdīghāyukā → evaṁ dīghāyukā (bjt, pts) | tāvatiṁsāti → tāvatiṁsā ti (pts)
Na mayaṁ bhoto kassapassa saddahāma: ‘atthi devā tāvatiṁsā’ti vā ‘evaṁdīghāyukā devā tāvatiṁsā’ti vā”ti.
tāvatiṁsāti vāti → tāvatiṁsā ti vā (pts) | evaṁdīghāyukā → evaṁ dīghāyukā (bjt, pts)
“Na kho, rājañña, evaṁ paro loko daṭṭhabbo, yathā tvaṁ maññasi iminā maṁsacakkhunā.
paro loko → paraloko (pts) | maṁsacakkhunā → maṁsa cakkhunā (pts)
You can’t see the other world the way you think, with the eye of the flesh.
Ye kho te, rājañña, samaṇabrāhmaṇā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti, te tattha appamattā ātāpino pahitattā viharantā dibbacakkhuṁ visodhenti.
araññavanapatthāni → araññe vanapatthāni (bj, pts) | paṭisevanti → paṭisevanti appasaddāni appanigghosāni (bj, pts) | dibbacakkhuṁ → dibbaṁ cakkhuṁ (bj, pts) | paṭisevanti → ito paraṁ appasaddāni appanigghosānīti dissati (sya-all: sī.) | samaṇabrāhmaṇā araññavanapatthāni → samaṇa-brāhmaṇā araññe vanapatthāni (pts) | + → appa-saddāni appa-nigghosāni (pts)
There are ascetics and brahmins who live in the wilderness, frequenting remote lodgings in the wilderness and the forest. Meditating diligent, keen, and resolute, they purify the heavenly eye, the power of clairvoyance.
Te dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena imañceva lokaṁ passanti parañca satte ca opapātike.
atikkantamānusakena imañceva → atikkamantamānusakena imam eva (pts) | parañca → param eva (pts) | imañceva → imaṁ ceva (my) | atikkantamānusakena imañceva → atikkamanta-mānusakena imam eva (pts)
With clairvoyance that is purified and superhuman, they see this world and the other world, and sentient beings who are spontaneously reborn.
Evañca kho, rājañña, paro loko daṭṭhabbo;
evañca → evaṁ (pts) | paro loko → paraloko (pts) | paro loko → para-loko (pts)
That’s how to see the other world,
na tveva yathā tvaṁ maññasi iminā maṁsacakkhunā.
na tveva → natveva (my, bjt) | maṁsacakkhunā → maṁsa-cakkhunā (pts)
not how you think, with the eye of the flesh.
Imināpi kho te, rājañña, pariyāyena evaṁ hotu:
imināpi → iminā pi (pts)
By this method, too, it ought to be proven that
‘itipi atthi paro loko, atthi sattā opapātikā, atthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj, pts) | paro loko → paraloko (pts) | vipākoti → vipāko ti (bjt, pts) | itipi → iti pi (pts) | sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭa-dukkaṭānaṁ (pts)
there is an afterlife.”

“Kiñcāpi bhavaṁ kassapo evamāha, atha kho evaṁ me ettha hoti:
atha kho evaṁ me → athakho evamme (th) | evamāha → evam āha (pts) | evaṁ → evam (pts)
“Even though the worthy Kassapa says this, still I think that
‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.
natthi → natthi pattā (bj) | sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj) | vipākoti → vipāko ti (bjt)
there is no afterlife.”

“Atthi pana, rājañña, pariyāyo …pe…“Can you prove it?”

atthi, bho kassapa, pariyāyo …pe…“I can.”

yathā kathaṁ viya, rājaññā”ti?
yathā kathaṁ → yathākathaṁ (th)
“How, exactly, chieftain?”

“Idhāhaṁ, bho kassapa, passāmi samaṇabrāhmaṇe sīlavante kalyāṇadhamme jīvitukāme amaritukāme sukhakāme dukkhapaṭikūle.
dukkhapaṭikūle → dukkhapaṭikkūle (bjt) | samaṇabrāhmaṇe → samaṇa-brāhmaṇe (pts) | kalyāṇadhamme jīvitukāme amaritukāme sukhakāme dukkhapaṭikūle → kalyāṇa-dhamme jīvitu-kāme amaritu-kāme sukha-kāme dukkha-paṭikkūle (pts)
“Well, I see ascetics and brahmins who are ethical, of good character, who want to live and don’t want to die, who want to be happy and recoil from pain.
Tassa mayhaṁ, bho kassapa, evaṁ hoti—I think to myself, sace kho ime bhonto samaṇabrāhmaṇā sīlavanto kalyāṇadhammā evaṁ jāneyyuṁ:
kalyāṇadhammā → kalyāṇa-dhammā (pts) | jāneyyuṁ → jāneyyum (pts)
‘If those ascetics and brahmins knew that
‘ito no matānaṁ seyyo bhavissatī’ti.things were going to be better for them after death, Idānime bhonto samaṇabrāhmaṇā sīlavanto kalyāṇadhammā visaṁ vā khādeyyuṁ, satthaṁ vā āhareyyuṁ, ubbandhitvā vā kālaṁ kareyyuṁ, papāte vā papateyyuṁ.
idānime → idānīme (sya-all) | kālaṁ kareyyuṁ → kālaṅkareyyuṁ (my) | idānime → idāni me (bjt) | idānime → idān ime (pts) | samaṇabrāhmaṇā → samaṇa-brāhmaṇā (pts) | kalyāṇadhammā → kalyāṇa-dhammā (pts)
they’d drink poison, take their lives, hang themselves, or throw themselves off a cliff.
Yasmā ca kho ime bhonto samaṇabrāhmaṇā sīlavanto kalyāṇadhammā na evaṁ jānanti:
samaṇabrāhmaṇā → samaṇa-brāhmaṇā (pts)
They mustn’t know that
‘ito no matānaṁ seyyo bhavissatī’ti, tasmā ime bhonto samaṇabrāhmaṇā sīlavanto kalyāṇadhammā jīvitukāmā amaritukāmā sukhakāmā dukkhapaṭikūlā attānaṁ na mārenti.
attānaṁ na mārenti → etthantare pāṭho sya-all, km, pts1ed potthakesu natthi | mārenti → mārentīti (bj) | attānaṁ na mārenti → (sya-all) | mārenti → ( ) natthi (syā. pī.) (cck note) | dukkhapaṭikūlā → ito paraṁ attānaṁ na mārentītipi pāṭho (sya-all: yu.) | bhavissatīti → bhavissatī ti (bjt) | samaṇabrāhmaṇā → samaṇa-brāhmaṇā (pts) | kalyāṇadhammā jīvitukāmā amaritukāmā sukhakāmā dukkhapaṭikūlā attānaṁ na mārenti → kalyāṇa-dhammā jīvitu-kāmā amaritu-kāmā sukha-kāmā dukkha-paṭikkūlā (pts)
things are going to be better for them after death. That’s why they are ethical, of good character, wanting to live and not wanting to die, wanting to be happy and recoiling from pain.’
Ayampi kho, bho kassapa, pariyāyo, yena me pariyāyena evaṁ hoti:
kho → (bj) | pariyāyo → pariyosā (bj) | ayampi kho → ayam pi (pts)
This is the method by which I prove that
‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj)
there is no afterlife.”

2.6. Gabbhinīupamā2.6. The Simile of the Pregnant Woman

“Tena hi, rājañña, upamaṁ te karissāmi.
upamaṁ te → upamante (bjt, th) | tena hi → tenahi (th) | upamaṁ → upaman (pts)
“Well then, chieftain, I shall give you a simile.
Upamāya m’idhekacce viññū purisā bhāsitassa atthaṁ ājānanti.
upamāya midhekacce → upamāyapidhekacce (bj); upamāyapīdhekacce (sya-all) | midhekacce → idh ekacce (pts)
For by means of a simile some sensible people understand the meaning of what is said.

Bhūtapubbaṁ, rājañña, aññatarassa brāhmaṇassa dve pajāpatiyo ahesuṁ.Once upon a time, a certain brahmin had two wives. Ekissā putto ahosi dasavassuddesiko vā dvādasavassuddesiko vā, ekā gabbhinī upavijaññā.One had a son ten or twelve years of age, while the other was pregnant and about to give birth. Atha kho so brāhmaṇo kālamakāsi.
atha kho → athakho (th) | kālamakāsi → kālam akāsi (pts)
Then the brahmin passed away.

Atha kho so māṇavako mātusapattiṁ etadavoca:
mātusapattiṁ → mātusapatiṁ (sya-all) | mātusapattiṁ → mātusapatiṁ (cck: syā.) | mātusapatiṁ → mātusapattinti vā pāṭho (sya-all note) | atha kho → athakho (th) | mātusapattiṁ etadavoca → mātu-sapattiṁ etad avoca (pts)
So the youth said to his mother’s co-wife,
‘yamidaṁ, bhoti, dhanaṁ vā dhaññaṁ vā rajataṁ vā jātarūpaṁ vā, sabbaṁ taṁ mayhaṁ;
sabbaṁ taṁ → sabbantaṁ (bjt, th) | yamidaṁ → yam idaṁ (pts) | sabbaṁ → sabban (pts)
‘Madam, all the money, grain, silver, and gold is mine,
natthi tuyhettha kiñci.
tuyhettha → tumhettha (bj: PTS) | natthi tuyhettha → n atthi tumh ettha (pts)
and you get nothing.
Pitu me, bhoti, dāyajjaṁ niyyādehī’ti.
me → pitu me santako (sya-all, km) | niyyādehī’ti → niyyātehīti (bj); nīyyātehīti (pts1ed) | niyyādehīti → niyyātehīti (bj, pts) | me → pitu me santako (cck: syā.) | niyyādehī’ti → nīyyātehīti (cck: sī. pī.) | santako → ayaṁ na dissati (sya-all: sī.)
Transfer to me my father’s inheritance.’

Evaṁ vutte, sā brāhmaṇī taṁ māṇavakaṁ etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)
But the brahmin lady said,
‘āgamehi tāva, tāta, yāva vijāyāmi.‘Wait, my dear, until I give birth. Sace kumārako bhavissati, tassapi ekadeso bhavissati;
tassapi ekadeso → tassa pi eka-deso (pts)
If it’s a boy, one portion shall be his.
sace kumārikā bhavissati, sāpi te opabhoggā bhavissatī’ti.
opabhoggā → upabhoggā (sya-all, km) | opabhoggā → upabhoggā (cck: syā.) | sāpi → sā pi (pts)
If it’s a girl, she will be your reward.’

Dutiyampi kho so māṇavako mātusapattiṁ etadavoca:
mātusapattiṁ → mātusapatiṁ (th) | dutiyampi → dutiyam pi (pts) | mātusapattiṁ etadavoca → mātu-sapattiṁ etad avoca (pts)
But for a second time,
‘yamidaṁ, bhoti, dhanaṁ vā dhaññaṁ vā rajataṁ vā jātarūpaṁ vā, sabbaṁ taṁ mayhaṁ;
sabbaṁ taṁ → sabbantaṁ (bjt, th) | yamidaṁ → yam idaṁ (pts) | jātarūpaṁ → jātarūpam (pts) | sabbaṁ → sabban (pts)
natthi tuyhettha kiñci.
natthi tuyhettha → n atthi tumh ettha (pts)
Pitu me, bhoti, dāyajjaṁ niyyādehī’ti.
niyyādehīti → niyyātehīti (bj) | me → me santako (sya-all)
Dutiyampi kho sā brāhmaṇī taṁ māṇavakaṁ etadavoca:
dutiyampi → dutiyam pi (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
‘āgamehi tāva, tāta, yāva vijāyāmi. Sace kumārako bhavissati, tassapi ekadeso bhavissati;
tassapi ekadeso → tassa pi eka-deso (pts)
sace kumārikā bhavissati sāpi te opabhoggā bhavissatī’ti.
opabhoggā → upabhoggā (sya-all) | opabhoggā → upabhoggā (cck: syā.) | sāpi → sā pi (pts)
Tatiyampi kho so māṇavako mātusapattiṁ etadavoca:
mātusapattiṁ → mātusapatiṁ (th) | tatiyampi → tatiyam pi (pts) | mātusapattiṁ etadavoca → mātu-sapattiṁ etad avoca (pts)
and a third time, the youth insisted that the entire inheritance must be his.
‘yamidaṁ, bhoti, dhanaṁ vā dhaññaṁ vā rajataṁ vā jātarūpaṁ vā, sabbaṁ taṁ mayhaṁ;
sabbaṁ taṁ → sabbantaṁ (bjt, th) | yamidaṁ bhoti → yam idaṁ hoti (pts) | sabbaṁ → sabban (pts)
natthi tuyhettha kiñci.
natthi tuyhettha → n atthi tumh ettha (pts)
Pitu me, bhoti, dāyajjaṁ niyyādehī’ti.
niyyādehīti → niyyātehīti (bj) | me → me santako (sya-all)

Atha kho sā brāhmaṇī satthaṁ gahetvā ovarakaṁ pavisitvā udaraṁ opādesi:
opādesi → opāṭesi (bj); uppātesi (sya-all, km) | opāṭesi → opātesi (bj: sīmu) | opādesi → uppātesi (cck: syā.) | atha kho → athakho (th)
So the brahmin lady took a knife, went to her bedroom, and sliced open her belly, thinking,
‘yāva vijāyāmi yadi vā kumārako yadi vā kumārikā’ti.
vijāyāmi → jānāmi (bj, pts); vijānāmi (sya-all) | kumārikāti → kumārikā ti (pts)
‘Until I give birth—whether it’s a boy or a girl!’
Sā attānañceva jīvitañca gabbhañca sāpateyyañca vināsesi.
vināsesi → (sya-all) | attānañceva → attānaṁ ceva (my)
She destroyed her own life and that of the fetus, as well as any wealth.

Yathā taṁ bālā abyattā anayabyasanaṁ āpannā ayoniso dāyajjaṁ gavesantī, evameva kho tvaṁ, rājañña, bālo abyatto anayabyasanaṁ āpajjissasi ayoniso paralokaṁ gavesanto;
abyattā anayabyasanaṁ → avyattā anaya-vyasanaṁ (pts) | evameva → evam eva (pts) | abyatto anayabyasanaṁ → avyatto anaya-vyasanaṁ (pts)
Being foolish and incompetent, she sought an inheritance irrationally and fell to ruin and disaster. In the same way, chieftain, being foolish and incompetent, you’re seeking the other world irrationally and will fall to ruin and disaster,
seyyathāpi sā brāhmaṇī bālā abyattā anayabyasanaṁ āpannā ayoniso dāyajjaṁ gavesantī.
seyyathāpi sā → seyyathā (sya-all) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | abyattā anayabyasanaṁ → avyattā anayavyasanaṁ (pts)
just like that brahmin lady.
Na kho, rājañña, samaṇabrāhmaṇā sīlavanto kalyāṇadhammā apakkaṁ paripācenti;
samaṇabrāhmaṇā → samaṇa-brāhmaṇā (pts) | kalyāṇadhammā → kalyāṇa-dhammā (pts)
Good ascetics and brahmins don’t force what is unripe to ripen;
api ca paripākaṁ āgamenti.
paripākaṁ → paripakkaṁ (bj) | api ca → apica (th)
rather, they wait for it to ripen.
Paṇḍitānaṁ attho hi, rājañña, samaṇabrāhmaṇānaṁ sīlavantānaṁ kalyāṇadhammānaṁ jīvitena.
paṇḍitānaṁ attho hi → paṇḍitā aññehi (sya-all) | samaṇabrāhmaṇānaṁ → samaṇa-brāhmaṇānaṁ (pts) | kalyāṇadhammānaṁ → kalyāṇa-dhammānaṁ (pts)
For the life of astute ascetics and brahmins is beneficial.
Yathā yathā kho, rājañña, samaṇabrāhmaṇā sīlavanto kalyāṇadhammā ciraṁ dīghamaddhānaṁ tiṭṭhanti tathā tathā bahuṁ puññaṁ pasavanti, bahujanahitāya ca paṭipajjanti bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ.
dīghamaddhānaṁ tiṭṭhanti → dīghamaddhānatiṭṭhanti (bj) | yathā kho → (sya-all) | tathā bahuṁ puññaṁ → bahupuññaṁ (sya-all) | lokānukampāya → lokānukampakāya (pts) | samaṇabrāhmaṇā → samaṇa-brāhmaṇā (pts) | dīghamaddhānaṁ → dīgham addhānaṁ (pts) | bahujanahitāya → bahujana-hitāya (pts) | bahujanasukhāya lokānukampāya → bahujana-sukhāya lokānukampakāya (pts) | devamanussānaṁ → deva-manussānaṁ (pts)
So long as they remain, good ascetics and brahmins brim with merit, and act for the welfare and happiness of the people, out of sympathy for the world, for the benefit, welfare, and happiness of gods and humans.
Imināpi kho te, rājañña, pariyāyena evaṁ hotu:
te rājañña → rājaññe (sya-all) | imināpi → iminā pi (pts)
By this method, too, it ought to be proven that
‘itipi atthi paro loko, atthi sattā opapātikā, atthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj, pts) | paro loko → paraloko (pts) | itipi → iti pi (pts) | sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭa-dukkaṭānaṁ (pts) | vipākoti → vipāko ti (pts)
there is an afterlife.”

“Kiñcāpi bhavaṁ kassapo evamāha, atha kho evaṁ me ettha hoti:
atha kho evaṁ me → athakho evamme (th) | evamāha → evam āha (pts) | evaṁ → evam (pts)
“Even though the worthy Kassapa says this, still I think that
‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bjt)
there is no afterlife.”

“Atthi pana, rājañña, pariyāyo …pe…“Can you prove it?”

atthi, bho kassapa, pariyāyo …pe…“I can.”

yathā kathaṁ viya, rājaññā”ti?
rājaññāti → rājaññā ti (bjt) | yathā kathaṁ → yathākathaṁ (th)
“How, exactly, chieftain?”

“Idha me, bho kassapa, purisā coraṁ āgucāriṁ gahetvā dassenti:
āgucāriṁ → āgu-cāriṁ (pts)
“Suppose they were to arrest a bandit, a criminal and present him to me, saying,
‘ayaṁ te, bhante, coro āgucārī;
āgucārī → āgūcārī (pts) | ayaṁ te → ayante (th) | āgucārī → āgu cārī (pts)
‘Sir, this is a bandit, a criminal.
imassa yaṁ icchasi, taṁ daṇḍaṁ paṇehī’ti.
paṇehīti → vadehīti (sya-all)
Punish him as you will.’
Tyāhaṁ evaṁ vadāmi:I say to them, ‘tena hi, bho, imaṁ purisaṁ jīvantaṁyeva kumbhiyā pakkhipitvā mukhaṁ pidahitvā allena cammena onandhitvā allāya mattikāya bahalāvalepanaṁ karitvā uddhanaṁ āropetvā aggiṁ dethā’ti.
onandhitvā → onaddhitvā (sya-all) | bahalāvalepanaṁ → bahalavilepanaṁ (sya-all) | bahalāvalepanaṁ → bahalavilepanaṁ (cck: syā. ka.) | bahalavilepanaṁ → bahalāvalepanaṁ (sya-all: sī.) | jīvantaṁyeva → jīvantaṁ yeva (bjt, pts) | karitvā → kāretvā (bjt) | tena hi bho → tenahibho (th)
‘Well then, worthy sir, place this man in a pot while he’s still alive. Close up the mouth, bind it up with damp leather, and seal it with a thick coat of damp clay. Then lift it up on a stove and light the fire.’
Te me ‘sādhū’ti paṭissutvā taṁ purisaṁ jīvantaṁyeva kumbhiyā pakkhipitvā mukhaṁ pidahitvā allena cammena onandhitvā allāya mattikāya bahalāvalepanaṁ karitvā uddhanaṁ āropetvā aggiṁ denti.
onandhitvā → onaddhitvā (sya-all) | bahalāvalepanaṁ → bahalavilepanaṁ (sya-all) | paṭissutvā taṁ → paṭisuṇitvā (pts) | jīvantaṁyeva → jīvantaṁ yeva (bjt, pts) | karitvā → kāretvā (bjt)
They agree, and do what I ask.
Yadā mayaṁ jānāma ‘kālaṅkato so puriso’ti, atha naṁ kumbhiṁ oropetvā ubbhinditvā mukhaṁ vivaritvā saṇikaṁ nillokema:
nillokema → vilokema (sya-all, km) | kālaṅkato → kālakato (sya-all) | naṁ → taṁ (sya-all) | nillokema appeva nāmassa → vilokema appevanāmassa (sya-all) | mayaṁ jānāma kālaṅkato → (pts) | nillokema → vilokema (cck: syā.) | saṇikaṁ → sanikaṁ (bjt) | purisoti → puriso ti (pts)
When we know that that man has passed away, we lift down the pot and break it open, uncover the mouth, and slowly peek inside, thinking,
‘appeva nāmassa jīvaṁ nikkhamantaṁ passeyyāmā’ti.
appeva nāmassa → appevanāmassa (bjt, th) | appeva nāmassa → app eva nām assa (pts)
‘Hopefully we’ll see his soul escaping.’
Nevassa mayaṁ jīvaṁ nikkhamantaṁ passāma.
nevassa → n ev assa (pts)
But we don’t see his soul escaping.
Ayampi kho, bho kassapa, pariyāyo, yena me pariyāyena evaṁ hoti:
ayampi → ayam pi (pts)
This is how I prove that
‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bjt)
there is no afterlife.”

2.7. Supinakaupamā2.7. The Simile of the Dream

“Tena hi, rājañña, taññevettha paṭipucchissāmi, yathā te khameyya, tathā naṁ byākareyyāsi.
taññevettha paṭipucchissāmi yathā → upaman (pts) | tena hi → tenahi (th) | taññevettha → taṁ yev ettha (pts) | byākareyyāsi → vyākareyyāsi (pts)
“Well then, chieftain, I’ll ask you about this in return, and you can answer as you like.
Abhijānāsi no tvaṁ, rājañña, divā seyyaṁ upagato supinakaṁ passitā ārāmarāmaṇeyyakaṁ vanarāmaṇeyyakaṁ bhūmirāmaṇeyyakaṁ pokkharaṇīrāmaṇeyyakan”ti?
passitā → passitvā (sya-all) | divā seyyaṁ → divāseyyaṁ (bjt, th) | divā seyyaṁ → divā-seyyaṁ (pts) | passitā ārāmarāmaṇeyyakaṁ vanarāmaṇeyyakaṁ → passitvā ārāma-rāmaṇeyyakaṁ vana-rāmaṇeyyakaṁ (pts) | pokkharaṇīrāmaṇeyyakanti → pokkharaṇī-rāmaṇeyyakan ti (pts)
Do you recall ever having a midday nap and seeing delightful parks, woods, meadows, and lotus ponds in a dream?”

“Abhijānāmahaṁ, bho kassapa, divāseyyaṁ upagato supinakaṁ passitā ārāmarāmaṇeyyakaṁ vanarāmaṇeyyakaṁ bhūmirāmaṇeyyakaṁ pokkharaṇīrāmaṇeyyakan”ti.
passitā → passitvā (sya-all) | abhijānāmahaṁ → abhijānām ahaṁ (pts) | divāseyyaṁ → divā-seyyaṁ (pts) | passitā ārāmarāmaṇeyyakaṁ vanarāmaṇeyyakaṁ bhūmirāmaṇeyyakaṁ pokkharaṇīrāmaṇeyyakanti → passitvā ārāma-rāmaṇeyyakaṁ vana-rāmaṇeyyakan ti (pts)
“I do, worthy Kassapa.”

“Rakkhanti taṁ tamhi samaye khujjāpi vāmanakāpi velāsikāpi komārikāpī”ti?
velāsikāpi → keḷāyikā pi (bj); celāvikāpi (sya-all, km); velāmikā (pts1ed) | velāsikāpi → celāvikāpi (cck: syā.); keḷāyikāpi (cck: sī.) | velāsikāpi komārikāpīti → keḷāsikāpi komārikāpī ti (bjt) | khujjāpi vāmanakāpi velāsikāpi komārikāpīti → khujjā pi vāmanikā pi velāmikā pi komārikā pīti (pts)
“At that time were you guarded by hunchbacks, dwarves, coquettes, and maidens?”

“Evaṁ, bho kassapa, rakkhanti maṁ tamhi samaye khujjāpi vāmanakāpi velāsikāpi komārikāpī”ti.
velāsikāpi → celāvikāpi (sya-all) | velāsikāpi → celāvikāpi (cck: syā.); keḷāyikāpi (cck: sī.) | tamhi → tasmiṁ (bjt) | velāsikāpi → keḷāsikāpi (bjt) | evaṁ → evam pi (pts) | khujjāpi vāmanakāpi velāsikāpi komārikāpīti → khujjā pi vāmanikā pi velāmikā pi komārikā pīti (pts)
“I was.”

“Api nu tā tuyhaṁ jīvaṁ passanti pavisantaṁ vā nikkhamantaṁ vā”ti?
vāti → vā ti (bjt, pts) | tuyhaṁ → tumhaṁ (pts)
“But did they see your soul entering or leaving?”

“No hidaṁ, bho kassapa”.
hidaṁ → hīdaṁ (sya-all) | hidaṁ → hetaṁ (bjt) | hidaṁ → h idaṁ (pts)
“No they did not.”

“Tā hi nāma, rājañña, tuyhaṁ jīvantassa jīvantiyo jīvaṁ na passissanti pavisantaṁ vā nikkhamantaṁ vā.
tuyhaṁ → tumhaṁ (pts)
“So if they couldn’t even see your soul entering or leaving while you were still alive,
Kiṁ pana tvaṁ kālaṅkatassa jīvaṁ passissasi pavisantaṁ vā nikkhamantaṁ vā.
kālaṅkatassa → kālakatassa (sya-all) | kiṁ pana → kimpana (bjt) | kiṁ → kim (pts) | kālaṅkatassa jīvaṁ passissasi → kālakatassa jīvam passissanti (pts)
how could you see the soul of a dead man?
Imināpi kho te, rājañña, pariyāyena evaṁ hotu:
hotu itipi → hoti iti pi (pts) | imināpi → iminā pi (pts)
By this method, too, it ought to be proven that
‘itipi atthi paro loko, atthi sattā opapātikā, atthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.
paro loko → paraloko (pts) | sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (pts) | itipi → iti pi (pts) | sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭa-dukkaṭānaṁ (pts) | vipākoti → vipāko ti (pts)
there is an afterlife, there are beings reborn spontaneously, and there is a fruit or result of good and bad deeds.”

“Kiñcāpi bhavaṁ kassapo evamāha, atha kho evaṁ me ettha hoti:
kassapo evamāha → kassapa evam āha (pts) | atha kho evaṁ me → athakho evamme (th)
“Even though the worthy Kassapa says this, still I think that
‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bjt)
there is no afterlife.”

“Atthi pana, rājañña, pariyāyo …pe…“Can you prove it?”

“atthi, bho kassapa, pariyāyo …pe…“I can.”

yathā kathaṁ viya, rājaññā”ti?
rājaññāti → rājaññā ti (bjt) | yathā kathaṁ → yathākathaṁ (th)
“How, exactly, chieftain?”

“Idha me, bho kassapa, purisā coraṁ āgucāriṁ gahetvā dassenti:
āgucāriṁ → āgu-cāriṁ (pts)
“Suppose they were to arrest a bandit, a criminal and present him to me, saying,
‘ayaṁ te, bhante, coro āgucārī;
ayaṁ te → ayante (th) | ayaṁ → ayan (pts) | āgucārī → āgū-cārī (pts)
‘Sir, this is a bandit, a criminal.
imassa yaṁ icchasi, taṁ daṇḍaṁ paṇehī’ti.
paṇehīti → vadehīti (sya-all)
Punish him as you will.’
Tyāhaṁ evaṁ vadāmi:I say to them, ‘tena hi, bho, imaṁ purisaṁ jīvantaṁyeva tulāya tuletvā jiyāya anassāsakaṁ māretvā punadeva tulāya tulethā’ti.
jīvantaṁyeva → jīvantaṁ yeva (bjt, pts) | tena hi → tenahi (th) | punadeva → punad eva (pts)
‘Well then, worthy sir, weigh this man with scales while he’s still alive. Then strangle him with a bowstring, and when he’s dead, weigh him again.’
Te me ‘sādhū’ti paṭissutvā taṁ purisaṁ jīvantaṁyeva tulāya tuletvā jiyāya anassāsakaṁ māretvā punadeva tulāya tulenti.
jiyāya → jisāya (bj) | punadeva → puneva (sya-all) | jīvantaṁyeva → jīvantaṁ yeva (bjt, pts) | paṭissutvā taṁ → paṭisuṇitvā (pts) | punadeva → punad eva (pts)
They agree, and do what I ask.
Yadā so jīvati, tadā lahutaro ca hoti mudutaro ca kammaññataro ca.So long as they are alive, they’re lighter, softer, more flexible. Yadā pana so kālaṅkato hoti tadā garutaro ca hoti patthinnataro ca akammaññataro ca.
kālaṅkato → kālakato (bj, sya-all) | patthinnataro → patthīnataro (pts)
But when they die they become heavier, stiffer, less flexible.
Ayampi kho, bho kassapa, pariyāyo, yena me pariyāyena evaṁ hoti:
ayampi → ayam pi (pts)
This is how I prove that
‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj)
there is no afterlife.”

2.8. Santattaayoguḷaupamā2.8. The Simile of the Hot Iron Ball

“Tena hi, rājañña, upamaṁ te karissāmi.
upamaṁ te → upamante (bjt, th) | tena hi → tenahi (th) | upamaṁ → upaman (pts)
“Well then, chieftain, I shall give you a simile.
Upamāya m’idhekacce viññū purisā bhāsitassa atthaṁ ājānanti.
upamāya midhekacce → upamāyapīdhekacce (sya-all) | upamāya midhekacce → upamāyamidhekacce (bjt) | midhekacce → pi idh ekacce (pts)
For by means of a simile some sensible people understand the meaning of what is said.
Seyyathāpi, rājañña, puriso divasaṁ santattaṁ ayoguḷaṁ ādittaṁ sampajjalitaṁ sajotibhūtaṁ tulāya tuleyya.
divasaṁ santattaṁ → divasantattaṁ (sya-all) | sajotibhūtaṁ → sañjotibhūtaṁ (sya-all) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | divasaṁ santattaṁ ayoguḷaṁ → divasa-santattaṁ ayo-guḷaṁ (pts) | sajotibhūtaṁ → sajoti-bhūtaṁ (pts) | tuleyya → toleyya (pts)
Suppose a person was to heat an iron ball all day until it was burning, blazing, and glowing, and then they weigh it with scales.
Tamenaṁ aparena samayena sītaṁ nibbutaṁ tulāya tuleyya.
tamenaṁ → tam enaṁ (pts) | tuleyya → toleyya (pts)
After some time, when it had cooled and become quenched, they’d weigh it again.
Kadā nu kho so ayoguḷo lahutaro vā hoti mudutaro vā kammaññataro vā, yadā vā āditto sampajjalito sajotibhūto, yadā vā sīto nibbuto”ti?
āditto → āditta (bj) | sajotibhūto → sañjotibhūto (sya-all) | nibbutoti → nibbuto ti (bjt, pts) | ayoguḷo → ayo-guḷo (pts)
When would that iron ball be lighter, softer, and more workable—when it’s burning or when it’s cool?”

“Yadā so, bho kassapa, ayoguḷo tejosahagato ca hoti vāyosahagato ca āditto sampajjalito sajotibhūto, tadā lahutaro ca hoti mudutaro ca kammaññataro ca.
sajotibhūto → sañjotibhūto (sya-all) | ayoguḷo tejosahagato → ayo-guḷo tejo-sahagato (pts) | vāyosahagato ca → vāyo-sahagato (pts) | sajotibhūto → sajoti-bhūto (pts)
“So long as the iron ball is full of heat and air—burning, blazing, and glowing—it’s lighter, softer, and more workable.
Yadā pana so ayoguḷo neva tejosahagato hoti na vāyosahagato sīto nibbuto, tadā garutaro ca hoti patthinnataro ca akammaññataro cā”ti.
yadā → yadā ca (bj) | cāti → cā ti (bjt) | ayoguḷo neva tejosahagato → ayo-guḷo n eva tejo-sahagato (pts) | patthinnataro → patthīnataro (pts)
But when it lacks heat and air—cooled and quenched—it’s heavier, stiffer, and less workable.”

“Evameva kho, rājañña, yadāyaṁ kāyo āyusahagato ca hoti usmāsahagato ca viññāṇasahagato ca, tadā lahutaro ca hoti mudutaro ca kammaññataro ca.
yadāyaṁ → yadā ayaṁ (sya-all) | evameva → evam eva (pts) | yadāyaṁ → yadā yaṁ (pts) | usmāsahagato → usmā-sahagato (pts) | viññāṇasahagato → viññāṇa-sahagato (pts)
“In the same way, so long as this body is full of life and warmth and consciousness it’s lighter, softer, and more flexible.
Yadā panāyaṁ kāyo neva āyusahagato hoti na usmāsahagato na viññāṇasahagato tadā garutaro ca hoti patthinnataro ca akammaññataro ca.
āyusahagato → āyusahagato ca (sya-all) | usmāsahagato → usmāsahagato ca (sya-all) | viññāṇasahagato → viññāṇasahagato ca (sya-all) | neva āyusahagato → n eva āyu-sahagato ca (pts) | viññāṇasahagato → viññāṇa-sahagato (pts) | patthinnataro → patthīnataro (pts)
But when it lacks life and warmth and consciousness it’s heavier, stiffer, and less flexible.
Imināpi kho te, rājañña, pariyāyena evaṁ hotu:
imināpi → iminā pi (pts) | hotu → hoti (pts)
By this method, too, it ought to be proven that
‘itipi atthi paro loko, atthi sattā opapātikā, atthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj) | itipi → iti pi (pts) | paro loko → paraloko (pts) | sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭa-dukkaṭānaṁ (pts) | vipākoti → vipāko ti (pts)
there is an afterlife.”

“Kiñcāpi bhavaṁ kassapo evamāha, atha kho evaṁ me ettha hoti:
atha kho evaṁ me → athakho evamme (th) | kassapo evamāha → kassapa evam āha (pts)
“Even though the worthy Kassapa says this, still I think that
‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj)
there is no afterlife.”

“Atthi pana, rājañña, pariyāyo …pe…“Can you prove it?”

atthi, bho kassapa, pariyāyo …pe…“I can.”

yathā kathaṁ viya, rājaññā”ti?
yathā kathaṁ → yathākathaṁ (th)
“How, exactly, chieftain?”

“Idha me, bho kassapa, purisā coraṁ āgucāriṁ gahetvā dassenti:
āgucāriṁ → āgu-cāriṁ (pts)
“Suppose they were to arrest a bandit, a criminal and present him to me, saying,
‘ayaṁ te, bhante, coro āgucārī;
ayaṁ te → ayante (bjt, th) | ayaṁ → ayan (pts) | āgucārī → āgu-cārī (pts)
‘Sir, this is a bandit, a criminal.
imassa yaṁ icchasi, taṁ daṇḍaṁ paṇehī’ti.
paṇehīti → vadehīti (sya-all)
Punish him as you will.’
Tyāhaṁ evaṁ vadāmi:I say to them, ‘tena hi, bho, imaṁ purisaṁ anupahacca chaviñca cammañca maṁsañca nhāruñca aṭṭhiñca aṭṭhimiñjañca jīvitā voropetha, appeva nāmassa jīvaṁ nikkhamantaṁ passeyyāmā’ti.
nhāruñca → nahāruñca (sya-all) | voropetha appeva nāmassa jīvaṁ nikkhamantaṁ passeyyāmāti → voropethāti (bjt) | tena hi → tenahi (th) | appeva nāmassa → appevanāmassa (th)
‘Well then, worthy sir, take this man’s life without damaging his outer skin, inner skin, flesh, sinews, bones, or marrow. Hopefully we’ll see his soul escaping.’
Te me ‘sādhū’ti paṭissutvā taṁ purisaṁ anupahacca chaviñca …pe… jīvitā voropenti.
paṭissutvā → paṭisuṇitvā (pts) | sādhūti → sādhū ti (bjt) | + → cammañca maṁsañca nhāruñca aṭṭhiñca aṭṭhimiñjañca (bjt) | pe → spelled out in full (pts)
They agree, and do what I ask.
Yadā so āmato hoti, tyāhaṁ evaṁ vadāmi:
āmato → addhamato (sya-all, pts)
When he’s nearly dead, I tell them to
‘tena hi, bho, imaṁ purisaṁ uttānaṁ nipātetha, appeva nāmassa jīvaṁ nikkhamantaṁ passeyyāmā’ti.
appeva nāmassa → appevanāmassa (bjt, th) | tena hi → tenahi (th) | appeva nāmassa → app eva nām assa (pts)
lay him on his back in hope of seeing his soul escape.
Te taṁ purisaṁ uttānaṁ nipātenti.They do so. Nevassa mayaṁ jīvaṁ nikkhamantaṁ passāma.
nevassa → n eva assa (pts) | nikkhamantaṁ → nikkhamantam (pts)
But we don’t see his soul escaping.
Tyāhaṁ evaṁ vadāmi:I tell them to ‘tena hi, bho, imaṁ purisaṁ avakujjaṁ nipātetha …
tena hi → tenahi (th)
lay him bent over,
passena nipātetha …to lay him on his side, dutiyena passena nipātetha …to lay him on the other side; uddhaṁ ṭhapetha …to stand him upright, omuddhakaṁ ṭhapetha …to stand him upside down; pāṇinā ākoṭetha …to strike him with fists, leḍḍunā ākoṭetha …
leḍḍunā → leṇḍunā (sya-all) | leṇḍunā → leḍḍunātipi pāṭho (sya-all note)
stones,
daṇḍena ākoṭetha …rods, satthena ākoṭetha …and swords; odhunātha sandhunātha niddhunātha, appeva nāmassa jīvaṁ nikkhamantaṁ passeyyāmā’ti.
appeva nāmassa → appevanāmassa (th) | appeva nāmassa → app eva nām assa (pts)
and to give him a good shaking in hope of seeing his soul escape.
Te taṁ purisaṁ odhunanti sandhunanti niddhunanti.They do all these things. Nevassa mayaṁ jīvaṁ nikkhamantaṁ passāma.
passāma → passeyyāma (sya-all) | nevassa → n eva assa (pts)
But we don’t see his soul escaping.
Tassa tadeva cakkhu hoti te rūpā, tañcāyatanaṁ nappaṭisaṁvedeti.
cakkhu → cakkhuṁ (sya-all) | tadeva cakkhu → ca tad eva cakkhuṁ (pts) | tañcāyatanaṁ → tañ āyatanaṁ (pts)
For him the eye itself is present, and so are those sights. Yet he does not experience that sense-field.
Tadeva sotaṁ hoti te saddā, tañcāyatanaṁ nappaṭisaṁvedeti.
tadeva → tad eva (pts) | tañcāyatanaṁ → tañ āyatanaṁ (pts)
The ear itself is present, and so are those sounds. Yet he does not experience that sense-field.
Tadeva ghānaṁ hoti te gandhā, tañcāyatanaṁ nappaṭisaṁvedeti.
tadeva → tad eva (pts) | tañcāyatanaṁ → tañ āyatanaṁ (pts)
The nose itself is present, and so are those smells. Yet he does not experience that sense-field.
Sāva jivhā hoti te rasā, tañcāyatanaṁ nappaṭisaṁvedeti.
sāva → sāyeva (bj, sya-all, pts) | sāva → sā yeva (pts) | tañcāyatanaṁ → tañ āyatanaṁ (pts)
The tongue itself is present, and so are those tastes. Yet he does not experience that sense-field.
Sveva kāyo hoti te phoṭṭhabbā, tañcāyatanaṁ nappaṭisaṁvedeti.
sveva → so yeva (pts) | tañcāyatanaṁ → tañ āyatanaṁ (pts)
The body itself is present, and so are those touches. Yet he does not experience that sense-field.
Ayampi kho, bho kassapa, pariyāyo, yena me pariyāyena evaṁ hoti:
ayampi → ayam pi (pts)
This is how I prove that
‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj)
there is no afterlife.”

2.9. Saṅkhadhamaupamā2.9. The Simile of the Horn Blower

“Tena hi, rājañña, upamaṁ te karissāmi.
upamaṁ te → upamante (bjt, th) | tena hi → tenahi (th) | upamaṁ → upaman (pts)
“Well then, chieftain, I shall give you a simile.
Upamāya m’idhekacce viññū purisā bhāsitassa atthaṁ ājānanti.
upamāya midhekacce → upamāyapidhekacce (bj); upamāyapīdhekacce (sya-all) | midhekacce → p idh ekacce (pts)
For by means of a simile some sensible people understand the meaning of what is said.

Bhūtapubbaṁ, rājañña, aññataro saṅkhadhamo saṅkhaṁ ādāya paccantimaṁ janapadaṁ agamāsi.
saṅkhaṁ ādāya → saṅkhamādāya (th) | saṅkhadhamo → saṅkha-dhamo (pts)
Once upon a time, a certain horn blower took his horn and traveled to a borderland,
So yena aññataro gāmo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā majjhe gāmassa ṭhito tikkhattuṁ saṅkhaṁ upalāpetvā saṅkhaṁ bhūmiyaṁ nikkhipitvā ekamantaṁ nisīdi.
yena aññataro → yenaññataro (bj) | upalāpetvā → upaḷāsetvā (sya-all); upaḷāsitvā (pts) | yena → yen (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts)
where he went to a certain village. Standing in the middle of the village, he sounded his horn three times, then placed it on the ground and sat down to one side.

Atha kho, rājañña, tesaṁ paccantajanapadānaṁ manussānaṁ etadahosi:
etadahosi ambho kassa → etad ahosi kissa (pts) | paccantajanapadānaṁ → paccantajānaṁ (cck: sī.) | manussānaṁ → paccantajānaṁ manussānaṁ (sya-all: sī.) | paccantajanapadānaṁ → paccantajānapadānaṁ (bjt) | atha kho → athakho (th)
Then the people of the borderland thought,
‘ambho kassa nu kho eso saddo evaṁrajanīyo evaṅkamanīyo evaṁmadanīyo evambandhanīyo evaṁmucchanīyo’ti.
ambho kassa nu kho → etadahosi | kho → etadahosi ‘‘kissa dukho (cck: pī.) | evaṅkamanīyo → evaṁkamanīyo (my, bjt, ms2005) | evambandhanīyo → evaṁbandhanīyo (my) | evambandhanīyo evaṁmucchanīyoti → evaṁbandhanīyo evaṁmucchanīyo ti (bjt) | evaṁrajanīyo evaṅkamanīyo evaṁmadanīyo evambandhanīyo evaṁmucchanīyoti → evaṁrajaniyo evaṁkammaniyo evaṁmadaniyo evaṁbandhaniyo evaṁmuñcaniyoti (th) | evaṁrajanīyo evaṅkamanīyo evaṁmadanīyo evambandhanīyo evaṁmucchanīyoti → evaṁ rajanīyo evaṁ kamanīyo evaṁ madanīyo evaṁ bandhanīyo evaṁ mucchanīyo ti (pts)
‘Oh my, what is making this sound, so arousing, sensuous, intoxicating, infatuating, and captivating?’
Sannipatitvā taṁ saṅkhadhamaṁ etadavocuṁ:
saṅkhadhamaṁ etadavocuṁ → saṅkha dhammaṁ etad avocuṁ (pts)
They gathered around the horn blower and said,
‘ambho, kassa nu kho eso saddo evaṁrajanīyo evaṅkamanīyo evaṁmadanīyo evambandhanīyo evaṁmucchanīyo’ti.
kassa → kissa (pts) | evaṅkamanīyo → evaṁkamanīyo (my, ms2005) | evambandhanīyo → evaṁbandhanīyo (my) | evaṁrajanīyo evaṅkamanīyo evaṁmadanīyo evambandhanīyo evaṁmucchanīyoti → evaṁ rajanīyo evaṁ kamanīyo evaṁ madanīyo evaṁ bandhanīyo evaṁ mucchanīyo ti (bjt, pts) | evaṁrajanīyo evaṅkamanīyo evaṁmadanīyo evambandhanīyo evaṁmucchanīyoti → evaṁrajaniyo evaṁkammaniyo evaṁmadaniyo evaṁbandhaniyo evaṁmuñcaniyoti (th)
‘Oh my, what is making this sound, so arousing, sensuous, intoxicating, infatuating, and captivating?’

‘Eso kho, bho, saṅkho nāma yasseso saddo evaṁrajanīyo evaṅkamanīyo evaṁmadanīyo evambandhanīyo evaṁmucchanīyo’ti.
yasseso → yassa so (sya-all) | evaṅkamanīyo → evaṁkamanīyo (my, ms2005) | evambandhanīyo → evaṁbandhanīyo (my) | evaṁrajanīyo evaṅkamanīyo evaṁmadanīyo evambandhanīyo evaṁmucchanīyoti → evaṁ rajanīyo evaṁ kamanīyo evaṁ madanīyo evaṁ bandhanīyo evaṁ mucchanīyoti (bjt) | evaṁrajanīyo evaṅkamanīyo evaṁmadanīyo evambandhanīyo evaṁmucchanīyoti → evaṁrajaniyo evaṁkammaniyo evaṁmadaniyo evaṁbandhaniyo evaṁmuñcaniyoti (th) | yasseso → yass eso (pts) | evaṁrajanīyo evaṅkamanīyo evaṁmadanīyo evambandhanīyo evaṁmucchanīyoti → evaṁ rajanīyo evaṁ kamanīyo evaṁ madanīyo evaṁ bandhanīyo evaṁ mucchanīyo ti (pts)
‘The sound is made by this, which is called a horn.’

Te taṁ saṅkhaṁ uttānaṁ nipātesuṁ:
saṅkhaṁ uttānaṁ → saṅkhaṁ-uttānaṁ (pts)
They laid that horn on its back, saying,
‘vadehi, bho saṅkha, vadehi, bho saṅkhā’ti.‘Speak, good horn! Speak, good horn!’ Neva so saṅkho saddamakāsi.
neva → n eva (pts) | saddamakāsi → saddam akāsi (pts)
But still the horn made no sound.

Te taṁ saṅkhaṁ avakujjaṁ nipātesuṁ, passena nipātesuṁ, dutiyena passena nipātesuṁ, uddhaṁ ṭhapesuṁ, omuddhakaṁ ṭhapesuṁ, pāṇinā ākoṭesuṁ, leḍḍunā ākoṭesuṁ, daṇḍena ākoṭesuṁ, satthena ākoṭesuṁ, odhuniṁsu sandhuniṁsu niddhuniṁsu:
leḍḍunā → leṇḍunā (sya-all) | ākoṭesuṁ → ākotesum (pts) | ṭhapesuṁ → ṭhapesum (pts)
Then they lay the horn bent over, they lay it on its side, they lay it on its other side; they stood it upright, they stood it upside down; they struck it with fists, stones, rods, and swords; and they gave it a good shake, saying,
‘vadehi, bho saṅkha, vadehi, bho saṅkhā’ti.‘Speak, good horn! Speak, good horn!’ Neva so saṅkho saddamakāsi.
neva → n eva (pts) | saddamakāsi → saddam akāsi (pts)
But still the horn made no sound.

Atha kho, rājañña, tassa saṅkhadhamassa etadahosi:
atha kho → athakho (th) | saṅkhadhamassa etadahosi → saṅkha-dhamassa etad ahosi (pts)
So the horn blower thought,
‘yāva bālā ime paccantajanapadā manussā, kathañhi nāma ayoniso saṅkhasaddaṁ gavesissantī’ti.
paccantajanapadā → paccantajānapadā (bj); paccantajā (pts) | paccantajanapadā manussā → paccantajanapadāmanussā (my) | yāva bālā → yāvabālā (bjt) | kathañhi → kathaṁ hi (bjt, pts) | + → kho (th) | saṅkhasaddaṁ → saṅkha-saddaṁ (pts)
‘How foolish are these borderland folk! For how on earth can they seek the sound of a horn so irrationally?’
Tesaṁ pekkhamānānaṁ saṅkhaṁ gahetvā tikkhattuṁ saṅkhaṁ upalāpetvā saṅkhaṁ ādāya pakkāmi.
upalāpetvā → upaḷāsetvā (sya-all); upaḷāsitvā (pts)
And as they looked on, he picked up the horn, sounded it three times, and took it away with him.

Atha kho, rājañña, tesaṁ paccantajanapadānaṁ manussānaṁ etadahosi:
paccantajanapadānaṁ → paccantajānapadānaṁ (bjt) | atha kho → athakho (th) | paccantajanapadānaṁ → paccantajānaṁ (pts) | etadahosi → etad ahosi (pts)
Then the people of the borderland thought,
‘yadā kira, bho, ayaṁ saṅkho nāma purisasahagato ca hoti vāyāmasahagato ca vāyusahagato ca, tadāyaṁ saṅkho saddaṁ karoti, yadā panāyaṁ saṅkho neva purisasahagato hoti na vāyāmasahagato na vāyusahagato, nāyaṁ saṅkho saddaṁ karotī’ti.
vāyāmasahagato → vāyosahagato (sya-all, km) | vāyusahagato → vāyosahagato (sya-all, pts) | vāyāmasahagato → vāyosahagato (cck: syā.) | purisasahagato → purisa-sahagato (pts) | vāyāmasahagato → vāyāma-sahagato (pts) | vāyusahagato → vāyo-sahagato (pts) | neva purisasahagato → n eva purisa-sahagato (pts)
‘So, it seems, when what is called a horn is accompanied by a person, effort, and wind, it makes a sound. But when these things are absent it makes no sound.’

Evameva kho, rājañña, yadāyaṁ kāyo āyusahagato ca hoti usmāsahagato ca viññāṇasahagato ca, tadā abhikkamatipi paṭikkamatipi tiṭṭhatipi nisīdatipi seyyampi kappeti, cakkhunāpi rūpaṁ passati, sotenapi saddaṁ suṇāti, ghānenapi gandhaṁ ghāyati, jivhāyapi rasaṁ sāyati, kāyenapi phoṭṭhabbaṁ phusati, manasāpi dhammaṁ vijānāti.
seyyampi → seyyaṁpi (th) | evameva → evam eva (pts) | āyusahagato → āyu-sahagato (pts) | viññāṇasahagato → viññāṇa-sahagato (pts) | abhikkamatipi paṭikkamatipi tiṭṭhatipi nisīdatipi seyyampi → abhikkamati pi paṭikkamati pi tiṭṭhati pi nisīdati pi seyyam pi (pts) | cakkhunāpi → cakkhunā pi (pts) | sotenapi → sotena pi (pts) | ghānenapi → ghānena pi (pts) | jivhāyapi → jivhāya pi (pts) | kāyenapi → kāyena pi (pts) | manasāpi → manasā pi (pts)
In the same way, so long as this body is full of life and warmth and consciousness it walks back and forth, stands, sits, and lies down. It sees sights with the eye, hears sounds with the ear, smells odors with the nose, tastes flavors with the tongue, encounters touches with the body, and knows ideas with the mind.
Yadā panāyaṁ kāyo neva āyusahagato hoti, na usmāsahagato, na viññāṇasahagato, tadā neva abhikkamati na paṭikkamati na tiṭṭhati na nisīdati na seyyaṁ kappeti, cakkhunāpi rūpaṁ na passati, sotenapi saddaṁ na suṇāti, ghānenapi gandhaṁ na ghāyati, jivhāyapi rasaṁ na sāyati, kāyenapi phoṭṭhabbaṁ na phusati, manasāpi dhammaṁ na vijānāti.
usmāsahagato → usmāsahagato ca (bj, sya-all, pts) | viññāṇasahagato → viññāṇasahagato ca (bj, sya-all) | āyusahagato → āyusahagato ca (sya-all, pts) | neva āyusahagato → n eva āyu-sahagato ca (pts) | usmāsahagato → usmā-sahagato ca (pts) | viññāṇasahagato → viññāṇa-sahagato (pts) | neva → n eva (pts) | cakkhunāpi → cakkhunā pi (pts) | sotenapi → sotena pi (pts) | ghānenapi → ghānena pi (pts) | jivhāyapi → jivhāya pi (pts) | kāyenapi → kāyena pi (pts) | manasāpi → manasā pi (pts)
But when it lacks life and warmth and consciousness it does none of these things.
Imināpi kho te, rājañña, pariyāyena evaṁ hotu:
imināpi → iminā pi (pts)
By this method, too, it ought to be proven that
‘itipi atthi paro loko, atthi sattā opapātikā, atthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj, pts) | paro loko → paraloko (pts) | vipāko’ti → vipākoti, paṭhamabhāṇavāraṁ (cck: syā.) | itipi → iti pi (pts) | sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭa-dukkaṭānaṁ (pts) | vipākoti → vipāko ti (pts)
there is an afterlife.”

“Kiñcāpi bhavaṁ kassapo evamāha, atha kho evaṁ me ettha hoti:
evaṁ me → evamme (bjt) | + → paṭhamabhāṇavāraṁ (th) | atha kho evaṁ me → athakho evamme (th) | evamāha → evam āha (pts) | evaṁ → evam (pts)
“Even though the worthy Kassapa says this, still I think that
‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj)
there is no afterlife.”

“Atthi pana, rājañña, pariyāyo …pe…“Can you prove it?”

atthi, bho kassapa, pariyāyo …pe…“I can.”

yathā kathaṁ viya, rājaññā”ti?
yathā kathaṁ → yathākathaṁ (th)
“How, exactly, chieftain?”

“Idha me, bho kassapa, purisā coraṁ āgucāriṁ gahetvā dassenti:
āgucāriṁ → āgu-cāriṁ (pts)
“Suppose they were to arrest a bandit, a criminal and present him to me, saying,
‘ayaṁ te, bhante, coro āgucārī,
āgucārī → āgu-cārī (pts)
‘Sir, this is a bandit, a criminal.
imassa yaṁ icchasi, taṁ daṇḍaṁ paṇehī’ti.
paṇehīti → vadehīti (sya-all)
Punish him as you will.’
Tyāhaṁ evaṁ vadāmi:I say to them, ‘tena hi, bho, imassa purisassa chaviṁ chindatha, appeva nāmassa jīvaṁ passeyyāmā’ti.
appeva nāmassa → appevanāmassa (bjt, th) | tena hi → tenahi (th) | appeva nāmassa → app eva nām assa (pts)
‘Well then, worthy sir, cut open this man’s outer skin. Hopefully we might see his soul.’
Te tassa purisassa chaviṁ chindanti.They cut open his outer skin, Nevassa mayaṁ jīvaṁ passāma.
nevassa → n ev assa (pts)
but we see no soul.
Tyāhaṁ evaṁ vadāmi:I say to them, ‘tena hi, bho, imassa purisassa cammaṁ chindatha, maṁsaṁ chindatha, nhāruṁ chindatha, aṭṭhiṁ chindatha, aṭṭhimiñjaṁ chindatha, appeva nāmassa jīvaṁ passeyyāmā’ti.
nhāruṁ → nahāruṁ (sya-all, pts) | appeva nāmassa → appevanāmassa (bjt, th) | tena hi → tenahi (th) | aṭṭhimiñjaṁ → aṭṭhi-miñjaṁ (pts) | appeva nāmassa → app eva nām assa (pts)
‘Well then, worthy sir, cut open his inner skin, flesh, sinews, bones, or marrow. Hopefully we’ll see his soul.’
Te tassa purisassa aṭṭhimiñjaṁ chindanti, nevassa mayaṁ jīvaṁ passeyyāma.
passeyyāma → passāma (bj, sya-all) | passeyyāma ayampi → passāma ayam pi (pts) | + → cammaṁ chindanti (bjt) | aṭṭhimiñjaṁ → aṭṭhi-miñjaṁ (pts) | nevassa → n ev assa (pts)
They do so, but we see no soul.
Ayampi kho, bho kassapa, pariyāyo, yena me pariyāyena evaṁ hoti:
ayampi → ayam pi (pts)
This is how I prove that
‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj)
there is no afterlife.”

2.10. Aggikajaṭilaupamā2.10. The Simile of the Fire-Worshiping Matted-Hair Ascetic

“Tena hi, rājañña, upamaṁ te karissāmi.
upamaṁ te → upamante (bjt, th) | tena hi → tenahi (th) | upamaṁ → upaman (pts)
“Well then, chieftain, I shall give you a simile.
Upamāya m’idhekacce viññū purisā bhāsitassa atthaṁ ājānanti.
upamāya midhekacce → upamāyapi idhekacce (bj); upamāyapīdhekacce (sya-all) | midhekacce → pi idh ekacce (pts)
For by means of a simile some sensible people understand the meaning of what is said.

Bhūtapubbaṁ, rājañña, aññataro aggiko jaṭilo araññāyatane paṇṇakuṭiyā sammati.
sammati → vasati (bj, pts1ed) | aññataro → (pts) | sammati → vasati (pts) | sammati → vasati (cck: sī. pī.) | sammati → vasati (sya-all: sī.) | paṇṇakuṭiyā sammati → paṇṇa-kuṭiyā vasati (pts)
Once upon a time, a certain fire-worshiping matted-hair ascetic settled in a leaf hut in a wilderness region.
Atha kho, rājañña, aññataro janapade sattho vuṭṭhāsi.
sattho → satthavāso (sya-all, km) | janapade sattho → janapado satthavāso (sya-all, km); janapadapadeso (pts1ed) | janapade sattho → janapadapadeso (pts) | sattho → sattho janapadapadesā (cck: sī.); janapado satthavāso (cck: syā.); janapadapadeso (cck: pī.) | satthavāso → janapadapadeso (sya-all: sī.) | atha kho → athakho (th) | janapade sattho → janapada-padeso (pts)
Then a caravan came out from a certain country.
Atha kho so sattho tassa aggikassa jaṭilassa assamassa sāmantā ekarattiṁ vasitvā pakkāmi.
sattho → satthavāso (sya-all) | sattho → satthavāso (cck: syā.) | atha kho → athakho (th) | ekarattiṁ → eka-rattiṁ (pts)
It stayed for one night not far from that ascetic’s hermitage, and then moved on.
Atha kho, rājañña, tassa aggikassa jaṭilassa etadahosi:
atha kho → athakho (th) | etadahosi → etad ahosi (pts)
The ascetic thought,
‘yannūnāhaṁ yena so satthavāso tenupasaṅkameyyaṁ, appeva nāmettha kiñci upakaraṇaṁ adhigaccheyyan’ti.
yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | appeva nāmettha → appevanāmettha (bjt, th) | yannūnāhaṁ → yan nūnāhaṁ (pts) | satthavāso tenupasaṅkameyyaṁ appeva nāmettha → sattha-vāso ten upasaṁkameyyaṁ app eva nām ettha (pts) | adhigaccheyyanti → adhigaccheyyan ti (pts)
‘Why don’t I go to that caravan’s campsite? Hopefully I’ll find something useful there.’

Atha kho so aggiko jaṭilo kālasseva vuṭṭhāya yena so satthavāso tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā addasa tasmiṁ satthavāse daharaṁ kumāraṁ mandaṁ uttānaseyyakaṁ chaḍḍitaṁ.
satthavāso → satthavāho (bj) | satthavāse → satthavāhe (bj) | mandaṁ → maṇḍaṁ (sya-all) | atha kho → athakho (th) | kālasseva → kālass eva (pts) | satthavāso tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → sattha-vāso ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | uttānaseyyakaṁ → uttāna-seyyakaṁ (pts)
So he went, and he saw a little baby boy abandoned there.
Disvānassa etadahosi:
disvānassa etadahosi → disvān assa etad ahosi (pts)
When he saw this he thought,
‘na kho me taṁ patirūpaṁ yaṁ me pekkhamānassa manussabhūto kālaṅkareyya;
kālaṅkareyya → kālakareyya (bj) | patirūpaṁ → paṭirūpaṁ (sya-all) | patirūpaṁ yaṁ → paṭirūpaṁ yam (pts) | me taṁ → metaṁ (bjt) | yaṁ me → yamme (bjt) | kālaṅkareyya → kālaṁ kareyya (th) | kālaṅkareyya → kālaṁkareyya (ms2005) | manussabhūto kālaṅkareyya → manussa-bhūto kālaṁ kareyya (pts)
‘It’s not proper for me to look on while a human being dies.
yannūnāhaṁ imaṁ dārakaṁ assamaṁ netvā āpādeyyaṁ poseyyaṁ vaḍḍheyyan’ti.
yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | yannūnāhaṁ → yan nūnāhaṁ (pts) | vaḍḍheyyanti → vaḍḍheyyan ti (pts)
Why don’t I bring this boy back to my hermitage, nurse him, provide for him, and raise him?’
Atha kho so aggiko jaṭilo taṁ dārakaṁ assamaṁ netvā āpādesi posesi vaḍḍhesi.
netvā → ānetvā (pts) | atha kho → athakho (th)
So that’s what he did.

Yadā so dārako dasavassuddesiko vā hoti dvādasavassuddesiko vā, atha kho tassa aggikassa jaṭilassa janapade kañcideva karaṇīyaṁ uppajji.
hoti → ahosi (?) | kañcideva → kiñcideva (bj, sya-all, pts) | atha kho tassa → ath assa (pts) | hoti → ahosi (cck: ?) | atha kho → athakho (th) | kañcideva → kiñcid eva (pts)
When the boy was ten or twelve years old, the ascetic had some business come up in the country.
Atha kho so aggiko jaṭilo taṁ dārakaṁ etadavoca:
atha kho → athakho (th) | etadavoca → etad avoca (pts)
So he said to the boy,
‘icchāmahaṁ, tāta, janapadaṁ gantuṁ;
janapadaṁ → nagaraṁ (mr) | janapadaṁ → nagaraṁ (cck: ka.) | icchāmahaṁ → icchām ahaṁ (pts)
‘My dear, I wish to go to the country.
aggiṁ, tāta, paricareyyāsi.
tāta → (pts)
Serve the sacred flame.
Mā ca te aggi nibbāyi.Do not extinguish it. Sace ca te aggi nibbāyeyya, ayaṁ vāsī imāni kaṭṭhāni idaṁ araṇisahitaṁ, aggiṁ nibbattetvā aggiṁ paricareyyāsī’ti.
araṇisahitaṁ → araṇīsahitaṁ (bj) | ca → va (sya-all, pts) | ca → saceca (bj: sīmu, __i__) | araṇīsahitaṁ → araṇi (bj: sīmu, __i__) | araṇisahitaṁ → araṇi-sahitaṁ (pts)
But if you should extinguish it, here is the hatchet, the firewood, and the bundle of drill-sticks. Light the fire and serve it.’
Atha kho so aggiko jaṭilo taṁ dārakaṁ evaṁ anusāsitvā janapadaṁ agamāsi.
atha kho → athakho (th) | evaṁ → evam (pts)
And having instructed the boy, the ascetic went to the country.

Tassa khiḍḍāpasutassa aggi nibbāyi.
khiḍḍāpasutassa → khiḍḍā-pasutassa (pts)
But the boy was so engrossed in his play, the fire went out.
Atha kho tassa dārakassa etadahosi:
atha kho → athakho (th) | etadahosi → etad ahosi (pts)
He thought,
‘pitā kho maṁ evaṁ avaca:‘My father told me to serve the sacred flame. “aggiṁ, tāta, paricareyyāsi. Mā ca te aggi nibbāyi. Sace ca te aggi nibbāyeyya, ayaṁ vāsī imāni kaṭṭhāni idaṁ araṇisahitaṁ, aggiṁ nibbattetvā aggiṁ paricareyyāsī”ti.
araṇisahitaṁ → araṇīsahitaṁ (bj) | ca → va (sya-all, pts) | araṇīsahitaṁ → araṇi (bj: sīmu, __i__) | paricareyyāsīti → paricareyyāsī ti (ms2005)
Yannūnāhaṁ aggiṁ nibbattetvā aggiṁ paricareyyan’ti.
yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | yannūnāhaṁ → yan nūnāhaṁ (pts) | paricareyyanti → paricareyyan ti (pts)
Why don’t I light it again and serve it?’

Atha kho so dārako araṇisahitaṁ vāsiyā tacchi:
araṇisahitaṁ → araṇīsahitaṁ (bj) | atha kho → athakho (th) | araṇisahitaṁ → araṇi-sahitaṁ (pts)
So he chopped the bundle of drill-sticks with the hatchet, thinking,
‘appeva nāma aggiṁ adhigaccheyyan’ti.
appeva nāma → appevanāma (th) | appeva → app eva (pts) | adhigaccheyyanti → adhigaccheyyan ti (pts)
‘Hopefully I’ll get a fire!’
Neva so aggiṁ adhigacchi.
neva → n eva (pts)
But he still got no fire.

Araṇisahitaṁ dvidhā phālesi, tidhā phālesi, catudhā phālesi, pañcadhā phālesi, dasadhā phālesi, satadhā phālesi, sakalikaṁ sakalikaṁ akāsi, sakalikaṁ sakalikaṁ karitvā udukkhale koṭṭesi, udukkhale koṭṭetvā mahāvāte opuni:
opuni → opuṇi (bj); ophuni (sya-all, km, mr) | satadhā → vīsatidhā (sya-all, km) | araṇisahitaṁ → araṇīsahitaṁ (bj) | opuni appeva nāma → opuṇi appevanāma (bj); ophuni appevanāma (sya-all) | koṭṭesi → koṭṭhesi (pts) | koṭṭetvā → koṭṭhetvā (pts) | satadhā → vīsatidhā (cck: syā.) | opuni → ophuni (cck: syā. ka.) | vīsatidhā → satadhā (sya-all: sī) | koṭṭesi → koṭesi (th) | koṭṭetvā → koṭetvā (th) | araṇisahitaṁ → araṇi-sahitaṁ (pts) | koṭṭetvā mahāvāte → koṭṭhetvā mahā-vāte (pts)
He split the bundle of drill-sticks into two, three, four, five, ten, or a hundred parts. He chopped them into splinters, pounded them in a mortar, and swept them away in a strong wind, thinking,
‘appeva nāma aggiṁ adhigaccheyyan’ti.
appeva nāma → appevanāma (bjt, th) | appeva → app eva (pts) | adhigaccheyyanti → adhigaccheyyan ti (pts)
‘Hopefully I’ll get a fire!’
Neva so aggiṁ adhigacchi.
neva → n eva (pts)
But he still got no fire.

Atha kho so aggiko jaṭilo janapade taṁ karaṇīyaṁ tīretvā yena sako assamo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṁ dārakaṁ etadavoca:
atha kho → athakho (th) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
Then the matted-hair ascetic, having concluded his business in the country, returned to his own hermitage, and said to the boy,
‘kacci te, tāta, aggi na nibbuto’ti?
na → (sya-all) | na nibbutoti → nibbuto ti (pts)
‘I trust, my dear, that the fire didn’t go out?’
‘Idha me, tāta, khiḍḍāpasutassa aggi nibbāyi.
khiḍḍāpasutassa → khiḍḍā-pasutassa (pts)
And the boy told him what had happened.
Tassa me etadahosi:
etadahosi → etad ahosi (pts)
“pitā kho maṁ evaṁ avaca aggiṁ, tāta, paricareyyāsi. Mā ca te, tāta, aggi nibbāyi.
tāta → (pts)
Sace ca te aggi nibbāyeyya, ayaṁ vāsī imāni kaṭṭhāni idaṁ araṇisahitaṁ, aggiṁ nibbattetvā aggiṁ paricareyyāsīti.
ca → va (sya-all, pts) | vāsī → vāsi (bjt) | araṇisahitaṁ → araṇīsahitaṁ (bjt) | paricareyyāsīti → paricareyyāsī ti (bjt) | araṇisahitaṁ → araṇi-sahitaṁ (pts)
Yannūnāhaṁ aggiṁ nibbattetvā aggiṁ paricareyyan”ti.
yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | paricareyyanti → paricareyyan ti (ms2005, pts) | yannūnāhaṁ → yan nūnāhaṁ (pts)
Atha khvāhaṁ, tāta, araṇisahitaṁ vāsiyā tacchiṁ:
araṇisahitaṁ → araṇīsahitaṁ (bj) | atha khvāhaṁ → athakhohaṁ (sya-all) | khvāhaṁ → kho ahaṁ (pts) | araṇisahitaṁ → araṇi-sahitaṁ (pts)
“appeva nāma aggiṁ adhigaccheyyan”ti.
appeva nāma → appevanāma (bjt, th) | adhigaccheyyanti → adhigaccheyyan ti (ms2005, pts) | appeva → app eva (pts)
Nevāhaṁ aggiṁ adhigacchiṁ.
nevāhaṁ → n evāhaṁ (pts)
Araṇisahitaṁ dvidhā phālesiṁ, tidhā phālesiṁ, catudhā phālesiṁ, pañcadhā phālesiṁ, dasadhā phālesiṁ, satadhā phālesiṁ, sakalikaṁ sakalikaṁ akāsiṁ, sakalikaṁ sakalikaṁ karitvā udukkhale koṭṭesiṁ, udukkhale koṭṭetvā mahāvāte opuniṁ:
araṇisahitaṁ → araṇīsahitaṁ (bj) | opuniṁ appeva nāma → ophuṇiṁ appevanāma (bj); ophuniṁ appevanāma (sya-all) | satadhā → vīsatidhā (sya-all) | koṭṭesiṁ → koṭṭhesiṁ (pts) | koṭṭetvā → koṭṭhetvā (pts) | koṭṭesiṁ → koṭesiṁ (th) | koṭṭetvā → koṭetvā (th) | araṇisahitaṁ → araṇi-sahitaṁ (pts) | phālesiṁ → phālesim (pts) | koṭṭetvā mahāvāte → koṭṭhetvā mahā-vāte (pts)
“appeva nāma aggiṁ adhigaccheyyan”ti.
appeva nāma → appevanāma (bjt, th) | adhigaccheyyanti → adhigaccheyyan ti (ms2005, pts) | appeva → app eva (pts)
Nevāhaṁ aggiṁ adhigacchin’ti.
nevāhaṁ → n evāhaṁ (pts) | adhigacchinti → adhigacchin ti (pts)
Atha kho tassa aggikassa jaṭilassa etadahosi:
atha kho → athakho (th) | etadahosi → etad ahosi (pts)
Then the ascetic thought,
‘yāva bālo ayaṁ dārako abyatto, kathañhi nāma ayoniso aggiṁ gavesissatī’ti.
kathañhi → kathaṁ hi (bjt) | gavesissatīti → gavesissatī ti (bjt) | abyatto kathañhi → avyatto kathaṁ hi (pts)
‘How foolish is this boy, how incompetent! For how on earth can he seek a fire so irrationally?’

Tassa pekkhamānassa araṇisahitaṁ gahetvā aggiṁ nibbattetvā taṁ dārakaṁ etadavoca:
araṇisahitaṁ → araṇīsahitaṁ (bj) | araṇisahitaṁ → araṇi-sahitaṁ (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
So while the boy looked on, he took a bundle of fire-sticks, lit the fire, and said,
‘evaṁ kho, tāta, aggi nibbattetabbo.‘Dear boy, this is how to light a fire. Na tveva yathā tvaṁ bālo abyatto ayoniso aggiṁ gavesī’ti.
gavesīti → gavesīssatī ti (bj); gavesissasīti (sya-all) | gavesīti evameva → gavesissasīti evam eva (pts) | na tveva → natveva (bjt) | tveva → tv eva (pts) | abyatto → avyatto (pts)
Not the foolish and incompetent way you sought it so irrationally.’
Evameva kho tvaṁ, rājañña, bālo abyatto ayoniso paralokaṁ gavesissasi.
gavesissasi paṭinissajjetaṁ → gavesasi paṭinissajj etaṁ (pts) | evameva → evam eva (pts) | abyatto → avyatto (pts)
In the same way, chieftain, being foolish and incompetent, you seek the other world irrationally.
Paṭinissajjetaṁ, rājañña, pāpakaṁ diṭṭhigataṁ; paṭinissajjetaṁ, rājañña, pāpakaṁ diṭṭhigataṁ.
paṭinissajjetaṁ → paṭinissajj etaṁ (pts) | diṭṭhigataṁ paṭinissajjetaṁ → diṭṭhi-gataṁ paṭinissajj etaṁ (pts) | diṭṭhigataṁ → diṭṭhi-gataṁ (pts)
Let go of this harmful misconception, chieftain, let go of it!
Mā te ahosi dīgharattaṁ ahitāya dukkhāyā”ti.
dīgharattaṁ → dīgha-rattaṁ (pts)
Don’t create lasting harm and suffering for yourself!”

“Kiñcāpi bhavaṁ kassapo evamāha, atha kho nevāhaṁ sakkomi idaṁ pāpakaṁ diṭṭhigataṁ paṭinissajjituṁ.
sakkomi → sayhāmi (bj: PTS) | atha kho → athakho (th) | evamāha → evam āha (pts) | nevāhaṁ sakkomi → n evāhaṁ sayhāmi (pts) | diṭṭhigataṁ → diṭṭhi-gataṁ (pts)
“Even though the worthy Kassapa says this, still I’m not able to let go of that harmful misconception.
Rājāpi maṁ pasenadi kosalo jānāti tirorājānopi:
rājāpi → rājā pi (pts) | pasenadi kosalo → pasenadi-kosalo (pts) | tirorājānopi → tiro-rājāno pi (pts)
King Pasenadi of Kosala knows my views, and so do foreign kings.
‘pāyāsi rājañño evaṁvādī evaṁdiṭṭhī:
pāyāsi rājañño → pāyāsirājañño (bjt) | evaṁvādī evaṁdiṭṭhī → evaṁ-vādī evaṁ-diṭṭhī (pts)
“itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko”’ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj) | vipākoti → vipāko ti (bjt, ms2005)
Sacāhaṁ, bho kassapa, idaṁ pāpakaṁ diṭṭhigataṁ paṭinissajjissāmi, bhavissanti me vattāro:
idaṁ → imaṁ (pts) | diṭṭhigataṁ paṭinissajjissāmi → diṭṭhi-gataṁ paṭinissajjissāṁi (pts)
If I let go of this harmful misconception, there will be some who say to me,
‘yāva bālo pāyāsi rājañño abyatto duggahitagāhī’ti.
abyatto duggahitagāhīti → yāvaabyatto duggahitaggāhīti (bj) | yāva bālo → yāvabālo (bjt) | abyatto duggahitagāhīti → avyatto duggahīta-gāhī ti (pts)
‘How foolish is the chieftain Pāyāsi, how incompetent, that he should hold on to a mistake!’
Kopenapi naṁ harissāmi, makkhenapi naṁ harissāmi, palāsenapi naṁ harissāmī”ti.
palāsenapi → paḷāsenapi (sya-all, pts) | harissāmīti → harissāmī ti (bjt) | kopenapi → kopena pi (pts) | makkhenapi → makkhena pi (pts) | palāsenapi → paḷāsena pi (pts)
I shall carry on with this view out of anger, contempt, and spite!”

2.11. Dvesatthavāhaupamā2.11. The Simile of the Two Caravan Leaders

“Tena hi, rājañña, upamaṁ te karissāmi.
upamaṁ te → upamante (bjt, th) | tena hi → tenahi (th) | upamaṁ → upaman (pts)
“Well then, chieftain, I shall give you a simile.
Upamāya m’idhekacce viññū purisā bhāsitassa atthaṁ ājānanti.
upamāya midhekacce → upamāyapidhekacce (bj); upamāyapīdhekacce (sya-all) | midhekacce → p idh ekacce (pts)
For by means of a simile some sensible people understand the meaning of what is said.

Bhūtapubbaṁ, rājañña, mahāsakaṭasattho sakaṭasahassaṁ puratthimā janapadā pacchimaṁ janapadaṁ agamāsi.
mahāsakaṭasattho → mahā sakaṭa-sattho (pts)
Once upon a time, a large caravan of a thousand wagons traveled from a country in the east to the west.
So yena yena gacchi, khippaṁyeva pariyādiyati tiṇakaṭṭhodakaṁ haritakapaṇṇaṁ.
gacchi khippaṁyeva → gacchati khippameva (bj, pts) | so yena yena gacchi → soyeva gacchati (sya-all) | tiṇakaṭṭhodakaṁ → tiṇaṁ kaṭṭhodakaṁ (sya-all) | haritakapaṇṇaṁ → haritakavaṇṇam (pts) | haritakapaṇṇaṁ → haritakavantaṁ (sya-all: sī.) | gacchi khippaṁyeva → gacchati khippam eva (pts) | tiṇakaṭṭhodakaṁ haritakapaṇṇaṁ → tiṇa-kaṭṭhodakaṁ haritaka-vaṇṇam (pts)
Wherever they went they quickly used up the grass, wood, water, and the green foliage.
Tasmiṁ kho pana satthe dve satthavāhā ahesuṁ eko pañcannaṁ sakaṭasatānaṁ, eko pañcannaṁ sakaṭasatānaṁ.
sakaṭasatānaṁ → sakaṭa-satānaṁ (pts)
Now, that caravan had two leaders, each in charge of five hundred wagons.
Atha kho tesaṁ satthavāhānaṁ etadahosi:
atha kho → athakho (th) | etadahosi → etad ahosi (pts)
They thought,
‘ayaṁ kho mahāsakaṭasattho sakaṭasahassaṁ;
kho → kho pana (bj) | mahāsakaṭasattho → pana mahā sakaṭasattho (pts) | mahāsakaṭasattho sakaṭasahassaṁ → pana mahā sakaṭa-sattho sakaṭa-sahassaṁ (pts)
‘This is a large caravan of a thousand wagons.
te mayaṁ yena yena gacchāma, khippameva pariyādiyati tiṇakaṭṭhodakaṁ haritakapaṇṇaṁ.
mayaṁ → mayā (bj) | tiṇakaṭṭhodakaṁ → tiṇaṁ kaṭṭhodakaṁ (sya-all) | haritakapaṇṇaṁ yannūna → haritakavaṇṇaṁ yan nūna (pts) | khippameva → khippam eva (pts) | tiṇakaṭṭhodakaṁ haritakapaṇṇaṁ → tiṇa-kaṭṭhodakaṁ haritaka-vaṇṇaṁ (pts)
Wherever we go we quickly use up the grass, wood, water, and the green foliage.
Yannūna mayaṁ imaṁ satthaṁ dvidhā vibhajeyyāma—
yannūna → yaṁnūna (my) | yannūna → yan nūna (pts)
Why don’t we split the caravan in two halves?’
ekato pañca sakaṭasatāni ekato pañca sakaṭasatānī’ti.
sakaṭasatāni ekato pañca sakaṭasatānīti → sakaṭa satāni (pts)
Te taṁ satthaṁ dvidhā vibhajiṁsu ekato pañca sakaṭasatāni, ekato pañca sakaṭasatāni.
vibhajiṁsu → vibhajesuṁ (mr) | vibhajiṁsu → vibhajesuṁ (cck: ka.) | sakaṭasatāni → sakaṭa-satāni (pts) | sakaṭasatāni → sakaṭa satāni (pts)
So that’s what they did.

Eko satthavāho bahuṁ tiṇañca kaṭṭhañca udakañca āropetvā satthaṁ payāpesi.
payāpesi → pāyāpesi (pts1ed) | eko → eko tāva (bj, sya-all, pts) | payāpesi dvīhatīhapayāto → pāyāpesi dvīhatīhapāyāto (pts) | payāpesi → pāyāpesi (cck: sī. pī.) | tiṇañca kaṭṭhañca udakañca → tiṇañ ca kaṭṭhañ ca udakañ ca (pts)
One caravan leader, having prepared much grass, wood, and water, started the caravan.
Dvīhatīhapayāto kho pana so sattho addasa purisaṁ kāḷaṁ lohitakkhaṁ sannaddhakalāpaṁ kumudamāliṁ allavatthaṁ allakesaṁ kaddamamakkhitehi cakkehi bhadrena rathena paṭipathaṁ āgacchantaṁ, disvā etadavoca:
lohitakkhaṁ → lohitakkhiṁ (sya-all, km, pts1ed) | dvīhatīhapayāto → dvīhatīhaṁ payāto (bj) | bhadrena → bhaddena (bj) | lohitakkhaṁ sannaddhakalāpaṁ kumudamāliṁ → lohitakkhiṁ āsannaddhakalāpaṁ kumudamālaṁ (sya-all) | lohitakkhaṁ sannaddhakalāpaṁ → lohitakkhiṁ apanaddhakalāpaṁ (pts) | bhadrena rathena → gadrabharathena (pts) | lohitakkhaṁ → lohitakkhiṁ (cck: syā.) | sannaddhakalāpaṁ → āsannaddhakalāpaṁ (cck: syā.) | dvīhatīhapayāto → dvīha-tīha-pāyāto (pts) | lohitakkhaṁ sannaddhakalāpaṁ kumudamāliṁ allavatthaṁ → lohitakkhiṁ apanaddha-kalāpaṁ kumuda-māliṁ alla-vatthaṁ (pts) | kaddamamakkhitehi → kaddama-makkhitehi (pts) | bhadrena rathena → gadrabha-rathena (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
After two or three days’ journey he saw a dark man with red eyes coming the other way in a donkey cart with muddy wheels. He was armored with a quiver and wreathed with yellow lotus, his clothes and hair all wet. Seeing him, he said,
‘kuto, bho, āgacchasī’ti?‘Worthy sir, where do you come from?’

‘Amukamhā janapadā’ti.
janapadāti → janapadā ti (pts)
‘From such-and-such a country.’

‘Kuhiṁ gamissasī’ti?‘And where are you going?’

‘Amukaṁ nāma janapadan’ti.
janapadanti → janapadan ti (pts)
‘To the country named such-and-such.’

‘Kacci, bho, purato kantāre mahāmegho abhippavuṭṭho’ti?
abhippavuṭṭhoti → abhippavaṭṭo ti (pts) | abhippavuṭṭhoti → abhippavuṭṭho ti (bjt) | mahāmegho abhippavuṭṭhoti → mahā-megho abhippavaṭṭo ti (pts)
‘But has there been much rain in the desert up ahead?’

‘Evaṁ, bho, purato kantāre mahāmegho abhippavuṭṭho, āsittodakāni vaṭumāni, bahu tiṇañca kaṭṭhañca udakañca.
bahu → bahuṁ (sya-all) | abhippavuṭṭho → abhippavaṭṭo (pts) | + → kho (bjt, pts) | mahāmegho abhippavuṭṭho → mahā-megho abhippavaṭṭo (pts) | bahu tiṇañca kaṭṭhañca udakañca → bahuṁ tiṇañ ca kaṭṭhañ ca udakañ ca (pts)
‘Indeed there has, worthy sir. The tracks are sprinkled with water, and there is much grass, wood, and water.
Chaḍḍetha, bho, purāṇāni tiṇāni kaṭṭhāni udakāni, lahubhārehi sakaṭehi sīghaṁ sīghaṁ gacchatha, mā yoggāni kilamitthā’ti.
kilamitthāti → kilamethāti (bj, pts) | sīghaṁ sīghaṁ → sīghasīghaṁ (bjt) | lahubhārehi → lahu-bhārehi (pts)
Discard your grass, wood, and water. Your wagons will move swiftly when lightly-laden, so don’t tire your draught teams.’

Atha kho so satthavāho satthike āmantesi:
atha kho → athakho (th)
So the caravan leader addressed his drivers,
‘ayaṁ, bho, puriso evamāha:
evamāha → evam āha (pts)
‘This man says that
“purato kantāre mahāmegho abhippavuṭṭho, āsittodakāni vaṭumāni, bahu tiṇañca kaṭṭhañca udakañca.
bahu → bahuṁ (sya-all) | abhippavuṭṭho → abhippavaṭṭo (pts) | abhippavuṭṭho → abhippavaṭṭho (bj: PTS)
there has been much rain in the desert up ahead.
Chaḍḍetha, bho, purāṇāni tiṇāni kaṭṭhāni udakāni, lahubhārehi sakaṭehi sīghaṁ sīghaṁ gacchatha, mā yoggāni kilamitthā”ti.
kilamitthāti → kilamethāti (bj, pts) | sīghaṁ sīghaṁ → sīghasīghaṁ (bjt) | kilamitthāti → kilamitthā ti (ms2005) | lahubhārehi → lahu-bhārehi (pts)
He advises us to discard the grass, wood, and water. The wagons will move swiftly when lightly-laden, and won’t tire our draught teams.
Chaḍḍetha, bho, purāṇāni tiṇāni kaṭṭhāni udakāni, lahubhārehi sakaṭehi satthaṁ payāpethā’ti.
payāpethāti evaṁ bhoti → pāyāpethāti evam bho ti (pts) | lahubhārehi → lahu-bhārehi (pts)
So let’s discard the grass, wood, and water and restart the caravan with lightly-laden wagons.’

‘Evaṁ, bho’ti kho te satthikā tassa satthavāhassa paṭissutvā chaḍḍetvā purāṇāni tiṇāni kaṭṭhāni udakāni lahubhārehi sakaṭehi satthaṁ payāpesuṁ.
payāpesuṁ → pāyāpesuṁ (pts) | evaṁ bhoti → evam bho ti (pts) | lahubhārehi → lahu-bhārehi (pts)
‘Yes, worthy sir,’ the drivers replied, and that’s what they did.

Te paṭhamepi satthavāse na addasaṁsu tiṇaṁ vā kaṭṭhaṁ vā udakaṁ vā.
paṭhamepi satthavāse → paṭhame pi sattha-vāse (pts)
But in the caravan’s first campsite they saw no grass, wood, or water.
Dutiyepi satthavāse …
dutiyepi → dutiye pi sattha-vāse tatiye pi (pts)
And in the second,
tatiyepi satthavāse …third, catutthepi satthavāse …
catutthepi satthavāse → catutthe pi sattha-vāse (pts)
fourth,
pañcamepi satthavāse …
pañcamepi satthavāse → pañcame pi sattha-vāse (pts)
fifth,
chaṭṭhepi satthavāse …
chaṭṭhepi satthavāse → chaṭṭhe pi sattha-vāse (pts)
sixth,
sattamepi satthavāse na addasaṁsu tiṇaṁ vā kaṭṭhaṁ vā udakaṁ vā.
sattamepi satthavāse → sattame pi sattha-vāse (pts)
and seventh campsites they saw no grass, wood, or water.
Sabbeva anayabyasanaṁ āpajjiṁsu.
āpajjiṁsu ye ca → āpajjiṁsuyeva (sya-all) | sabbeva → sabbe va (th) | sabbeva anayabyasanaṁ → sabbe va anaya-vyasanaṁ (pts)
And all fell to ruin and disaster.
Ye ca tasmiṁ satthe ahesuṁ manussā vā pasū vā, sabbe so yakkho amanusso bhakkhesi.
sabbe → sabbe va (sya-all)
And the men and beasts in that caravan were all devoured by that non-human spirit.
Aṭṭhikāneva sesāni.
sesāni → sesesi (bj) | aṭṭhikāneva sesāni → aṭṭhikān eva sesesi (pts) | sesāni → sesesi (sya-all: sī.)
Only their bones were left over.

Yadā aññāsi dutiyo satthavāho:Now, when the second caravan leader knew that ‘bahunikkhanto kho, bho, dāni so sattho’ti bahuṁ tiṇañca kaṭṭhañca udakañca āropetvā satthaṁ payāpesi.
bahunikkhanto kho bho dāni → bahunikkhantaro khodāni (sya-all) | bho → (pts) | payāpesi dvīhatīhapayāto → pāyāpesi dvīhatīhapāyāto (pts) | bahunikkhanto → bahu-nikkhanto (pts) | satthoti → sattho ti (pts) | tiṇañca kaṭṭhañca udakañca → tiṇañ ca kaṭṭhañ ca udakañ ca (pts)
the first caravan was well underway, he prepared much grass, wood, and water and started the caravan.
Dvīhatīhapayāto kho pana so sattho addasa purisaṁ kāḷaṁ lohitakkhaṁ sannaddhakalāpaṁ kumudamāliṁ allavatthaṁ allakesaṁ kaddamamakkhitehi cakkehi bhadrena rathena paṭipathaṁ āgacchantaṁ, disvā etadavoca:
dvīhatīhapayāto → dvīhatīhaṁ payāto (bj) | pana so → paneso (bj, pts) | bhadrena → bhaddena (bj) | lohitakkhaṁ sannaddhakalāpaṁ kumudamāliṁ → lohitakkhiṁ āsannaddhakalāpaṁ kumudamālaṁ (sya-all) | lohitakkhaṁ sannaddhakalāpaṁ → lohitakkhiṁ apanaddhakalāpaṁ (pts) | bhadrena rathena → gadrabharathena (pts) | dvīhatīhapayāto → dvīha-tīha-pāyāto (pts) | pana so → pan eso (pts) | lohitakkhaṁ sannaddhakalāpaṁ kumudamāliṁ allavatthaṁ → lohitakkhiṁ apanaddha-kalāpaṁ kumuda-māliṁ alla-vatthaṁ (pts) | kaddamamakkhitehi → kaddama-makkhitehi (pts) | bhadrena rathena → gadrabha-rathena (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
After two or three days’ journey he saw a dark man with red eyes coming the other way in a donkey cart with muddy wheels. He was armored with a quiver and wreathed with yellow lotus, his clothes and hair all wet. Seeing him, he said,
‘kuto, bho, āgacchasī’ti?
āgacchasīti → āgacchasī ti (bjt)
‘Worthy sir, where do you come from?’

‘Amukamhā janapadā’ti.
janapadāti → janapadā ti (pts)
‘From such-and-such a country.’

‘Kuhiṁ gamissasī’ti?
gamissasīti → gamissasī ti (bjt)
‘And where are you going?’

‘Amukaṁ nāma janapadan’ti.
janapadanti → janapadan ti (pts)
‘To the country named such-and-such.’

‘Kacci, bho, purato kantāre mahāmegho abhippavuṭṭho’ti?
abhippavuṭṭhoti → abhippavaṭṭo ti (pts) | abhippavuṭṭhoti → abhippavuṭṭho ti (bjt) | mahāmegho abhippavuṭṭhoti → mahā-megho abhippavaṭṭo ti (pts)
‘But has there been much rain in the desert up ahead?’

‘Evaṁ, bho, purato kantāre mahāmegho abhippavuṭṭho. Āsittodakāni vaṭumāni, bahu tiṇañca kaṭṭhañca udakañca.
bahu → bahuṁ (sya-all) | abhippavuṭṭho → abhippavaṭṭo (pts) | abhippavuṭṭho → abhippavaṭṭho (bj: PTS) | + → kho (bjt) | mahāmegho abhippavuṭṭho → mahā-megho abhippavaṭṭo (pts) | bahu tiṇañca kaṭṭhañca udakañca → bahuṁ tiṇañ ca kaṭṭhañ ca udakañ ca (pts)
‘Indeed there has, worthy sir. The tracks are sprinkled with water, and there is much grass, wood, and water.
Chaḍḍetha, bho, purāṇāni tiṇāni kaṭṭhāni udakāni, lahubhārehi sakaṭehi sīghaṁ sīghaṁ gacchatha, mā yoggāni kilamitthā’ti.
kilamitthāti → kilamethāti (bj, pts) | udakāni → udakāna (sya-all) | sīghaṁ sīghaṁ → sīghasīghaṁ (bjt) | lahubhārehi → lahu-bhārehi (pts)
Discard your grass, wood, and water. Your wagons will move swiftly when lightly-laden, so don’t tire your draught teams.’

Atha kho so satthavāho satthike āmantesi:
atha kho → athakho (th)
So the caravan leader addressed his drivers,
‘ayaṁ, bho, puriso evamāha:
evamāha → evam āha (pts)
‘This man says that
“purato kantāre mahāmegho abhippavuṭṭho, āsittodakāni vaṭumāni, bahu tiṇañca kaṭṭhañca udakañca.
bahu → bahuṁ (sya-all) | abhippavuṭṭho → abhippavaṭṭo (pts)
there has been much rain in the desert up ahead.
Chaḍḍetha, bho, purāṇāni tiṇāni kaṭṭhāni udakāni, lahubhārehi sakaṭehi sīghaṁ sīghaṁ gacchatha; mā yoggāni kilamitthā”ti.
kilamitthāti → kilamethāti (bj, pts) | sīghaṁ sīghaṁ → sīghasīghaṁ (bjt) | kilamitthāti → kilamitthā ti (ms2005) | lahubhārehi → lahu-bhārehi (pts) | + → sīgham (pts)
He advises us to discard the grass, wood, and water. The wagons will move swiftly when lightly-laden, and won’t tire our draught teams.
Ayaṁ bho puriso neva amhākaṁ mitto, na ñātisālohito, kathaṁ mayaṁ imassa saddhāya gamissāma.
na → na pi (pts) | + → kho (bjt, pts) | neva → n ev (pts) | ñātisālohito → pi ñāti-sālohito (pts)
But this person is neither our friend nor relative. How can we proceed out of trust in him?
Na vo chaḍḍetabbāni purāṇāni tiṇāni kaṭṭhāni udakāni, yathābhatena bhaṇḍena satthaṁ payāpetha.
vo → kho (bj, pts) | yathābhatena → yathākatena (pts) | payāpetha → pāyāpetha (pts) | yathābhatena → yathābhatena (bj: machasaṁ) | yathābhatena → yathā-katena (pts)
We shouldn’t discard any grass, wood, or water, but continue with our goods as laden.
Na no purāṇaṁ chaḍḍessāmā’ti.
no → vo (pts)
We shall not discard any old stock.’

‘Evaṁ, bho’ti kho te satthikā tassa satthavāhassa paṭissutvā yathābhatena bhaṇḍena satthaṁ payāpesuṁ.
yathābhatena → yathākatena (pts) | payāpesuṁ → pāyāpesuṁ (pts) | bhoti → bho ti (bjt, pts) | yathābhatena → yathā-katena (pts)
‘Yes, worthy sir,’ the drivers replied, and they restarted the caravan with the goods as laden.

Te paṭhamepi satthavāse na addasaṁsu tiṇaṁ vā kaṭṭhaṁ vā udakaṁ vā.
paṭhamepi → paṭhame pi (bjt)
And in the caravan’s first campsite they saw no grass, wood, or water.
Dutiyepi satthavāse …
dutiyepi → dutiye pi (bjt)
And in the second,
tatiyepi satthavāse …
tatiyepi → tatiye pi (bjt)
third,
catutthepi satthavāse …
catutthepi → catutthe pi (bjt)
fourth,
pañcamepi satthavāse …
pañcamepi → pañcame pi (bjt)
fifth,
chaṭṭhepi satthavāse …
chaṭṭhepi → chaṭṭhe pi (bjt)
sixth,
sattamepi satthavāse na addasaṁsu tiṇaṁ vā kaṭṭhaṁ vā udakaṁ vā.
sattamepi → sattame pi (bjt)
and seventh campsites they saw no grass, wood, or water.
Tañca satthaṁ addasaṁsu anayabyasanaṁ āpannaṁ.
āpannaṁ ye ca → āpannaṁyeva (sya-all) | tañca → tañ ca (pts) | anayabyasanaṁ → anaya-vyasanaṁ (pts)
And they saw the other caravan that had come to ruin.
Ye ca tasmiṁ satthepi ahesuṁ manussā vā pasū vā, tesañca aṭṭhikāneva addasaṁsu tena yakkhena amanussena bhakkhitānaṁ.
bhakkhitānaṁ atha kho → bhakkhitā athakho (sya-all) | ca → va (pts) | satthepi → satthe pi (bjt) | satthepi → satthe (th, pts) | tesañca aṭṭhikāneva → tesañ ca aṭṭhikān eva (pts)
And they saw the bones of the men and beasts who had been devoured by that non-human spirit.

Atha kho so satthavāho satthike āmantesi:
atha kho → athakho (th)
So the caravan leader addressed his drivers,
‘ayaṁ kho, bho, sattho anayabyasanaṁ āpanno, yathā taṁ tena bālena satthavāhena pariṇāyakena.
bho → bho so (sya-all, pts) | anayabyasanaṁ → anaya-vyasanaṁ (pts) | taṁ → tam (pts)
‘This caravan came to ruin, as happens when guided by a foolish caravan leader.
Tena hi, bho, yānamhākaṁ satthe appasārāni paṇiyāni, tāni chaḍḍetvā, yāni imasmiṁ satthe mahāsārāni paṇiyāni, tāni ādiyathā’ti.
yānamhākaṁ → yān asmākaṁ (pts) | tena hi → tenahi (bjt, th) | appasārāni → appa-sārāni (pts) | mahāsārāni → mahā-sārāni (pts)
Well then, worthy sir, discard any of our merchandise that’s of little value, and take what’s valuable from this caravan.’

‘Evaṁ, bho’ti kho te satthikā tassa satthavāhassa paṭissutvā yāni sakasmiṁ satthe appasārāni paṇiyāni, tāni chaḍḍetvā yāni tasmiṁ satthe mahāsārāni paṇiyāni, tāni ādiyitvā sotthinā taṁ kantāraṁ nitthariṁsu, yathā taṁ paṇḍitena satthavāhena pariṇāyakena.
bhoti → bho ti (pts) | appasārāni → appa-sārāni (pts) | mahāsārāni → mahā-sārāni (pts)
‘Yes, worthy sir’ replied the drivers, and that’s what they did. They crossed over the desert safely, as happens when guided by an astute caravan leader.

Evameva kho tvaṁ, rājañña, bālo abyatto anayabyasanaṁ āpajjissasi ayoniso paralokaṁ gavesanto, seyyathāpi so purimo satthavāho.
purimo → puriso (sya-all, pts) | evameva → evam eva (pts) | abyatto anayabyasanaṁ → avyatto anayavyasanaṁ (pts) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)
In the same way, chieftain, being foolish and incompetent, you will come to ruin seeking the other world irrationally, like the first caravan leader.
Yepi tava sotabbaṁ saddhātabbaṁ maññissanti, tepi anayabyasanaṁ āpajjissanti, seyyathāpi te satthikā.
saddhātabbaṁ → saddahātabbaṁ (bj, pts1ed, mr) | tava → te (mr) | saddhātabbaṁ maññissanti tepi → saddahātabbaṁ maññisanti te pi (bj) | saddhātabbaṁ → saddahātabbaṁ (pts) | tava → te (cck: ka.) | saddhātabbaṁ → saddahātabbaṁ (cck: pī. ka.) | yepi → ye pi (bjt, pts) | tepi anayabyasanaṁ → te pi anaya-vyasanaṁ (pts) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)
And those who think you’re worth listening to and trusting will also come to ruin, like the drivers.
Paṭinissajjetaṁ, rājañña, pāpakaṁ diṭṭhigataṁ; paṭinissajjetaṁ, rājañña, pāpakaṁ diṭṭhigataṁ.
paṭinissajjetaṁ → parinissajjetaṁ (bj) | paṭinissajjetaṁ → paṭinissajj etaṁ (pts) | diṭṭhigataṁ paṭinissajjetaṁ → diṭṭhi-gataṁ paṭinissajj etaṁ (pts) | diṭṭhigataṁ → diṭṭhi-gataṁ (pts)
Let go of this harmful misconception, chieftain, let go of it!
Mā te ahosi dīgharattaṁ ahitāya dukkhāyā”ti.
dīgharattaṁ → dīgha-rattaṁ (pts)
Don’t create lasting harm and suffering for yourself!”

“Kiñcāpi bhavaṁ kassapo evamāha, atha kho nevāhaṁ sakkomi idaṁ pāpakaṁ diṭṭhigataṁ paṭinissajjituṁ.
atha kho → athakho (th) | evamāha → evam āha (pts) | nevāhaṁ sakkomi → n evāhaṁ sayhāmi (pts) | diṭṭhigataṁ → diṭṭhi-gataṁ (pts)
“Even though the worthy Kassapa says this, still I’m not able to let go of that harmful misconception.
Rājāpi maṁ pasenadi kosalo jānāti tirorājānopi: ‘pāyāsi rājañño evaṁvādī evaṁdiṭṭhī:
pasenadi kosalo jānāti tirorājānopi → pasenadikosalo jānātīti tirorājāno pi (pts) | pasenadi kosalo → passenadikosalo (bjt) | tirorājānopi pāyāsi rājañño → tirorājāno pi pāyāsirājañño (bjt) | rājāpi → rājā pi (pts) | pasenadi kosalo jānāti tirorājānopi → pasenadi-kosalo jānātīti tirorājāno pi (pts) | evaṁvādī evaṁdiṭṭhī → evaṁ-vādī evaṁ-diṭṭhī (pts)
King Pasenadi of Kosala knows my views, and so do foreign kings.
“itipi natthi paro loko …pe… vipāko”’ti.
+ → natthi sattā opapātikā natthi sukaṭadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ (bjt) | vipākoti → vipāko ti (ms2005)
Sacāhaṁ, bho kassapa, idaṁ pāpakaṁ diṭṭhigataṁ paṭinissajjissāmi, bhavissanti me vattāro:
idaṁ → imaṁ (sya-all) | diṭṭhigataṁ → diṭṭhi-gataṁ (pts)
‘yāva bālo pāyāsi rājañño, abyatto duggahitagāhī’ti.
pāyāsi rājañño → pāyāsirājañño yāva (bj) | duggahitagāhīti → yāva duggahitaggāhīti (bj) | abyatto duggahitagāhīti → avyatto duggahīta-gāhī ti (pts)
Kopenapi naṁ harissāmi, makkhenapi naṁ harissāmi, palāsenapi naṁ harissāmī”ti.
palāsenapi → paḷāsenapi (sya-all, pts) | kopenapi → kopena pi (pts) | makkhenapi → makkhena pi (pts) | palāsenapi → paḷāsena pi (pts)
I shall carry on with this view out of anger, contempt, and spite!”

2.12. Gūthabhārikaupamā2.12. The Simile of the Dung-Carrier

“Tena hi, rājañña, upamaṁ te karissāmi.
upamaṁ te → upamante (bjt, th) | tena hi → tenahi (th) | upamaṁ → upaman (pts)
“Well then, chieftain, I shall give you a simile.
Upamāya m’idhekacce viññū purisā bhāsitassa atthaṁ ājānanti.
upamāya midhekacce → upamāyapi dhekacce (bj); upamāyapīdhekacce (sya-all) | purisā → (pts) | midhekacce → p idh ekacce (pts)
For by means of a simile some sensible people understand the meaning of what is said.

Bhūtapubbaṁ, rājañña, aññataro sūkaraposako puriso sakamhā gāmā aññaṁ gāmaṁ agamāsi.
sūkaraposako → sūkara-posako (pts)
Once upon a time, a certain swineherd went from his own village to another village.
Tattha addasa pahūtaṁ sukkhagūthaṁ chaḍḍitaṁ.
sukkhagūthaṁ → sukkhaṁ gūthaṁ (bj, sya-all) | tattha → tatth (pts) | sukkhagūthaṁ → sukkha-gūthaṁ (pts)
There he saw a large pile of dry dung abandoned.
Disvānassa etadahosi:
disvānassa etadahosi → disvān assa etad ahosi (pts)
He thought,
‘ayaṁ kho pahūto sukkhagūtho chaḍḍito, mama ca sūkarabhattaṁ;
sūkarabhattaṁ → sūkarānaṁ bhakkho (sya-all, km) | pahūto sukkhagūtho → bahuko sukkagūtho (bj) | sūkarabhattaṁ → sūkarabhattā (bj) | pahūto → pahuto (cck) | ca sūkarabhattaṁ → sūkarānaṁ bhakkho (sya-all) | kho pahūto → me bahuko (pts) | sūkarabhattaṁ → sūkarānaṁ bhakkho (cck: syā.) | bhakkho → mamañca sūkarabhatto (sya-all: sī.) | kho pahūto sukkhagūtho → me bahuko sukkha-gūtho (pts) | mama → mamañ (pts) | sūkarabhattaṁ → sūkara-bhattaṁ (pts)
‘This pile of dry dung can serve as food for my pigs.
yannūnāhaṁ ito sukkhagūthaṁ hareyyan’ti.
yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | yannūnāhaṁ → yan nūnāhaṁ (pts) | sukkhagūthaṁ hareyyanti → sukkha-gūthaṁ hareyyan ti (pts)
Why don’t I carry it off?’
So uttarāsaṅgaṁ pattharitvā pahūtaṁ sukkhagūthaṁ ākiritvā bhaṇḍikaṁ bandhitvā sīse ubbāhetvā agamāsi.
ubbāhetvā → uccoropetvā (sya-all, km); uccāropetvā (mr) | ākiritvā → āharitvā (pts) | ubbāhetvā → uccāropetvā (cck: ka. sī. ka.) | uttarāsaṅgaṁ → uttarā-saṅgaṁ (pts) | sukkhagūthaṁ ākiritvā → sukkha-gūthaṁ āharitvā (pts)
So he spread out his upper robe, shoveled the dry dung onto it, tied it up into a parcel, lifted it on to his head, and went on his way.
Tassa antarāmagge mahāakālamegho pāvassi.
mahāakālamegho → mahā akālamegho (pts)
While on his way a large storm out of season poured down.
So uggharantaṁ paggharantaṁ yāva agganakhā gūthena makkhito gūthabhāraṁ ādāya agamāsi.
agganakhā → agga-nakhā (pts) | gūthabhāraṁ → gūtha-bhāraṁ (pts)
Smeared with leaking, oozing dung down to his fingernails, he kept on carrying the load of dung.

Tamenaṁ manussā disvā evamāhaṁsu:
tamenaṁ → tam enaṁ (pts) | evamāhaṁsu → evam āhaṁsu (pts)
When people saw him they said,
‘kacci no tvaṁ, bhaṇe, ummatto, kacci viceto, kathañhi nāma uggharantaṁ paggharantaṁ yāva agganakhā gūthena makkhito gūthabhāraṁ harissasī’ti.
harissasīti → hariyissasīti (sya-all) | viceto kathañhi → veceto kathaṁ hi (pts) | hariyissasīti → harissasīti pāṭhena bhavitabbaṁ (sya-all note) | kathañhi → kathaṁhi (bjt) | harissasīti → harissasī ti (bjt) | + → nu (th) | gūthabhāraṁ → gūtha-bhāraṁ (pts)
‘Have you gone mad, lad? Have you lost your mind? For how on earth can you, smeared with leaking, oozing dung down to your fingernails, keep on carrying that load of dung?’

‘Tumhe khvettha, bhaṇe, ummattā, tumhe vicetā, tathā hi pana me sūkarabhattan’ti.
khvettha → khvattha (pts) | vicetā → vecetā (pts) | sūkarabhattanti → sūkara-bhattan ti (pts)
‘You’re the mad ones, lads! You’re the ones who’ve lost your minds! For this will serve as food for my pigs.’

Evameva kho tvaṁ, rājañña, gūthabhārikūpamo maññe paṭibhāsi.
gūthabhārikūpamo → gūthahārikūpamo (pts) | gūthabhārikūpamo → gūthahārikūpamo (cck: sī. pī.) | evameva → evam eva (pts) | gūthabhārikūpamo → gūtha-hārikūpamo (pts)
In the same way, chieftain, you seem like the dung carrier in the simile.
Paṭinissajjetaṁ, rājañña, pāpakaṁ diṭṭhigataṁ; paṭinissajjetaṁ, rājañña, pāpakaṁ diṭṭhigataṁ.
paṭinissajjetaṁ → paṭinissajj etaṁ (pts) | diṭṭhigataṁ paṭinissajjetaṁ → diṭṭhi-gataṁ paṭinissajj etaṁ (pts) | diṭṭhigataṁ → diṭṭhi-gataṁ (pts)
Let go of this harmful misconception, chieftain, let go of it!
Mā te ahosi dīgharattaṁ ahitāya dukkhāyā”ti.
dīgharattaṁ → dīgha-rattaṁ (pts)
Don’t create lasting harm and suffering for yourself!”

“Kiñcāpi bhavaṁ kassapo evamāha, atha kho nevāhaṁ sakkomi idaṁ pāpakaṁ diṭṭhigataṁ paṭinissajjituṁ.
atha kho → athakho (th) | evamāha → evam āha (pts) | nevāhaṁ sakkomi → n evāhaṁ sayhāmi (pts) | diṭṭhigataṁ → diṭṭhi-gataṁ (pts)
“Even though the worthy Kassapa says this, still I’m not able to let go of that harmful misconception.
Rājāpi maṁ pasenadi kosalo jānāti tirorājānopi:
pasenadi kosalo → passenadikosalo (bjt)
King Pasenadi of Kosala knows my views, and so do foreign kings.
‘pāyāsi rājañño evaṁvādī evaṁdiṭṭhī:
pāyāsi → payāsi (pts) | evaṁvādī evaṁdiṭṭhī → evaṁ-vādī evaṁ diṭṭhī (pts)
“itipi natthi paro loko …pe… vipāko”’ti.
+ → natthi sattā opapātikā natthi sukaṭadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ (bjt) | vipākoti → vipāko ti (ms2005)
Sacāhaṁ, bho kassapa, idaṁ pāpakaṁ diṭṭhigataṁ paṭinissajjissāmi, bhavissanti me vattāro:
paṭinissajjissāmi → patinissajjissāmi (pts) | diṭṭhigataṁ paṭinissajjissāmi → diṭṭhi-gataṁ patinissajjissāmi (pts)
‘yāva bālo pāyāsi rājañño abyatto duggahitagāhī’ti.
pāyāsi rājañño → pāyāsirājañño (bjt) | duggahitagāhīti → duggahitaggāhīti (bjt) | abyatto duggahitagāhīti → avyatto duggahīta-gāhī ti (pts)
Kopenapi naṁ harissāmi, makkhenapi naṁ harissāmi, palāsenapi naṁ harissāmī”ti.
palāsenapi → paḷāsenapi (sya-all, pts) | harissāmīti → harissāmī ti (bjt) | kopenapi → kopena pi (pts) | makkhenapi → makkhena pi (pts) | palāsenapi → paḷāsena pi (pts)
I shall carry on with this view out of anger, contempt, and spite!”

2.13. Akkhadhuttakaupamā2.13. The Simile of the Gamblers

“Tena hi, rājañña, upamaṁ te karissāmi,
upamaṁ te → upamante (bjt, th) | tena hi → tenahi (th) | upamaṁ → upaman (pts)
“Well then, chieftain, I shall give you a simile.
upamāya m’idhekacce viññū purisā bhāsitassa atthaṁ ājānanti.
upamāya midhekacce → upamāyapi idhekacce (bj); upamāyapīdhekacce (sya-all) | midhekacce → p idh ekacce (pts)
For by means of a simile some sensible people understand the meaning of what is said.

Bhūtapubbaṁ, rājañña, dve akkhadhuttā akkhehi dibbiṁsu.Once upon a time, two gamblers were playing with seed dice. Eko akkhadhutto āgatāgataṁ kaliṁ gilati.One gambler, every time they took a bad hand, swallowed the losing seed.

Addasā kho dutiyo akkhadhutto taṁ akkhadhuttaṁ āgatāgataṁ kaliṁ gilantaṁ, disvā taṁ akkhadhuttaṁ etadavoca:
taṁ → (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
The second gambler saw him, and said,
‘tvaṁ kho, samma, ekantikena jināsi, dehi me, samma, akkhe pajohissāmī’ti.
pajohissāmīti → pajoharissāmīti (sya-all) | me → (pts) | pajjohissāmī’ti → pajahissāmī ti (bj: PTS) | pajoharissāmīti → a. evaṁ pajohissāmītīti pana pāṭhena bhavitabbaṁ (sya-all note)
‘Well, dear, you’ve won it all! Give me the seed dice, I will roll them.’

‘Evaṁ, sammā’ti kho so akkhadhutto tassa akkhadhuttassa akkhe pādāsi.‘Yes, dear,’ the gambler replied, and gave them.

Atha kho so akkhadhutto akkhe visena paribhāvetvā taṁ akkhadhuttaṁ etadavoca:
atha kho → athakho (th) | etadavoca → etad avoca (pts)
Then the gambler soaked the seed dice in poison and said to the other,
‘ehi kho, samma, akkhehi dibbissāmā’ti.‘Come, dear, let’s play seed dice.’

‘Evaṁ, sammā’ti kho so akkhadhutto tassa akkhadhuttassa paccassosi.‘Yes, dear,’ the other gambler replied.

Dutiyampi kho te akkhadhuttā akkhehi dibbiṁsu.
dutiyampi → dutiyaṁ pi (pts)
And for a second time the gamblers played with seed dice.
Dutiyampi kho so akkhadhutto āgatāgataṁ kaliṁ gilati.
dutiyampi → dutiyam pi (pts)
And for the second time, every time they took a bad hand, that gambler swallowed the losing seed.

Addasā kho dutiyo akkhadhutto taṁ akkhadhuttaṁ dutiyampi āgatāgataṁ kaliṁ gilantaṁ, disvā taṁ akkhadhuttaṁ etadavoca:
dutiyampi → dutiyam pi (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
The second gambler saw him, and said,

‘Littaṁ paramena tejasā, gilamakkhaṁ puriso na bujjhati;
gilamakkhaṁ → gilam akkhaṁ (pts)
‘The man swallows the dice without realizing they’re smeared with most terrible venom.
Gila re gila pāpadhuttaka, pacchā te kaṭukaṁ bhavissatī’ti.
gila pāpadhuttaka → gilare pāpadhuttā (sya-all, km); gili re pāpadhuttaka (mr) | pāpadhuttaka → gili re pāpadhuttaka (cck: ka.) | pāpadhuttaka → pāpa-dhuttaka (pts) pacchā → kapaṇā (sya-all, km)
Swallow, you damn cheat, swallow! soon you’ll know the bitter fruit!’

Evameva kho tvaṁ, rājañña, akkhadhuttakūpamo maññe paṭibhāsi.
akkhadhuttakūpamo → akkhadhuttopamo (bj); akkhadhuttūpamo (pts) | evameva → evam eva (pts)
In the same way, chieftain, you seem like the gambler in the simile.
Paṭinissajjetaṁ, rājañña, pāpakaṁ diṭṭhigataṁ; paṭinissajjetaṁ, rājañña, pāpakaṁ diṭṭhigataṁ.
paṭinissajjetaṁ → paṭinissajj etaṁ (pts) | diṭṭhigataṁ paṭinissajjetaṁ → diṭṭhi-gataṁ paṭinissajj etaṁ (pts)
Let go of this harmful misconception, chieftain, let go of it!
Mā te ahosi dīgharattaṁ ahitāya dukkhāyā”ti.
dīgharattaṁ → dīgha-rattaṁ (pts)
Don’t create lasting harm and suffering for yourself!”

“Kiñcāpi bhavaṁ kassapo evamāha, atha kho nevāhaṁ sakkomi idaṁ pāpakaṁ diṭṭhigataṁ paṭinissajjituṁ.
atha kho → athakho (th) | evamāha → evam āha (pts) | nevāhaṁ sakkomi → n evāhaṁ sayhāmi (pts) | diṭṭhigataṁ → diṭṭhi gataṁ (pts)
“Even though the worthy Kassapa says this, still I’m not able to let go of that harmful misconception.
Rājāpi maṁ pasenadi kosalo jānāti tirorājānopi:
pasenadi kosalo → passenadikosalo (bjt) | rājāpi → rājā pi (pts) | pasenadi kosalo → pasenadi-kosalo (pts) | tirorājānopi → tiro-rājāno pi (pts)
King Pasenadi of Kosala knows my views, and so do foreign kings.
‘pāyāsi rājañño evaṁvādī evaṁdiṭṭhī:
pāyāsi rājañño → pāyāsirājañño (bjt) | evaṁvādī evaṁdiṭṭhī → evaṁ-vādī evaṁ-diṭṭhī (pts)
“itipi natthi paro loko …pe… vipāko”’ti.
+ → natthi sattā opapātikā natthi sukaṭadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ (bjt) | vipākoti → vipāko ti (ms2005)
Sacāhaṁ, bho kassapa, idaṁ pāpakaṁ diṭṭhigataṁ paṭinissajjissāmi, bhavissanti me vattāro:
diṭṭhigataṁ → diṭṭhi-gataṁ (pts)
‘yāva bālo pāyāsi rājañño abyatto duggahitagāhī’ti.
duggahitagāhīti → duggahitaggāhīti (bjt) | abyatto duggahitagāhīti → avyatto duggahīta-gāhī ti (pts)
Kopenapi naṁ harissāmi, makkhenapi naṁ harissāmi, palāsenapi naṁ harissāmī”ti.
palāsenapi → paḷāsenapi (sya-all, pts) | kopenapi → kopena pi (bjt, pts) | makkhenapi → makkhena pi (pts) | palāsenapi → paḷāsena pi (pts)
I shall carry on with this view out of anger, contempt, and spite!”

2.14. Sāṇabhārikaupamā2.14. The Simile of the Man Who Carried Hemp

“Tena hi, rājañña, upamaṁ te karissāmi,
upamaṁ te → upamante (bjt, th) | tena hi → tenahi (th) | upamaṁ → upaman (pts)
“Well then, chieftain, I shall give you a simile.
upamāya m’idhekacce viññū purisā bhāsitassa atthaṁ ājānanti.
upamāya midhekacce → upamāyapi idhekacce (bj); upamāyapīdhekacce (sya-all) | midhekacce → pi idh ekacce (pts)
For by means of a simile some sensible people understand the meaning of what is said.

Bhūtapubbaṁ, rājañña, aññataro janapado vuṭṭhāsi.
janapado → janapade (sya-all)
Once upon a time, the inhabitants of a certain country emigrated.
Atha kho sahāyako sahāyakaṁ āmantesi:
atha kho → athakho (th)
Then one friend said to another,
‘āyāma, samma, yena so janapado tenupasaṅkamissāma, appeva nāmettha kiñci dhanaṁ adhigaccheyyāmā’ti.
appeva nāmettha → appevanāmettha (bjt, th) | tenupasaṅkamissāma appeva nāmettha → ten upasaṁkamissāma app eva nām ettha (pts)
‘Come, dear, let’s go to that country. Hopefully we’ll get some riches there!’

‘Evaṁ, sammā’ti kho sahāyako sahāyakassa paccassosi.‘Yes, dear,’ the other replied.

Te yena so janapado, yena aññataraṁ gāmapaṭṭaṁ tenupasaṅkamiṁsu, tattha addasaṁsu pahūtaṁ sāṇaṁ chaḍḍitaṁ, disvā sahāyako sahāyakaṁ āmantesi:
gāmapaṭṭaṁ → gāmapatthaṁ (bj); gāmapajjaṁ (sya-all); gāmapaddhanaṁ (pts1ed) | yena aññataraṁ gāmapaṭṭaṁ → yenaññataraṁ gāmapatthaṁ (bj) | gāmapaṭṭaṁ → gāmapajjaṁ (cck: syā.); gāmapattaṁ (cck: sī.) | yena → yen (pts) | gāmapaṭṭaṁ tenupasaṅkamiṁsu tattha → gāma-paddhanaṁ ten upasaṁkamiṁsu tatth (pts)
They went to that country, and to a certain deserted village. There they saw a pile of abandoned sunn hemp. Seeing it, one friend said to the other,
‘idaṁ kho, samma, pahūtaṁ sāṇaṁ chaḍḍitaṁ, tena hi, samma, tvañca sāṇabhāraṁ bandha, ahañca sāṇabhāraṁ bandhissāmi, ubho sāṇabhāraṁ ādāya gamissāmā’ti.
tena hi → tenahi (th) | tvañca sāṇabhāraṁ → tvañ ca sāṇa-bhāraṁ (pts) | ahañca → ahañ ca (pts) | sāṇabhāraṁ → sāṇa-bhāraṁ (pts)
‘This is a pile of abandoned sunn hemp. Well then, dear, you make up a load of hemp, and I’ll make one too. Let’s both take a load of hemp and go on.’

‘Evaṁ, sammā’ti kho sahāyako sahāyakassa paṭissutvā sāṇabhāraṁ bandhitvā te ubho sāṇabhāraṁ ādāya yena aññataraṁ gāmapaṭṭaṁ tenupasaṅkamiṁsu.
ubho → ubho pi (bj) | yena aññataraṁ gāmapaṭṭaṁ → yenaññataraṁ gāmapatthaṁ (bj) | gāmapaṭṭaṁ → gāmapajjaṁ (sya-all) | bandhitvā → bandhi (th) | sāṇabhāraṁ bandhitvā → sāṇa-bhāraṁ bandhi (pts) | sāṇabhāraṁ → sāṇa-bhāraṁ (pts) | yena → yen (pts) | gāmapaṭṭaṁ tenupasaṅkamiṁsu → gāmapaddhanaṁ ten upasaṁkamiṁsu (pts)
‘Yes, dear,’ he said. Carrying their loads of hemp they went to another deserted village.

Tattha addasaṁsu pahūtaṁ sāṇasuttaṁ chaḍḍitaṁ, disvā sahāyako sahāyakaṁ āmantesi:
āmantesi → āmantesī (pts) | tattha → tatth (pts) | sāṇasuttaṁ → sāṇa-suttaṁ (pts)
There they saw much sunn hemp thread abandoned. Seeing it, one friend said to the other,
‘yassa kho, samma, atthāya iccheyyāma sāṇaṁ, idaṁ pahūtaṁ sāṇasuttaṁ chaḍḍitaṁ.
sāṇasuttaṁ → sāṇa-suttaṁ (pts)
‘This pile of abandoned sunn hemp thread is just what we wanted the hemp for!
Tena hi, samma, tvañca sāṇabhāraṁ chaḍḍehi, ahañca sāṇabhāraṁ chaḍḍessāmi, ubho sāṇasuttabhāraṁ ādāya gamissāmā’ti.
tena hi → tenahi (th) | tvañca sāṇabhāraṁ → tvañ ca sāṇa-bhāraṁ (pts) | ahañca → ahañ ca (pts) | sāṇasuttabhāraṁ → sāṇa-sutta-bhāraṁ (pts)
Well then, dear, let’s abandon our loads of hemp, and both take a load of hemp thread and go on.’

‘Ayaṁ kho me, samma, sāṇabhāro dūrābhato ca susannaddho ca, alaṁ me, tvaṁ pajānāhī’ti.
dūrābhato → durāgato (sya-all); durābhato (pts) | sāṇabhāro dūrābhato → sāṇa-bhāro durābhato (pts) | alaṁ → alam (pts)
‘I’ve already carried this load of hemp a long way, and it’s well tied up. It’s good enough for me, you understand.’
Atha kho so sahāyako sāṇabhāraṁ chaḍḍetvā sāṇasuttabhāraṁ ādiyi.
atha kho → athakho (th) | sāṇabhāraṁ → sāṇa-bhāraṁ (pts) | sāṇasuttabhāraṁ → sāṇa-suttabhāraṁ (pts)
So one friend abandoned their load of hemp and picked up a load of hemp thread.

Te yena aññataraṁ gāmapaṭṭaṁ tenupasaṅkamiṁsu.
yena aññataraṁ gāmapaṭṭaṁ → yenaññataraṁ gāmapatthaṁ (bj) | gāmapaṭṭaṁ → gāmapajjaṁ (sya-all)
They went to another deserted village.
Tattha addasaṁsu pahūtā sāṇiyo chaḍḍitā, disvā sahāyako sahāyakaṁ āmantesi:
tattha → tatth (pts)
There they saw much sunn hemp cloth abandoned. Seeing it, one friend said to the other,
‘yassa kho, samma, atthāya iccheyyāma sāṇaṁ vā sāṇasuttaṁ vā, imā pahūtā sāṇiyo chaḍḍitā.
sāṇasuttaṁ → sāṇa-suttaṁ (pts)
‘This pile of abandoned sunn hemp cloth is just what we wanted the hemp and hemp thread for!
Tena hi, samma, tvañca sāṇabhāraṁ chaḍḍehi, ahañca sāṇasuttabhāraṁ chaḍḍessāmi, ubho sāṇibhāraṁ ādāya gamissāmā’ti.
sāṇibhāraṁ → sāṇabhāraṁ (bj) | tena hi → tenahi (th) | tvañca sāṇabhāraṁ → tvañ ca sāṇa-bhāraṁ (pts) | ahañca sāṇasuttabhāraṁ → ahañ ca sāṇa-sutta-bhāraṁ (pts) | sāṇibhāraṁ → sāṇi-bhāraṁ (pts)
Well then, dear, let’s abandon our loads, and both take a load of hemp cloth and go on.’

‘Ayaṁ kho me, samma, sāṇabhāro dūrābhato ca susannaddho ca, alaṁ me, tvaṁ pajānāhī’ti.
dūrābhato → durāgato (sya-all); durābhato (pts) | sāṇabhāro dūrābhato → sāṇa-bhāro durābhato (pts) | alaṁ → alam (pts)
‘I’ve already carried this load of hemp a long way, and it’s well tied up. It’s good enough for me, you understand.’
Atha kho so sahāyako sāṇasuttabhāraṁ chaḍḍetvā sāṇibhāraṁ ādiyi.
sāṇibhāraṁ → sāṇabhāraṁ (bj) | atha kho → athakho (th) | sāṇasuttabhāraṁ → sāṇa-suttabhāraṁ (pts) | sāṇibhāraṁ → sāṇi-bhāraṁ (pts)
So one friend abandoned their load of hemp thread and picked up a load of hemp cloth.

Te yena aññataraṁ gāmapaṭṭaṁ tenupasaṅkamiṁsu.
yena aññataraṁ gāmapaṭṭaṁ → yenaññataraṁ gāmapatthaṁ (bj) | gāmapaṭṭaṁ → gāmapajjaṁ (sya-all)
They went to another deserted village.
Tattha addasaṁsu pahūtaṁ khomaṁ chaḍḍitaṁ, disvā …pe…
disvā → (bj) | tattha → tatth (pts)
There they saw a pile of flax, and by turn,
pahūtaṁ khomasuttaṁ chaḍḍitaṁ, disvā …
khomasuttaṁ → khoma-suttaṁ (pts)
linen thread,
pahūtaṁ khomadussaṁ chaḍḍitaṁ, disvā …
khomadussaṁ → khoma-dussaṁ (pts)
linen cloth,
pahūtaṁ kappāsaṁ chaḍḍitaṁ, disvā …cotton, pahūtaṁ kappāsikasuttaṁ chaḍḍitaṁ, disvā …
kappāsikasuttaṁ chaḍḍitaṁ → kappāsika-suttaṁ chaḍḍitam (pts)
cotton thread,
pahūtaṁ kappāsikadussaṁ chaḍḍitaṁ, disvā …
kappāsikadussaṁ → kappāsika-dussaṁ (pts)
cotton cloth,
pahūtaṁ ayaṁ chaḍḍitaṁ, disvā …
ayaṁ → ayasaṁ (sya-all, km) | ayaṁ → ayasaṁ (cck: syā.)
iron,
pahūtaṁ lohaṁ chaḍḍitaṁ, disvā …copper, pahūtaṁ tipuṁ chaḍḍitaṁ, disvā …
disvā → (bj) | tipuṁ → tipapa (sya-all)
tin,
pahūtaṁ sīsaṁ chaḍḍitaṁ, disvā …
sīsaṁ → sisaṁ (sya-all)
lead,
pahūtaṁ sajjhaṁ chaḍḍitaṁ, disvā …
sajjhaṁ → sajjhuṁ (bj, sya-all, km, pts1ed) | sajjhaṁ → sajjhuṁ (pts) | sajjhaṁ → sajjhuṁ (cck: sī. syā. pī.)
silver,
pahūtaṁ suvaṇṇaṁ chaḍḍitaṁ, disvā sahāyako sahāyakaṁ āmantesi:and gold abandoned. Seeing it, one friend said to the other, ‘yassa kho, samma, atthāya iccheyyāma sāṇaṁ vā sāṇasuttaṁ vā sāṇiyo vā khomaṁ vā khomasuttaṁ vā khomadussaṁ vā kappāsaṁ vā kappāsikasuttaṁ vā kappāsikadussaṁ vā ayaṁ vā lohaṁ vā tipuṁ vā sīsaṁ vā sajjhaṁ vā, idaṁ pahūtaṁ suvaṇṇaṁ chaḍḍitaṁ.
sajjhaṁ → sajjhuṁ (bj, sya-all, pts) | ayaṁ → ayasaṁ (sya-all) | sīsaṁ → sisaṁ (sya-all) | khomasuttaṁ → khoma-suttaṁ (pts) | khomadussaṁ → khoma-dussaṁ (pts) | kappāsikasuttaṁ → kappāsika-suttaṁ (pts) | kappāsikadussaṁ → kappāsika-dussaṁ (pts)
‘This pile of gold is just what we wanted all those other things for!
Tena hi, samma, tvañca sāṇabhāraṁ chaḍḍehi, ahañca sajjhabhāraṁ chaḍḍessāmi, ubho suvaṇṇabhāraṁ ādāya gamissāmā’ti.
sajjhabhāraṁ → sajjhuṁ (bj); sajjhubhāraṁ (sya-all, km, pts1ed) | sajjhabhāraṁ → sajjhubhāraṁ (bj) | sajjhabhāraṁ → sajjhubhāraṁ (cck: sī. syā. pī.) | tena hi → tenahi (th) | tvañca sāṇabhāraṁ → tvañ ca sāṇa-bhāraṁ (pts) | ahañca sajjhabhāraṁ → ahañ ca sajjhu-bhāraṁ (pts) | suvaṇṇabhāraṁ → suvaṇṇa-bhāraṁ (pts)
Well then, dear, let’s abandon our loads, and both take a load of gold and go on.’

‘Ayaṁ kho me, samma, sāṇabhāro dūrābhato ca susannaddho ca, alaṁ me tvaṁ pajānāhī’ti.
dūrābhato → durāgato (sya-all); durābhato (pts) | sāṇabhāro dūrābhato → sāṇa-bhāro durābhato (pts)
‘I’ve already carried this load of hemp a long way, and it’s well tied up. It’s good enough for me, you understand.’
Atha kho so sahāyako sajjhabhāraṁ chaḍḍetvā suvaṇṇabhāraṁ ādiyi.
sajjhabhāraṁ → sajjhubhāraṁ (bj, sya-all, pts) | so → (pts) | atha kho → athakho (th) | sajjhabhāraṁ → sajjhu-bhāraṁ (pts)
So one friend abandoned their load of silver and picked up a load of gold.

Te yena sako gāmo tenupasaṅkamiṁsu.
tenupasaṅkamiṁsu → ten upasaṁkamiṁsu (pts)
Then they returned to their own village.
Tattha yo so sahāyako sāṇabhāraṁ ādāya agamāsi, tassa neva mātāpitaro abhinandiṁsu, na puttadārā abhinandiṁsu, na mittāmaccā abhinandiṁsu, na ca tatonidānaṁ sukhaṁ somanassaṁ adhigacchi.
sāṇabhāraṁ → sāṇabharaṁ (pts) | sāṇabhāraṁ → sāṇa-bharaṁ (pts) | neva mātāpitaro → n eva mātā-pitaro (pts) | puttadārā → putta-dārā (pts) | tatonidānaṁ → tato-nidānaṁ (pts)
When one friend returned with a load of sunn hemp, they didn’t please their parents, their partners and children, or their friends and colleagues. And they got no pleasure and happiness on that account.
Yo pana so sahāyako suvaṇṇabhāraṁ ādāya agamāsi, tassa mātāpitaropi abhinandiṁsu, puttadārāpi abhinandiṁsu, mittāmaccāpi abhinandiṁsu, tatonidānañca sukhaṁ somanassaṁ adhigacchi.
adhigacchi evameva → adhigacchati evam eva (pts) | tatonidānañca → tato nidānañca (bjt) | mātāpitaropi → mātāpitaro (th) | mātāpitaropi → mātā-pitaro (pts) | puttadārāpi → putta-dārā pi (pts) | mittāmaccāpi → mittāmaccā pi (pts) | tatonidānañca → tato-nidānañ ca (pts)
But when the other friend returned with a load of gold, they pleased their parents, their partners and children, and their friends and colleagues. And they got much pleasure and happiness on that account.

Evameva kho tvaṁ, rājañña, sāṇabhārikūpamo maññe paṭibhāsi.
tvaṁ → (sya-all) | sāṇabhārikūpamo → sāṇabhārakūpamo (pts) | evameva → evam eva (pts) | sāṇabhārikūpamo → sāṇa-bhārakūpamo (pts)
In the same way, chieftain, you seem like the hemp-carrier in the simile.
Paṭinissajjetaṁ, rājañña, pāpakaṁ diṭṭhigataṁ; paṭinissajjetaṁ, rājañña, pāpakaṁ diṭṭhigataṁ.
paṭinissajjetaṁ → paṭinissajj etaṁ (pts) | diṭṭhigataṁ → diṭṭhi-gataṁ (pts)
Let go of this harmful misconception, chieftain, let go of it!
Mā te ahosi dīgharattaṁ ahitāya dukkhāyā”ti.
+ → purimenevāhaṁ (bjt) | + → purimena (th) | dīgharattaṁ → dīgha-rattaṁ (pts) | + → purimen (pts)
Don’t create lasting harm and suffering for yourself!”

3. Saraṇagamana3. Going for Refuge

“Purimeneva ahaṁ opammena bhoto kassapassa attamano abhiraddho.
purimeneva ahaṁ → purimenevāhaṁ (bj, pts); purimena cāhaṁ (sya-all) | purimeneva ahaṁ → evāhaṁ (pts)
“I was delighted and satisfied with your very first simile, worthy Kassapa!
Api cāhaṁ imāni vicitrāni pañhāpaṭibhānāni sotukāmo evāhaṁ bhavantaṁ kassapaṁ paccanīkaṁ kātabbaṁ amaññissaṁ.
pañhāpaṭibhānāni → pañhapaṭibhānāni (bj, pts); pañhāpaṭibhāṇāni (sya-all) | paccanīkaṁ → paccanikaṁ (sya-all) | amaññissaṁ → avamaññissaṁ (sya-all) | paccanīkaṁ kātabbaṁ → paccanīkātabbaṁ (pts) | api cāhaṁ → apicāhaṁ (bjt, th) | pañhāpaṭibhānāni sotukāmo → pañhapaṭibhānāni sotu-kāmo (pts)
Nevertheless, I wanted to hear your various solutions to the problem, so I thought I’d oppose you in this way.
Abhikkantaṁ, bho kassapa, abhikkantaṁ, bho kassapa.Excellent, worthy Kassapa! Excellent! Seyyathāpi, bho kassapa, nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṁ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṁ dhāreyya: ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti; evamevaṁ bhotā kassapena anekapariyāyena dhammo pakāsito.
dakkhantīti evamevaṁ → dakkhanti evameva (sya-all); dakkhintīti evam eva (pts) | telapajjotaṁ → telappajjotaṁ (th) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | telapajjotaṁ → tela-pajjotaṁ (pts) | anekapariyāyena → aneka-pariyāyena (pts)
As if he were righting the overturned, or revealing the hidden, or pointing out the path to the lost, or lighting a lamp in the dark so people with clear eyes can see what’s there, the worthy Kassapa has made the teaching clear in many ways.
Esāhaṁ, bho kassapa, taṁ bhavantaṁ gotamaṁ saraṇaṁ gacchāmi, dhammañca, bhikkhusaṅghañca.
bhavantaṁ → bhagavantaṁ (bj, pts) | taṁ bhavantaṁ → bhagavantaṁ (sya-all) | bhikkhusaṅghañca → bhikkhusaṁghañca (ms2005) | dhammañca bhikkhusaṅghañca → dhammañ ca bhikkhu-saṁghañ ca (pts)
I go for refuge to the worthy Gotama, to the teaching, and to the mendicant Saṅgha.
Upāsakaṁ maṁ bhavaṁ kassapo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gataṁ.
saraṇaṁ gataṁ → saraṇaṅgataṁ (th) | upāsakaṁ → upāsakam (pts)
From this day forth, may the worthy Kassapa remember me as a lay follower who has gone for refuge for life.

Icchāmi cāhaṁ, bho kassapa, mahāyaññaṁ yajituṁ, anusāsatu maṁ bhavaṁ kassapo, yaṁ mamassa dīgharattaṁ hitāya sukhāyā”ti.
mamassa → mama assa (sya-all); mamaṁ assa (pts) | mahāyaññaṁ yajituṁ → mahā-yaññaṁ yajitum (pts) | mamassa dīgharattaṁ → mamaṁ assa dīgha-rattaṁ (pts)
Worthy Kassapa, I wish to perform a great sacrifice. Please instruct me so it will be for my lasting welfare and happiness.”

4. Yaññakathā4. On Sacrifice

“Yathārūpe kho, rājañña, yaññe gāvo vā haññanti ajeḷakā vā haññanti, kukkuṭasūkarā vā haññanti, vividhā vā pāṇā saṅghātaṁ āpajjanti, paṭiggāhakā ca honti micchādiṭṭhī micchāsaṅkappā micchāvācā micchākammantā micchāājīvā micchāvāyāmā micchāsatī micchāsamādhī, evarūpo kho, rājañña, yañño na mahapphalo hoti na mahānisaṁso na mahājutiko na mahāvipphāro.
micchāsamādhī → micchāsamādhi (bj) | yañño → yañño nāma (pts) | saṅghātaṁ → saṁghātaṁ (my, bjt, pts) | kukkuṭasūkarā → kukkuṭa-sūkarā (pts) | micchādiṭṭhī micchāsaṅkappā micchāvācā micchākammantā micchāājīvā micchāvāyāmā micchāsatī → micchā-diṭṭhī micchā-saṁkappā micchā-vācā micchā-kammantā micchā-ājīvā micchā-vāyāmā micchā-satī (pts) | mahājutiko → mahā-jutiko (pts)
“Chieftain, take the kind of sacrifice where cattle, goats and sheep, chickens and pigs, and various kinds of creatures are slaughtered. And the recipients have wrong view, wrong thought, wrong speech, wrong action, wrong livelihood, wrong effort, wrong mindfulness, and wrong immersion. That kind of sacrifice is not very fruitful or beneficial or brilliant or bountiful.

Seyyathāpi, rājañña, kassako bījanaṅgalaṁ ādāya vanaṁ paviseyya.
bījanaṅgalaṁ ādāya → bījanaṅgalamādāya (bjt) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | bījanaṅgalaṁ → bīja naṅgalaṁ (pts)
Suppose a farmer was to enter a wood taking seed and plough.
So tattha dukkhette dubbhūme avihatakhāṇukaṇṭake bījāni patiṭṭhāpeyya khaṇḍāni pūtīni vātātapahatāni asāradāni asukhasayitāni.
asāradāni → asārādāni (bj) | dubbhūme → dubbhumme (sya-all) | dukkhette → dukkhatte (pts) | avihatakhāṇukaṇṭake → avihatakhānuke (pts) | dubbhumme → dubbhūmeti vā pāṭho (sya-all note) | avihatakhāṇukaṇṭake → avihata-khānuke (pts) | vātātapahatāni → vātātapa-hatāni (pts) | asukhasayitāni → asukha-sayitāni (pts)
And on that barren field, that barren ground, with uncleared stumps he sowed seeds that were broken, spoiled, weather-damaged, infertile, and ill kept.
Devo ca na kālena kālaṁ sammādhāraṁ anuppaveccheyya.
sammādhāraṁ → sammā dhāraṁ (bjt) | sammādhāraṁ → sammā-dhāraṁ (pts)
And the heavens don’t provide enough rain when needed.
Api nu tāni bījāni vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjeyyuṁ, kassako vā vipulaṁ phalaṁ adhigaccheyyā”ti?
virūḷhiṁ → verūḷhiṁ (bj); viruḷhiṁ (sya-all, km moggalāne) | āpajjeyyuṁ → āpajjeyya (bj) | vuddhiṁ virūḷhiṁ → vuḍḍhiṁ viruḷhiṁ (sya-all) | vipulaṁ phalaṁ → vipulaphalaṁ (pts) | virūḷhiṁ → viruḷhiṁ (cck: moggalāne) | vipulaṁ phalaṁ → vipula-phalaṁ (pts)
Would those seeds grow, increase, and mature, and would the farmer get abundant fruit?”

“No hidaṁ, bho kassapa”.
hidaṁ → na evaṁ (sya-all, km, mr) | no hidaṁ → na evaṁ (sya-all) | hidaṁ → na evaṁ (cck: syā. ka.) | no hidaṁ → nohidaṁ (bjt) | hidaṁ → h idaṁ (pts)
“No, worthy Kassapa.”

“Evameva kho, rājañña, yathārūpe yaññe gāvo vā haññanti, ajeḷakā vā haññanti, kukkuṭasūkarā vā haññanti, vividhā vā pāṇā saṅghātaṁ āpajjanti, paṭiggāhakā ca honti micchādiṭṭhī micchāsaṅkappā micchāvācā micchākammantā micchāājīvā micchāvāyāmā micchāsatī micchāsamādhī, evarūpo kho, rājañña, yañño na mahapphalo hoti na mahānisaṁso na mahājutiko na mahāvipphāro.
micchāsamādhī → micchāsamādhi (bj) | saṅghātaṁ → saṁghātaṁ (my, bjt, pts) | evameva → evam eva (pts) | kukkuṭasūkarā → kukkuṭa-sūkarā (pts) | micchādiṭṭhī micchāsaṅkappā micchāvācā → micchā-diṭṭhī micchā-saṁkappā micchā-vācā (pts) | micchāājīvā micchāvāyāmā micchāsatī micchāsamādhī → micchā-ājīvā micchā-vāyāmā micchā-satī micchā-samādhī (pts) | mahājutiko → mahā-jutiko (pts) | mahāvipphāro → mahā-vipphāro (pts)
“In the same way, chieftain, take the kind of sacrifice where cattle, goats and sheep, chickens and pigs, and various kinds of creatures are slaughtered. And the recipients have wrong view, wrong thought, wrong speech, wrong action, wrong livelihood, wrong effort, wrong mindfulness, and wrong immersion. That kind of sacrifice is not very fruitful or beneficial or brilliant or bountiful.

Yathārūpe ca kho, rājañña, yaññe neva gāvo haññanti, na ajeḷakā haññanti, na kukkuṭasūkarā haññanti, na vividhā vā pāṇā saṅghātaṁ āpajjanti, paṭiggāhakā ca honti sammādiṭṭhī sammāsaṅkappā sammāvācā sammākammantā sammāājīvā sammāvāyāmā sammāsatī sammāsamādhī, evarūpo kho, rājañña, yañño mahapphalo hoti mahānisaṁso mahājutiko mahāvipphāro.
sammādiṭṭhī → sammādiṭṭhi (bj) | vā → (sya-all, pts) | saṅghātaṁ → saṁghātaṁ (my) | neva → n eva (pts) | kukkuṭasūkarā → kukkuṭa-sūkarā (pts) | saṅghātaṁ → saṁghātam (pts) | sammādiṭṭhī sammāsaṅkappā sammāvācā sammākammantā sammāājīvā sammāvāyāmā sammāsatī → sammā-diṭṭhī sammā-saṁkappā sammā-vācā sammā-kammantā sammā-ājīvā sammā-vāyāmā sammā-satī (pts) | mahājutiko mahāvipphāro → mahā-jutiko mahā-vipphāro (pts)
But take the kind of sacrifice where cattle, goats and sheep, chickens and pigs, and various kinds of creatures are not slaughtered. And the recipients have right view, right thought, right speech, right action, right livelihood, right effort, right mindfulness, and right immersion. That kind of sacrifice is very fruitful and beneficial and brilliant and bountiful.

Seyyathāpi, rājañña, kassako bījanaṅgalaṁ ādāya vanaṁ paviseyya.
seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | bījanaṅgalaṁ → bīja-naṅgalaṁ (pts)
Suppose a farmer was to enter a wood taking seed and plough.
So tattha sukhette subhūme suvihatakhāṇukaṇṭake bījāni patiṭṭhapeyya akhaṇḍāni apūtīni avātātapahatāni sāradāni sukhasayitāni.
patiṭṭhapeyya → patiṭṭhāpeyya (bj, sya-all) | sāradāni → sārādāni (bj) | sukhette subhūme suvihatakhāṇukaṇṭake → sukkhette subhumme sivihatakhāṇukaṇṭake (sya-all) | sukhette → sukhatte (pts) | suvihatakhāṇukaṇṭake → suvihatakhānuke (pts) | patiṭṭhapeyya akhaṇḍāni → patiṭṭhāpeyya akkhaṇḍāni (pts) | suvihatakhāṇukaṇṭake → suvihata-khānuke (pts) | avātātapahatāni → avātātapa-hatāni (pts) | sukhasayitāni → sukha-sayitāni (pts)
And on that fertile field, that fertile ground, with well-cleared stumps he sowed seeds that were intact, unspoiled, not weather-damaged, fertile, and well kept.
Devo ca kālena kālaṁ sammādhāraṁ anuppaveccheyya.
sammādhāraṁ → sammā dhāraṁ (bjt)
And the heavens provide plenty of rain when needed.
Api nu tāni bījāni vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjeyyuṁ, kassako vā vipulaṁ phalaṁ adhigaccheyyā”ti?
virūḷhiṁ → verūḷhiṁ (bj) | vuddhiṁ virūḷhiṁ → vuḍḍhiṁ viruḷhiṁ (sya-all) | vipulaṁ phalaṁ → vipulaphalaṁ (pts)
Would those seeds grow, increase, and mature, and would the farmer get abundant fruit?”

“Evaṁ, bho kassapa”.“Yes, worthy Kassapa.”

“Evameva kho, rājañña, yathārūpe yaññe neva gāvo haññanti, na ajeḷakā haññanti, na kukkuṭasūkarā haññanti, na vividhā vā pāṇā saṅghātaṁ āpajjanti, paṭiggāhakā ca honti sammādiṭṭhī sammāsaṅkappā sammāvācā sammākammantā sammāājīvā sammāvāyāmā sammāsatī sammāsamādhī, evarūpo kho, rājañña, yañño mahapphalo hoti mahānisaṁso mahājutiko mahāvipphāro”ti.
sammādiṭṭhī → sammādiṭṭhi (bj) | vā → (sya-all, pts) | saṅghātaṁ → saṁghātaṁ (my, bjt, pts) | evameva → evam eva (pts) | neva → n eva (pts) | kukkuṭasūkarā → kukkuṭa-sūkarā (pts) | sammādiṭṭhī sammāsaṅkappā sammāvācā sammākammantā sammāājīvā sammāvāyāmā → sammā-diṭṭhī sammā saṁkappā sammā-vācā sammā-kammantā sammā-ājīvā sammā-vāyāmā (pts) | sammāsamādhī → sammā-samādhī (pts) | mahājutiko mahāvipphāroti → mahā-jutiko mahā-vipphāro ti (pts)
“In the same way, chieftain, take the kind of sacrifice where cattle, goats and sheep, chickens and pigs, and various kinds of creatures are not slaughtered. And the recipients have right view, right thought, right speech, right action, right livelihood, right effort, right mindfulness, and right immersion. That kind of sacrifice is very fruitful and beneficial and brilliant and bountiful.”

5. Uttaramāṇavavatthu5. On the Student Uttara

Atha kho pāyāsi rājañño dānaṁ paṭṭhapesi samaṇabrāhmaṇakapaṇaddhikavaṇibbakayācakānaṁ.
samaṇabrāhmaṇakapaṇaddhikavaṇibbakayācakānaṁ → samaṇabrāhmaṇakapaṇaḍikavaṇibbakayācakānaṁ (bj); samaṇabrāhmaṇakapaṇiddhikavaṇibbakayācakānaṁ (pts) | atha kho → athakho (th) | samaṇabrāhmaṇakapaṇaddhikavaṇibbakayācakānaṁ → samaṇabrāhmaṇa-kapaṇiddhika-vaṇibbaka-yācakānaṁ (pts)
Then the chieftain Pāyāsi set up an offering for ascetics and brahmins, for paupers, vagrants, supplicants, and beggars.
Tasmiṁ kho pana dāne evarūpaṁ bhojanaṁ dīyati kaṇājakaṁ bilaṅgadutiyaṁ, dhorakāni ca vatthāni guḷavālakāni.
dhorakāni → corakāni (sya-all, km); therakāni (pts1ed) | guḷavālakāni → guḷagāḷakāni (bj, mr) | dīyati → diyyati (bj, pts) | kaṇājakaṁ → kāṇājikaṁ (sya-all) | dhorakāni → therakāni (pts) | ca → therakāni (bj: PTS) | guḷagāḷakāni → śuḷa vālakāni (bj: PTS) | dhorakāni → thorakāni (cck: sī. pī.); corakāni (cck: syā.) | guḷavālakāni → guḷagāḷakāni (cck: ka.) | kāṇājikaṁ → kajhājakanti vā pāṭho (sya-all note) | bilaṅgadutiyaṁ dhorakāni → bilaṅga-dutiyaṁ therakāni (pts) | guḷavālakāni → guḷa-vālakāni (pts)
At that offering such food as sour gruel with false black pepper was given, and rough clothes with knotted fringes.
Tasmiṁ kho pana dāne uttaro nāma māṇavo vāvaṭo ahosi.
vāvaṭo → byāvaṭo (bj); vyāvaṭo (pts1ed) | vāvaṭo → vyāvaṭo (pts) | vāvaṭo → byāvaṭo (cck: sī. pī.) | vāvaṭo → vyāvaṭo (sya-all: sī.)
Now, it was a student named Uttara who organized that offering.

So dānaṁ datvā evaṁ anuddisati:
evaṁ anuddisati imināhaṁ → evamanuddisati iminā (sya-all) | evaṁ → evam (pts)
When the offering was over he referred to it like this,
“imināhaṁ dānena pāyāsiṁ rājaññameva imasmiṁ loke samāgacchiṁ, mā parasmin”ti.
samāgacchiṁ → samāgañchiṁ (bj, pts) | pāyāsiṁ rājaññameva → pāyāsirājaññam eva (pts) | imināhaṁ → iminā (th, pts) | pāyāsiṁ rājaññameva → pāyāsi-rājaññam eva (pts) | parasminti → parasmin ti (pts)
“Through this offering may I be together with the chieftain Pāyāsi in this world, but not in the next.”

Assosi kho pāyāsi rājañño:Pāyāsi heard of this, “uttaro kira māṇavo dānaṁ datvā evaṁ anuddisati:
evaṁ anuddisati imināhaṁ → evamanuddisati iminā (sya-all) | evaṁ → evam (pts)
‘imināhaṁ dānena pāyāsiṁ rājaññameva imasmiṁ loke samāgacchiṁ, mā parasmin’”ti.
samāgacchiṁ → samāgañchiṁ (bj, pts) | pāyāsiṁ rājaññameva → pāyāsirājaññam eva (pts) | imināhaṁ → iminā (th, pts) | pāyāsiṁ rājaññameva → pāyāsi-rājaññam eva (pts) | parasminti → parasmin ti (pts)
Atha kho pāyāsi rājañño uttaraṁ māṇavaṁ āmantāpetvā etadavoca:
atha kho → athakho (th) | pāyāsi rājañño → pāyāsi-rājañño (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
so he summoned Uttara and said,
“saccaṁ kira tvaṁ, tāta uttara, dānaṁ datvā evaṁ anuddisasi:
saccaṁ → sabbaṁ (sya-all) | evaṁ anuddisasi imināhaṁ → evamanuddisasi iminā (sya-all) | evaṁ → evam (pts)
“Is it really true, dear Uttara, that you referred to the offering in this way?”
‘imināhaṁ dānena pāyāsiṁ rājaññameva imasmiṁ loke samāgacchiṁ, mā parasmin’”ti?
samāgacchiṁ → samāgañchiṁ (bj, pts) | pāyāsiṁ rājaññameva → pāyāsirājaññaṁ eva (pts) | imināhaṁ → iminā (th, pts) | pāyāsiṁ rājaññameva → pāyāsi-rājaññaṁ eva (pts) | parasminti → parasmin ti (pts)

“Evaṁ, bho”.
bho → bhoti (bj) | + → ti (pts)
“Yes, worthy sir.”

“Kissa pana tvaṁ, tāta uttara, dānaṁ datvā evaṁ anuddisasi:
kissa → kasmā (sya-all) | evaṁ anuddisasi imināhaṁ → evamanuddisasi iminā (sya-all) | evaṁ → evam (pts)
“But why?
‘imināhaṁ dānena pāyāsiṁ rājaññameva imasmiṁ loke samāgacchiṁ, mā parasmin’ti?
samāgacchiṁ → samāgañchiṁ (bj, pts) | pāyāsiṁ rājaññameva → pāyāsi rājaññam eva (pts) | imināhaṁ → iminā (pts) | parasminti → parasmin ti (pts)
Nanu mayaṁ, tāta uttara, puññatthikā dānasseva phalaṁ pāṭikaṅkhino”ti?
pāṭikaṅkhinoti → pāṭikaṅkhino ti (bjt, pts) | nanu → na nu (th, pts) | dānasseva → dānass eva (pts)
Don’t we who seek merit expect some result from the offering?”

“Bhoto kho dāne evarūpaṁ bhojanaṁ dīyati kaṇājakaṁ bilaṅgadutiyaṁ, yaṁ bhavaṁ pādāpi na iccheyya samphusituṁ, kuto bhuñjituṁ, dhorakāni ca vatthāni guḷavālakāni, yāni bhavaṁ pādāpi na iccheyya samphusituṁ, kuto paridahituṁ.
pādāpi → pādāsi (mr) , samphusituṁ → phusituṁ (bj); chupituṁ (pts1ed, mr) | kho → kho pana (bj, pts) | dīyati → diyyati (bj, pts) | yaṁ → (bj, sya-all) | guḷavālakāni → guḷagāḷakāni (bj) | kaṇājakaṁ → kāṇājikaṁ (sya-all) | dhorakāni → corakāni (sya-all); therakāni (pts) | yāni → (sya-all) | samphusituṁ → chupituṁ (pts) | pādāpi → pādāsi (cck: ka.) | samphusituṁ → chupituṁ (cck: pī. ka.) | pādāpi → acittikataṁ (cck: ka.) | bilaṅgadutiyaṁ yaṁ → bilaṅga-dutiyaṁ yam (pts) | pādāpi → pādā pi (pts) | guḷavālakāni → guḷa-vālakāni (pts)
“At your offering such food as sour gruel with false black pepper was given, which you wouldn’t even want to touch with your foot, much less eat. And also rough clothes with knotted fringes, which you also wouldn’t want to touch with your foot, much less wear.
Bhavaṁ kho panamhākaṁ piyo manāpo, kathaṁ mayaṁ manāpaṁ amanāpena saṁyojemā”ti?
mayaṁ → mayaṁ piyaṁ (sya-all, pts) | panamhākaṁ → pan asmākaṁ (pts) | saṁyojemāti → saṁyojemā ti (bjt)
Worthy sir, you’re dear and beloved to me. But how can I reconcile one so dear with something so disagreeable?”

“Tena hi tvaṁ, tāta uttara, yādisāhaṁ bhojanaṁ bhuñjāmi, tādisaṁ bhojanaṁ paṭṭhapehi.
tena hi → tenahi (th)
“Well then, dear Uttara, set up an offering with the same kind of food that I eat,
Yādisāni cāhaṁ vatthāni paridahāmi, tādisāni ca vatthāni paṭṭhapehī”ti.and the same kind of clothes that I wear.”

“Evaṁ, bho”ti kho uttaro māṇavo pāyāsissa rājaññassa paṭissutvā yādisaṁ bhojanaṁ pāyāsi rājañño bhuñjati, tādisaṁ bhojanaṁ paṭṭhapesi.
pāyāsissa rājaññassa → pāyāsirājaññassa (bj, sya-all, pts) | pāyāsirājaññassa → pāyāsissa rājaññassāti pāṭhena bhavitabbaṁ (sya-all note) | bhoti → bho ti (pts) | pāyāsissa rājaññassa → pāyāsi-rājaññassa (pts) | pāyāsi rājañño → pāyāsi-rājañño (pts)
“Yes, worthy sir,” replied Uttara, and did so.
Yādisāni ca vatthāni pāyāsi rājañño paridahati, tādisāni ca vatthāni paṭṭhapesi.

Atha kho pāyāsi rājañño asakkaccaṁ dānaṁ datvā asahatthā dānaṁ datvā acittīkataṁ dānaṁ datvā apaviddhaṁ dānaṁ datvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā cātumahārājikānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajji suññaṁ serīsakaṁ vimānaṁ.
acittīkataṁ → apaviddhaṁ (bj); acittikataṁ (sya-all, km, pts1ed, mr) | serīsakaṁ → serissakaṁ (bj) | apaviddhaṁ → apaviṭṭhaṁ (sya-all) | acittīkataṁ → acittikataṁ (pts) | sahabyataṁ upapajji → sahavyataṁ uppajji (pts) | apaviṭṭhaṁ → apaviddhaṁ (sya-all: sī.) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt) | atha kho → athakho (th) | paraṁ maraṇā cātumahārājikānaṁ → parammaraṇā cātummahārājikānaṁ (th) | serīsakaṁ vimānaṁ → serīsakavimānaṁ (th) | paraṁ → param (pts) | cātumahārājikānaṁ → cātummahārājikānaṁ (pts)
So the chieftain Pāyāsi gave gifts carelessly, thoughtlessly, not with his own hands, giving the dregs. When his body broke up, after death, he was reborn in company with the gods of the four great kings, in an empty palace of sirisa wood.
Yo pana tassa dāne vāvaṭo ahosi uttaro nāma māṇavo. So sakkaccaṁ dānaṁ datvā sahatthā dānaṁ datvā cittīkataṁ dānaṁ datvā anapaviddhaṁ dānaṁ datvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajji devānaṁ tāvatiṁsānaṁ sahabyataṁ.
vāvaṭo → byāvaṭo (bj, pts) | pana tassa → panetassa (sya-all) | cittīkataṁ → cittikataṁ (sya-all); cittikatvā (pts) | anapaviddhaṁ → anapaviṭṭhaṁ (sya-all) | upapajji → uppajji (pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | vāvaṭo → vyāvaṭo (pts) | cittīkataṁ → citti-katvā (pts) | paraṁ → param (pts) | sahabyataṁ → sahavyataṁ (pts)
But the student Uttara who organized the offering gave gifts carefully, thoughtfully, with his own hands, not giving the dregs. When his body broke up, after death, he was reborn in company with the gods of the thirty-three.

6. Pāyāsidevaputta6. The Godling Pāyāsi

Tena kho pana samayena āyasmā gavampati abhikkhaṇaṁ suññaṁ serīsakaṁ vimānaṁ divāvihāraṁ gacchati.
serīsakaṁ → serissakaṁ (bj) | serīsakaṁ vimānaṁ → serīsakavimānaṁ (th) | divāvihāraṁ → divā-vihāraṁ (pts)
Now at that time Venerable Gavampati would often go to that empty sirisa palace for the day’s meditation.
Atha kho pāyāsi devaputto yenāyasmā gavampati tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ gavampatiṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhitaṁ kho pāyāsiṁ devaputtaṁ āyasmā gavampati etadavoca:
pāyāsiṁ devaputtaṁ → pāyāsidevaputtaṁ (sya-all, pts) | atha kho pāyāsi devaputto → athakho pāyāsidevaputto (th) | pāyāsi devaputto yenāyasmā → pāyāsi-devaputto yen āyasmā (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | pāyāsiṁ devaputtaṁ → pāyāsi-devaputtaṁ (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
Then the godling Pāyāsi went up to him, bowed, and stood to one side. Gavampati said to him,
“kosi tvaṁ, āvuso”ti?
āvusoti → āvuso ti (bjt, pts) | kosi → ko si (pts)
“Who are you, reverend?”

“Ahaṁ, bhante, pāyāsi rājañño”ti.
pāyāsi rājaññoti → pāyāsi-rājañño ti (pts)
“Sir, I am the chieftain Pāyāsi.”

“Nanu tvaṁ, āvuso, evaṁdiṭṭhiko ahosi:
nanu → na nu (th, pts) | evaṁdiṭṭhiko → evaṁ-diṭṭhiko (pts)
“Didn’t you have the view that
‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti?
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj) | vipākoti saccāhaṁ → vipāko ti svāhaṁ (pts)
there is no afterlife, no beings are reborn spontaneously, and there’s no fruit or result of good and bad deeds?”

“Saccāhaṁ, bhante, evaṁdiṭṭhiko ahosiṁ:
saccāhaṁ → svāhaṁ (bj) | evaṁdiṭṭhiko → evaṁ diṭṭhiko (bjt) | evaṁdiṭṭhiko → evaṁ-diṭṭhiko (pts)
“It’s true, sir, I did have such a view.
‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj)
Api cāhaṁ ayyena kumārakassapena etasmā pāpakā diṭṭhigatā vivecito”ti.
api cāhaṁ → apicāhaṁ (th) | kumārakassapena → kumāra-kassapena (pts) | diṭṭhigatā vivecitoti → diṭṭhi-gatā vivecito ti (pts)
But Master Kassapa the Prince dissuaded me from that harmful misconception.”

“Yo pana te, āvuso, dāne vāvaṭo ahosi uttaro nāma māṇavo, so kuhiṁ upapanno”ti?
vāvaṭo → byāvaṭo (bj, pts) | upapannoti → uppanno ti (pts) | upapannoti → upapanno ti (bjt) | vāvaṭo → vyāvaṭo (pts)
“But the student named Uttara who organized that offering for you—where has he been reborn?”

“Yo me, bhante, dāne vāvaṭo ahosi uttaro nāma māṇavo, so sakkaccaṁ dānaṁ datvā sahatthā dānaṁ datvā cittīkataṁ dānaṁ datvā anapaviddhaṁ dānaṁ datvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapanno devānaṁ tāvatiṁsānaṁ sahabyataṁ.
vāvaṭo → byāvaṭo (bj, pts) | cittīkataṁ → cittikataṁ (sya-all, pts) | anapaviddhaṁ → anapaviṭṭhaṁ (sya-all) | upapanno → uppanno (pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | vāvaṭo → vyāvaṭo (pts) | cittīkataṁ → citti-kataṁ (pts) | paraṁ → param (pts) | sahabyataṁ → sahavyataṁ (pts)
“Sir, Uttara gave gifts carefully, thoughtfully, with his own hands, not giving the dregs. When his body broke up, after death, he was reborn in company with the gods of the thirty-three.
Ahaṁ pana, bhante, asakkaccaṁ dānaṁ datvā asahatthā dānaṁ datvā acittīkataṁ dānaṁ datvā apaviddhaṁ dānaṁ datvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā cātumahārājikānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapanno suññaṁ serīsakaṁ vimānaṁ.
serīsakaṁ → serissakaṁ (bj) | acittīkataṁ → acittikataṁ (sya-all, pts) | apaviddhaṁ → apaviṭṭhaṁ (sya-all) | bhante → (pts) | sahabyataṁ upapanno → sahavyataṁ uppanno (pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt) | paraṁ maraṇā cātumahārājikānaṁ → parammaraṇā cātummahārājikānaṁ (th) | serīsakaṁ vimānaṁ → serīsakavimānaṁ (th) | paraṁ → param (pts) | cātumahārājikānaṁ → cātummahārājikānaṁ (pts)
But I gave gifts carelessly, thoughtlessly, not with my own hands, giving the dregs. When my body broke up, after death, I was reborn in company with the gods of the four great kings, in an empty sirisa palace.

Tena hi, bhante gavampati, manussalokaṁ gantvā evamārocehi:
tena hi → tenahi (th) | manussalokaṁ → manussa-lokaṁ (pts) | evamārocehi → evam ārocehi (pts)
So, sir, when you’ve returned to the human realm, please announce this:
‘sakkaccaṁ dānaṁ detha, sahatthā dānaṁ detha, cittīkataṁ dānaṁ detha, anapaviddhaṁ dānaṁ detha.
cittīkataṁ → cittikataṁ (sya-all, pts) | anapaviddhaṁ → anapaviṭṭhaṁ (sya-all) | cittīkataṁ → citti-kataṁ (pts)
‘Give gifts carefully, thoughtfully, with your own hands, not giving the dregs.
Pāyāsi rājañño asakkaccaṁ dānaṁ datvā asahatthā dānaṁ datvā acittīkataṁ dānaṁ datvā apaviddhaṁ dānaṁ datvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā cātumahārājikānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapanno suññaṁ serīsakaṁ vimānaṁ.
serīsakaṁ → serissakaṁ (bj) | acittīkataṁ → acittikataṁ (sya-all, pts) | apaviddhaṁ → apaviṭṭhaṁ (sya-all) | sahabyataṁ upapanno → sahavyataṁ uppanno (pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt) | paraṁ maraṇā cātumahārājikānaṁ → parammaraṇā cātummahārājikānaṁ (th) | serīsakaṁ vimānaṁ → serīsakavimānaṁ (th) | paraṁ → param (pts) | cātumahārājikānaṁ → cātummahārājikānaṁ (pts)
The chieftain Pāyāsi gave gifts carelessly, thoughtlessly, not with his own hands, giving the dregs. When his body broke up, after death, he was reborn in company with the gods of the four great kings, in an empty palace of sirisa.
Yo pana tassa dāne vāvaṭo ahosi uttaro nāma māṇavo, so sakkaccaṁ dānaṁ datvā sahatthā dānaṁ datvā cittīkataṁ dānaṁ datvā anapaviddhaṁ dānaṁ datvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapanno devānaṁ tāvatiṁsānaṁ sahabyatan’”ti.
vāvaṭo → byāvaṭo (bj, pts) | cittīkataṁ → cittikataṁ (sya-all, pts) | anapaviddhaṁ → anapaviṭṭhaṁ (sya-all) | upapanno → uppanno (pts) | ti → Comp. Vimāna Vatthu Com. 82. (pts note) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | vāvaṭo → vyāvaṭo (pts) | cittīkataṁ → citti-kataṁ (pts) | paraṁ → param (pts) | sahabyatanti → sahavyatan ti (pts)
But the student Uttara who organized the offering gave gifts carefully, thoughtfully, with his own hands, not giving the dregs. When his body broke up, after death, he was reborn in company with the gods of the thirty-three.’”

Atha kho āyasmā gavampati manussalokaṁ āgantvā evamārocesi:
atha kho → athakho (th) | manussalokaṁ → manussa-lokaṁ (pts) | evamārocesi → evam ārocesi (pts)
So when Venerable Gavampati returned to the human realm he made that announcement.
“sakkaccaṁ dānaṁ detha, sahatthā dānaṁ detha, cittīkataṁ dānaṁ detha, anapaviddhaṁ dānaṁ detha.
cittīkataṁ → cittikataṁ (sya-all, pts) | anapaviddhaṁ → anapaviṭṭhaṁ (sya-all) | cittīkataṁ → citti-kataṁ (pts)
Pāyāsi rājañño asakkaccaṁ dānaṁ datvā asahatthā dānaṁ datvā acittīkataṁ dānaṁ datvā apaviddhaṁ dānaṁ datvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā cātumahārājikānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapanno suññaṁ serīsakaṁ vimānaṁ.
serīsakaṁ → serissakaṁ (bj) | acittīkataṁ → acittikataṁ (sya-all) | apaviddhaṁ → apaviṭṭhaṁ (sya-all) | acittīkataṁ dānaṁ → acittidānaṁ (pts) | sahabyataṁ upapanno → sahavyataṁ uppanno (pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt) | paraṁ maraṇā cātumahārājikānaṁ → parammaraṇā cātummahārājikānaṁ (th) | serīsakaṁ vimānaṁ → serīsakavimānaṁ (th) | acittīkataṁ dānaṁ → acitti-dānaṁ (pts) | paraṁ → param (pts) | cātumahārājikānaṁ → cātummahārājikānaṁ (pts)
Yo pana tassa dāne vāvaṭo ahosi uttaro nāma māṇavo, so sakkaccaṁ dānaṁ datvā sahatthā dānaṁ datvā cittīkataṁ dānaṁ datvā anapaviddhaṁ dānaṁ datvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapanno devānaṁ tāvatiṁsānaṁ sahabyatan”ti.
vāvaṭo → byāvaṭo (bj, pts) | cittīkataṁ → cittikataṁ (sya-all, pts) | anapaviddhaṁ → anapaviṭṭhaṁ (sya-all) | upapanno → uppanno (pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | vāvaṭo → vyāvaṭo (pts) | cittīkataṁ → citti-kataṁ (pts) | paraṁ → param (pts) | sugatiṁ → sugatim (pts) | sahabyatanti → sahavyatan ti (pts)

Pāyāsisuttaṁ niṭṭhitaṁ dasamaṁ.
NIṬṬHITAṂ → Bm dasamaṁ; K Pāyāsi-Rājañña-Suttaṁ dasamaṁ. (See V. V. A. 297.) (pts note) | pāyāsisuttaṁ → pāyāsirājaññasuttaṁ (bjt, th) | pāyāsisuttaṁ → pāyāsi-suttantaṁ (pts) | dasamaṁ → apadānaṁ (pts)

Mahāvaggo niṭṭhito.
mahāvaggo niṭṭhito → apadānañca nidāñca (bjt)

Tassuddānaṁ

Mahāpadāna nidānaṁ, nibbānañca sudassanaṁ;
mahāpadāna nidānaṁ → apadānaṁ nidānañca (th) | mahāpadāna nidānaṁ → nidānañ ca (pts) sudassanaṁ → Bm Mahāpadāna-Nidānaṁ Nibbānañ ca Sudassanaṁ. (pts note)
Janavasabha govindaṁ, samayaṁ sakkapañhakaṁ;
janavasabha → janavasabhañca (bjt) | janavasabha govindaṁ → janavasabhagovindaṁ (th) | janavasabha govindaṁ → janavasabha-govindaṁ (pts) sakkapañhakaṁ mahāsatipaṭṭhānañca → sakkam eva ca satipaṭṭhāna (pts) | sakkapañhakaṁ → sakkameva ca (sya-all: sī.) | sakkapañhakaṁ → sakkamevaca (bjt)
Mahāsatipaṭṭhānañca, pāyāsi dasamaṁ bhave.
ca → Bm K Sakkapañhakaṁ; K (Sī) Sakkameva ca. (pts note) | mahāsatipaṭṭhānañca → satipaṭṭhānapāyāsi (bjt, th) | mahāsatipaṭṭhānañca → ca satipaṭṭhāna (pts) pāyāsi dasamaṁ bhave → mahāvaggassa saṅgaho (bj, pts1ed); mahāvaggoti vuccatīti (sya-all, km) | saṅgaho → mahāpadānaṁ nidānaṁ nibbānañca sudassanaṁ, janavasabhañca govindaṁ samayaṁ sakkapañhakaṁ mahāsatipaṭṭhānañca pāyāsi dasamaṁ bhave. – katthaci (bj note) | bhave → satipaṭṭhānapāyāsi, mahāvaggassa saṅgaho (cck: sī. pī.); satipaṭṭhānapāyāsi, mahāvaggoti vuccatīti (cck: syā.) | pāyāsi dasamaṁ bhave → mahāvaggassa saṅgaho mahāvaggo (bjt)

Mahāvaggapāḷi niṭṭhitā.
vuccatīti → mahāvaggassa saṅgaho (sya-all: sī.) | mahāvaggapāḷi niṭṭhitā → niṭṭhito dutiyo (bjt)

Listen in MP3: Pali · English (trans. Bhikkhu Sujato)

Principles by the Suttas · Rationale · Glossary