Find the Truth

In the Pāli Suttas and Vinaya

settings

{{table.suttaCol}} {{table.readCol}} {{table.titleCol}} {{table.wordsCol}} {{table.countCol}} {{table.mrCol}} {{table.linksCol}} {{table.typeCol}} {{table.quoteCol}}
{{table.wordCol}} {{table.textsCol}} {{table.matchesCol}} {{table.linksCol}}

{{results.variantsForLabel}}

Variants 1/2 columns Dictionary Multi-select Compass Help

Note:Translations, dictionaries and commentaries were not made by the Blessed One.Cross-check with Pali in 4 main nikayas.

  • Dīgha Nikāya 32Long Discourses 32

ĀṭānāṭiyasuttaThe Āṭānāṭiya Protection

1. Paṭhamabhāṇavāra1. The First Recitation Section

Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts)
So I have heard.
ekaṁ samayaṁ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate.At one time the Buddha was staying near Rājagaha, on the Vulture’s Peak Mountain. Atha kho cattāro mahārājā mahatiyā ca yakkhasenāya mahatiyā ca gandhabbasenāya mahatiyā ca kumbhaṇḍasenāya mahatiyā ca nāgasenāya catuddisaṁ rakkhaṁ ṭhapetvā catuddisaṁ gumbaṁ ṭhapetvā catuddisaṁ ovaraṇaṁ ṭhapetvā abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṁ gijjhakūṭaṁ pabbataṁ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu.
gijjhakūṭaṁ pabbataṁ obhāsetvā → gijjhakūṭaṁ obhāsetvā (bj, sya-all, pts1ed) | mahārājā → mahārājāno (mr) | pabbataṁ → (bj, sya-all, pts) | gijjhakūṭaṁ → gijjhakūṭa pabbataṁ (bj: machasaṁ) | mahārājā → mahārājāno (cck: ka.) | obhāsetvā → gijjhakūṭaṁ obhāsetvā (cck: sī. syā. pī.) | Mahārājā → Bmr Gr rājāno; Gr (note) rājā. (pts note) | atha kho → athakho (th) | yakkhasenāya → yakkha-senāya (pts) | gandhabbasenāya → gandhabba-senāya (pts) | kumbhaṇḍasenāya → kumbhaṇḍa-senāya (pts) | nāgasenāya → nāga-senāya (pts) | abhikkantavaṇṇā kevalakappaṁ gijjhakūṭaṁ pabbataṁ → abhikkanta-vaṇṇā kevala-kappaṁ gijjha-kūṭaṁ (pts) | tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā → ten upasaṁkamiṁsu upasaṁkamitvā (pts)
Then, late at night, the four great kings—with large armies of spirits, centaurs, gnomes, and dragons—set guards, troops, and wards at the four quarters and then, lighting up the entire Vulture’s Peak with their beauty, went up to the Buddha, bowed, and sat down to one side.
Tepi kho yakkhā appekacce bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu, appekacce bhagavatā saddhiṁ sammodiṁsu, sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdiṁsu, appekacce yena bhagavā tenañjaliṁ paṇāmetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu, appekacce nāmagottaṁ sāvetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu, appekacce tuṇhībhūtā ekamantaṁ nisīdiṁsu.
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, pts) | sārāṇīyaṁ → Bm sāranīyaṁ; Br sāraṇiyaṁ. (pts note) | vītisāretvā → Bmr vitisāretvā. (pts note) | tepi → te pi (bjt, pts) | tenañjaliṁ paṇāmetvā → tenañjalimpaṇāmetvā (th) | appekacce → app ekacce (pts) | tenañjaliṁ → ten añjalim (pts) | appekacce nāmagottaṁ → app ekacce nāma-gottaṁ (pts) | ekamantaṁ → ekamantam (pts) | appekacce tuṇhībhūtā → app ekacce tuṇhī-bhūtā (pts)
Before sitting down to one side, some spirits bowed, some exchanged greetings and polite conversation, some held up their cupped palms toward the Buddha, some announced their name and clan, while some kept silent.

Ekamantaṁ nisinno kho vessavaṇo mahārājā bhagavantaṁ etadavoca:
Vessavaṇo → SS Gr (note) Vessavaṇo and Vessavano; Br Gr Vessavaṇṇo; K -Vessavano. (pts note) | etadavoca → etad avoca (pts)
Seated to one side, the Great King Vessavaṇa said to the Buddha,
“santi hi, bhante, uḷārā yakkhā bhagavato appasannā.“Sir, some high spirits have confidence in the Buddha, Santi hi, bhante, uḷārā yakkhā bhagavato pasannā.some do not. Santi hi, bhante, majjhimā yakkhā bhagavato appasannā.Some middling spirits have confidence in the Buddha, Santi hi, bhante, majjhimā yakkhā bhagavato pasannā.some do not. Santi hi, bhante, nīcā yakkhā bhagavato appasannā.Some low spirits have confidence in the Buddha, Santi hi, bhante, nīcā yakkhā bhagavato pasannā.some do not. Yebhuyyena kho pana, bhante, yakkhā appasannāyeva bhagavato.
appasannāyeva → appasannā yeva (bjt, pts)
But mostly the spirits don’t have confidence in the Buddha.
Taṁ kissa hetu?Why is that? Bhagavā hi, bhante, pāṇātipātā veramaṇiyā dhammaṁ deseti, adinnādānā veramaṇiyā dhammaṁ deseti, kāmesumicchācārā veramaṇiyā dhammaṁ deseti, musāvādā veramaṇiyā dhammaṁ deseti, surāmerayamajjappamādaṭṭhānā veramaṇiyā dhammaṁ deseti.
kāmesumicchācārā → kāmesu micchācārā (bjt, th, pts) | surāmerayamajjappamādaṭṭhānā → surāmerayamajjapamādaṭṭhānā (th) | musāvādā → musā-vādā (pts) | surāmerayamajjappamādaṭṭhānā → surā-merayamajja-pamādaṭṭhānā (pts)
Because the Buddha teaches them to refrain from killing living creatures, stealing, lying, sexual misconduct, and consuming intoxicants of beer, wine, and liquor.
Yebhuyyena kho pana, bhante, yakkhā appaṭiviratāyeva pāṇātipātā, appaṭiviratā adinnādānā, appaṭiviratā kāmesumicchācārā, appaṭiviratā musāvādā, appaṭiviratā surāmerayamajjappamādaṭṭhānā.
appaṭiviratāyeva → appaṭiviratā yeva (bjt, pts) | kāmesumicchācārā → kāmesu micchācārā (bjt, th, pts) | surāmerayamajjappamādaṭṭhānā → surāmerayamajjapamādaṭṭhānā (th) | musāvādā → musā-vādā (pts) | surāmerayamajjappamādaṭṭhānā → surāmeraya-majja-pamādaṭṭhānā (pts)
But mostly they don’t refrain from such things.
Tesaṁ taṁ hoti appiyaṁ amanāpaṁ.
tesaṁ taṁ → tesantaṁ (bjt, th)
They don’t like that or approve of it.

Santi hi, bhante, bhagavato sāvakā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni.
araññavanapatthāni → araññe vanapatthāni (bj, sya-all, pts) | vanapatthāni → araññavanapatthāni (bj: machasaṁ) | manussarāhaseyyakāni → rārasseyyakāni (bj: sīmu); rāhasseyyakāni (bj: machasaṁ) | manussarāhasseyyakāni → manussarāhaseyyakāni (cck: sī. syā. pī.) | vanapatthāni → So St; Scd -panthāni; Bmr K -pattāni; Gr -pathāni. (pts note) | pantāni → Cp. D. xxv. 4; so Sdt Bm K; Sc Gr panthāni; Br santāni. (pts note) | paṭisevanti → Bmr sevanti. (pts note) | appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni → appassaddāni appa-nigghosāni vijana-vātāni manussa-rāhaseyyakāni paṭisallāna-sāruppāni (pts)
Sir, there are disciples of the Buddha who frequent remote lodgings in the wilderness and the forest that are quiet and still, far from the madding crowd, remote from human settlements, and fit for retreat.
Tattha santi uḷārā yakkhā nivāsino, ye imasmiṁ bhagavato pāvacane appasannā.
imasmiṁ → imasmim (pts)
There dwell high spirits who have no confidence in the Buddha’s dispensation.
Tesaṁ pasādāya uggaṇhātu, bhante, bhagavā āṭānāṭiyaṁ rakkhaṁ bhikkhūnaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ upāsikānaṁ guttiyā rakkhāya avihiṁsāya phāsuvihārāyā”ti.
bhikkhūnaṁ → Br omits. (pts note)
To give them confidence, may the Buddha please learn the Āṭānāṭiya protection for the guarding, protection, safety, and comfort of the monks, nuns, laymen, and laywomen.”
Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.
tuṇhībhāvena → tuṇhibhāvena (pts) | tuṇhībhāvena → tuṇhi-bhāvena (pts)
The Buddha consented with silence.

Atha kho vessavaṇo mahārājā bhagavato adhivāsanaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ āṭānāṭiyaṁ rakkhaṁ abhāsi:
atha kho → athakho (th)
Then, knowing that the Buddha had consented, on that occasion Great King Vessavaṇa recited the Āṭānāṭiya protection.

“Vipassissa ca namatthu, cakkhumantassa sirīmato;
ca → cakāro bj, sya-all, pts1ed potthakesu | ca → (bj, sya-all) | ca namatthu → nam atthu (pts) | vipassissa → vipassissa ca (bj: machasaṁ) | ca → ime cakārā porāṇapotthakesu natthi (cck note)
“Hail Vipassī, the glorious Clear-eyed One!
Sikhissapi ca namatthu, sabbabhūtānukampino.
sikhissapi ca → sikhissa pi (bj) | ca → (sya-all) | pi → sikhissapi ca (bj: machasaṁ) | ca → ime cakārā porāṇapotthakesu natthi (cck note) | sikhissapi ca namatthu → sikhissa pi nam atthu (pts) sabbabhūtānukampino → sabba bhūtānukampino (pts)
Hail Sikhī, sympathetic for all beings!

Vessabhussa ca namatthu, nhātakassa tapassino;
ca → cakāro bj, sya-all, pts1ed potthakesu | ca → (bj, sya-all) | ca namatthu nhātakassa → nam atthu nahātakassa (pts) | vessabhussa → vessabhussa ca (bj: machasaṁ) | ca → ime cakārā porāṇapotthakesu natthi (cck note) nhātakassa → nahātakassa (bj)
Hail Vessabhū, cleansed and fervent!
Namatthu kakusandhassa, mārasenāpamaddino.
namatthu → nam atthu (pts) mārasenāpamaddino koṇāgamanassa → mārasenappamaddino konāgamanassa (sya-all) | pamaddino → So SS Gr (note); Bmr K Sum senappamaddino. (pts note) | mārasenāpamaddino → māra-senā pamaddino (pts)
Hail Kakusandha, crusher of Māra’s army!

Koṇāgamanassa namatthu, brāhmaṇassa vusīmato;
Konāgamanassa → St Br Gr Koṇāgamanassa. (pts note) | koṇāgamanassa namatthu → konāgamanassa nam atthu (pts)
Hail Koṇāgamana, the brahmin who has lived the life!
Kassapassa ca namatthu, vippamuttassa sabbadhi.
ca → cakāro bj, sya-all, pts1ed potthakesu | ca → (bj, sya-all) | ca namatthu → nam atthu (pts) | ca → ime cakārā porāṇapotthakesu natthi (cck note)
Hail Kassapa, everywhere free!

Aṅgīrasassa namatthu, sakyaputtassa sirīmato;
namatthu → nam atthu (pts) sakyaputtassa → sakya-puttassa (pts)
Hail Aṅgīrasa, the glorious Sakyan!
Yo imaṁ dhammaṁ desesi, sabbadukkhāpanūdanaṁ.
dhammaṁ desesi → dhammamadesesi (bj, sya-all, pts1ed); dhammaṁ deseti (?) | dhammaṁ desesi sabbadukkhāpanūdanaṁ → dhammamadesesi sabbadukkhā panūdanaṁ (sya-all); dhammam adesesi sabbadukkhāpanudanaṁ (pts) | dhammamadesesi → dhammaṁ desesi (bj: machasaṁ) | desesi → dhammamadesesi (cck: sī. syā. pī.); dhammaṁ deseti (cck: ?) | adesesi → Bmr desesi. (pts note) sabba-dukkhāpanudanaṁ → So Sc Bm; Sdt Br K Gr -panūdanaṁ. (pts note) | sabbadukkhāpanūdanaṁ → sabbadukkhā panūdanaṁ (th)
He taught this Dhamma that casts aside all suffering.

Ye cāpi nibbutā loke, yathābhūtaṁ vipassisuṁ;Those in the world who are quenched, truly discerning, Te janā apisuṇātha, mahantā vītasāradā.
apisuṇātha → apisuṇā (bj, sya-all); apisunā (pts1ed) | apisuṇātha → apisunā (pts) | apisuṇātha → apisuṇā (cck: sī. syā. pī.) | apisunā → So SS; Bm K apisuṇā; Br Gr apisuṇātha; Gr (note) apisuṇā ca. (pts note) mahantā → Sum mahattā . . . mahantā ti pi pāṭho. (pts note) | vītasāradā → vīta-sāradā (pts)
not backbiters; such people being great of heart and intrepid,

Hitaṁ devamanussānaṁ, yaṁ namassanti gotamaṁ;
devamanussānaṁ → deva-manussānaṁ (pts)
revere that Gotama; he who is helpful to gods and humans,
Vijjācaraṇasampannaṁ, mahantaṁ vītasāradaṁ.
vijjācaraṇasampannaṁ → vijjā caraṇa sampannaṁ (pts) vītasāradaṁ → vītasaradaṁ (pts) | vītasāradaṁ → vīta-saradaṁ (pts)
accomplished in knowledge and conduct, great of heart and intrepid.

Yato uggacchati sūriyo, ādicco maṇḍalī mahā;
sūriyo → suriyo (bj, sya-all, pts1ed) | sūriyo → suriyo (pts) | suriyo → sūriyo (bj: machasaṁ) | sūriyo → suriyo (cck: sī. syā. pī.) | suriyo → Bmr sūriyo, and below. (pts note) maṇḍalī mahā → maṇḍalīmahā (th)
Where rises the sun— aditi’s child, the great orb—
Yassa cuggacchamānassa, saṁvarīpi nirujjhati;
cuggacchamānassa → uggacchamānassa (pts) saṁvarīpi → saṁvarī pi (bjt, pts)
with whose rising night’s umbra also ends,
Yassa cuggate sūriye, ‘divaso’ti pavuccati.
sūriye → suriye (bj, sya-all) | suriye → sūriye (bj: machasaṁ) | uggate → Sd coggacchate. (pts note) | cuggate sūriye → uggate suriye (pts) divasoti → divaso ti (pts)
and of whom, when sun has risen, it is said to be the day—

Rahadopi tattha gambhīro, samuddo saritodako;
rahadopi → rahado pi (bjt, pts)
there is a deep lake, an ocean of flowing waters.
Evaṁ taṁ tattha jānanti, ‘samuddo saritodako’.
taṁ → naṁ (bj) | evaṁ taṁ → evantaṁ (th) | evaṁ → evan (pts)
That’s how they understand that lake there, as an ocean of flowing waters.

Ito ‘sā purimā disā’, iti naṁ ācikkhatī jano;
ācikkhatī → So SS K Gr (note); Bmr Gr ācikkhati; in subsequent passages the MSS. vary. (pts note)
From here that is the eastern quarter, so the people say.
Yaṁ disaṁ abhipāleti, mahārājā yasassi so.
yasassi → yassassi (pts)
That quarter is warded by a great king, glorious,

Gandhabbānaṁ adhipati, ‘dhataraṭṭho’ti nāmaso;
adhipati → ādhipati (bj, sya-all, pts1ed) | adhipati dhataraṭṭhoti → ādhipati dhataraṭṭho iti (sya-all) | adhipati → ādhipati (sī. syā. pī.) evamuparipi (cck note) | ādhipati → So SS K Gr (note); Bmr Gr adhipati, and below. (pts note) iti → Bmr ti. (pts note) | nāmaso → nāma so (bjt) | dhataraṭṭhoti → dhataraṭṭho iti (th) | dhataraṭṭhoti nāmaso → dhataraṭṭho iti nāma so (pts)
the lord of the centaurs; his name is Dhataraṭṭha.
Ramatī naccagītehi, gandhabbehi purakkhato.
Ramati → Scd K ramatī; St Bmr Gr ramati; SS vary below. (pts note) | ramatī naccagītehi → ramati nacca-gītehi (pts) purakkhato → teṣāmayipati rajā dhṛtarāṣṭraini nāmataඃ gandharvādhipati rajā devehi sa ca rakṣitaඃ (bj note)
He delights in song and dance, honored by the centaurs.

Puttāpi tassa bahavo, ekanāmāti me sutaṁ;
puttāpi → puttā pi (bjt, pts) ekanāmāti → eka-nāmā ti (pts)
And he has many mighty sons all of one name, so I’ve heard.
Asīti dasa eko ca, indanāmā mahabbalā.
asīti → asītiṁ (bj) | Asīti → SS asītiṁ, and below. (pts note) indanāmā → inda-nāmā (pts)
Eighty, and ten, and one— all of them named Indra.

Te cāpi buddhaṁ disvāna, buddhaṁ ādiccabandhunaṁ;
ādiccabandhunaṁ → ādicca-bandhunaṁ (pts)
After seeing the Awakened One, the Buddha, Kinsman of the Sun,
Dūratova namassanti, mahantaṁ vītasāradaṁ.
dūratova → dūrato va (th, pts) vītasāradaṁ → vīta-sāradaṁ (pts)
they revere him from afar, the one great of heart and intrepid.

Namo te purisājañña, namo te purisuttama;Homage to you, O thoroughbred! homage to you, supreme among men! Kusalena samekkhasi, amanussāpi taṁ vandanti;
vandanti → vadanti (pts) | amanussāpi → amanussā pi (bjt, pts)
You examine us skillfully; the non-humans bow to you.
Sutaṁ netaṁ abhiṇhaso, tasmā evaṁ vademase.
netaṁ → n etaṁ (pts) vademase → vademhase (sya-all) | vademase → K vademhase. (pts note)
We’ve been asked many a time, ‘Do you bow to Gotama the victor?’

‘Jinaṁ vandatha gotamaṁ’, ‘jinaṁ vandāma gotamaṁ;And so we ought to declare: ‘We bow to Gotama the victor, Vijjācaraṇasampannaṁ, buddhaṁ vandāma gotamaṁ’.
vijjācaraṇasampannaṁ → vijjā-caraṇa-sampannaṁ (pts) vandāma → vadāma (pts)
accomplished in knowledge and conduct! we bow to Gotama the awakened!’

Yena petā pavuccanti, pisuṇā piṭṭhimaṁsikā;
piṭṭhimaṁsikā → piṭṭhi-maṁsikā (pts)
It’s where the departed go, they say, who are backbiters and calumniators,
Pāṇātipātino luddā, corā nekatikā janā.
luddā → luddhā (pts1ed, mr) | luddā → ḷuddā (bj); luddhā (pts) | ḷuddā → luddhā (bj: PTS, kām) | luddā → luddhā (cck: pī. ka.)
killers and hunters, bandits and cheats.

Ito ‘sā dakkhiṇā disā’, iti naṁ ācikkhatī jano;From here that is the southern quarter, so the people say. Yaṁ disaṁ abhipāleti, mahārājā yasassi so.That quarter is warded by a great king, glorious,

Kumbhaṇḍānaṁ adhipati, ‘virūḷho’ iti nāmaso;
adhipati → ādhipati (bj, pts) | adhipati virūḷho → ādhipati viruḷho (sya-all) nāmaso ramatī → nāma so ramati (pts) | virūḷho → viruḷho (th)
the lord of the gnomes; his name is Virūḷha.
Ramatī naccagītehi, kumbhaṇḍehi purakkhato.
ramatī → ramati (bj) | ramatī naccagītehi → ramati nacca-gītehi (pts)
He delights in song and dance, honored by the gnomes.

Puttāpi tassa bahavo, ekanāmāti me sutaṁ;
puttāpi → puttā pi (bjt, pts) ekanāmāti → eka-nāmā ti (pts)
And he has many mighty sons all of one name, so I’ve heard.
Asīti dasa eko ca, indanāmā mahabbalā.
asīti → asītiṁ (bj) mahabbalā → teṣāmayipati rajā virūḍhakoti nāmataඃ kumbhāṇḍādhipati raja yamena saha rakṣatu kumbhāṇḍehī surakṣita – (bj: mahāvastu); putrā pi tasya bahava - ekanāma vicakṣaṇā aśītirdaśa caikāśva - indranāmā mahābalā – (bj: lalitavistara) | indanāmā → inda-nāmā (pts)
Eighty, and ten, and one— all of them named Indra.

Te cāpi buddhaṁ disvāna, buddhaṁ ādiccabandhunaṁ;
ādiccabandhunaṁ → ādicca-bandhunaṁ (pts)
After seeing the Awakened One, the Buddha, Kinsman of the Sun,
Dūratova namassanti, mahantaṁ vītasāradaṁ.
dūratova → dūrato va (th, pts) mahantaṁ → mahataṁ (pts) | mahantaṁ vītasāradaṁ → mahataṁ vīta-sāradaṁ (pts)
they revere him from afar, the one great of heart and intrepid.

Namo te purisājañña, namo te purisuttama;Homage to you, O thoroughbred! homage to you, supreme among men! Kusalena samekkhasi, amanussāpi taṁ vandanti;
amanussāpi → amanussā pi (pts)
You examine us skillfully; the non-humans bow to you.
Sutaṁ netaṁ abhiṇhaso, tasmā evaṁ vademase.
netaṁ → n etaṁ (pts) vademase → vademhase (sya-all)
We’ve been asked many a time, ‘Do you bow to Gotama the victor?’

‘Jinaṁ vandatha gotamaṁ’, ‘jinaṁ vandāma gotamaṁ;
vandatha → vadatha (pts)
And so we ought to declare: ‘We bow to Gotama the victor,
Vijjācaraṇasampannaṁ, buddhaṁ vandāma gotamaṁ’.
vijjācaraṇasampannaṁ → vijjā-caraṇa-sampannaṁ (pts)
accomplished in knowledge and conduct! we bow to Gotama the awakened!’

Yattha coggacchati sūriyo, ādicco maṇḍalī mahā;
sūriyo → suriyo (bj, sya-all) | coggacchati sūriyo → oggacchati suriyo (pts) maṇḍalī mahā → maṇḍalīmahā (th)
Where sets the sun— aditi’s child, the great orb—
Yassa coggacchamānassa, divasopi nirujjhati;
coggacchamānassa → oggacchamānassa (pts) divasopi → divaso pi (pts)
with whose setting the day also ends;
Yassa coggate sūriye, ‘saṁvarī’ti pavuccati.
sūriye → suriye (bj, sya-all) | coggate sūriye → oggate suriye (pts) saṁvarīti → saṁvarī ti (pts)
and of whom, when sun has set, it is said to be night’s umbra—

Rahadopi tattha gambhīro, samuddo saritodako;
rahadopi → rahado pi (bjt, pts)
there is a deep lake in that place, an ocean of flowing waters.
Evaṁ taṁ tattha jānanti, ‘samuddo saritodako’.
taṁ → naṁ (bj) | evaṁ taṁ → evantaṁ (th) | evaṁ → evan (pts)
That’s how they understand that lake there, as an ocean of flowing waters.

Ito ‘sā pacchimā disā’, iti naṁ ācikkhatī jano;
ācikkhatī → acikkhatī (pts)
From here that is the western quarter, so the people say.
Yaṁ disaṁ abhipāleti, mahārājā yasassi so.That quarter is warded by a great king, glorious,

Nāgānañca adhipati, ‘virūpakkho’ti nāmaso;
adhipati virūpakkhoti → ādhipati virūpakkhoiti (bj) | nāgānañca adhipati virūpakkhoti → nāgānaṁ ādhipati virūpakkho iti (sya-all) | nāgānañca → nāgānaṁ (bj: PTS) | Nāgānaṁ → Bmr Gr nāgānañ ca. (pts note) virūpakkho’iti → virūpakkho iti (bj: PTS) | virūpakkhoti nāmaso → virūpakkho iti nāma so (pts)
the lord of the dragons; his name is Virūpakkha.
Ramatī naccagītehi, nāgeheva purakkhato.
ramatī naccagītehi → ramati nacca-gītehi (pts) purakkhato puttāpi → purekkhato puttā pi (bj) | nāgeheva → nāgehi (sya-all, pts) | purekkhato → teṣāmayipati rajā virūpākṣeiti nāmataඃ sa vo nāgādhipo rājā varuṇena saha rakṣatu sarvanāgehi rakṣītaඃ – mahāvastu (bj note) | Nāgehi → Bmr Gr nāgeh'; eva. (pts note)
He delights in song and dance, honored by the dragons.

Puttāpi tassa bahavo, ekanāmāti me sutaṁ;
puttāpi → puttā pi (bjt, pts) ekanāmāti → eka-nāmā ti (pts)
And he has many mighty sons all of one name, so I’ve heard.
Asīti dasa eko ca, indanāmā mahabbalā.
asīti → asītiṁ (bj) indanāmā → inda-nāmā (pts)
Eighty, and ten, and one— all of them named Indra.

Te cāpi buddhaṁ disvāna, buddhaṁ ādiccabandhunaṁ;
ādiccabandhunaṁ → ādicca-bandhunaṁ (pts)
After seeing the Awakened One, the Buddha, Kinsman of the Sun,
Dūratova namassanti, mahantaṁ vītasāradaṁ.
dūratova → dūrato va (th, pts) vītasāradaṁ → vīta-sāradaṁ (pts)
they revere him from afar, the one great of heart and intrepid.

Namo te purisājañña, namo te purisuttama;Homage to you, O thoroughbred! homage to you, supreme among men! Kusalena samekkhasi, amanussāpi taṁ vandanti;
amanussāpi → amanussā pi (pts)
You examine us skillfully; the non-humans bow to you.
Sutaṁ netaṁ abhiṇhaso, tasmā evaṁ vademase.
netaṁ → n etaṁ (pts) vademase → vademhase (sya-all)
We’ve been asked many a time, ‘Do you bow to Gotama the victor?’

‘Jinaṁ vandatha gotamaṁ’, ‘jinaṁ vandāma gotamaṁ;And so we ought to declare: ‘We bow to Gotama the victor, Vijjācaraṇasampannaṁ, buddhaṁ vandāma gotamaṁ’.
vijjācaraṇasampannaṁ → vijjā-caraṇa-sampannaṁ (pts)
accomplished in knowledge and conduct! we bow to Gotama the awakened!’

Yena uttarakuruvho, mahāneru sudassano;
uttarakuruvho → uttarakurū rammā (bj, sya-all, pts1ed) | uttarakuruvho → uttarakuru rammā (bj); uttarakurū rammā (pts) | rammā → uttarakuruvho (bj: machasaṁ) | uttarakuruvho → uttarakurū rammā (cck: sī. syā. pī.) | rammā → So SS K Gr; Bmr kurumho; Gr (note) kurumhi. (pts note) | uttarakuruvho → uttara-kurū rammā (pts) mahāneru → mahā-neru (pts)
Where the lovely land north of Kuru is, and the beautiful Mount Meru,
Manussā tattha jāyanti, amamā apariggahā.humans born there are unselfish, without possessions.

Na te bījaṁ pavapanti, napi nīyanti naṅgalā;
pavapanti → Bmr K pavappanti. (pts note) nīyanti → Bmr niyanti. (pts note) | napi → na pi (pts)
They do not sow the seed, nor do they draw the plough.
Akaṭṭhapākimaṁ sāliṁ, paribhuñjanti mānusā.
akaṭṭhapākimaṁ → akaṭṭha-pākimaṁ (pts)
The rice eaten by people ripens in untilled soil,

Akaṇaṁ athusaṁ suddhaṁ, sugandhaṁ taṇḍulapphalaṁ;
taṇḍulapphalaṁ → taṇḍula-pphalaṁ (pts)
free of powder or husk, pure, fragrant, with only the rice-grain.
Tuṇḍikīre pacitvāna, tato bhuñjanti bhojanaṁ.
tuṇḍikīre → tuṇḍikire (sya-all) | Tuṇḍi-kīre → So Sdt (Sc re) Gr Sum; Bmr K kire. (pts note) bhuñjanti → bhuñjati (pts)
After cooking in a tandoor oven, they enjoy eating that food.

Gāviṁ ekakhuraṁ katvā, anuyanti disodisaṁ;
gāviṁ ekakhuraṁ → gāvim eka-khuraṁ (pts) disodisaṁ → diso disaṁ (th, pts)
Having prepared a cow with hooves uncloven, they’re drawn about from place to place.
Pasuṁ ekakhuraṁ katvā, anuyanti disodisaṁ.
ekakhuraṁ → eka-khuraṁ (pts) disodisaṁ itthiṁ vā vāhanaṁ → diso disaṁ itthīvāhanaṁ (pts)
Having prepared a beast with hooves uncloven, they’re drawn about from place to place.

Itthiṁ vā vāhanaṁ katvā, anuyanti disodisaṁ;
Itthiṁ vā vāhanaṁ → itthī-vāhanaṁ (bj, pts1ed); itthiṁ vāhanaṁ (sya-all) | itthiṁ vā vāhanaṁ → itthivāhanaṁ (bj) | vā → (sya-all) | itthivāhanaṁ → itthivāhanaṁ (bj: PTS); itthiṁ vā vāhanaṁ (bj: machasaṁ) | vāhanaṁ → itthī-vāhanaṁ (cck: sī. pī.); itthīṁ vāhanaṁ (cck: syā.) disodisaṁ purisaṁ vāhanaṁ → diso disaṁ purisavāhanaṁ (pts)
Having prepared a woman-drawn carriage, they’re drawn about from place to place.
Purisaṁ vāhanaṁ katvā, anuyanti disodisaṁ.
purisaṁ vāhanaṁ → purisavāhanaṁ (bj) | purisaṁ vāhanaṁ → purisa-vāhanaṁ (pts) disodisaṁ kumāriṁ vāhanaṁ → diso disaṁ kumārivāhanaṁ (pts)
Having prepared a man-drawn carriage, they’re drawn about from place to place.

Kumāriṁ vāhanaṁ katvā, anuyanti disodisaṁ;
kumāriṁ vāhanaṁ → kumārivāhanaṁ (bj) | kumāriṁ vāhanaṁ → kumāri-vāhanaṁ (pts) disodisaṁ kumāraṁ vāhanaṁ → diso disaṁ kumāravāhanaṁ (pts)
Having prepared a girl-drawn carriage, they’re drawn about from place to place.
Kumāraṁ vāhanaṁ katvā, anuyanti disodisaṁ.
kumāraṁ vāhanaṁ → kumāravāhanaṁ (bj) | kumāraṁ vāhanaṁ → kumāra-vāhanaṁ (pts) disodisaṁ → diso disaṁ (th, pts)
Having prepared a boy-drawn carriage, they’re drawn about from place to place.

Te yāne abhiruhitvā, sabbā disā anupariyāyanti;
abhiruhitvā → abhirūhitvā (bjt, th, pts) anupariyāyanti → anupariyanti (bj, sya-all, pts1ed) | anupariyāyanti → anupariyanti (pts) | anupariyanti → anupariyāyanti (bj: machasaṁ) | anupariyāyanti → anupariyanti (cck: syā.)
Having ascended their vehicle, that king’s servants
Pacārā tassa rājino.tour about in every quarter,

Hatthiyānaṁ assayānaṁ, dibbaṁ yānaṁ upaṭṭhitaṁ;
hatthiyānaṁ assayānaṁ → hatthi-yānaṁ assa-yānaṁ (pts) dibbaṁ → Br Gr dibba. (pts note) | dibbaṁ yānaṁ → dibbaṁyānaṁ (bjt)
provided with heavenly vehicles of elephant and of horse.
Pāsādā sivikā ceva, mahārājassa yasassino.
ceva → eva (pts)
And there are palaces and palanquins for that great and glorious king.

Tassa ca nagarā ahu, antalikkhe sumāpitā;And he has cities, too, well-built in the sky: Āṭānāṭā kusināṭā parakusināṭā, nāṭasuriyā parakusiṭanāṭā.
nāṭasuriyā → nāṭapuriyā (bj, pts1ed); nāṭapariyā (sya-all) | nāṭasuriyā parakusiṭanāṭā → nāṭapuriyā parakusita nāṭā (bj, pts); nāṭapariyā parakusitanāṭā (sya-all) | nāṭapuriyā → nāṭasuriyā (bj: machasaṁ) | nāṭā → parakusiṭanāṭā (bj: machasaṁ) | Nāṭasuriyā → nāṭapuriyā (cck: sī. pī.); nāṭapariyā (cck: syā.) | Nāṭapuriyā → Bmr Nāṭasuriyā; K Nāṭapariyā. (pts note) | Parakusitanāṭā → Bmr Parakusiṭanāṭā. (pts note) | nāṭasuriyā parakusiṭanāṭā → nāṭapuriyā parakusitanāṭā (pts)
Āṭānāṭā, Kusināṭā, Parakusināṭā, nāṭapuriyā, and Parakusiṭanāṭā.

Uttarena kasivanto, janoghamaparena ca;
kasivanto → kapivanto (bj); kapīvanto (sya-all, pts1ed) | kasivanto janoghamaparena → kapīvanto janogham aparena (pts) | kapivanto → kasivanto (bj: machasaṁ) | kasivanto → kapivanto (cck: sī. syā. pī) | Kapīvanto → So SS K Gr (note); Bmr Kasivanto; Gr Kupīvanto. (pts note) janoghamaparena → janogham aparena (pts)
To the north is Kapīvanta, and Janogha lies beyond.
Navanavutiyo ambaraambaravatiyo, āḷakamandā nāma rājadhānī.
ambaraambaravatiyo → ambarambaravatiyo (bj) | navanavutiyo → navanavatiyo (sya-all); navanatiyo (pts) | navanavutiyo ambaraambaravatiyo → navanatiyo ambara-ambaravatiyo (pts) rājadhānī → rājadhāni (pts) | rāja-dhāni → So SS Gr; Bmr ṭhāni; K dhānī. (pts note)
And there’s Navanavutiya, Ambara-ambaravatiya, and the royal capital named Āḷakamandā.

Kuverassa kho pana mārisa, mahārājassa visāṇā nāma rājadhānī;
rājadhānī → rājadhāni (pts) | rāja-dhāni → Bmr ṭhānī. (pts note)
The Great King Kuvera, dear sir, has a capital named Visāṇā,
Tasmā kuvero mahārājā, ‘Vessavaṇo’ti pavuccati.
vessavaṇoti → vessavaṇo ti (pts)
which is why the great king is called ‘Vessavaṇa’.

Paccesanto pakāsenti, tatolā tattalā tatotalā;Searching, they shine: tatolā, Tattalā, Tatotalā, Ojasi tejasi tatojasī, sūro rājā ariṭṭho nemi.
ojasi tejasi → ojasī tejasī (sya-all) | tatojasī → tatojasi (pts) sūro → suro (sya-all) | nemi → nemī (sya-all) | Sūro → Sc Bmr Gr Sūro; Sdt K Suro. (pts note)
Ojasi, Tejasi, Tatojasi, sūra, Rājā, Ariṭṭha, and Nemi.

Rahadopi tattha dharaṇī nāma, yato meghā pavassanti;
dharaṇī → dharanī (pts) | rahadopi → rahado pi (bjt, pts)
There is a lake there too named Dharaṇī, whence the clouds rain forth,
Vassā yato patāyanti, sabhāpi tattha sālavatī nāma.
sālavatī → bhagalavatī (bj, sya-all); bhagalavati (pts1ed) | sālavatī → bhagalavati (pts) | bhagalavatī → sālavatī (bj: machasaṁ) | sālavatī → bhagalavatī (cck: sī. syā. pī.) | Bhagalavati → So SS K Gr; Bmr Sālavatī. (pts note) | sabhāpi → sabhā pi (pts)
and the rains disperse. there is a hall there too named Sālavatī,

Yattha yakkhā payirupāsanti, tattha niccaphalā rukkhā;
payirupāsanti → Bmr payirūpāsanti (pts note) niccaphalā → nicca-phalā (pts)
where the spirits frequent. there the trees are ever in fruit,
Nānā dijagaṇā yutā, mayūrakoñcābhirudā;
nānā dijagaṇā yutā mayūrakoñcābhirudā → nānādijagaṇāyutā mayūrakoñcābhirutā (bj) | nānā dijagaṇā yutā → nānā-dija-gaṇāyutā (pts) mayūrakoñcābhirutā → mayūrakoñcābhirudā (bj: machasaṁ) | Mayūra-koñcābhirudā → Bm -rūdā. (pts note) | mayūrakoñcābhirudā → mayūra-koñcābhirudā jīvaṁ (pts)
with many different flocks of birds. peacocks and herons call out there,
Kokilādīhi vagguhi.
kokilādīhi vagguhi → kokilābhihi vaggubhi (sya-all) | kokilādīhi vagguhi jīvañjīvakasaddettha → jīvaṁ jīvakasadd ettha (pts) | kokilādīhi vagguhi → jīvaka-sadd (pts)
and the sweet cuckoos too.

Jīvañjīvakasaddettha, atho oṭṭhavacittakā;
jīvañjīvakasaddettha → jīvaṁjīvakasaddettha (bjt) | jīvañjīvakasaddettha → ettha (pts) oṭṭhavacittakā kukkuṭakā → uṭṭhavacittakā kukutthakā (bj) | uṭṭhavacittakā → oṭṭhavacittakā (bj: machasaṁ) | oṭṭhavacittakā → oṭṭhava-cittakā (pts)
One bird cries out ‘Live, live!’, another ‘Lift up your heart!’
Kukkuṭakā kuḷīrakā, vane pokkharasātakā.
Kukkuṭakā → kukutthakā (bj, pts1ed) | kukkuṭakā kuḷīrakā → kukutthakā kulīrakā (pts) | kukutthakā → kukkuṭakā (bj: machasaṁ) | Kukkuṭakā → kukutthakā (cck: sī. pī.) | Kukutthakā → So SS Gr (note); Bm K kukkuṭhakā; Br kukkuṭṭhakā; Gr Sum-Br kukkuṭakā. (pts note) | kulīrakā → So Scd Sum; St K Gr kuḷī-; Bm kuḷi-; Br kuli-. (pts note) pokkhara-sātakā → Bm sāṭakā. (pts note) | pokkharasātakā → pokkhara-sātakā suka-sāḷika-sadd (pts)
There are cocks and kookaburras, and in the wood the woodpeckers.

Sukasāḷikasaddettha, daṇḍamāṇavakāni ca;
sukasāḷikasaddettha → sukasālikasaddettha (sya-all) | sukasāḷikasaddettha daṇḍamāṇavakāni → sukasāḷikasadd ettha daṇḍamānavakāni (pts) daṇḍamāṇavakāni → daṇḍa-mānavakāni (pts)
The parrots and mynah cry out there, and the ‘little stick-boy’ birds.
Sobhati sabbakālaṁ sā, kuveranaḷinī sadā.
sabbakālaṁ → sabba-kālaṁ (pts) kuveranaḷinī → kuveranalinī (pts) | Kuvera-nalinī → So Sct; Sd nalīnī; Bmr K Gr Sum naḷinī. (pts note)
Kuvera’s pond of rushes is lovely all the time.

Ito ‘sā uttarā disā’, iti naṁ ācikkhatī jano;
disā → disa (pts)
From here that is the northern quarter, so the people say.
Yaṁ disaṁ abhipāleti, mahārājā yasassi so.
yasassi so yakkhānañca adhipati → yasassiso yakkhānaṁ ādhipati (bj) | mahārājā → magārājā (pts)
That quarter is warded by a great king, glorious,

Yakkhānañca adhipati, ‘kuvero’ iti nāmaso;
yakkhānañca adhipati → yakkhānaṁ ādhipati (sya-all, pts) nāmaso ramatī → nāma so ramati (pts) | nāmaso → nāṣāmadhipati rājā kuvera iti nāmataඃ sarvayakṣādhipo rājā rākṣasīhi saha rakṣatu yakṣa rākṣasa rakṣitaඃ ((mahāvastu)) (bj note)
the lord of spirits; his name is Kuvera.
Ramatī naccagītehi, yakkheheva purakkhato.
ramatī naccagītehi → ramati nacca-gītehi (pts) yakkheheva → yakkhehi (bj, sya-all, pts) | yakkhehi → Bmr Gr yakkheh'; eva. (pts note)
He delights in song and dance, honored by the spirits.

Puttāpi tassa bahavo, ekanāmāti me sutaṁ;
puttāpi → puttā pi (bjt, pts) ekanāmāti → eka-nāmā ti (pts)
And he has many mighty sons all of one name, so I’ve heard.
Asīti dasa eko ca, indanāmā mahabbalā.
asīti → asītiṁ (bj) indanāmā → inda-nāmā (pts)
Eighty, and ten, and one— all of them named Indra.

Te cāpi buddhaṁ disvāna, buddhaṁ ādiccabandhunaṁ;
ādiccabandhunaṁ → ādicca-bandhunaṁ (pts)
After seeing the Awakened One, the Buddha, Kinsman of the Sun,
Dūratova namassanti, mahantaṁ vītasāradaṁ.
dūratova → dūrato va (th, pts) vītasāradaṁ → vītāsāradaṁ (pts) | vītasāradaṁ → vītā-sāradaṁ (pts)
they revere him from afar, the one great of heart and intrepid.

Namo te purisājañña, namo te purisuttama;Homage to you, O thoroughbred! homage to you, supreme among men! Kusalena samekkhasi, amanussāpi taṁ vandanti;
vandanti → vadanti (pts) | amanussāpi → amanussā pi (bjt, pts)
You examine us skillfully; the non-humans bow to you.
Sutaṁ netaṁ abhiṇhaso, tasmā evaṁ vademase.
netaṁ → n etaṁ (pts) vademase → vademhase (sya-all)
We’ve been asked many a time, ‘Do you bow to Gotama the victor?’

‘Jinaṁ vandatha gotamaṁ’, ‘jinaṁ vandāma gotamaṁ;And so we ought to declare: ‘We bow to Gotama the victor, Vijjācaraṇasampannaṁ, buddhaṁ vandāma gotaman’ti.
vijjācaraṇasampannaṁ → vijjā-caraṇa-sampannaṁ (pts) gotamanti → gotaman ti (pts)
accomplished in knowledge and conduct! we bow to Gotama the awakened!’

Ayaṁ kho sā, mārisa, āṭānāṭiyā rakkhā bhikkhūnaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ upāsikānaṁ guttiyā rakkhāya avihiṁsāya phāsuvihārāya.
phāsuvihārāya → phāsuvihārāyāti (bj, sya-all); phāsuvihārayāti (pts) | phāsuvihārāya → phāsu-vihārayāti (pts)
This, good fellow, is the Āṭānāṭiya protection for the guarding, protection, safety, and comfort of the monks, nuns, laymen, and laywomen.

Yassa kassaci, mārisa, bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā upāsakassa vā upāsikāya vā ayaṁ āṭānāṭiyā rakkhā suggahitā bhavissati samattā pariyāputā.
pariyāputā → pariyāpuṭā (mr) | vā → (pts) | samattāpariyāputā → pariyāpuṭā (bj: kām) | pariyāputā → pariyāpuṭā (cck: ka.) | suggahitā → Sd suggahītā; Bmr K sugahitā. (pts note) | pariyāputā → Bmr K pariyāpuṭā. (pts note)
The monks, nuns, laymen, and laywomen should learn this Āṭānāṭiya protection well and completely memorize it.
Tañce amanusso yakkho vā yakkhinī vā yakkhapotako vā yakkhapotikā vā yakkhamahāmatto vā yakkhapārisajjo vā yakkhapacāro vā, gandhabbo vā gandhabbī vā gandhabbapotako vā gandhabbapotikā vā gandhabbamahāmatto vā gandhabbapārisajjo vā gandhabbapacāro vā, kumbhaṇḍo vā kumbhaṇḍī vā kumbhaṇḍapotako vā kumbhaṇḍapotikā vā kumbhaṇḍamahāmatto vā kumbhaṇḍapārisajjo vā kumbhaṇḍapacāro vā, nāgo vā nāgī vā nāgapotako vā nāgapotikā vā nāgamahāmatto vā nāgapārisajjo vā nāgapacāro vā, paduṭṭhacitto bhikkhuṁ vā bhikkhuniṁ vā upāsakaṁ vā upāsikaṁ vā gacchantaṁ vā anugaccheyya, ṭhitaṁ vā upatiṭṭheyya, nisinnaṁ vā upanisīdeyya, nipannaṁ vā upanipajjeyya.
nāgī → nāginī (bj, sya-all) | nāginī → nāgī vā (bj: machasaṁ) | vā → -3 Scd Gr omit. (pts note) | nipannaṁ → Bmr nippaṇṇaṁ vā upanippajjeyya. (pts note) | tañce → taṁ ce (my) | tañce → tañ ce (pts) | yakkhapotako → yakkha-potako (pts) | yakkhapotikā → yakkha-potikā (pts) | yakkhamahāmatto → yakkha-mahāmatto (pts) | yakkhapārisajjo → yakkha-pārisajjo (pts) | nāgī vā nāgapotako vā nāgapotikā vā nāgamahāmatto vā nāgapārisajjo vā nāgapacāro vā paduṭṭhacitto → paduṭṭha-citto (pts)
If anyone who does so is approached while walking, standing, sitting, or lying down by any non-human being with malicious intent—including males, females, boys, girls, chief ministers, councillors, and servants among the spirits, centaurs, gnomes, and dragons—
Na me so, mārisa, amanusso labheyya gāmesu vā nigamesu vā sakkāraṁ vā garukāraṁ vā.
garukāraṁ → garu-kāraṁ (pts)
that non-human will receive no homage or respect in any village or town.
Na me so, mārisa, amanusso labheyya āḷakamandāya nāma rājadhāniyā vatthuṁ vā vāsaṁ vā.
nāma → (pts) | Āḷakamandāya → Bmr K Āḷakamandāya; Bmr K Gr add nāma. (pts note) | rāja-dhāniyā → Bmr ṭhāniyā. (pts note)
And they will receive no ground or dwelling in my capital of Ālakamandā.
Na me so, mārisa, amanusso labheyya yakkhānaṁ samitiṁ gantuṁ.Nor will they get to go to the conference of the spirits. Apissu naṁ, mārisa, amanussā anāvayhampi naṁ kareyyuṁ avivayhaṁ.
anāvayhampi → anavayhampi (bj) | anāvayhampi naṁ → anavayhampi (sya-all) | naṁ → K omits. (pts note) | apissu → api ssu (pts) | anāvayhampi → anāvayham pi (pts)
In addition, the non-humans would not give or take them in marriage.
Apissu naṁ, mārisa, amanussā attāhipi paripuṇṇāhi paribhāsāhi paribhāseyyuṁ.
attāhipi → attāhi (th)
They’d heap personal abuse on them,
Apissu naṁ, mārisa, amanussā rittampissa pattaṁ sīse nikkujjeyyuṁ.
rittampissa → rittam pi (pts) | rittampissa → rittaṁpissa (my) | rittampissa → rittampi (th)
drop an empty bowl on their head,
Apissu naṁ, mārisa, amanussā sattadhāpissa muddhaṁ phāleyyuṁ.and even split their head into seven pieces!

Santi hi, mārisa, amanussā caṇḍā ruddhā rabhasā, te neva mahārājānaṁ ādiyanti, na mahārājānaṁ purisakānaṁ ādiyanti, na mahārājānaṁ purisakānaṁ purisakānaṁ ādiyanti.
ruddhā → ruddā (bj, pts1ed) | ruddhā → ruddā (pts) | ruddhā → ruddā (cck: sī. pī.)
For there are, good fellow, non-humans who are fierce, cruel, and violent. They don’t obey the Great Kings or their men or their men’s men.
Te kho te, mārisa, amanussā mahārājānaṁ avaruddhā nāma vuccanti.They’re said to be rebelling against the Great Kings. Seyyathāpi, mārisa, rañño māgadhassa vijite mahācorā.
mahācorā → corā (sya-all)
They’re just like the bandits in the king of Magadha’s realm
Te neva rañño māgadhassa ādiyanti, na rañño māgadhassa purisakānaṁ ādiyanti, na rañño māgadhassa purisakānaṁ purisakānaṁ ādiyanti.who don’t obey the king, his men, or his men’s men, Te kho te, mārisa, mahācorā rañño māgadhassa avaruddhā nāma vuccanti.and are said to be rebelling against the king.

Evameva kho, mārisa, santi amanussā caṇḍā ruddhā rabhasā, te neva mahārājānaṁ ādiyanti, na mahārājānaṁ purisakānaṁ ādiyanti, na mahārājānaṁ purisakānaṁ purisakānaṁ ādiyanti.
santi → santi hi (sya-all) | ruddhā rabhasā → ruddā rubhasā (pts) | mahārājānaṁ → mahārānaṁ (pts)
Te kho te, mārisa, amanussā mahārājānaṁ avaruddhā nāma vuccanti. Yo hi koci, mārisa, amanusso yakkho vā yakkhinī vā …pe… gandhabbo vā gandhabbī vā …pe… kumbhaṇḍo vā kumbhaṇḍī vā …pe… nāgo vā nāgī vā nāgapotako vā nāgapotikā vā nāgamahāmatto vā nāgapārisajjo vā nāgapacāro vā paduṭṭhacitto bhikkhuṁ vā bhikkhuniṁ vā upāsakaṁ vā upāsikaṁ vā gacchantaṁ vā anugaccheyya, ṭhitaṁ vā upatiṭṭheyya, nisinnaṁ vā upanisīdeyya, nipannaṁ vā upanipajjeyya.
nāgī → nāginī (bj, sya-all) | pe → spelled out in full (bjt)
If any non-human being with malicious intent—including males, females, boys, girls, ministers, councillors, and servants among the spirits, centaurs, gnomes, and dragons—approaches a monk, nun, layman, or laywoman while walking, standing, sitting, or lying down,
Imesaṁ yakkhānaṁ mahāyakkhānaṁ senāpatīnaṁ mahāsenāpatīnaṁ ujjhāpetabbaṁ vikkanditabbaṁ viravitabbaṁ:one ought to yell, cry, and scream to the spirits, great spirits, generals, great generals: ‘ayaṁ yakkho gaṇhāti, ayaṁ yakkho āvisati, ayaṁ yakkho heṭheti, ayaṁ yakkho viheṭheti, ayaṁ yakkho hiṁsati, ayaṁ yakkho vihiṁsati, ayaṁ yakkho na muñcatī’ti.
muñcatīti → muñcatīyi (pts)
‘This spirit’s got me! This spirit’s entered me! This spirit’s annoying me! This spirit’s harassing me! This spirit’s hurting me! This spirit’s harming me! This spirit won’t let me go!’

Katamesaṁ yakkhānaṁ mahāyakkhānaṁ senāpatīnaṁ mahāsenāpatīnaṁ?To what spirits, great spirits, generals, great generals?

Indo somo varuṇo ca, bhāradvājo pajāpati;‘Indra, Soma, and Varuṇa, bhāradvāja, the Progenitor, Candano kāmaseṭṭho ca, kinnughaṇḍu nighaṇḍu ca.Candana and Kāmaseṭṭha, kinnughaṇḍu and Nighaṇḍu,

Panādo opamañño ca, devasūto ca mātali;Panāda and Opamañña, and Mātali, the god’s equerry. Cittaseno ca gandhabbo, naḷo rājā janesabho.
janesabho → janosabho (sya-all) | naḷo rājā janesabho → naḷorājā janosabho (sya-all) | janesabho → janosabho (cck: syā.)
Cittasena the centaur, and the kings Nala and Janesabha,

Sātāgiro hemavato, puṇṇako karatiyo guḷo;
guḷo → gulo (sya-all) | guḷo sivako mucalindo → gulo sīvako mucalido (pts)
Sātāgira, Hemavata, puṇṇaka, Karatiya, and Guḷa;
Sivako mucalindo ca, vessāmitto yugandharo.
sivako → sīvako (bj) | sīvako → sivako (bj: machasaṁ) | mucalindo → muccalindo (th)
Sivaka and Mucalinda, vessāmitta, Yugandhara,

Gopālo supparodho ca, hiri netti ca mandiyo;
supparodho ca → suppagedho ca (bj, sya-all, pts1ed) | supparodho → suppagedho (bj, sya-all, pts) | ca → supparodho ca (bj: machasaṁ) | ca → suppagedho ca (cck: sī. syā. pī.) hiri netti → hirī nettī (pts) | netti → hirī nettī (cck: sī. pī.)
Gopāla, Suppagedha, hiri, Netti, and Mandiya;
Pañcālacaṇḍo āḷavako, pajjunno sumano sumukho;
pañcālacaṇḍo āḷavako pajjunno sumano → pañcālacando ālavako pajuṇṇo (sya-all) | āḷavako → ālavako (pts) pajjunno → pajjanno (bj); pajuṇṇo (sya-all) | pajjunno → pajjanno (bj) | pajjanno → pajjunno (bj: machasaṁ)
Pañcālacaṇḍa, Āḷavaka, pajjunna, Sumana, Sumukha,
Dadhimukho maṇi māṇivaro dīgho, atho serīsako saha.
maṇi māṇivaro → maṇi mānicaro (sya-all, pts1ed) | dadhimukho → dadhīmukho (bj) | māṇivaro → māṇi caro (bj); mānicaro (pts) | māṇivaro → maṇi mānicaro (cck: syā. pī.) serīsako → serissako (bj, pts1ed) | serīsako saha → serissako sahā (pts) | serissako → serīsako (bj: machasaṁ)
Dadhimukha, Maṇi, Māṇivara, Dīgha, together with Serīsaka.’

Imesaṁ yakkhānaṁ mahāyakkhānaṁ senāpatīnaṁ mahāsenāpatīnaṁ ujjhāpetabbaṁ vikkanditabbaṁ viravitabbaṁ: ‘ayaṁ yakkho gaṇhāti, ayaṁ yakkho āvisati, ayaṁ yakkho heṭheti, ayaṁ yakkho viheṭheti, ayaṁ yakkho hiṁsati, ayaṁ yakkho vihiṁsati, ayaṁ yakkho na muñcatī’ti.

Ayaṁ kho sā, mārisa, āṭānāṭiyā rakkhā bhikkhūnaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ upāsikānaṁ guttiyā rakkhāya avihiṁsāya phāsuvihārāya.
phāsuvihārāya → phāsuvihārāyāti (bj, sya-all, pts)
This, good fellow, is the Āṭānāṭiya protection for the guarding, protection, safety, and comfort of the monks, nuns, laymen, and laywomen.
Handa ca dāni mayaṁ, mārisa, gacchāma bahukiccā mayaṁ bahukaraṇīyā”ti.
ca dāni → cadāni (th)
Well, now, good fellow, I must go. I have many duties, and much to do.”

“Yassadāni tumhe, mahārājāno, kālaṁ maññathā”ti.
yassadāni → yassa dāni (bjt)
“Please, Great Kings, go at your convenience.”

Atha kho cattāro mahārājā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā tatthevantaradhāyiṁsu.
mahārājā → mahārājāno (bj) | atha kho → athakho (th)
Then the four great kings got up from their seats, bowed and respectfully circled the Buddha, keeping him on their right side, before vanishing right there.
Tepi kho yakkhā uṭṭhāyāsanā appekacce bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā tatthevantaradhāyiṁsu. Appekacce bhagavatā saddhiṁ sammodiṁsu, sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā tatthevantaradhāyiṁsu. Appekacce yena bhagavā tenañjaliṁ paṇāmetvā tatthevantaradhāyiṁsu. Appekacce nāmagottaṁ sāvetvā tatthevantaradhāyiṁsu. Appekacce tuṇhībhūtā tatthevantaradhāyiṁsūti.
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all); sārāṇīyaṁ kathaṁ (pts) | tenañjaliṁ paṇāmetvā → tenañjalimpaṇāmetvā (bjt, th)
And before the other spirits present vanished, some bowed and respectfully circled the Buddha, keeping him on their right side, some exchanged greetings and polite conversation, some held up their cupped palms toward the Buddha, some announced their name and clan, while some kept silent.

Paṭhamabhāṇavāro niṭṭhito.
paṭhamabhāṇavāro → paṭhamakabhāṇavāro (bjt) | paṭhamabhāṇavāro niṭṭhito → tatthevantaradhāyiṁsu (th)
The first recitation section is complete.

2. Dutiyabhāṇavāra2. The Second Recitation Section

Atha kho bhagavā tassā rattiyā accayena bhikkhū āmantesi:
atha kho → athakho (th)
Then, when the night had passed, the Buddha told the mendicants all that had happened, repeating all the verses spoken. Then he added:
“imaṁ, bhikkhave, rattiṁ cattāro mahārājā mahatiyā ca yakkhasenāya mahatiyā ca gandhabbasenāya mahatiyā ca kumbhaṇḍasenāya mahatiyā ca nāgasenāya catuddisaṁ rakkhaṁ ṭhapetvā catuddisaṁ gumbaṁ ṭhapetvā catuddisaṁ ovaraṇaṁ ṭhapetvā abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṁ gijjhakūṭaṁ pabbataṁ obhāsetvā yenāhaṁ tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā maṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu.
mahārājā → mahārājāno (bj) | pabbataṁ → (sya-all)
Tepi kho, bhikkhave, yakkhā appekacce maṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Appekacce mayā saddhiṁ sammodiṁsu, sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Appekacce yenāhaṁ tenañjaliṁ paṇāmetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Appekacce nāmagottaṁ sāvetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Appekacce tuṇhībhūtā ekamantaṁ nisīdiṁsu.
mayā → mama (bj) | sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all) | tenañjaliṁ paṇāmetvā → tenañjalimpaṇāmetvā (bjt, th)

Ekamantaṁ nisinno kho, bhikkhave, vessavaṇo mahārājā maṁ etadavoca: ‘santi hi, bhante, uḷārā yakkhā bhagavato appasannā …pe… santi hi, bhante, nīcā yakkhā bhagavato pasannā.
pe → spelled out in full (bjt)
Yebhuyyena kho pana, bhante, yakkhā appasannāyeva bhagavato.
appasannāyeva → appasannā yeva (bjt)
Taṁ kissa hetu? Bhagavā hi, bhante, pāṇātipātā veramaṇiyā dhammaṁ deseti … surāmerayamajjappamādaṭṭhānā veramaṇiyā dhammaṁ deseti.
pe → spelled out in full (bjt)
Yebhuyyena kho pana, bhante, yakkhā appaṭiviratāyeva pāṇātipātā … appaṭiviratā surāmerayamajjappamādaṭṭhānā.
+ → adinnādānā appaṭiviratā kāmesu micchācārā appaṭiviratā musāvādā appaṭiviratā (bjt) | surāmerayamajjappamādaṭṭhānā → adinnādānā appaṭiviratā kāmesu (th)
Tesaṁ taṁ hoti appiyaṁ amanāpaṁ.
tesaṁ taṁ → micchācārā appaṭiviratā musāvādā appaṭiviratā surāmerayamajjapamādaṭṭhānā tesantaṁ (th)
Santi hi, bhante, bhagavato sāvakā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni.
araññavanapatthāni → araññe vanapatthāni (bj, sya-all) | manussarāhasseyyakāni → manussarāhaseyyakāni (bjt, th)
Tattha santi uḷārā yakkhā nivāsino, ye imasmiṁ bhagavato pāvacane appasannā, tesaṁ pasādāya uggaṇhātu, bhante, bhagavā āṭānāṭiyaṁ rakkhaṁ bhikkhūnaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ upāsikānaṁ guttiyā rakkhāya avihiṁsāya phāsuvihārāyā’ti. Adhivāsesiṁ kho ahaṁ, bhikkhave, tuṇhībhāvena. Atha kho, bhikkhave, vessavaṇo mahārājā me adhivāsanaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ āṭānāṭiyaṁ rakkhaṁ abhāsi:
me → maṁ (sya-all) | atha kho → athakho (th)

‘Vipassissa ca namatthu, cakkhumantassa sirīmato;
ca → (bj, sya-all) | ca namatthu → nam atthu (pts)
Sikhissapi ca namatthu, sabbabhūtānukampino.
ca → (bj, sya-all) | sikhissapi ca namatthu → sikhissa pi nam atthu (pts)

Vessabhussa ca namatthu, nhātakassa tapassino;
ca → (bj)
Namatthu kakusandhassa, mārasenāpamaddino.
mārasenāpamaddino → mārasenappamaddino (bj)

Koṇāgamanassa namatthu, brāhmaṇassa vusīmato; Kassapassa ca namatthu, vippamuttassa sabbadhi.

Aṅgīrasassa namatthu, sakyaputtassa sirīmato; Yo imaṁ dhammaṁ desesi, sabbadukkhāpanūdanaṁ.
dhammaṁ desesi → dhammamadesesi (bj)

Ye cāpi nibbutā loke, yathābhūtaṁ vipassisuṁ; Te janā apisuṇātha, mahantā vītasāradā.
apisuṇātha → apisuṇā (bjt)

Hitaṁ devamanussānaṁ, yaṁ namassanti gotamaṁ; Vijjācaraṇasampannaṁ, mahantaṁ vītasāradaṁ.

Yato uggacchati sūriyo, ādicco maṇḍalī mahā;
sūriyo → suriyo (bj)
Yassa cuggacchamānassa, saṁvarīpi nirujjhati;
saṁvarīpi → saṁvarī pi (bjt)
Yassa cuggate sūriye, “divaso”ti pavuccati.
sūriye divasoti → suriye divaso ti (bj) divasoti → divaso ti (bjt, ms2005)

Rahadopi tattha gambhīro, samuddo saritodako;
rahadopi → rahado pi (bjt)
Evaṁ taṁ tattha jānanti, “samuddo saritodako”.
taṁ → naṁ (bj)

Ito “sā purimā disā”, iti naṁ ācikkhatī jano; Yaṁ disaṁ abhipāleti, mahārājā yasassi so.

Gandhabbānaṁ adhipati, “dhataraṭṭho”ti nāmaso;
adhipati dhataraṭṭhoti → ādhipati dhataraṭṭho iti (bj) dhataraṭṭhoti → dhataraṭṭho iti (bjt) | dhataraṭṭhoti → dhataraṭṭho ti (ms2005)
Ramatī naccagītehi, gandhabbehi purakkhato.

Puttāpi tassa bahavo, ekanāmāti me sutaṁ;
puttāpi → puttā pi (bjt)
Asīti dasa eko ca, indanāmā mahabbalā.
asīti → asītiṁ (bj)

Te cāpi buddhaṁ disvāna, buddhaṁ ādiccabandhunaṁ; Dūratova namassanti, mahantaṁ vītasāradaṁ.
dūratova namassanti → soyeva (th)

Namo te purisājañña, namo te purisuttama; Kusalena samekkhasi, amanussāpi taṁ vandanti; Sutaṁ netaṁ abhiṇhaso, tasmā evaṁ vademase.
tasmā → tassā (cck)

“Jinaṁ vandatha gotamaṁ, jinaṁ vandāma gotamaṁ; Vijjācaraṇasampannaṁ, buddhaṁ vandāma gotamaṁ”.

Yena petā pavuccanti, pisuṇā piṭṭhimaṁsikā; Pāṇātipātino luddā, corā nekatikā janā.
luddā → ḷuddā (bj)

Ito “sā dakkhiṇā disā”, iti naṁ ācikkhatī jano; Yaṁ disaṁ abhipāleti, mahārājā yasassi so.

Kumbhaṇḍānaṁ adhipati, “virūḷho” iti nāmaso;
adhipati → ādhipati (bj)
Ramatī naccagītehi, kumbhaṇḍehi purakkhato.

Puttāpi tassa bahavo, ekanāmāti me sutaṁ;
puttāpi → puttā pi (bjt)
Asīti dasa eko ca, indanāmā mahabbalā.
asīti → asītiṁ (bj)

Te cāpi buddhaṁ disvāna, buddhaṁ ādiccabandhunaṁ; Dūratova namassanti, mahantaṁ vītasāradaṁ.

Namo te purisājañña, namo te purisuttama; Kusalena samekkhasi, amanussāpi taṁ vandanti; Sutaṁ netaṁ abhiṇhaso, tasmā evaṁ vademase.

“Jinaṁ vandatha gotamaṁ, jinaṁ vandāma gotamaṁ; Vijjācaraṇasampannaṁ, buddhaṁ vandāma gotamaṁ”.

Yattha coggacchati sūriyo, ādicco maṇḍalī mahā;
sūriyo → suriyo (bj) | yattha coggacchati sūriyo → purimo (th)
Yassa coggacchamānassa, divasopi nirujjhati; Yassa coggate sūriye, “saṁvarī”ti pavuccati.
sūriye saṁvarīti → suriye saṁvarī ti (bj) saṁvarīti → saṁvarī ti (bjt, ms2005)

Rahadopi tattha gambhīro, samuddo saritodako;
rahadopi → rahado pi (bjt)
Evaṁ taṁ tattha jānanti, samuddo saritodako.
taṁ → naṁ (bj) saritodako → sāritodako (bj)

Ito “sā pacchimā disā”, iti naṁ ācikkhatī jano; Yaṁ disaṁ abhipāleti, mahārājā yasassi so.

Nāgānañca adhipati, “virūpakkho”ti nāmaso;
nāgānañca adhipati virūpakkhoti → nāgānaṁ ādhipati virūpakkho iti (bj) virūpakkhoti → virūpakkho iti (bjt) | virūpakkhoti → virūpakkho ti (ms2005)
Ramatī naccagītehi, nāgeheva purakkhato.

Puttāpi tassa bahavo, ekanāmāti me sutaṁ; Asīti dasa eko ca, indanāmā mahabbalā.
asīti → asītiṁ (bj)

Te cāpi buddhaṁ disvāna, buddhaṁ ādiccabandhunaṁ; Dūratova namassanti, mahantaṁ vītasāradaṁ.

Namo te purisājañña, namo te purisuttama; Kusalena samekkhasi, amanussāpi taṁ vandanti; Sutaṁ netaṁ abhiṇhaso, tasmā evaṁ vademase.

“Jinaṁ vandatha gotamaṁ, jinaṁ vandāma gotamaṁ; Vijjācaraṇasampannaṁ, buddhaṁ vandāma gotamaṁ”.

Yena uttarakuruvho, mahāneru sudassano;
uttarakuruvho → uttarakurū rammā (bj)
Manussā tattha jāyanti, amamā apariggahā.

Na te bījaṁ pavapanti, nāpi nīyanti naṅgalā;
nāpi nīyanti naṅgalā → peyyālo (th)
Akaṭṭhapākimaṁ sāliṁ, paribhuñjanti mānusā.
akaṭṭhapākimaṁ → akaṭṭhāpākimaṁ (bj)

Akaṇaṁ athusaṁ suddhaṁ, sugandhaṁ taṇḍulapphalaṁ; Tuṇḍikīre pacitvāna, tato bhuñjanti bhojanaṁ.

Gāviṁ ekakhuraṁ katvā, anuyanti disodisaṁ; Pasuṁ ekakhuraṁ katvā, anuyanti disodisaṁ.

Itthiṁ vā vāhanaṁ katvā, anuyanti disodisaṁ;
itthiṁ vā → itthi (bj)
Purisaṁ vāhanaṁ katvā, anuyanti disodisaṁ.
purisaṁ → purisa (bjt)

Kumāriṁ vāhanaṁ katvā, anuyanti disodisaṁ;
kumāriṁ → kumāri (bjt)
Kumāraṁ vāhanaṁ katvā, anuyanti disodisaṁ.
kumāraṁ → kumāra (bjt)

Te yāne abhiruhitvā, sabbā disā anupariyāyanti;
abhiruhitvā → abhirūhitvā (bjt) anupariyāyanti → anupariyanti (bj)
Pacārā tassa rājino.

Hatthiyānaṁ assayānaṁ, dibbaṁ yānaṁ upaṭṭhitaṁ; Pāsādā sivikā ceva, mahārājassa yasassino.

Tassa ca nagarā ahu, antalikkhe sumāpitā; Āṭānāṭā kusināṭā parakusināṭā, nāṭasuriyā parakusiṭanāṭā.
nāṭasuriyā parakusiṭanāṭā → nāṭapuriyā parakusitanāṭā (bj)

Uttarena kasivanto, janoghamaparena ca;
kasivanto → kapivanto (bj)
Navanavutiyo ambaraambaravatiyo, āḷakamandā nāma rājadhānī.

Kuverassa kho pana mārisa, mahārājassa visāṇā nāma rājadhānī; Tasmā kuvero mahārājā, “Vessavaṇo”ti pavuccati.
vessavaṇoti → vessavaṇo ti (ms2005)

Paccesanto pakāsenti, tatolā tattalā tatotalā; Ojasi tejasi tatojasī, sūro rājā ariṭṭho nemi.
tatojasī → tatojasi (bj)

Rahadopi tattha dharaṇī nāma, yato meghā pavassanti; Vassā yato patāyanti, sabhāpi tattha sālavatī nāma.
sālavatī → bhagalavatī (bj) | sabhāpi → sabhā pi (bjt)

Yattha yakkhā payirupāsanti, tattha niccaphalā rukkhā; Nānā dijagaṇā yutā, mayūrakoñcābhirudā;
nānā dijagaṇā yutā mayūrakoñcābhirudā → nānādijagaṇāyutā mayurakoñcābhirudā (bj) mayūrakoñcābhirudā → mayurakoñcābhirudā (bjt)
Kokilādīhi vagguhi.

Jīvañjīvakasaddettha, atho oṭṭhavacittakā;
jīvañjīvakasaddettha → jīvajīvaka saddettha (bj) oṭṭhavacittakā kukkuṭakā → uṭṭhavacittakā kukutthakā (bj)
Kukkuṭakā kuḷīrakā, vane pokkharasātakā.

Sukasāḷika saddettha, daṇḍamāṇavakāni ca;
sukasāḷika saddettha daṇḍamāṇavakāni → sukasālikasaddettha daṇḍamānavakāni (bj) | + → atho uṭṭhavacittakā kukutthakā kuḷīrakā vane pokkharasātakā sukasālikasaddettha (bjt) daṇḍamāṇavakāni → daṇḍamānavakāni (bjt)
Sobhati sabbakālaṁ sā, kuveranaḷinī sadā.
kuveranaḷinī → kuveranalinī (bj)

Ito “sā uttarā disā”, iti naṁ ācikkhatī jano; Yaṁ disaṁ abhipāleti, mahārājā yasassi so.

Yakkhānañca adhipati, “kuvero” iti nāmaso;
yakkhānañca adhipati → yakkhānaṁ ādhipati (bj)
Ramatī naccagītehi, yakkheheva purakkhato.
ramatī → ramati (bj)

Puttāpi tassa bahavo, ekanāmāti me sutaṁ;
ekanāmāti → ekanāmā ti (bjt)
Asīti dasa eko ca, indanāmā mahabbalā.
asīti → asītiṁ (bj)

Te cāpi buddhaṁ disvāna, buddhaṁ ādiccabandhunaṁ; Dūratova namassanti, mahantaṁ vītasāradaṁ.
dūratova → dūrato va (bjt)

Namo te purisājañña, namo te purisuttama; Kusalena samekkhasi, amanussāpi taṁ vandanti; Sutaṁ netaṁ abhiṇhaso, tasmā evaṁ vademase.

“Jinaṁ vandatha gotamaṁ, jinaṁ vandāma gotamaṁ; Vijjācaraṇasampannaṁ, buddhaṁ vandāma gotaman”ti.
gotamanti → gotaman ti (ms2005)

Ayaṁ kho sā, mārisa, āṭānāṭiyā rakkhā bhikkhūnaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ upāsikānaṁ guttiyā rakkhāya avihiṁsāya phāsuvihārāya.
phāsuvihārāya → phāsuvihārāyāti (bj)
Yassa kassaci, mārisa, bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā upāsakassa vā upāsikāya vā ayaṁ āṭānāṭiyā rakkhā suggahitā bhavissati samattā pariyāputā tañce amanusso yakkho vā yakkhinī vā …pe… gandhabbo vā gandhabbī vā …pe… kumbhaṇḍo vā kumbhaṇḍī vā …pe… nāgo vā nāgī vā nāgapotako vā nāgapotikā vā nāgamahāmatto vā nāgapārisajjo vā nāgapacāro vā, paduṭṭhacitto bhikkhuṁ vā bhikkhuniṁ vā upāsakaṁ vā upāsikaṁ vā gacchantaṁ vā anugaccheyya, ṭhitaṁ vā upatiṭṭheyya, nisinnaṁ vā upanisīdeyya, nipannaṁ vā upanipajjeyya.
nāgī → nāginī (bj) | vā → vā paduṭṭhacitto (bj) | tañce → taṁ ce (my) | pe → spelled out in full (bjt)
Na me so, mārisa, amanusso labheyya gāmesu vā nigamesu vā sakkāraṁ vā garukāraṁ vā. Na me so, mārisa, amanusso labheyya āḷakamandāya nāma rājadhāniyā vatthuṁ vā vāsaṁ vā. Na me so, mārisa, amanusso labheyya yakkhānaṁ samitiṁ gantuṁ. Apissu naṁ, mārisa, amanussā anāvayhampi naṁ kareyyuṁ avivayhaṁ.
anāvayhampi → anavayhampi (bj)
Apissu naṁ, mārisa, amanussā attāhi paripuṇṇāhi paribhāsāhi paribhāseyyuṁ.
pi → Bmr Gr Sum-Br omit. (pts note) | apissu → api ssu (pts)
Apissu naṁ, mārisa, amanussā rittampissa pattaṁ sīse nikkujjeyyuṁ.
pi → So SS K Gr Sum; Bmr pi 'ssa; Gr (note) ādittham pi 'ssa for rittam pi. (pts note) | rittampissa → rittaṁpissa (my) | apissu → api ssu (pts)
Apissu naṁ, mārisa, amanussā sattadhāpissa muddhaṁ phāleyyuṁ.
sattadhāpissa → sattadhā pissa (bjt) | apissu → api ssu (pts) | sattadhāpissa → sattadhā pi ssa (pts)

Santi hi, mārisa, amanussā caṇḍā ruddhā rabhasā, te neva mahārājānaṁ ādiyanti, na mahārājānaṁ purisakānaṁ ādiyanti, na mahārājānaṁ purisakānaṁ purisakānaṁ ādiyanti.
ruddā → So SS Bm Gr Sum-Scd; Br K Gr (note) Sum-Br ruddhā. (pts note) | neva → n eva (pts)
Te kho te, mārisa, amanussā mahārājānaṁ avaruddhā nāma vuccanti. Seyyathāpi, mārisa, rañño māgadhassa vijite mahācorā.
mahā-corā → So Sc Bmr; Sdt K Gr omit mahā. (pts note)
Te neva rañño māgadhassa ādiyanti, na rañño māgadhassa purisakānaṁ ādiyanti, na rañño māgadhassa purisakānaṁ purisakānaṁ ādiyanti.
neva → n eva (pts)
Te kho te, mārisa, mahācorā rañño māgadhassa avaruddhā nāma vuccanti.
mahācorā → mahā-corā (pts)

Evameva kho, mārisa, santi amanussā caṇḍā ruddhā rabhasā, te neva mahārājānaṁ ādiyanti, na mahārājānaṁ purisakānaṁ ādiyanti, na mahārājānaṁ purisakānaṁ purisakānaṁ ādiyanti.
santi → santi hi (bj) | santi → So Bmr; SS K add hi. (pts note) | evameva → evam eva (pts) | ruddhā rabhasā → ruddā rubhasā (pts) | neva → n eva (pts) | mahārājānaṁ → mahārānaṁ (pts)
Te kho te, mārisa, amanussā mahārājānaṁ avaruddhā nāma vuccanti. Yo hi koci, mārisa, amanusso yakkho vā yakkhinī vā …pe… gandhabbo vā gandhabbī vā …pe… kumbhaṇḍo vā kumbhaṇḍī vā …pe… nāgo vā nāgī vā …pe… paduṭṭhacitto bhikkhuṁ vā bhikkhuniṁ vā upāsakaṁ vā upāsikaṁ vā gacchantaṁ vā upagaccheyya, ṭhitaṁ vā upatiṭṭheyya, nisinnaṁ vā upanisīdeyya, nipannaṁ vā upanipajjeyya.
nāgī → nāginī (bj) | upagaccheyya → anugaccheyya (bj) | pe → spelled out in full (bjt) | nipannaṁ → nippannaṁ (bjt) | gandhabbo vā gandhabbī vā kumbhaṇḍo vā kumbhaṇḍī vā nāgo vā nāgī vā paduṭṭhacitto → paduṭṭha-citto (pts)
Imesaṁ yakkhānaṁ mahāyakkhānaṁ senāpatīnaṁ mahāsenāpatīnaṁ ujjhāpetabbaṁ vikkanditabbaṁ viravitabbaṁ:
mahāyakkhānaṁ → mahā-yakkhānaṁ (pts) | mahāsenāpatīnaṁ → mahā-senāpatīnaṁ (pts)
“ayaṁ yakkho gaṇhāti, ayaṁ yakkho āvisati, ayaṁ yakkho heṭheti, ayaṁ yakkho viheṭheti, ayaṁ yakkho hiṁsati, ayaṁ yakkho vihiṁsati, ayaṁ yakkho na muñcatī”ti.
gaṇhāti → Bmr gaṇhati, and below. (pts note) | muñcatīti → muñcatī ti (ms2005) | muñcatīti → muñcatīyi (pts)

Katamesaṁ yakkhānaṁ mahāyakkhānaṁ senāpatīnaṁ mahāsenāpatīnaṁ?
mahāyakkhānaṁ → mahā-yakkhānaṁ (pts) | mahāsenāpatīnaṁ → mahā-senāpatīnaṁ (pts)

Indo somo varuṇo ca, bhāradvājo pajāpati; Candano kāmaseṭṭho ca, kinnughaṇḍu nighaṇḍu ca.
kinnughaṇḍu → kinnighaṇḍu (bj) | kinnighaṇḍu → indraඃ somaඃ sūryaඃ varuṇaඃ prajāpatiඃ bhāradvājaඃ śrī śānaśca nandanaඃ kāmaśreṣṭhaඃ kunikaṇṭho .......... nikaṇṭhakaඃ trīśuli caiva mātaliඃ citrasenaśca gandharvaඃ nararājo jinarśabhaඃ hātāgirir haimavataඃ pūrṇakaඃ khadira kovidhaඃ gopāla yakṣo āṭavako paṁcālagaṇḍā sumukho diso yakṣaඃ saparijanaඃ ((lalinavistara)) (bj note)

Panādo opamañño ca, devasūto ca mātali; Cittaseno ca gandhabbo, naḷo rājā janesabho.
naḷo → So St Bm K Gr; Scd Gr (note) Nalo. (pts note)

Sātāgiro hemavato, puṇṇako karatiyo guḷo;
hemavato → hevamato (my) gulo → Bmr Gr Guḷo. (pts note)
Sivako mucalindo ca, vessāmitto yugandharo.
sivako → sīvako (bj) | Sīvako → Br Gr (note) Sivako. (pts note) | sivako mucalindo → sīvako mucalido (pts)

Gopālo supparodho ca, hiri netti ca mandiyo;
Suppagedho → So Scd K Gr (note); St Suppagodho; Bmr Gr (note) Suparodho; Gr (text) Suppagedo. (pts note) hirī → So St Gr; Scd Br K Hiri; Bm Hīri. (pts note) | Nettī → Bmr Netti. (pts note) | Mandiyo → Br Mandiyyo. (pts note) | hiri netti → hirinetti (bjt) | hiri netti → hirī nettī (pts)
Pañcālacaṇḍo āḷavako, pajjunno sumano sumukho;
Ālavako → Bmr Āḷavako. (pts note) | pañcālacaṇḍo āḷavako → pañcāla-caṇḍo ālavako (pts) pajjunno → pajjanno (bj) | Pajjunno → K Pajuṇṇo. (pts note) | Sumano → So SS Bmr Gr; K omits; Bmr divide after Sumukho (pts note)
Dadhimukho maṇi māṇivaro dīgho, atho serīsako saha.
māṇivaro → mānī caro (bj) | Mānicaro → Bmr Gr (note) Sum-Br Māṇivaro. (pts note) serīsako → serissako (bj) | Serissako → So SS Gr Sum-Scd; Bmr K Serisako; Gr (note) Seriyako; Sum-Br Serīsako. (pts note) | sahā → So SS Gr: Bmr K saha. (pts note) | serīsako saha → serissako sahā (pts)

Imesaṁ yakkhānaṁ mahāyakkhānaṁ senāpatīnaṁ mahāsenāpatīnaṁ ujjhāpetabbaṁ vikkanditabbaṁ viravitabbaṁ:
mahāyakkhānaṁ → mahā-yakkhānaṁ (pts) | mahāsenāpatīnaṁ → mahā-senāpatīnaṁ (pts)
“ayaṁ yakkho gaṇhāti, ayaṁ yakkho āvisati, ayaṁ yakkho heṭheti, ayaṁ yakkho viheṭheti, ayaṁ yakkho hiṁsati, ayaṁ yakkho vihiṁsati, ayaṁ yakkho na muñcatī”ti.
muñcatīti → muñcatī ti (bjt, ms2005)

Ayaṁ kho, mārisa, āṭānāṭiyā rakkhā bhikkhūnaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ upāsikānaṁ guttiyā rakkhāya avihiṁsāya phāsuvihārāya.
kho → kho sā (bj) | phāsuvihārāya → phāsuvihārāyā ti (bj) | phāsuvihārāya → phāsu-vihārāyāti (pts)
Handa ca dāni mayaṁ, mārisa, gacchāma, bahukiccā mayaṁ bahukaraṇīyā’ti.
bahukiccā → bahu-kiccā (pts) | bahukaraṇīyāti → bahu-karaṇīyā ti (pts)
‘Yassadāni tumhe, mahārājāno, kālaṁ maññathā’ti.
yassadāni → yassa dāni (my, bjt, pts)

Atha kho, bhikkhave, cattāro mahārājā uṭṭhāyāsanā maṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā tatthevantaradhāyiṁsu.
mahārājā → mahārājāno (bj) | Mahārājā → Bmr Mahārājāno. (pts note) | atha kho → athakho (th) | uṭṭhāyāsanā maṁ → uṭṭhāy āsanā bhagavantaṁ (pts) | tatthevantaradhāyiṁsu → tatth ev antaradhāyiṁsu (pts)
Tepi kho, bhikkhave, yakkhā uṭṭhāyāsanā appekacce maṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā tatthevantaradhāyiṁsu.
tepi → te pi (pts) | uṭṭhāyāsanā appekacce maṁ → uṭṭhāy āsanā app ekacce bhagavantaṁ (pts) | tatthevantaradhāyiṁsu → tatth eva anatradhāyiṁsu (pts)
Appekacce mayā saddhiṁ sammodiṁsu, sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā tatthevantaradhāyiṁsu.
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all) | appekacce mayā → app ekacce bhagavatā (pts) | sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ kathaṁ (pts) | tatthevantaradhāyiṁsu → tatth ev antaradhāyiṁsu (pts)
Appekacce yenāhaṁ tenañjaliṁ paṇāmetvā tatthevantaradhāyiṁsu.
tenañjaliṁ paṇāmetvā → tenañjalimpaṇāmetvā (bjt, th)
Appekacce nāmagottaṁ sāvetvā tatthevantaradhāyiṁsu.
appekacce → app ekacce (pts) | tatthevantaradhāyiṁsu → tatth ev antaradhāyiṁsu (pts)
Appekacce tuṇhībhūtā tatthevantaradhāyiṁsu.
tatthevantaradhāyiṁsu → tatthevantaradhāyiṁsuti (bj) | antaradhāyiṁsu → So St K; Scd Bm Gr -sūti. Sd adds Paṭhamakabhāṇavāraṁ; Bmr Paṭhama-bhāṇavāraṁ. (pts note) | Yakkha-senāya → The whole introduction is here repeated. (pts note) | purima-peyyālena → So SS; K So yeva purimo peyyālo vitthāretabbo. (pts note) | rakkhā → 11 is here repeated. (pts note) | pe → spelled out in full (pts)

Uggaṇhātha, bhikkhave, āṭānāṭiyaṁ rakkhaṁ.“Mendicants, learn the Āṭānāṭiya protection! Pariyāpuṇātha, bhikkhave, āṭānāṭiyaṁ rakkhaṁ.
āṭānāṭiyaṁ → āṭānātiyaṁ (pts)
Memorize the Āṭānāṭiya protection!
Dhāretha, bhikkhave, āṭānāṭiyaṁ rakkhaṁ.Remember the Āṭānāṭiya protection! Atthasaṁhitā, bhikkhave, āṭānāṭiyā rakkhā bhikkhūnaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ upāsikānaṁ guttiyā rakkhāya avihiṁsāya phāsuvihārāyā”ti.
Atthasaṁhitā → atthasañhitāyaṁ (sya-all); atthasaṁhitāyaṁ (pts1ed) | atthasaṁhitā → atthasañhitāyaṁ (sya-all) | rakkhāya → rakkāya (pts) | atthasaṁhitā → atthasaṁhitāya (bj: syā) | Atthasaṁhitā → atthasaṁhitāyaṁ (cck: syā.) | yaṁ → So K; SS saṁhitāya; Bmr omit yam. (pts note) | rakkhā → Sc Ātānāṭiyaṁ rakkhaṁ. (pts note) | phāsuvihārāyāti → phāsuvihārāyā ti (bjt) | atthasaṁhitā → attha-saṁhitā yaṁ (pts) | phāsuvihārāyāti → phāsu-vihārāyāti (pts)
The Āṭānāṭiya protection is beneficial, and is for the guarding, protection, safety, and comfort of the monks, nuns, laymen, and laywomen.”

Idamavoca bhagavā.
idamavoca → idam avoca (pts)
That is what the Buddha said.
Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ abhinandunti.
abhinandunti → abhinadun ti (pts)
Satisfied, the mendicants approved what the Buddha said.

Āṭānāṭiyasuttaṁ niṭṭhitaṁ navamaṁ.

Listen in MP3: Pali · English (trans. Bhikkhu Sujato)

Principles by the Suttas · Rationale · Glossary