Find the Truth

In the Pāli Suttas and Vinaya

settings

{{table.suttaCol}} {{table.readCol}} {{table.titleCol}} {{table.wordsCol}} {{table.countCol}} {{table.mrCol}} {{table.linksCol}} {{table.typeCol}} {{table.quoteCol}}
{{table.wordCol}} {{table.textsCol}} {{table.matchesCol}} {{table.linksCol}}

{{results.variantsForLabel}}

Variants 1/2 columns Dictionary Multi-select Compass Help

Note:Translations, dictionaries and commentaries were not made by the Blessed One.Cross-check with Pali in 4 main nikayas.

  • Dīgha Nikāya 8Long Discourses 8

MahāsīhanādasuttaThe Lion’s Roar to the Naked Ascetic Kassapa

Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts)
So I have heard.
ekaṁ samayaṁ bhagavā uruññāyaṁ viharati kaṇṇakatthale migadāye.
uruññāyaṁ → ujuññāyaṁ (bj, sya-all, km, pts1ed) | uruññāyaṁ → ujuññāyaṁ (pts) | ujuññāyaṁ → uruññāyaṁ (bj: sīmu) | kaṇṇakatthale → kaṇṇathale (bj: sīmu) | uruññāyaṁ → ujuññāyaṁ (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | Ujuññāyaṁ → Sc Ujukāyā; Sm Ujuṁñāyam; St Ujañāyaṁ; BB Ujuñāyaṁ. (pts note) | Kaṇṇakatthale → Sct Gr Kannakatthale. (pts note) | kaṇṇakatthale → kaṇṇakathale (th) | migadāye → miga-dāye (pts)
At one time the Buddha was staying near Ujuññā in the deer park at Kaṇṇakatthala.

Atha kho acelo kassapo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi.
atha kho → athakho (th) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts)
Then the naked ascetic Kassapa went up to the Buddha and exchanged greetings with him.
Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhito kho acelo kassapo bhagavantaṁ etadavoca:
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all, pts) | aṭṭhāsi → atthāsi (pts) | sammodanīyaṁ → sammodaniyaṁ (bj: machasaṁ) | sārāṇīyaṁ → sāraṇīyaṁ (bj: machasaṁ) | etadavoca → etad avoca (pts)
When the greetings and polite conversation were over, he stood to one side and said to the Buddha:

“sutaṁ metaṁ, bho gotama:
sutammetaṁ → sutametaṁ (bj: sīmu) | sutaṁ metaṁ → sutam m etaṁ (pts)
“Worthy Gotama, I have heard the following:
‘samaṇo gotamo sabbaṁ tapaṁ garahati, sabbaṁ tapassiṁ lūkhājīviṁ ekaṁsena upakkosati upavadatī’ti.
lūkhājīviṁ → Sd adds taṁ. (pts note) | sabbaṁ tapaṁ → sabbantapaṁ (th) | sabbaṁ tapassiṁ → sabbantapassiṁ (th) | sabbaṁ → sabban (pts)
‘The ascetic Gotama criticizes all fervent mortification. He categorically condemns and denounces all fervent mortifiers who live rough.’
Ye te, bho gotama, evamāhaṁsu: ‘samaṇo gotamo sabbaṁ tapaṁ garahati, sabbaṁ tapassiṁ lūkhājīviṁ ekaṁsena upakkosati upavadatī’ti, kacci te bhoto gotamassa vuttavādino, na ca bhavantaṁ gotamaṁ abhūtena abbhācikkhanti, dhammassa cānudhammaṁ byākaronti, na ca koci sahadhammiko vādānuvādo gārayhaṁ ṭhānaṁ āgacchati?
cānudhammaṁ → ca anudhammaṁ (sya-all) | bhavantaṁ → bhagavantaṁ (pts) | bho → BB bhoto. (pts note) | sabbaṁ tapaṁ → sabbantapaṁ (th) | sabbaṁ tapassiṁ → sabbantapassiṁ (th) | evamāhaṁsu → evam āhaṁsu (pts) | sabbaṁ → sabban (pts) | vuttavādino → vutta-vādino (pts) | byākaronti → vyākaronti (pts)
I trust those who say this repeat what the worthy Gotama has said, and do not misrepresent him with an untruth? Is their explanation in line with the teaching? Are there any legitimate grounds for rebuttal and criticism?
Anabbhakkhātukāmā hi mayaṁ bhavantaṁ gotaman”ti.
ti → Comp. A. iii. 57; M. i. 368, 482. (pts note) | bhavantaṁ gotamanti → bhavantam gotaman ti (pts)
For we don’t want to misrepresent the worthy Gotama.”

“Ye te, kassapa, evamāhaṁsu: ‘samaṇo gotamo sabbaṁ tapaṁ garahati, sabbaṁ tapassiṁ lūkhājīviṁ ekaṁsena upakkosati upavadatī’ti, na me te vuttavādino, abbhācikkhanti ca pana maṁ te asatā abhūtena.
abbhācikkhanti → abbhācikkhanti na (sya-all) | sabbaṁ tapaṁ → sabbantapaṁ (th) | sabbaṁ tapassiṁ → sabbantapassiṁ (th) | evamāhaṁsu → evam āhaṁsu (pts) | sabbaṁ → sabban (pts) | vuttavādino → vutta-vādino (pts) | maṁ → man (pts)
“Kassapa, those who say this do not repeat what I have said. They misrepresent me with what is false, baseless, and untrue.
Idhāhaṁ, kassapa, ekaccaṁ tapassiṁ lūkhājīviṁ passāmi dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannaṁ.
idhāhaṁ → idāhaṁ (bj) | upapannaṁ → uppannaṁ (pts) | atikkanta-mānusakena → BB mānussakena, and below. (pts note) | pe → All MSS. omit. (pts note) | uppannaṁ → BB upapannaṁ, and below. (pts note) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt) | ekaccaṁ → ekaccan (pts) | paraṁ → param (pts)
With clairvoyance that is purified and superhuman, I see some fervent mortifier who lives rough reborn in a place of loss, a bad place, the underworld, hell.
Idha panāhaṁ, kassapa, ekaccaṁ tapassiṁ lūkhājīviṁ passāmi dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapannaṁ.
upapannaṁ → uppannaṁ (pts) | pe → BB omit thrice. (pts note) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt) | atikkantamānusakena → atikkanta-mānusakena (pts) | paraṁ → param (pts)
But I see another fervent mortifier who lives rough reborn in a good place, a heavenly realm.

Idhāhaṁ, kassapa, ekaccaṁ tapassiṁ appadukkhavihāriṁ passāmi dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannaṁ.
idhāhaṁ → idāhaṁ (bj) | upapannaṁ → uppannaṁ (pts) | idāhaṁ → idhapanāhaṁ (bj: syā) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt) | idhāhaṁ → idha panāhaṁ (th) | appadukkhavihāriṁ → appa-dukkha-vihāriṁ (pts) | atikkantamānusakena → atikkanta-mānusakena (pts) | paraṁ → param (pts)
I see some fervent mortifier who takes it easy reborn in a place of loss.
Idha panāhaṁ, kassapa, ekaccaṁ tapassiṁ appadukkhavihāriṁ passāmi dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapannaṁ.
upapannaṁ yohaṁ → uppannaṁ yo haṁ (pts) | idha panāhaṁ → idhapanāhaṁ (bjt) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt) | appadukkhavihāriṁ → appa-dukkha-vihāriṁ (pts) | atikkantamānusakena → atikkanta-mānusakena (pts) | paraṁ → param (pts)
But I see another fervent mortifier who takes it easy reborn in a good place, a heavenly realm.
Yohaṁ, kassapa, imesaṁ tapassīnaṁ evaṁ āgatiñca gatiñca cutiñca upapattiñca yathābhūtaṁ pajānāmi, sohaṁ kiṁ sabbaṁ tapaṁ garahissāmi, sabbaṁ vā tapassiṁ lūkhājīviṁ ekaṁsena upakkosissāmi upavadissāmi?
yohaṁ → sohaṁ (sya-all) | sabbaṁ vā tapassiṁ → sabbantapassiṁ (sya-all) | vā → (pts) | āgatiñ → SS agatiñ. (pts note) | uppattiñ → BB upapattiñ. (pts note) | sabbaṁ → BB add vā. Sd BB te bhindantā. See i. 2. 26. (pts note) | sabbaṁ tapaṁ → sabbantapaṁ (th) | yohaṁ → yo haṁ (pts) | āgatiñca gatiñca cutiñca upapattiñca → āgatiñ ca gatiñ ca cutiñ ca uppattiñ ca (pts) | sohaṁ → so haṁ (pts)
Since I truly understand the coming and going, passing away and rebirth of these fervent mortifiers in this way, how could I criticize all forms of mortification, or categorically condemn and denounce those fervent mortifiers who live rough?

Santi, kassapa, eke samaṇabrāhmaṇā paṇḍitā nipuṇā kataparappavādā vālavedhirūpā. Te bhindantā maññe caranti paññāgatena diṭṭhigatāni.
vālavedhirūpā te bhindantā → vāḷavedhirūpā vobhindantā (bj) | paṇḍitā → paṇḍita (pts) | te bhindantā → vobhindantā (pts) | vobhindantā → te bhindantā (bj: machasaṁ) | samaṇabrāhmaṇā paṇḍitā → samaṇa-brāhmaṇā paṇḍita (pts) | kataparappavādā vālavedhirūpā te bhindantā → kata-para-ppavādā vāla-vedhirūpā vobhindantā (pts) | paññāgatena diṭṭhigatāni → paññā-gatena diṭṭhi-gatāni (pts)
There are some astute ascetics and brahmins who are subtle, accomplished in the doctrines of others, hair-splitters. You’d think they live to demolish convictions with their intellect.
Tehipi me saddhiṁ ekaccesu ṭhānesu sameti, ekaccesu ṭhānesu na sameti.
sameti → samenti (sya-all) | sameti yaṁ te → samenti yante (sya-all) | sameti → samenti (bj: syā) | sameti → samenti (bj: syā) | tehipi me → tehipime (th) | tehipi → tehi pi (pts)
They agree with me in some matters and disagree in others.
Yaṁ te ekaccaṁ vadanti ‘sādhū’ti, mayampi taṁ ekaccaṁ vadema ‘sādhū’ti.
vadanti → vadenti (bj, sya-all, pts) | ekaccaṁ → yantekacce (sya-all: sī.) | vadenti → BB vadanti eight times; SS here a, then seven times e. (pts note) | yaṁ te → yante (bjt, th) | mayampi → mayaṁpi (th)
Some of the things that they applaud, I also applaud.
Yaṁ te ekaccaṁ vadanti ‘na sādhū’ti, mayampi taṁ ekaccaṁ vadema ‘na sādhū’ti.
vadanti → vadenti (bj, sya-all, pts) | yaṁ te → yante (bjt, th) | mayampi → mayaṁpi (th)
Some of the things that they don’t applaud, I also don’t applaud.
Yaṁ te ekaccaṁ vadanti ‘sādhū’ti, mayaṁ taṁ ekaccaṁ vadema ‘na sādhū’ti.
vadanti → vadenti (bj, sya-all, pts) | yaṁ te → yante (bjt, th) | + → pi (pts)
But some of the things that they applaud, I don’t applaud.
Yaṁ te ekaccaṁ vadanti ‘na sādhū’ti, mayaṁ taṁ ekaccaṁ vadema ‘sādhū’ti.
vadanti → vadenti (bj, sya-all, pts) | yaṁ te → yante (bjt, th)
And some of the things that they don’t applaud, I do applaud.

Yaṁ mayaṁ ekaccaṁ vadema ‘sādhū’ti, parepi taṁ ekaccaṁ vadanti ‘sādhū’ti.
vadanti → vadenti (bj, sya-all, pts) | parepi → pare pi (pts)
Some of the things that I applaud, others also applaud.
Yaṁ mayaṁ ekaccaṁ vadema ‘na sādhū’ti, parepi taṁ ekaccaṁ vadanti ‘na sādhū’ti.
vadanti → vadenti (bj)
Some of the things that I don’t applaud, they also don’t applaud.
Yaṁ mayaṁ ekaccaṁ vadema ‘na sādhū’ti, pare taṁ ekaccaṁ vadanti ‘sādhū’ti.
pare → parepi (bj, sya-all, pts) | vadanti → vadenti (bj) | + → pi (pts) | vadanti → vadenti na (pts)
But some of the things that I don’t applaud, others do applaud.
Yaṁ mayaṁ ekaccaṁ vadema ‘sādhū’ti, pare taṁ ekaccaṁ vadanti ‘na sādhū’ti.
pare → parepi (bj) | vadanti → vadenti (bj) | sādhūti → BB invert these clauses. (pts note) | vadanti → vadenti na sādhūti yaṁ mayaṁ ekaccaṁ vadema (th, pts) | + → parepi taṁ ekaccaṁ vadenti sādhūti (th) | + → pi (pts) | + → pare pi taṁ ekaccaṁ vadenti sādhūti (pts)
And some of the things that I do applaud, others don’t applaud.

1. Samanuyuñjāpanakathā1. Examination

Tyāhaṁ upasaṅkamitvā evaṁ vadāmi:
upasaṅkamitvā → upasaṁkamitvā (pts)
I go up to them and say:
‘yesu no, āvuso, ṭhānesu na sameti, tiṭṭhantu tāni ṭhānāni.
sameti → samenti (sya-all) | āvuso → avuso (pts)
‘Let us leave aside those matters on which we disagree.
Yesu ṭhānesu sameti, tattha viññū samanuyuñjantaṁ samanugāhantaṁ samanubhāsantaṁ satthārā vā satthāraṁ saṅghena vā saṅghaṁ:
sameti → samenti (sya-all) | samanugāhantaṁ → samanuggāhantaṁ (th) | saṅghena → saṁghena (ms2005, pts) | saṅghaṁ → saṁghaṁ (ms2005, pts)
But there are some matters on which we agree. Regarding these, sensible people, pursuing, pressing, and grilling, would compare teacher with teacher or community with community:

“ye imesaṁ bhavataṁ dhammā akusalā akusalasaṅkhātā, sāvajjā sāvajjasaṅkhātā, asevitabbā asevitabbasaṅkhātā, na alamariyā na alamariyasaṅkhātā, kaṇhā kaṇhasaṅkhātā.
imesaṁ → Sm always imesam. (pts note) | nālam-ariyā → BB na alam, four times. (pts note) | kiṇhā → BB kaṇh-, four times. (pts note) | na alamariyā na alamariyasaṅkhātā → naalamariyā naalamariyasaṅkhātā (th) | akusalasaṅkhātā → akusala saṁkhātā (pts) | sāvajjasaṅkhātā → sāvajja-saṁkhātā (pts) | asevitabbasaṅkhātā na alamariyā na alamariyasaṅkhātā kaṇhā kaṇhasaṅkhātā → asevitabba-saṁkhātā nālam-ariyā nālamariya-saṁkhātā kiṇhā kiṇha-saṁkhātā (pts)
“There are things that are unskillful, blameworthy, not to be cultivated, unworthy of the noble ones, and dark—and are reckoned as such.
Ko ime dhamme anavasesaṁ pahāya vattati, samaṇo vā gotamo, pare vā pana bhonto gaṇācariyā”ti?
vā → (sya-all) | Gotamo → SS insert vā. (pts note) | gaṇācariyāti → gaṇācariyā ti (bjt, ms2005, pts)
Who proceeds having totally given these things up: the ascetic Gotama, or the tutors of other communities?”’

Ṭhānaṁ kho panetaṁ, kassapa, vijjati, yaṁ viññū samanuyuñjantā samanugāhantā samanubhāsantā evaṁ vadeyyuṁ:
samanugāhantā → samanuggāhantā (th) | panetaṁ → pan etaṁ (pts)
It’s possible that they might say:
‘ye imesaṁ bhavataṁ dhammā akusalā akusalasaṅkhātā, sāvajjā sāvajjasaṅkhātā, asevitabbā asevitabbasaṅkhātā, na alamariyā na alamariyasaṅkhātā, kaṇhā kaṇhasaṅkhātā.
na alamariyā na alamariyasaṅkhātā → naalamariyā naalamariyasaṅkhātā (th) | akusalasaṅkhātā → akusala-saṁkhātā (pts) | sāvajjasaṅkhātā → sāvajja-saṁkhātā (pts) | asevitabbasaṅkhātā na alamariyā na alamariyasaṅkhātā kaṇhā kaṇhasaṅkhātā → asevitabbā-saṁkhātā nālam-ariyā nālamariya-saṁkhātā kiṇhā kiṇhā-saṁkhātā (pts)
Samaṇo gotamo ime dhamme anavasesaṁ pahāya vattati, yaṁ vā pana bhonto pare gaṇācariyā’ti.
anavasesaṁ → anavesasaṁ (pts) | gaṇācariyāti → gaṇācariyā ti (pts)
‘The ascetic Gotama proceeds having totally given those unskillful things up, compared with the tutors of other communities.’
Itiha, kassapa, viññū samanuyuñjantā samanugāhantā samanubhāsantā amheva tattha yebhuyyena pasaṁseyyuṁ.
samanugāhantā → samanuggāhantā (th) | amheva → amhe va (th, pts) | itiha → iti ha (pts)
And that’s how, when sensible people pursue the matter, they will mostly praise us.

Aparampi no, kassapa, viññū samanuyuñjantaṁ samanugāhantaṁ samanubhāsantaṁ satthārā vā satthāraṁ saṅghena vā saṅghaṁ:
aparampi → aparaṁpi (th) | samanugāhantaṁ → samanuggāhantaṁ (th) | saṅghena → saṁghena (ms2005, pts) | saṅghaṁ → saṁghaṁ (ms2005, pts) | aparampi → aparam pi (pts)
In addition, sensible people, pursuing, pressing, and grilling, would compare teacher with teacher or community with community:
‘ye imesaṁ bhavataṁ dhammā kusalā kusalasaṅkhātā, anavajjā anavajjasaṅkhātā, sevitabbā sevitabbasaṅkhātā, alamariyā alamariyasaṅkhātā, sukkā sukkasaṅkhātā.
kusalasaṅkhātā → kusala-saṁkhātā (pts) | anavajjasaṅkhātā → anavajja-saṁkhātā (pts) | sevitabbasaṅkhātā alamariyā alamariyasaṅkhātā → sevitabba-saṁkhātā alam-ariyā alamariya-saṁkhātā (pts) | sukkasaṅkhātā → sukka-saṁkhātā (pts)
‘There are things that are skillful, blameless, worth cultivating, worthy of the noble ones, and bright—and are reckoned as such.
Ko ime dhamme anavasesaṁ samādāya vattati, samaṇo vā gotamo, pare vā pana bhonto gaṇācariyā’ti?
vā → (sya-all) | gaṇācariyāti → gaṇācariyā ti (my, bjt, pts)
Who proceeds having totally undertaken these things: the ascetic Gotama, or the tutors of other communities?’

Ṭhānaṁ kho panetaṁ, kassapa, vijjati, yaṁ viññū samanuyuñjantā samanugāhantā samanubhāsantā evaṁ vadeyyuṁ:
samanugāhantā → samanuggāhantā (th) | panetaṁ → pan etaṁ (pts)
It’s possible that they might say:
‘ye imesaṁ bhavataṁ dhammā kusalā kusalasaṅkhātā, anavajjā anavajjasaṅkhātā, sevitabbā sevitabbasaṅkhātā, alamariyā alamariyasaṅkhātā, sukkā sukkasaṅkhātā.
kusalasaṅkhātā → kusala-saṁkhātā (pts) | anavajjasaṅkhātā → anavajja-saṁkhātā (pts) | sevitabbasaṅkhātā alamariyā alamariyasaṅkhātā → sevitabba-saṁkhātā alam-ariyā alamariya-saṁkhātā (pts) | sukkasaṅkhātā → sukka-saṁkhātā (pts)
Samaṇo gotamo ime dhamme anavasesaṁ samādāya vattati, yaṁ vā pana bhonto pare gaṇācariyā’ti.
gaṇācariyāti → gaṇācariyā ti (pts)
‘The ascetic Gotama proceeds having totally undertaken these things, compared with the tutors of other communities.’
Itiha, kassapa, viññū samanuyuñjantā samanugāhantā samanubhāsantā amheva tattha yebhuyyena pasaṁseyyuṁ.
va → -1 Scdmt aham eva. (pts note) | samanugāhantā → samanuggāhantā (th) | amheva → amhe va (th, pts) | itiha → iti ha (pts) | pasaṁseyyuṁ → pasaṁ seyyuṁ (pts)
And that’s how, when sensible people pursue the matter, they will mostly praise us.

Aparampi no, kassapa, viññū samanuyuñjantaṁ samanugāhantaṁ samanubhāsantaṁ satthārā vā satthāraṁ saṅghena vā saṅghaṁ:
aparampi → aparaṁpi (th) | samanugāhantaṁ → samanuggāhantaṁ (th) | saṅghena → saṁghena (ms2005, pts) | saṅghaṁ → saṁghaṁ (ms2005, pts) | aparampi → aparam pi (pts)
In addition, sensible people, pursuing, pressing, and grilling, would compare teacher with teacher or community with community:
‘ye imesaṁ bhavataṁ dhammā akusalā akusalasaṅkhātā, sāvajjā sāvajjasaṅkhātā, asevitabbā asevitabbasaṅkhātā, na alamariyā na alamariyasaṅkhātā, kaṇhā kaṇhasaṅkhātā.
akusalā akusalasaṅkhātā → kusalā kusalasaṅkhātā (sya-all) | na alamariyā na alamariyasaṅkhātā → naalamariyā naalamariyasaṅkhātā (th) | akusalasaṅkhātā → akusala-saṁkhātā (pts) | sāvajjasaṅkhātā → sāvajja-saṁkhātā (pts) | asevitabbasaṅkhātā na alamariyā na alamariyasaṅkhātā kaṇhā kaṇhasaṅkhātā → asevitabba-saṁkhātā nālam-ariyā nālamariya-saṁkhātā kiṇhā kiṇha-saṁkhātā (pts)
‘There are things that are unskillful, blameworthy, not to be cultivated, unworthy of the noble ones, and dark—and are reckoned as such.
Ko ime dhamme anavasesaṁ pahāya vattati, gotamasāvakasaṅgho vā, pare vā pana bhonto gaṇācariyasāvakasaṅghā’ti?
dhamme → dhammā (pts) | pare → BB apare. (pts note) | ti → Sd saṁgho. (pts note) | gaṇācariyasāvakasaṅghāti → gaṇācariyasāvakasaṅghā ti (bjt) | gotamasāvakasaṅgho → gotamasāvakasaṁgho (ms2005) | gaṇācariyasāvakasaṅghāti → gaṇācariyasāvakasaṁghāti (ms2005) | gotamasāvakasaṅgho → gotama-sāvaka-saṁgho (pts) | gaṇācariyasāvakasaṅghāti → gaṇācariya-sāvaka-saṁghā ti (pts)
Who proceeds having totally given these things up: the ascetic Gotama’s disciples, or the disciples of other tutors?’

Ṭhānaṁ kho panetaṁ, kassapa, vijjati, yaṁ viññū samanuyuñjantā samanugāhantā samanubhāsantā evaṁ vadeyyuṁ:
samanugāhantā → samanuggāhantā (th) | panetaṁ → pan etaṁ (pts)
It’s possible that they might say:
‘ye imesaṁ bhavataṁ dhammā akusalā akusalasaṅkhātā, sāvajjā sāvajjasaṅkhātā, asevitabbā asevitabbasaṅkhātā, na alamariyā na alamariyasaṅkhātā, kaṇhā kaṇhasaṅkhātā.
na alamariyā na alamariyasaṅkhātā → naalamariyā naalamariyasaṅkhātā (th) | akusalasaṅkhātā → akusala-saṁkhātā (pts) | sāvajjasaṅkhātā → sāvajja-saṁkhātā (pts) | asevitabbasaṅkhātā na alamariyā na alamariyasaṅkhātā kaṇhā kaṇhasaṅkhātā → asevitabba-saṁkhātā nālam-ariyā nālamariya-saṁkhātā kiṇhā kiṇha-saṁkhātā gotama-sāvaka (pts)
Gotamasāvakasaṅgho ime dhamme anavasesaṁ pahāya vattati, yaṁ vā pana bhonto pare gaṇācariyasāvakasaṅghā’ti.
gotamasāvakasaṅgho → gotamasāvakasaṁgho (ms2005) | gaṇācariyasāvakasaṅghāti → gaṇācariyasāvakasaṁghāti (ms2005) | gotamasāvakasaṅgho → saṁgho (pts) | yaṁ → yam (pts) | gaṇācariyasāvakasaṅghāti → gaṇācariya-sāvaka-saṁghā ti (pts)
‘The ascetic Gotama’s disciples proceed having totally given those unskillful things up, compared with the disciples of other tutors.’
Itiha, kassapa, viññū samanuyuñjantā samanugāhantā samanubhāsantā amheva tattha yebhuyyena pasaṁseyyuṁ.
ha → SS vā. (pts note) | samanugāhantā → samanuggāhantā (th) | amheva → amhe va (th, pts) | itiha → iti ha (pts)
And that’s how, when sensible people pursue the matter, they will mostly praise us.

Aparampi no, kassapa, viññū samanuyuñjantaṁ samanugāhantaṁ samanubhāsantaṁ satthārā vā satthāraṁ saṅghena vā saṅghaṁ.
aparampi → aparaṁpi (th) | samanugāhantaṁ → samanuggāhantaṁ (th) | saṅghena → saṁghena (ms2005, pts) | saṅghaṁ → saṁghaṁ (ms2005, pts) | aparampi → aparam pi (pts)
In addition, sensible people, pursuing, pressing, and grilling, would compare teacher with teacher or community with community:
‘Ye imesaṁ bhavataṁ dhammā kusalā kusalasaṅkhātā, anavajjā anavajjasaṅkhātā, sevitabbā sevitabbasaṅkhātā, alamariyā alamariyasaṅkhātā, sukkā sukkasaṅkhātā.
kusalasaṅkhātā → kusala-saṁkhātā (pts) | anavajjasaṅkhātā → anavajja-saṁkhātā (pts) | sevitabbasaṅkhātā alamariyā alamariyasaṅkhātā → sevitabba-saṁkhātā alam-ariyā alamariya-saṁkhātā (pts) | sukkasaṅkhātā → sukka-saṁkhātā (pts)
‘There are things that are skillful, blameless, worth cultivating, worthy of the noble ones, and bright—and are reckoned as such.
Ko ime dhamme anavasesaṁ samādāya vattati, gotamasāvakasaṅgho vā, pare vā pana bhonto gaṇācariyasāvakasaṅghā’ti?
ti → SS saṁgho. (pts note) | gaṇācariyasāvakasaṅghāti → gaṇācariyasāvakasaṅghā ti (bjt) | gotamasāvakasaṅgho → gotamasāvakasaṁgho (ms2005) | gaṇācariyasāvakasaṅghāti → gaṇācariyasāvakasaṁghāti (ms2005) | gotamasāvakasaṅgho → gotama-sāvaka-saṁgho (pts) | gaṇācariyasāvakasaṅghāti → gaṇācariya-sāvaka-saṁghā ti (pts)
Who proceeds having totally undertaken these things: the ascetic Gotama’s disciples, or the disciples of other tutors?’

Ṭhānaṁ kho panetaṁ, kassapa, vijjati, yaṁ viññū samanuyuñjantā samanugāhantā samanubhāsantā evaṁ vadeyyuṁ:
samanugāhantā → samanuggāhantā (th) | ṭhānaṁ → ṭhānam (pts) | panetaṁ → pan etaṁ (pts)
It’s possible that they might say:
‘ye imesaṁ bhavataṁ dhammā kusalā kusalasaṅkhātā, anavajjā anavajjasaṅkhātā, sevitabbā sevitabbasaṅkhātā, alamariyā alamariyasaṅkhātā, sukkā sukkasaṅkhātā.
kusalasaṅkhātā → kusala-saṁkhātā (pts) | anavajjasaṅkhātā → anavajja-saṁkhātā (pts) | sevitabbasaṅkhātā alamariyā alamariyasaṅkhātā → sevitabba-saṁkhātā alam-ariyā alamariya-saṁkhātā (pts) | sukkasaṅkhātā → sukka-saṁkhātā gotama (pts)
Gotamasāvakasaṅgho ime dhamme anavasesaṁ samādāya vattati, yaṁ vā pana bhonto pare gaṇācariyasāvakasaṅghā’ti.
pare → All MSS insert vā. 3 SS saṁgho. (pts note) | gotamasāvakasaṅgho → gotamasāvakasaṁgho (ms2005) | gaṇācariyasāvakasaṅghāti → gaṇācariyasāvakasaṁghāti (ms2005) | gotamasāvakasaṅgho → sāvaka-saṁgho (pts) | gaṇācariyasāvakasaṅghāti → vā gaṇācariya-sāvaka-saṁghā ti (pts)
‘The ascetic Gotama’s disciples proceed having totally undertaken those skillful things, compared with the disciples of other tutors.’
Itiha, kassapa, viññū samanuyuñjantā samanugāhantā samanubhāsantā amheva tattha yebhuyyena pasaṁseyyuṁ.
samanugāhantā → samanuggāhantā (th) | amheva → amhe va (th, pts) | itiha → iti ha (pts)
And that’s how, when sensible people pursue the matter, they will mostly praise us.

2. Ariyaaṭṭhaṅgikamagga2. The Noble Eightfold Path

Atthi, kassapa, maggo atthi paṭipadā, yathāpaṭipanno sāmaññeva ñassati sāmaṁ dakkhati:
dakkhati → dakkhiti (bj); dākkhīti (pts1ed) | dakkhati → dakkhiti (cck: sī.) | yathā → SS insert vā. (pts note) | dakkhiti → Scmt dakkhīti; Sd dakkhiti here, below -īti; BB dakkhati (see M. i.566). (pts note) | sāmaññeva → sāmaṁyeva (my) | yathāpaṭipanno → yathā paṭipanno (bjt) | yathāpaṭipanno sāmaññeva → yathā paṭipanno sāmaṁ yeva (pts)
There is, Kassapa, a path, there is a practice, practicing in accordance with which you will know and see for yourself:
‘samaṇova gotamo kālavādī bhūtavādī atthavādī dhammavādī vinayavādī’ti.
samaṇova → samaṇo (th)
‘Only the ascetic Gotama’s words are timely, true, and meaningful, in line with the teaching and training.’
Katamo ca, kassapa, maggo, katamā ca paṭipadā, yathāpaṭipanno sāmaññeva ñassati sāmaṁ dakkhati:
ca → (bj) | dakkhati → dakkhiti (bj) | sāmaññeva → sāmaṁyeva (my) | yathāpaṭipanno → yathā paṭipanno (bjt) | yathāpaṭipanno sāmaññeva → yathā paṭipanno sāmaṁ yeva (pts)
And what is that path?
‘samaṇova gotamo kālavādī bhūtavādī atthavādī dhammavādī vinayavādī’ti?
vinayavādīti → vinayavādī ti (bjt) | samaṇova → samaṇo (th) | samaṇova → samaṇo va (pts) | kālavādī bhūtavādī atthavādī dhammavādī vinayavādīti → kāla-vādī bhūta-vādī attha-vādī dhamma-vādī vinaya-vādī ti (pts)
Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo.
ayameva → ayam eva (pts)
It is simply this noble eightfold path, that is:
Seyyathidaṁ—sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi.
seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th)
right view, right purpose, right speech, right action, right livelihood, right effort, right mindfulness, and right immersion.
Ayaṁ kho, kassapa, maggo, ayaṁ paṭipadā, yathāpaṭipanno sāmaññeva ñassati sāmaṁ dakkhati ‘samaṇova gotamo kālavādī bhūtavādī atthavādī dhammavādī vinayavādī’”ti.
dakkhati → dakkhiti (bj) | dakkhati samaṇova → dakkhiti samaṇo va (pts) | sāmaññeva → sāmaṁyeva (my) | yathāpaṭipanno → yathā paṭipanno (bjt) | yathāpaṭipanno sāmaññeva → yathā paṭipanno sāmaṁ yeva (pts) | kālavādī bhūtavādī → kāla-vādī bhūta-vādī (pts) | dhammavādī vinayavādīti → dhamma-vādī vinaya-vādī ti (pts)
This is the path, this is the practice, practicing in accordance with which you will know and see for yourself: ‘Only the ascetic Gotama’s words are timely, true, and meaningful, in line with the teaching and training.’”

3. Tapopakkamakathā3. The Courses of Fervent Mortification

Evaṁ vutte, acelo kassapo bhagavantaṁ etadavoca:
etadavoca imepi → etad avoca ime (pts)
When he had spoken, Kassapa said to the Buddha:

“imepi kho, āvuso gotama, tapopakkamā etesaṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ sāmaññasaṅkhātā ca brahmaññasaṅkhātā ca.
etesaṁ → ekesaṁ (bj, pts) | brahmaññasaṅkhātā → brāhmaññasaṁkhātā (pts) | Ime → BB add pi. (pts note) | ekesaṁ → BB etesaṁ thrice. (pts note) | tapopakkamā etesaṁ → tapo-pakkamā ekesaṁ (pts) | sāmaññasaṅkhātā → sāmañña-saṁkhātā (pts) | brahmaññasaṅkhātā → brāhmañña-saṁkhātā (pts)
“Reverend Gotama, those ascetics and brahmins consider these courses of fervent mortification to be what makes someone a true ascetic or brahmin.
Acelako hoti, muttācāro, hatthāpalekhano, naehibhaddantiko, natiṭṭhabhaddantiko, nābhihaṭaṁ, na uddissakataṁ, na nimantanaṁ sādiyati.
uddissakataṁ → uddissakaṭaṁ (bj, pts) | acelako → acelako ca (sya-all) | hatthāpalekhano naehibhaddantiko natiṭṭhabhaddantiko nābhihaṭaṁ → hatthāvalekhano (sya-all) | Acelako → For this description of the Acelako, comp. M. i. 77, PP. iv. 24 etc. (pts note) | na-ehibhadantiko → BB bhaddantiko always. (pts note) | nimantanaṁ → So all seven MSS. Faus. at J. i. 116, etc., and Tr. loc. cit. ṇ. Old. C. vi. 21, etc., and Morris have n. (pts note) | naehibhaddantiko natiṭṭhabhaddantiko → na ehibhaddantiko na tiṭṭhabhaddantiko (my) | naehibhaddantiko natiṭṭhabhaddantiko → na ehibhadantiko na tiṭṭhabhadantiko (bjt) | hatthāpalekhano naehibhaddantiko natiṭṭhabhaddantiko nābhihaṭaṁ → hatthāvalekhano na ehibhadantiko na tiṭṭhabhadantiko nābhihataṁ (th) | uddissakataṁ → uddissa kataṁ (th) | naehibhaddantiko natiṭṭhabhaddantiko → na-ehibhadantiko na-tiṭṭha-bhadantiko (pts)
They go naked, ignoring conventions. They lick their hands, and don’t come or wait when called. They don’t consent to food brought to them, or food prepared on their behalf, or an invitation for a meal.
So na kumbhimukhā paṭiggaṇhāti, na kaḷopimukhā paṭiggaṇhāti, na eḷakamantaraṁ, na daṇḍamantaraṁ, na musalamantaraṁ, na dvinnaṁ bhuñjamānānaṁ, na gabbhiniyā, na pāyamānāya, na purisantaragatāya, na saṅkittīsu, na yattha sā upaṭṭhito hoti, na yattha makkhikā saṇḍasaṇḍacārinī, na macchaṁ, na maṁsaṁ, na suraṁ, na merayaṁ, na thusodakaṁ pivati.
kaḷopimukhā → kalopimukhā (sya-all) | daṇḍamantaraṁ → daṇḍakamantaraṁ (sya-all) | paṭiggaṇhāti → patigaṇhāti (pts) | saṅkittīsu → saṁkittisu (pts) | suraṁ → sūram (pts) | patigaṇhāti → SS omit n. k. p. Child. spells khalopi. Tr. at Mil. 107 has khaḷopi, at M. i. 77 kaḷopi (as BB here. See his "Pāli Misc.," p. 60). Morris has khaḷopi. (pts note) | saṁkittisu → Sm BB samkittīsu. (pts note) | saṇḍa-saṇḍa-cārinī → Sm cārīni; Sc cāriti; BB carinī. (pts note) | pivati → Scmt pipati. (pts note) | saṅkittīsu → saṁkittīsu (bjt) | kumbhimukhā paṭiggaṇhāti → kumbhi-mukhā patigaṇhāti (pts) | kaḷopimukhā paṭiggaṇhāti → kaḷopi-mukhā patigaṇhāti (pts) | purisantaragatāya → purisantara-gatāya (pts)
They don’t receive anything from a pot or bowl; or from someone who keeps sheep, or who has a weapon or a shovel in their home; or where a couple is eating; or where there is a woman who is pregnant, breastfeeding, or who lives with a man; or where there’s a hound waiting or flies buzzing. They accept no fish or meat or beer or wine, and drink no fermented gruel.
So ekāgāriko vā hoti ekālopiko, dvāgāriko vā hoti dvālopiko … sattāgāriko vā hoti sattālopiko;
vā → va (pts)
They go to just one house for alms, taking just one mouthful, or two houses and two mouthfuls, up to seven houses and seven mouthfuls.
ekissāpi dattiyā yāpeti, dvīhipi dattīhi yāpeti … sattahipi dattīhi yāpeti;
ekissāpi → ekissā pi (pts) | dvīhipi → dvīhi pi (pts) | sattahipi → sattahi pi (pts)
They feed on one saucer a day, two saucers a day, up to seven saucers a day.
ekāhikampi āhāraṁ āhāreti, dvīhikampi āhāraṁ āhāreti … sattāhikampi āhāraṁ āhāreti. Iti evarūpaṁ addhamāsikampi pariyāyabhattabhojanānuyogamanuyutto viharati.
dvīhikampi → dvāhikampi (bj) | ekāhikampi → ekāhikaṁpi (th) | dvīhikampi → dvīhikaṁpi (th) | sattāhikampi → sattāhikaṁpi (th) | addhamāsikampi → addhamāsikaṁpi (th) | ekāhikampi → ekāhikam pi (pts) | dvīhikampi → dvīhikam pi (pts) | sattāhikampi → sattāhikam pi (pts) | addhamāsikampi pariyāyabhattabhojanānuyogamanuyutto → addha-māsikam pi pariyāya-bhatta-bhojanānuyogam anuyutto (pts)
They eat once a day, once every second day, up to once a week, and so on, even up to once a fortnight. They live committed to the practice of eating food at set intervals.

Imepi kho, āvuso gotama, tapopakkamā etesaṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ sāmaññasaṅkhātā ca brahmaññasaṅkhātā ca.
etesaṁ → ekesaṁ (bj, pts) | imepi → ime hi (pts) | brahmaññasaṅkhātā → brāhmaññasaṁkhātā (pts)
Those ascetics and brahmins also consider these courses of fervent mortification to be what makes someone a true ascetic or brahmin.
Sākabhakkho vā hoti, sāmākabhakkho vā hoti, nīvārabhakkho vā hoti, daddulabhakkho vā hoti, haṭabhakkho vā hoti, kaṇabhakkho vā hoti, ācāmabhakkho vā hoti, piññākabhakkho vā hoti, tiṇabhakkho vā hoti, gomayabhakkho vā hoti, vanamūlaphalāhāro yāpeti pavattaphalabhojī.
nīvārabhakkho → nivārabhakkho (sya-all) | haṭabhakkho → niyāsabhakkho (sya-all) | kaṇabhakkho → hatabhakkho vā hoti kaṇṇabhakkho (sya-all) | haṭabhakkho → niyāsabhakkho vā hoti hatabhakkho (th) | sākabhakkho → sāka-bhakkho (pts) | sāmākabhakkho → sāmāka-bhakkho (pts) | nīvārabhakkho → nīvāra-bhakkho (pts) | daddulabhakkho → daddula-bhakkho (pts) | haṭabhakkho → haṭa-bhakkho (pts) | kaṇabhakkho → kaṇa-bhakkho (pts) | ācāmabhakkho → ācāma-bhakkho (pts) | piññākabhakkho → piññāka-bhakkho (pts) | gomayabhakkho → gomaya-bhakkho (pts) | vanamūlaphalāhāro → vana-mūlaphalāhāro (pts) | pavattaphalabhojī → pavatta-phala-bhojī ime (pts)
They eat herbs, millet, wild rice, poor rice, water lettuce, rice bran, scum from boiling rice, sesame flour, grass, or cow dung. They survive on forest roots and fruits, or eating fallen fruit.

Imepi kho, āvuso gotama, tapopakkamā etesaṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ sāmaññasaṅkhātā ca brahmaññasaṅkhātā ca.
etesaṁ → ekesaṁ (bj) | imepi → ime hi (pts) | etesaṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ → ekesaṁ samaṇabrāhmaṇānam (pts) | brahmaññasaṅkhātā → brāhmaññasaṁkhātā (pts)
Those ascetics and brahmins also consider these courses of fervent mortification to be what makes someone a true ascetic or brahmin.
Sāṇānipi dhāreti, masāṇānipi dhāreti, chavadussānipi dhāreti, paṁsukūlānipi dhāreti, tirīṭānipi dhāreti, ajinampi dhāreti, ajinakkhipampi dhāreti, kusacīrampi dhāreti, vākacīrampi dhāreti, phalakacīrampi dhāreti, kesakambalampi dhāreti, vāḷakambalampi dhāreti, ulūkapakkhikampi dhāreti,
vāḷakambalampi → vālakambalampi (bj, sya-all, pts) | tirīṭānipi → tiriṭānipi (sya-all) | ajinampi → ajinānipi (sya-all, pts) | ulūkapakkhikampi → ulūkapakkhaṁpi (sya-all, pts) | paṁsukūlānipi → paṅsukūlāni pi (pts) | vākacīrampi → vākācīram pi (pts) | tirīṭāni → BB tiriṭāni. (pts note) | ajināni → So all MSS; Sum. ajinaṁ. (pts note) | ajinakkhipam → SS ajinakkhisaṁ. (pts note) | sāṇānipi → sāṇāni pi (bjt, pts) | masāṇānipi → masāṇāni pi (bjt, pts) | chavadussānipi → chavadussāni pi (bjt) | paṁsukūlānipi → paṁsukūlāni pi (bjt) | tirīṭānipi → tirīṭāni pi (bjt, pts) | ajinakkhipampi → ajinakkhipaṁpi (th) | kusacīrampi → kusacīraṁpi (th) | vākacīrampi → vākacīraṁpi (th) | phalakacīrampi → phalakacīraṁpi (th) | kesakambalampi → kesakambalaṁpi (th) | vāḷakambalampi → vālakambalaṁpi (th) | chavadussānipi → chava-dussāni pi (pts) | paṁsukūlānipi → paṅsu-kūlāni pi (pts) | ajinampi → ajināni pi (pts) | ajinakkhipampi → ajinakkhipam pi (pts) | kusacīrampi → kusacīram pi (pts) | vākacīrampi → vākā-cīram pi (pts) | phalakacīrampi → phalaka-cīram pi (pts) | kesakambalampi → kesa-kambalam pi (pts) | vāḷakambalampi → vāla-kambalam pi (pts) | ulūkapakkhikampi → ulūka-pakkham pi (pts)
They wear robes of sunn hemp, mixed hemp, corpse-wrapping cloth, rags, lodh tree bark, antelope hide (whole or in strips), kusa grass, bark, wood-chips, human hair, horse-tail hair, or owls’ wings.
kesamassulocakopi hoti kesamassulocanānuyogamanuyutto,
kesamassulocakopi → kesa-massu-locako pi (pts) | kesamassulocanānuyogamanuyutto → kesa-massu-locanānuyogam anuyutto (pts)
They tear out hair and beard, committed to this practice.
ubbhaṭṭhakopi hoti āsanapaṭikkhitto,
ubbhaṭṭhakopi → ubbhaṭṭhikopi (mr) | ubbhaṭṭhakopi → ubbhaṭṭhikopi (cck: ka.) | ubbhaṭṭhakopi → ubbhaṭṭhako pi (pts) | āsanapaṭikkhitto → āsana-paṭikkhitto (pts)
They constantly stand, turning down seats.
ukkuṭikopi hoti ukkuṭikappadhānamanuyutto,
ukkuṭikopi → ukkuṭiko pi (pts) | ukkuṭikappadhānamanuyutto → ukkuṭika-ppadhānam anuyutto (pts)
They squat, committed to the endeavor of squatting.
kaṇṭakāpassayikopi hoti kaṇṭakāpassaye seyyaṁ kappeti,
kaṇṭakāpassayikopi → kaṇṭakapassayikopi (sya-all) | kaṇṭakāpassaye → kaṇṭakapassaye (sya-all) | kappeti → M. and PP. omit down to sāyatatiyakaṁ. (pts note) | kaṇṭakāpassayikopi → kaṇṭakāpassayiko pi (pts)
They lie on a mat of thorns, making a mat of thorns their bed.
phalakaseyyampi kappeti, thaṇḍilaseyyampi kappeti,
thaṇḍilaseyyampi → taṇḍilaseyyaṁpi (sya-all) | kappeti → Sct omit down to āpānako. (pts note) | phalakaseyyampi → phalakaseyyaṁpi (th) | phalakaseyyampi → phalaka-seyyam pi (pts) | thaṇḍilaseyyampi → thaṇḍila-seyyam pi (pts)
They make their bed on a plank, or the bare ground.
ekapassayikopi hoti
ekapassayikopi → ekapassayiko pi (pts)
They lie only on one side.
rajojalladharo,
rajojalladharo abbhokāsikopi → rajojalladhare abbhokāsiko pi (pts)
They wear dust and dirt.
abbhokāsikopi hoti
abbhokāsikopi → abbhokāsiko (th) | abbhokāsikopi → abbhokāsiko pi (pts)
They stay in the open air.
yathāsanthatiko,They sleep wherever they lay their mat. vekaṭikopi hoti vikaṭabhojanānuyogamanuyutto,
vikaṭabhojanānuyogamanuyutto apānakopi → vikaṭabhojanānuyogam anuyutto āpānako pi (pts) | vekaṭikopi → vekaṭiko pi (pts) | vikaṭabhojanānuyogamanuyutto → vikaṭa-bhojanānuyogam anuyutto (pts)
They eat unnatural things, committed to the practice of eating unnatural foods.
apānakopi hoti apānakattamanuyutto,
apānakopi → āpānakopi (sya-all) | apānakattamanuyutto sāyatatiyakampi → āpānakamanuyutto sāyaṁtatiyakaṁpi (sya-all) | apānakopi → āpānako pi (pts) | apānakattamanuyutto → āpānakattam anuyutto (pts)
They don’t drink, committed to the practice of not drinking liquids.
sāyatatiyakampi udakorohanānuyogamanuyutto viharatī”ti.
sāyatatiyakampi → sāyaṁtatiyakanti pi pāṭho (bj note) | sāyatatiyakampi → sāyaṁtatiyakaṁpi (th) | sāyatatiyakampi udakorohanānuyogamanuyutto → sāya-tatiyakam pi udakorohanānuyogam anuyutto (pts)
They’re devoted to ritual bathing three times a day, including at dusk.”

4. Tapopakkamaniratthakathā4. The Uselessness of Fervent Mortification

“Acelako cepi, kassapa, hoti, muttācāro, hatthāpalekhano …pe… iti evarūpaṁ addhamāsikampi pariyāyabhattabhojanānuyogamanuyutto viharati.
hatthāpalekhano → hatthāvalekhano (sya-all) | + → sattāhikampi āhāraṁ āhāreti (bjt) | addhamāsikampi → addhamāsikaṁpi (th) | cepi → ce pi (pts) | addhamāsikampi pariyāyabhattabhojanānuyogamanuyutto → addha-māsikam pi pariyāya-bhatta-bhojanānuyogam anuyutto (pts)
“Kassapa, someone may practice all those forms of mortification,
Tassa cāyaṁ sīlasampadā cittasampadā paññāsampadā abhāvitā hoti asacchikatā. Atha kho so ārakāva sāmaññā ārakāva brahmaññā.
cāyaṁ → vāyaṁ (sya-all) | ārakāva → ārakā ca (sya-all) | va → Scmt ca . . . ca (thrice). (pts note) | atha kho → athakho (th) | sīlasampadā cittasampadā paññāsampadā → sīla-sampadā citta-sampadā paññā-sampadā (pts) | ārakāva → ārakā va (pts)
but if they haven’t developed and realized any accomplishment in ethics, mind, and wisdom, they are far from being a true ascetic or brahmin.
Yato kho, kassapa, bhikkhu averaṁ abyāpajjaṁ mettacittaṁ bhāveti, āsavānañca khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati.
abyāpajjaṁ → abyāpajjhaṁ (sya-all, pts) | avyāpajjhaṁ → BB abyāpajjaṁ (thrice). (pts note) | ca → SS omit ca, thrice. (pts note) | anāsavaṁ cetovimuttiṁ → anāsavañcetovimuttiṁ (th) | diṭṭheva → diṭṭhe va (th) | abyāpajjaṁ mettacittaṁ → avyāpajjhaṁ metta-cittaṁ (pts) | āsavānañca → āsavānañ ca (pts) | cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva → ceto-vimuttiṁ paññā-vimuttiṁ diṭṭhe va (pts)
But take a mendicant who develops a heart of love, free of enmity and ill will. And they realize the undefiled freedom of heart and freedom by wisdom, and live having realized it with their own insight in this very life due to the ending of defilements.
Ayaṁ vuccati, kassapa, bhikkhu samaṇo itipi brāhmaṇo itipi.
itipi → iti pi (pts)
When they achieve this, they’re a mendicant who is called a ‘true ascetic’ and also ‘a true brahmin’. …”

Sākabhakkho cepi, kassapa, hoti, sāmākabhakkho …pe… vanamūlaphalāhāro yāpeti pavattaphalabhojī.
sāmākabhakkho → sāmākabhakkho cepi kassapa hoti (bj) | pe → spelled out in full (pts) | sāmākabhakkho → nīvāra-bhakkho (pts) | vanamūlaphalāhāro → vana-mūla-phalāhāro (pts) | pavattaphalabhojī → pavatta-phala-bhojī (pts)
Tassa cāyaṁ sīlasampadā cittasampadā paññāsampadā abhāvitā hoti asacchikatā.
cāyaṁ → vāyaṁ (sya-all) | sīlasampadā cittasampadā paññāsampadā → sīla-sampadā citta-sampadā paññā-sampadā (pts)
Atha kho so ārakāva sāmaññā ārakāva brahmaññā.
ārakāva → ārakā ca (sya-all) | atha kho → athakho (th) | ārakāva → ārakā va (pts)
Yato kho, kassapa, bhikkhu averaṁ abyāpajjaṁ mettacittaṁ bhāveti, āsavānañca khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati.
abyāpajjaṁ → abyāpajjhaṁ (sya-all, pts) | anāsavaṁ cetovimuttiṁ → anāsavañcetovimuttiṁ (th) | diṭṭheva → diṭṭhe va (th) | abyāpajjaṁ mettacittaṁ → avyāpajjhaṁ metta-cittaṁ (pts) | āsavānañca → āsavānañ ca (pts) | cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva → ceto-vimuttiṁ paññā-vimuttiṁ diṭṭhe va (pts)
Ayaṁ vuccati, kassapa, bhikkhu samaṇo itipi brāhmaṇo itipi.
itipi → iti pi (pts)

Sāṇāni cepi, kassapa, dhāreti, masāṇānipi dhāreti …pe…
cepi → ce pi (pts) | masāṇānipi → masāṇāni pi (pts)
sāyatatiyakampi udakorohanānuyogamanuyutto viharati.
sāyatatiyakampi → sāyaṁtatiyakaṁpi (sya-all) | sāyatatiyakampi udakorohanānuyogamanuyutto → sāya-tatiyakam pi udakorohanānuyogam anuyutto (pts)
Tassa cāyaṁ sīlasampadā cittasampadā paññāsampadā abhāvitā hoti asacchikatā.
cāyaṁ → vāyaṁ (sya-all) | cittasampadā paññāsampadā → citta-sampadā paññā-sampadā (pts)
Atha kho so ārakāva sāmaññā ārakāva brahmaññā.
ārakāva → ārakā ca (sya-all) | atha kho → athakho (th) | ārakāva → ārakā va (pts)
Yato kho, kassapa, bhikkhu averaṁ abyāpajjaṁ mettacittaṁ bhāveti, āsavānañca khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati.
abyāpajjaṁ → abyāpajjhaṁ (sya-all) | abyāpajjaṁ mettacittaṁ → avyāpajjhaṁ mettacittam (pts) | anāsavaṁ cetovimuttiṁ → anāsavañcetovimuttiṁ (th) | diṭṭheva → diṭṭhe va (th) | abyāpajjaṁ mettacittaṁ → avyāpajjhaṁ metta-cittam (pts) | āsavānañca → āsavānañ ca (pts) | cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva → ceto-vimuttiṁ paññā-vimuttiṁ diṭṭhe va (pts)
Ayaṁ vuccati, kassapa, bhikkhu samaṇo itipi brāhmaṇo itipī”ti.
itipi → iti pi (pts) | itipīti → iti pīti (pts)

Evaṁ vutte, acelo kassapo bhagavantaṁ etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)
When he had spoken, Kassapa said to the Buddha,
“dukkaraṁ, bho gotama, sāmaññaṁ dukkaraṁ brahmaññan”ti.
brahmaññanti → brahmaññan ti (pts)
“It’s hard, worthy Gotama, to be a true ascetic or a true brahmin.”

“Pakati kho esā, kassapa, lokasmiṁ ‘dukkaraṁ sāmaññaṁ dukkaraṁ brahmaññan’ti.
Pakati → Sd pakatikā; Scmt kacci nu (see 17). (pts note) | brahmaññanti → brahmaññan ti (pts)
“It’s typical, Kassapa, in this world to think that it’s hard to be a true ascetic or brahmin.
Acelako cepi, kassapa, hoti, muttācāro, hatthāpalekhano …pe… iti evarūpaṁ addhamāsikampi pariyāyabhattabhojanānuyogamanuyutto viharati.
hatthāpalekhano → (bj); hatthāvalekhano (sya-all) | addhamāsikampi → addhamāsikaṁpi (th) | cepi → ce pi (pts) | evarūpaṁ addhamāsikampi pariyāyabhattabhojanānuyogamanuyutto → evarūpam addha-māsikam pi pariyāya-bhatta-bhojanānuyogam anuyutto (pts)
But someone might practice all those forms of mortification.
Imāya ca, kassapa, mattāya iminā tapopakkamena sāmaññaṁ vā abhavissa brahmaññaṁ vā dukkaraṁ sudukkaraṁ, netaṁ abhavissa kallaṁ vacanāya:
iminā → iminā ca (bj, sya-all, pts) | tapopakkamena → ca tapo-pakkamena (pts) | netaṁ → n etam (pts)
And if it was only because of just that much, only because of that course of fervent mortification that it was so very hard to be a true ascetic or brahmin, it wouldn’t be appropriate to say that
‘dukkaraṁ sāmaññaṁ dukkaraṁ brahmaññan’ti.
brahmaññanti → brahmaññan ti (pts)
it’s hard to be a true ascetic or brahmin.

Sakkā ca panetaṁ abhavissa kātuṁ gahapatinā vā gahapatiputtena vā antamaso kumbhadāsiyāpi:
vā → va (pts) | panetaṁ → pan etaṁ (pts) | + → va gahapati-puttena (pts) | kumbhadāsiyāpi → kumbha-dāsiyā pi (pts)
For it would be quite possible for a householder or a householder’s child—or even the bonded maid who carries the water-jar—
‘handāhaṁ acelako homi, muttācāro, hatthāpalekhano …pe… iti evarūpaṁ addhamāsikampi pariyāyabhattabhojanānuyogamanuyutto viharāmī’ti.
hatthāpalekhano → (bj); hatthāvalekhano (sya-all) | addhamāsikampi → addhamāsikaṁpi (th) | addhamāsikampi pariyāyabhattabhojanānuyogamanuyutto → addha-māsikam pi pariyāya-bhatta-bhojanānuyogam anuyutto (pts)
to practice all those forms of mortification.

Yasmā ca kho, kassapa, aññatreva imāya mattāya aññatra iminā tapopakkamena sāmaññaṁ vā hoti brahmaññaṁ vā dukkaraṁ sudukkaraṁ, tasmā etaṁ kallaṁ vacanāya:
imāya → imāya ca (sya-all) | iminā → iminā ca (sya-all) | aññatreva → aññatr eva (pts) | tapopakkamena → tapo-pakkamena (pts)
It’s because there’s something other than just that much, something other than that course of fervent mortification that it’s so very hard to be a true ascetic or brahmin. And that’s why it is appropriate to say that
‘dukkaraṁ sāmaññaṁ dukkaraṁ brahmaññan’ti.
brahmaññanti → brahmaññan ti (pts)
it’s hard to be a true ascetic or brahmin.
Yato kho, kassapa, bhikkhu averaṁ abyāpajjaṁ mettacittaṁ bhāveti, āsavānañca khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati.
abyāpajjaṁ → abyāpajjhaṁ (sya-all, pts) | anāsavaṁ cetovimuttiṁ → anāsavañcetovimuttiṁ (th) | diṭṭheva → diṭṭhe va (th) | abyāpajjaṁ mettacittaṁ → avyāpajjhaṁ metta-cittaṁ (pts) | āsavānañca → āsavānañ ca (pts) | cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva → ceto-vimuttiṁ paññā-vimuttiṁ diṭṭhe va (pts)
Take a mendicant who develops a heart of love, free of enmity and ill will. And they realize the undefiled freedom of heart and freedom by wisdom, and live having realized it with their own insight in this very life due to the ending of defilements.
Ayaṁ vuccati, kassapa, bhikkhu samaṇo itipi brāhmaṇo itipi.
itipi → iti pi (pts)
When they achieve this, they’re a mendicant who is called a ‘true ascetic’ and also ‘a true brahmin’. …”

Sākabhakkho cepi, kassapa, hoti, sāmākabhakkho …pe… vanamūlaphalāhāro yāpeti pavattaphalabhojī.
sāmākabhakkho → (bj) | sākabhakkho cepi → sāka-bhakkho ce pi (pts) | sāmākabhakkho → sāmāka-bhakkho (pts) | vanamūlaphalāhāro → vana-mūla-phalāhāro (pts) | pavattaphalabhojī → pavatta-phala-bhojī (pts)
Imāya ca, kassapa, mattāya iminā tapopakkamena sāmaññaṁ vā abhavissa brahmaññaṁ vā dukkaraṁ sudukkaraṁ, netaṁ abhavissa kallaṁ vacanāya:
iminā → iminā ca (sya-all, pts) | tapopakkamena → ca tapo-pakkamena (pts) | sudukkaraṁ netaṁ → sudukkaram n etaṁ (pts)
‘dukkaraṁ sāmaññaṁ dukkaraṁ brahmaññan’ti.
brahmaññanti → brahmaññan ti (pts)

Sakkā ca panetaṁ abhavissa kātuṁ gahapatinā vā gahapatiputtena vā antamaso kumbhadāsiyāpi:
panetaṁ → pan etaṁ (pts) | gahapatiputtena → gahapati-puttena (pts) | kumbhadāsiyāpi → kumbha-dāsiyā pi (pts)
‘handāhaṁ sākabhakkho vā homi, sāmākabhakkho vā …pe… vanamūlaphalāhāro yāpemi pavattaphalabhojī’ti.
sāmākabhakkho vā → (bj) | pavattaphalabhojīti → pavittaphalabhojīti (bj) | vā → (sya-all, pts) | sākabhakkho → sāka-bhakkho (pts) | sāmākabhakkho vā → sāmāka-bhakkho (pts) | vanamūlaphalāhāro → vana-mūla-phalāhāro (pts) | pavattaphalabhojīti → pavatta-phalabhojī ti (pts)

Yasmā ca kho, kassapa, aññatreva imāya mattāya aññatra iminā tapopakkamena sāmaññaṁ vā hoti brahmaññaṁ vā dukkaraṁ sudukkaraṁ, tasmā etaṁ kallaṁ vacanāya:
imāya → imāya ca (sya-all) | iminā → iminā ca (sya-all) | aññatreva → aññatr eva (pts) | tapopakkamena → tapo-pakkamena (pts)
‘dukkaraṁ sāmaññaṁ dukkaraṁ brahmaññan’ti.
brahmaññanti → brahmaññan ti (pts)
Yato kho, kassapa, bhikkhu averaṁ abyāpajjaṁ mettacittaṁ bhāveti, āsavānañca khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati.
abyāpajjaṁ → abyāpajjhaṁ (sya-all, pts) | anāsavaṁ cetovimuttiṁ → anāsavañcetovimuttiṁ (th) | diṭṭheva → diṭṭhe va (th) | abyāpajjaṁ mettacittaṁ → avyāpajjhaṁ metta-cittaṁ (pts) | āsavānañca → āsavānañ ca (pts) | cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva → ceto-vimuttiṁ paññā-vimuttiṁ diṭṭhe va (pts)
Ayaṁ vuccati, kassapa, bhikkhu samaṇo itipi brāhmaṇo itipi.
itipi → iti pi (pts)

Sāṇāni cepi, kassapa, dhāreti, masāṇānipi dhāreti …pe… sāyatatiyakampi udakorohanānuyogamanuyutto viharati.
sāyatatiyakampi → sāyaṁtatiyakaṁpi (sya-all) | cepi → ce pi (pts) | masāṇānipi → masāṇāni pi (pts) | sāyatatiyakampi udakorohanānuyogamanuyutto → sāya-tatiyakam pi udakorohanānuyogam anuyutto (pts)
Imāya ca, kassapa, mattāya iminā tapopakkamena sāmaññaṁ vā abhavissa brahmaññaṁ vā dukkaraṁ sudukkaraṁ, netaṁ abhavissa kallaṁ vacanāya:
iminā → iminā ca (sya-all) | tapopakkamena → tapo-pakkamena (pts) | netaṁ → n etaṁ (pts)
‘dukkaraṁ sāmaññaṁ dukkaraṁ brahmaññan’ti.
brahmaññanti → brahmaññan ti (pts)

Sakkā ca panetaṁ abhavissa kātuṁ gahapatinā vā gahapatiputtena vā antamaso kumbhadāsiyāpi:
panetaṁ → pan etaṁ (pts) | gahapatiputtena → gahapati-puttena (pts) | kumbhadāsiyāpi → kumbha-dāsiyā pi (pts)
‘handāhaṁ sāṇānipi dhāremi, masāṇānipi dhāremi …pe… sāyatatiyakampi udakorohanānuyogamanuyutto viharāmī’ti.
sāyatatiyakampi → sāyaṁtatiyakaṁpi (sya-all) | sāyatatiyakampi udakorohanānuyogamanuyutto → sāyatatiyakam pi udakorohanānuyogam anuyogo (pts) | sāṇānipi → sāṇāni pi (pts) | masāṇānipi → masāṇāni pi (pts) | sāyatatiyakampi udakorohanānuyogamanuyutto → sāya-tatiyakam pi udakorohanānuyogam anuyogo (pts)

Yasmā ca kho, kassapa, aññatreva imāya mattāya aññatra iminā tapopakkamena sāmaññaṁ vā hoti brahmaññaṁ vā dukkaraṁ sudukkaraṁ, tasmā etaṁ kallaṁ vacanāya:
imāya → imāya ca (sya-all) | iminā → iminā ca (sya-all) | aññatreva → aññatr eva (pts) | tapopakkamena → tapo-pakkamena (pts)
‘dukkaraṁ sāmaññaṁ dukkaraṁ brahmaññan’ti.
brahmaññanti → brahmaññan ti (pts)
Yato kho, kassapa, bhikkhu averaṁ abyāpajjaṁ mettacittaṁ bhāveti, āsavānañca khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati.
abyāpajjaṁ → abyāpajjhaṁ (sya-all, pts) | anāsavaṁ cetovimuttiṁ → anāsavañcetovimuttiṁ (th) | diṭṭheva → diṭṭhe va (th) | abyāpajjaṁ mettacittaṁ → avyāpajjhaṁ metta-cittaṁ (pts) | āsavānañca → āsavānañ ca (pts) | cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva → ceto-vimuttiṁ paññā-vimuttiṁ diṭṭhe va (pts)
Ayaṁ vuccati, kassapa, bhikkhu samaṇo itipi brāhmaṇo itipī”ti.
itipi → iti pi (pts) | itipīti → iti pīti (pts)

Evaṁ vutte, acelo kassapo bhagavantaṁ etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)
When he had spoken, Kassapa said to the Buddha,
“dujjāno, bho gotama, samaṇo, dujjāno brāhmaṇo”ti.
brāhmaṇoti → brāhmaṇo ti (pts)
“It’s hard, worthy Gotama, to know a true ascetic or a true brahmin.”

“Pakati kho esā, kassapa, lokasmiṁ ‘dujjāno samaṇo dujjāno brāhmaṇo’ti.
brāhmaṇoti → brāhmaṇo ti (pts)
“It’s typical in this world to think that it’s hard to know a true ascetic or brahmin.
Acelako cepi, kassapa, hoti, muttācāro, hatthāpalekhano …pe… iti evarūpaṁ addhamāsikampi pariyāyabhattabhojanānuyogamanuyutto viharati.
muttācāro hatthāpalekhano → (bj) | hatthāpalekhano → hatthāvalekhano (sya-all) | addhamāsikampi → addhamāsikaṁpi (th) | cepi → ce pi (pts) | addhamāsikampi pariyāyabhattabhojanānuyogamanuyutto → addhamāsikam pi pariyāya-bhatta-bhojanānuyogam anuyutto (pts)
But someone might practice all those forms of mortification.
Imāya ca, kassapa, mattāya iminā tapopakkamena samaṇo vā abhavissa brāhmaṇo vā dujjāno sudujjāno, netaṁ abhavissa kallaṁ vacanāya:
ca → (bj) | iminā → iminā ca (sya-all) | tapopakkamena → tapo-pakkamena (pts) | netaṁ → n etaṁ (pts)
And if it was only by just that much, only by that course of fervent mortification that it was so very hard to know a true ascetic or brahmin, it wouldn’t be appropriate to say that
‘dujjāno samaṇo dujjāno brāhmaṇo’ti.
brāhmaṇoti → brāhmaṇo ti (pts)
it’s hard to know a true ascetic or brahmin.

Sakkā ca paneso abhavissa ñātuṁ gahapatinā vā gahapatiputtena vā antamaso kumbhadāsiyāpi:
paneso → panetaṁ (sya-all) | ñātuṁ → SS kātuṁ. (pts note) | kumbhadāsiyāpi → kumbha dāsiyāpi (bjt) | paneso → pan eso (pts) | gahapatiputtena → gahapati-puttena (pts) | kumbhadāsiyāpi → kumbha-dāsiyā pi (pts)
For it would be quite possible for a householder or a householder’s child—or even the bonded maid who carries the water-jar—
‘ayaṁ acelako hoti, muttācāro, hatthāpalekhano …pe… iti evarūpaṁ addhamāsikampi pariyāyabhattabhojanānuyogamanuyutto viharatī’ti.
hatthāpalekhano → (bj); hatthāvalekhano (sya-all) | ayaṁ acelako hoti → ayaṁpi acelo (sya-all) | hoti → (pts) | acelako → BB add hoti. (pts note) | addhamāsikampi → addhamāsikaṁpi (th) | addhamāsikampi pariyāyabhattabhojanānuyogamanuyutto → addha-māsikam pi pariyāya-bhatta-bhojanānuyogam anuyutto (pts)
to know that someone is practicing all those forms of mortification.

Yasmā ca kho, kassapa, aññatreva imāya mattāya aññatra iminā tapopakkamena samaṇo vā hoti brāhmaṇo vā dujjāno sudujjāno, tasmā etaṁ kallaṁ vacanāya:
imāya → imāya ca (sya-all) | iminā → iminā ca (sya-all) | aññatreva → aññatr eva (pts) | tapopakkamena → tapo-pakkamena (pts)
It’s because there’s something other than just that much, something other than that course of fervent mortification that it’s so very hard to know a true ascetic or brahmin. And that’s why it is appropriate to say that
‘dujjāno samaṇo dujjāno brāhmaṇo’ti.
brāhmaṇoti → brāhmaṇo ti (pts)
it’s hard to know a true ascetic or brahmin.
Yato kho, kassapa, bhikkhu averaṁ abyāpajjaṁ mettacittaṁ bhāveti, āsavānañca khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati.
Yato kho → yato ca kho (bj, mr) | yato → yato ca (bj) | abyāpajjaṁ → abyāpajjhaṁ (sya-all, pts) | kho → yato ca kho (cck: ka.) | anāsavaṁ cetovimuttiṁ → anāsavañcetovimuttiṁ (th) | diṭṭheva → diṭṭhe va (th) | abyāpajjaṁ mettacittaṁ → avyāpajjhaṁ metta-cittaṁ (pts) | āsavānañca → āsavānañ ca (pts) | cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva → ceto-vimuttiṁ paññā-vimuttiṁ diṭṭhe va (pts)
Take a mendicant who develops a heart of love, free of enmity and ill will. And they realize the undefiled freedom of heart and freedom by wisdom, and live having realized it with their own insight in this very life due to the ending of defilements.
Ayaṁ vuccati, kassapa, bhikkhu samaṇo itipi brāhmaṇo itipi.
itipi → itipīti (bj) | itipi → iti pi (pts)
When they achieve this, they’re a mendicant who is called a ‘true ascetic’ and also ‘a true brahmin’.”

Sākabhakkho cepi, kassapa, hoti sāmākabhakkho …pe… vanamūlaphalāhāro yāpeti pavattaphalabhojī.
sāmākabhakkho → sāmākabhakkho cepi kassapa hoti (bj) | sākabhakkho cepi → sāka-bhakkho ce pi (pts) | sāmākabhakkho → sāmāka-bhakkho (pts) | vanamūlaphalāhāro → vana-mūla-phalāhāro (pts) | pavattaphalabhojī → pavatta-phalabhojī (pts)
Imāya ca, kassapa, mattāya iminā tapopakkamena samaṇo vā abhavissa brāhmaṇo vā dujjāno sudujjāno, netaṁ abhavissa kallaṁ vacanāya:
iminā → iminā ca (sya-all) | tapopakkamena → tapo-pakkamena (pts) | netaṁ → n etaṁ (pts)
‘dujjāno samaṇo dujjāno brāhmaṇo’ti.
brāhmaṇoti → brāhmaṇo ti (pts)

Sakkā ca paneso abhavissa ñātuṁ gahapatinā vā gahapatiputtena vā antamaso kumbhadāsiyāpi:
kumbhadāsiyāpi → kumbhadasiyā pi (pts) | paneso → pan eso (pts) | gahapatiputtena → gahapati-puttena (pts) | kumbhadāsiyāpi → kumbha-dasiyā pi (pts)
‘ayaṁ sākabhakkho vā hoti sāmākabhakkho …pe… vanamūlaphalāhāro yāpeti pavattaphalabhojī’ti.
sāmākabhakkho → sāmākabhakkho vā (bj) | vā hoti sāmākabhakkho → sāmāka bhakkho (pts) | sākabhakkho vā hoti sāmākabhakkho → sāka-bhakkho sāmāka bhakkho (pts) | vanamūlaphalāhāro → vana-mūla-phalāhāro (pts) | pavattaphalabhojīti → pavatta-phalabhojī ti (pts)

Yasmā ca kho, kassapa, aññatreva imāya mattāya aññatra iminā tapopakkamena samaṇo vā hoti brāhmaṇo vā dujjāno sudujjāno, tasmā etaṁ kallaṁ vacanāya:
imāya → imāya ca (sya-all) | iminā → iminā ca (sya-all) | aññatreva → aññatr eva (pts) | tapopakkamena → tapo-pakkamena (pts)
‘dujjāno samaṇo dujjāno brāhmaṇo’ti.
brāhmaṇoti → brāhmaṇo ti (pts)
Yato kho, kassapa, bhikkhu averaṁ abyāpajjaṁ mettacittaṁ bhāveti, āsavānañca khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati.
yato → yato ca (sya-all) | abyāpajjaṁ → abyāpajjhaṁ (sya-all, pts) | anāsavaṁ cetovimuttiṁ → anāsavañcetovimuttiṁ (th) | diṭṭheva → diṭṭhe va (th) | abyāpajjaṁ mettacittaṁ → avyāpajjhaṁ metta-cittaṁ (pts) | āsavānañca → āsavānañ ca (pts) | anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva → anāsavam ceto-vimuttiṁ paññā-vimuttiṁ diṭṭhe va (pts)
Ayaṁ vuccati, kassapa, bhikkhu samaṇo itipi brāhmaṇo itipi.
itipi → iti pi (pts)

Sāṇāni cepi, kassapa, dhāreti, masāṇānipi dhāreti …pe… sāyatatiyakampi udakorohanānuyogamanuyutto viharati.
sāyatatiyakampi → sāyaṁtatiyakaṁpi (sya-all) | cepi → ce pi (pts) | masāṇānipi → masāṇāni pi (pts) | sāyatatiyakampi udakorohanānuyogamanuyutto → sāyatatiyakam pi udakorohanānuyogam anuyutto (pts)
Imāya ca, kassapa, mattāya iminā tapopakkamena samaṇo vā abhavissa brāhmaṇo vā dujjāno sudujjāno, netaṁ abhavissa kallaṁ vacanāya:
iminā → iminā ca (sya-all) | abhavissa → BB Samaṇo vā abhavissa Brahmaṇo vā. (pts note) | tapopakkamena → tapo-pakkamena (pts) | netaṁ → n etam (pts)
‘dujjāno samaṇo dujjāno brāhmaṇo’ti.
brāhmaṇoti → brāhmaṇo ti (pts)

Sakkā ca paneso abhavissa ñātuṁ gahapatinā vā gahapatiputtena vā antamaso kumbhadāsiyāpi:
ca → All MSS. omit here. (pts note) | paneso → pan eso (pts) | gahapatiputtena → gahapati-puttena (pts) | kumbhadāsiyāpi → kumbhadāsiyā pi (pts)
‘ayaṁ sāṇānipi dhāreti, masāṇānipi dhāreti …pe… sāyatatiyakampi udakorohanānuyogamanuyutto viharatī’ti.
sāyatatiyakampi → sāyaṁtatiyakaṁpi (sya-all) | sāṇānipi → sāṇāni pi (pts) | masāṇānipi → masāṇāni pi (pts) | sāyatatiyakampi udakorohanānuyogamanuyutto → sāya-tatiyakam pi udakorohanānuyogam anuyutto (pts)

Yasmā ca kho, kassapa, aññatreva imāya mattāya aññatra iminā tapopakkamena samaṇo vā hoti brāhmaṇo vā dujjāno sudujjāno, tasmā etaṁ kallaṁ vacanāya:
imāya → imāya ca (sya-all) | iminā → iminā ca (sya-all) | aññatreva → aññatr eva (pts) | tapopakkamena → tapo-pakkamena (pts)
‘dujjāno samaṇo dujjāno brāhmaṇo’ti.
brāhmaṇoti → brāhmaṇo ti (pts)
Yato kho, kassapa, bhikkhu averaṁ abyāpajjaṁ mettacittaṁ bhāveti, āsavānañca khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati.
yato → yato ca (sya-all) | abyāpajjaṁ → abyāpajjhaṁ (sya-all, pts) | anāsavaṁ cetovimuttiṁ → anāsavañcetovimuttiṁ (th) | diṭṭheva → diṭṭhe va (th) | abyāpajjaṁ mettacittaṁ → avyāpajjhaṁ metta-cittaṁ (pts) | āsavānañca → āsavānañ ca (pts) | cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva → ceto-vimuttiṁ paññā-vimuttiṁ diṭṭhe va (pts)
Ayaṁ vuccati, kassapa, bhikkhu samaṇo itipi brāhmaṇo itipī”ti.
itipi → iti pi (pts) | itipīti → iti pīti (pts)

5. Sīlasamādhipaññāsampadā5. The Accomplishment of Ethics, Mind, and Wisdom

Evaṁ vutte, acelo kassapo bhagavantaṁ etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)
When he had spoken, Kassapa said to the Buddha,
“katamā pana sā, bho gotama, sīlasampadā, katamā cittasampadā, katamā paññāsampadā”ti?
paññāsampadāti → paññāsampadā ti (bjt) | sīlasampadā → sīla-sampadā (pts) | cittasampadā → citta-sampadā (pts) | paññāsampadāti → paññā-sampadā ti (pts)
“But worthy Gotama, what is that accomplishment in ethics, in mind, and in wisdom?”

“Idha, kassapa, tathāgato loke uppajjati arahaṁ, sammāsambuddho …pe…
sammāsambuddho → (bj) | pe → D. ii. 40-42. (pts note) | + → yathā anucchedesu evaṁ vitthāretabbaṁ (my)
“It’s when a Realized One arises in the world, perfected, a fully awakened Buddha …
bhayadassāvī samādāya sikkhati sikkhāpadesu, kāyakammavacīkammena samannāgato kusalena parisuddhājīvo sīlasampanno indriyesu guttadvāro satisampajaññena samannāgato santuṭṭho.
bhayadassāvī → bhaya-dassāvī (pts) | sikkhāpadesu kāyakammavacīkammena → sikkhā-padesu kāyakamma vacī-kammena (pts) | sīlasampanno → sīla-sampanno (pts) | guttadvāro satisampajaññena → gutta-dvāro sati-sampajaññena (pts)
Seeing danger in the slightest fault, a mendicant keeps the rules they’ve undertaken. They act skillfully by body and speech. They’re purified in livelihood and accomplished in ethical conduct. They guard the sense doors, have mindfulness and situational awareness, and are content.

Kathañca, kassapa, bhikkhu sīlasampanno hoti?
kathañca → kathañ ca (pts) | sīlasampanno → sīla-sampanno (pts)
And how is a mendicant accomplished in ethics?
Idha, kassapa, bhikkhu pāṇātipātaṁ pahāya pāṇātipātā paṭivirato hoti nihitadaṇḍo nihitasattho lajjī dayāpanno, sabbapāṇabhūtahitānukampī viharati.
nihitadaṇḍo nihitasattho → nihita-daṇḍo nihita-sattho (pts) | sabbapāṇabhūtahitānukampī → sabbapāṇabhūta-hitānukampī (pts)
It’s when a mendicant gives up killing living creatures, renouncing the rod and the sword. They’re scrupulous and kind, living full of sympathy for all living beings.
Idampissa hoti sīlasampadāya …pe…
Sāmañña-phale → D. ii. 43-61 inclusive. (pts note) | + → yathā sāmaññaphale evaṁ vitthāretabbaṁ (bjt) | idampissa → idaṁpissa (th) | idampissa → idam pi ssa (pts) | sīlasampadāya → sīla-sampadāya yathā sāmañña-phale evaṁ vitthāretabbaṁ (pts)
This pertains to their accomplishment in ethics. …

Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpāya tiracchānavijjāya micchājīvena jīvitaṁ kappenti.
jīvitaṁ → jīvikaṁ (bj, pts) | yathā → yathā yāva anucchedesu yathā (cck) | paneke → pan eke (pts) | samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni → samaṇa-brāhmaṇā saddhā-deyyāni (pts) | evarūpāya tiracchānavijjāya micchājīvena jīvitaṁ → eva-rūpāya tiracchāna-vijjāya micchā-jīvena jīvikaṁ (pts)
There are some ascetics and brahmins who, while enjoying food given in faith, still earn a living by low lore, by wrong livelihood. …
Seyyathidaṁ—santikammaṁ paṇidhikammaṁ …pe… osadhīnaṁ patimokkho
paṇidhikammaṁ → (bj) | patimokkho → paṭimokkho (bj, pts) | pe → D. ii. 62. (pts note) | + → yathā anucchede (my)
iti vā iti evarūpāya tiracchānavijjāya micchājīvā paṭivirato hoti.
micchājīvā → micchā-jīvā (pts)
They refrain from such low lore, such wrong livelihood.
Idampissa hoti sīlasampadāya.
idampissa → idamassa (bj, pts) | idampissa → idam assa (pts) | sīlasampadāya → sīla sampadāya (pts)
This pertains to their accomplishment in ethics.

Sa kho so, kassapa, bhikkhu evaṁ sīlasampanno na kutoci bhayaṁ samanupassati, yadidaṁ sīlasaṁvarato.
Sa kho so → ayaṁ kho (mr) | so → ayaṁ kho (cck: ka.) | sīlasampanno → sīla-sampanno (pts) | yadidaṁ sīlasaṁvarato → yad idam sīla-saṁvarato (pts)
A mendicant thus accomplished in ethics sees no danger in any quarter in regards to their ethical restraint.
Seyyathāpi, kassapa, rājā khattiyo muddhāvasitto nihatapaccāmitto na kutoci bhayaṁ samanupassati, yadidaṁ paccatthikato;
nihatapaccāmitto → nihitapaccāmitto (pts) | paccatthikato → BB paccattikato (and so at D. ii. 63). (pts note) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | yadidaṁ → yad idaṁ (pts)
It’s like a king who has defeated his enemies. He sees no danger from his foes in any quarter.
evameva kho, kassapa, bhikkhu evaṁ sīlasampanno na kutoci bhayaṁ samanupassati, yadidaṁ sīlasaṁvarato.
evameva → evam eva (pts) | yadidaṁ sīlasaṁvarato → yad idaṁ sīla-saṁvarato (pts)
In the same way, a mendicant thus accomplished in ethics sees no danger in any quarter in regards to their ethical restraint.
So iminā ariyena sīlakkhandhena samannāgato ajjhattaṁ anavajjasukhaṁ paṭisaṁvedeti.
sīlakkhandhena → sīla-kkhandhena (pts) | anavajjasukhaṁ → anavajja-sukhaṁ (pts)
When they have this spectrum of noble ethics, they experience a blameless happiness inside themselves.
Evaṁ kho, kassapa, bhikkhu sīlasampanno hoti.
kho → (sya-all) | sīlasampanno → sīla-sampanno (pts)
That’s how a mendicant is accomplished in ethics.
Ayaṁ kho, kassapa, sīlasampadā …pe…
kho → kho sā (sya-all, pts) | sā → BB omit. (pts note) | pe → D. ii. 64. (pts note) | pe → spelled out in full (bjt)
This, Kassapa, is that accomplishment in ethics. …
paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
pe → D. ii. 64-75. (pts note)
They enter and remain in the first absorption …
Idampissa hoti cittasampadāya …pe…
idampissa hoti cittasampadāya → (bj) | pe → D. ii. 77-79. (pts note) | idampissa → idaṁpissa (th)
This pertains to their accomplishment in mind. …
dutiyaṁ jhānaṁ …
dutiyaṁ jhānaṁ → tatiyajjhānaṁ (pts)
They enter and remain in the second absorption …
tatiyaṁ jhānaṁ …
pe → D. ii. 79-81. (pts note)
third absorption …
catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
catutthaṁ jhānaṁ → catutthajjhānaṁ (pts)
fourth absorption.
Idampissa hoti cittasampadāya.
pe → D. ii. 81,82. (pts note) | idampissa → idam pi ssa (pts) | cittasampadāya → citta-sampadāya (pts)
This pertains to their accomplishment in mind.
Ayaṁ kho, kassapa, cittasampadā.
kho → kho sā (bj, pts)
This, Kassapa, is that accomplishment in mind.

So evaṁ samāhite citte …pe…
so evaṁ samāhite citte → (sya-all) | citte → BB . . . pa . . . abhinīharati abhininnāmeti . . . pa . . . idam assa hoti paññā-sampadāya. (pts note) | pe → spelled out in full (pts)
When their mind is immersed like this,
ñāṇadassanāya cittaṁ abhinīharati abhininnāmeti …
ñāṇadassanāya → ñāṇa-dassanāya (pts)
they project it and extend it toward knowledge and vision …
idampissa hoti paññāsampadāya …pe…
pe → D. ii. 85-98. (pts note) | idampissa → idamassa (bjt) | idampissa → idaṁpissa (th) | pe → spelled out in full (pts)
This pertains to their accomplishment in wisdom. …
nāparaṁ itthattāyāti pajānāti.They understand: ‘… there is nothing further for this place.’ Idampissa hoti paññāsampadāya.
idampissa → idaṁpissa (th) | idampissa → idam pi ssa (pts) | paññāsampadāya → paññā-sampadāya (pts)
This pertains to their accomplishment in wisdom.
Ayaṁ kho, kassapa, paññāsampadā.
kho → kho sā (bj, pts) | paññāsampadā → pañañāsampadā (sya-all) | paññāsampadā → paññā-sampadā (pts)
This, Kassapa, is that accomplishment in wisdom.

Imāya ca, kassapa, sīlasampadāya cittasampadāya paññāsampadāya aññā sīlasampadā cittasampadā paññāsampadā uttaritarā vā paṇītatarā vā natthi.
sīlasampadāya → sīlasampadāya imāya ca (bj) | cittasampadāya → cittasampadāya imāya ca (bj) | sīlasampadāya cittasampadāya paññāsampadāya → sīla-sampadāya citta-sampadāya paññā-sampadāya (pts) | sīlasampadā cittasampadā → sīla-sampadā citta-sampadā (pts) | natthi → n atthi (pts)
And, Kassapa, there is no accomplishment in ethics, mind, and wisdom that is better or finer than this.

6. Sīhanādakathā6. The Lion’s Roar

Santi, kassapa, eke samaṇabrāhmaṇā sīlavādā.
samaṇabrāhmaṇā sīlavādā → samaṇa-brāhmaṇā sīla-vādā (pts)
There are, Kassapa, some ascetics and brahmins who teach ethics.
Te anekapariyāyena sīlassa vaṇṇaṁ bhāsanti.
sīlassa vaṇṇaṁ → sīlavaṇṇaṁ (sya-all) | anekapariyāyena → aneka-pariyāyena (pts)
They praise ethical conduct in many ways.
Yāvatā, kassapa, ariyaṁ paramaṁ sīlaṁ, nāhaṁ tattha attano samasamaṁ samanupassāmi, kuto bhiyyo.
bhiyyo → bhīyyo (pts) | bhīyyo → BB bhiyyo, and below. (pts note) | ariyaṁ → ariyam (pts) | samasamaṁ → sama-samaṁ (pts)
But as far as the highest noble ethics goes, I don’t see anyone who’s my equal, still less my superior.
Atha kho ahameva tattha bhiyyo, yadidaṁ adhisīlaṁ.
bhiyyo → bhīyyo (pts) | kho → SS omit atha kho, but all give it below. (pts note) | atha kho → athakho (th) | ahameva → aham eva (pts)
Rather, I am the one who is superior when it comes to the higher ethics.

Santi, kassapa, eke samaṇabrāhmaṇā tapojigucchāvādā.
tapojigucchāvādā → tapojigucchavādā (sya-all) | samaṇabrāhmaṇā tapojigucchāvādā → samaṇa-brāhmaṇā tapo-jigucchāvādā (pts)
There are, Kassapa, some ascetics and brahmins who teach mortification in disgust of sin.
Te anekapariyāyena tapojigucchāya vaṇṇaṁ bhāsanti.
anekapariyāyena tapojigucchāya → aneka-pariyāyena tapo-jigucchāya (pts)
They praise fervent mortification in disgust of sin in many ways.
Yāvatā, kassapa, ariyā paramā tapojigucchā, nāhaṁ tattha attano samasamaṁ samanupassāmi, kuto bhiyyo.
bhiyyo → bhīyyo (pts) | tapojigucchā → tapo-jigucchā (pts) | samasamaṁ → sama-samaṁ (pts)
But as far as the highest noble fervent mortification in disgust of sin goes, I don’t see anyone who’s my equal, still less my superior.
Atha kho ahameva tattha bhiyyo, yadidaṁ adhijegucchaṁ.
bhiyyo → bhīyyo (pts) | atha kho → athakho (th) | ahameva → aham eva (pts)
Rather, I am the one who is superior when it comes to the higher disgust of sin.

Santi, kassapa, eke samaṇabrāhmaṇā paññāvādā.
samaṇabrāhmaṇā paññāvādā → samaṇa-brāhmaṇā paññā-vādā (pts)
There are, Kassapa, some ascetics and brahmins who teach wisdom.
Te anekapariyāyena paññāya vaṇṇaṁ bhāsanti.
anekapariyāyena → aneka-pariyāyena (pts)
They praise wisdom in many ways.
Yāvatā, kassapa, ariyā paramā paññā, nāhaṁ tattha attano samasamaṁ samanupassāmi, kuto bhiyyo.
bhiyyo → bhīyyo (pts)
But as far as the highest noble wisdom goes, I don’t see anyone who’s my equal, still less my superior.
Atha kho ahameva tattha bhiyyo, yadidaṁ adhipaññaṁ.
adhipaññaṁ → adhipaññā (bj, sya-all) | bhiyyo yadidaṁ adhipaññaṁ → bhīyyo yadidam adhipaññā (pts) | adhipaññā → SS paññāya; BB paññaṁ. (pts note) | atha kho → athakho (th) | ahameva → aham eva (pts)
Rather, I am the one who is superior when it comes to the higher wisdom.

Santi, kassapa, eke samaṇabrāhmaṇā vimuttivādā.
samaṇabrāhmaṇā vimuttivādā → samaṇa-brāhmaṇā vimutti-vādā (pts)
There are, Kassapa, some ascetics and brahmins who teach freedom.
Te anekapariyāyena vimuttiyā vaṇṇaṁ bhāsanti.
anekapariyāyena → aneka-pariyāyena (pts)
They praise freedom in many ways.
Yāvatā, kassapa, ariyā paramā vimutti, nāhaṁ tattha attano samasamaṁ samanupassāmi, kuto bhiyyo.
bhiyyo → bhīyyo (pts)
But as far as the highest noble freedom goes, I don’t see anyone who’s my equal, still less my superior.
Atha kho ahameva tattha bhiyyo, yadidaṁ adhivimutti.
adhivimutti → adhimutti (bj) | bhiyyo yadidaṁ adhivimutti → bhīyyo yadidam adhimutti (pts) | atha kho → athakho (th) | ahameva → aham eva (pts)
Rather, I am the one who is superior when it comes to the higher freedom.

Ṭhānaṁ kho panetaṁ, kassapa, vijjati, yaṁ aññatitthiyā paribbājakā evaṁ vadeyyuṁ:
aññatitthiyā → St adds riyo. (pts note) | panetaṁ → pan etaṁ (pts)
It’s possible that wanderers of other religions might say:
‘sīhanādaṁ kho samaṇo gotamo nadati, tañca kho suññāgāre nadati, no parisāsū’ti.
no → no ca (sya-all) | sīhanādaṁ → sīha-nādaṁ (pts) | tañca → tañ ca (pts)
‘The ascetic Gotama only roars his lion’s roar in an empty hut, not in an assembly.’
Te: ‘mā hevan’tissu vacanīyā.
assu → BB 'ssu. (pts note) | hevantissu → h evan ti assu (pts)
They should be told, ‘Not so!’
‘Sīhanādañca samaṇo gotamo nadati, parisāsu ca nadatī’ti evamassu, kassapa, vacanīyā.
ca → ca nadati no ca suññāgāre (sya-all) | sīhanādañca → sīhanādañ ca (pts) | evamassu → evam assu (pts)
What should be said is this: ‘The ascetic Gotama roars his lion’s roar, and he roars it in the assemblies.’

Ṭhānaṁ kho panetaṁ, kassapa, vijjati, yaṁ aññatitthiyā paribbājakā evaṁ vadeyyuṁ:
panetaṁ → pan etaṁ (pts) | yaṁ aññatitthiyā → yam añña-titthiyā (pts)
It’s possible that wanderers of other religions might say:
‘sīhanādañca samaṇo gotamo nadati, parisāsu ca nadati, no ca kho visārado nadatī’ti.
sīhanādañca → sīhanādaṁ (sya-all) | no → na (pts) | sīhanādañca → sīha-nādañ ca (pts)
‘The ascetic Gotama roars his lion’s roar, and he roars it in the assemblies. But he doesn’t roar it boldly.’
Te: ‘mā hevan’tissu vacanīyā.They should be told, ‘Not so!’ ‘Sīhanādañca samaṇo gotamo nadati, parisāsu ca nadati, visārado ca nadatī’ti evamassu, kassapa, vacanīyā.What should be said is this: ‘The ascetic Gotama roars his lion’s roar, he roars it in the assemblies, and he roars it boldly.’

Ṭhānaṁ kho panetaṁ, kassapa, vijjati, yaṁ aññatitthiyā paribbājakā evaṁ vadeyyuṁ:It’s possible that wanderers of other religions might say: ‘sīhanādañca samaṇo gotamo nadati, parisāsu ca nadati, visārado ca nadati, no ca kho naṁ pañhaṁ pucchanti …pe…
pe → spelled out in full (bjt) | no → na (pts)
‘The ascetic Gotama roars his lion’s roar, he roars it in the assemblies, and he roars it boldly. But they don’t question him. …
pañhañca naṁ pucchanti; no ca kho nesaṁ pañhaṁ puṭṭho byākaroti …pe…
pe → spelled out in full (bjt) | pañhañca → pañhañ ca (pts) | no → na (pts) | nesaṁ → pan etaṁ (pts) | byākaroti → vyākaroti (pts)
Or he doesn’t answer their questions. …
pañhañca nesaṁ puṭṭho byākaroti; no ca kho pañhassa veyyākaraṇena cittaṁ ārādheti …pe…
veyyākaraṇena → byākaraṇena (sya-all) | byākaroti no ca kho → vyākaroti (pts) | pe → spelled out in full (bjt) | pañhañca → pañhañ ca (pts) | byākaroti no → vyākaroti na (pts)
Or his answers are not satisfactory. …
pañhassa ca veyyākaraṇena cittaṁ ārādheti; no ca kho sotabbaṁ maññanti …pe…
veyyākaraṇena → byākaraṇena (sya-all) | pe → spelled out in full (bjt)
Or they don’t think him worth listening to. …
sotabbañcassa maññanti; no ca kho sutvā pasīdanti …pe…
pe → spelled out in full (bjt) | sotabbañcassa maññanti no → na (pts) | + → sutvā assa pasīdanti (pts)
Or they’re not confident after listening. …
sutvā cassa pasīdanti; no ca kho pasannākāraṁ karonti …pe…
kho → kho pasannā (bj, sya-all) | pe → spelled out in full (bjt) | + → tathattāya (bjt) | + → pasannā ca (th) | sutvā cassa pasīdanti no → na (pts) | + → pasannā pasannākārañ ca karonti (pts)
Or they don’t demonstrate their confidence. …
pasannākārañca karonti; no ca kho tathattāya paṭipajjanti …pe…
pasannākārañca → pasannākāraṁ (th) | pasannākārañca karonti no → na (pts)
Or they don’t practice accordingly. …
tathattāya ca paṭipajjanti; no ca kho paṭipannā ārādhentī’ti.
ārādhentīti → All the MSS. are very confused throughout this intricate passage in which they omit all the spaces and pe's. (pts note) | tathattāya → na (pts)
Or they don’t succeed in their practice.’
Te: ‘mā hevan’tissu vacanīyā.
hevantissu → h evan ti ssu (pts)
They should be told, ‘Not so!’
‘Sīhanādañca samaṇo gotamo nadati, parisāsu ca nadati, visārado ca nadati, pañhañca naṁ pucchanti, pañhañca nesaṁ puṭṭho byākaroti, pañhassa ca veyyākaraṇena cittaṁ ārādheti, sotabbañcassa maññanti, sutvā cassa pasīdanti, pasannākārañca karonti, tathattāya ca paṭipajjanti, paṭipannā ca ārādhentī’ti evamassu, kassapa, vacanīyā.
pasannākārañca → pasannā ca pasannākāraṁ (bj, sya-all, pts) | ca → (sya-all) | assa → BB ca (omitting assa), both here and above. (pts note) | pasannākāraṁ → BB for p. c. p. k. have (here and above) pasannākārañ ca karonti. (pts note) | sīhanādañca → sīha-nādañ ca (pts) | pañhañca → pañhañ ca (pts) | byākaroti → vyākaroti (pts) | sotabbañcassa → sotabbañ assa (pts) | evamassu → evam assu (pts)
What should be said is this: ‘The ascetic Gotama roars his lion’s roar; he roars it in the assemblies; he roars it boldly; they question him; he answers their questions; his answers are satisfactory; they think him worth listening to; they’re confident after listening; they demonstrate their confidence; they practice accordingly; and they succeed in their practice.’

7. Titthiyaparivāsakathā7. The Probation For One Previously Ordained

Ekamidāhaṁ, kassapa, samayaṁ rājagahe viharāmi gijjhakūṭe pabbate.
ekamidāhaṁ → ekam idāhaṁ (pts) | gijjhakūṭe → gijjha-kūṭe (pts)
Kassapa, this one time I was staying near Rājagaha, on the Vulture’s Peak Mountain.
Tatra maṁ aññataro tapabrahmacārī nigrodho nāma adhijegucche pañhaṁ apucchi.
apucchi → pucchi (bj, sya-all, pts) | tapabrahmacārī → te sabrahmacārī (sya-all); tapasabrahmacārī (pts) | nāma → nāma paribbājako (sya-all) | pucchi → BB apucchi. (The whole dialogue is given in D. xxv. See also Sum. 45). (pts note) | tapabrahmacārī → tapasa-brahmacārī (pts)
There a certain fervent celibate named Nigrodha asked me about the higher disgust of sin.
Tassāhaṁ adhijegucche pañhaṁ puṭṭho byākāsiṁ.
byākāsiṁ → vyākāsiṁ (pts)
I answered his question.
Byākate ca pana me attamano ahosi paraṁ viya mattāyā”ti.
byākate → byākato (bj) | byākate → vyākate (pts)
He was extremely happy with my answer.”

“Ko hi, bhante, bhagavato dhammaṁ sutvā na attamano assa paraṁ viya mattāya?
paraṁ → SS na attamano aparam. (pts note)
“Sir, who wouldn’t be extremely happy after hearing the Buddha’s teaching?
Ahampi hi, bhante, bhagavato dhammaṁ sutvā attamano paraṁ viya mattāya.
hi → (bj) | ahampi hi → ahaṁpi (sya-all, pts) | pi → BB add hi. (pts note) | ahampi hi → aham pi (pts)
For I too am extremely happy after hearing the Buddha’s teaching!
Abhikkantaṁ, bhante, abhikkantaṁ, bhante.Excellent, sir! Excellent! Seyyathāpi, bhante, nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṁ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṁ dhāreyya: ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti; evamevaṁ bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito.
pakāsito → desito (sya-all) | dakkhantīti evamevaṁ → dakkhintīti evam evaṁ (pts) | dakkhintīti → BB dakkhanti. (pts note) | evaṁ → BB eva. (pts note) | evamevaṁ → evameva (bjt, th) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | telapajjotaṁ → tela-pajjotaṁ (pts) | anekapariyāyena → aneka-pariyāyena (pts)
As if he were righting the overturned, or revealing the hidden, or pointing out the path to the lost, or lighting a lamp in the dark so people with clear eyes can see what’s there, so too the Buddha has made the teaching clear in many ways.
Esāhaṁ, bhante, bhagavantaṁ saraṇaṁ gacchāmi, dhammañca bhikkhusaṅghañca.
bhikkhusaṅghañca → bhikkhusaṁghañca (ms2005) | dhammañca bhikkhusaṅghañca → dhammañ ca bhikkhu-saṁghañ ca (pts)
I go for refuge to the Buddha, to the teaching, and to the mendicant Saṅgha.
Labheyyāhaṁ, bhante, bhagavato santike pabbajjaṁ, labheyyaṁ upasampadan”ti.
upasampadanti → upasampadan ti (pts)
Sir, may I receive the going forth, the ordination in the Buddha’s presence?”

“Yo kho, kassapa, aññatitthiyapubbo imasmiṁ dhammavinaye ākaṅkhati pabbajjaṁ, ākaṅkhati upasampadaṁ, so cattāro māse parivasati, catunnaṁ māsānaṁ accayena āraddhacittā bhikkhū pabbājenti, upasampādenti bhikkhubhāvāya.
āraddhacittā → āraddhacitta (pts) | Yo → SS Ye. (pts note) | añña-titthiya-pubbo → Sct pubbe. (pts note) | pabbajjaṁ → -8 Scd omit. (pts note) | āraddha-citta → S. xii. 17.17 adds parivuṭṭha-parivāsaṁ (read -vāsā). M.PṢ. p. 59 and M. i. 391 as here. (pts note) | + → taṁ (bjt) | dhammavinaye → dhamma-vinaye (pts) | bhikkhubhāvāya → bhikkhu-bhāvāya (pts)
“Kassapa, if someone formerly ordained in another sect wishes to take the going forth, the ordination in this teaching and training, they must spend four months on probation. When four months have passed, if the mendicants are satisfied, they’ll give the going forth, the ordination into monkhood.
Api ca mettha puggalavemattatā viditā”ti.
api ca → apica (th) | mettha puggalavemattatā viditāti → m ettha puggala-vemattatā viditā ti (pts)
However, I have recognized individual differences in this matter.”

“Sace, bhante, aññatitthiyapubbā imasmiṁ dhammavinaye ākaṅkhanti pabbajjaṁ, ākaṅkhanti upasampadaṁ, cattāro māse parivasanti, catunnaṁ māsānaṁ accayena āraddhacittā bhikkhū pabbājenti, upasampādenti bhikkhubhāvāya. Ahaṁ cattāri vassāni parivasissāmi, catunnaṁ vassānaṁ accayena āraddhacittā bhikkhū pabbājentu, upasampādentu bhikkhubhāvāyā”ti.
ākaṅkhanti → ākaṅkhantā (bj, pts); ākaṅkhati (sya-all) | aññatitthiyapubbā → aññatitthiyapubbo (sya-all) | parivasanti → parivasati (sya-all) | pabbājentu upasampādentu → pabbājenti upasampādenti (sya-all) | pabbajjaṁ → -10 SS omit. (pts note) | ākaṅkhantā → BB ākaṅkhanti twice. (pts note) | + → taṁ (bjt) | + → maṁ (bjt) | aññatitthiyapubbā → añña-titthiya-pubbā (pts) | āraddhacittā → āraddha-cittā (pts) | bhikkhubhāvāyāti → bhikkhu-bhāvāyāti (pts)
“Sir, if four months probation are required in such a case, I’ll spend four years on probation. When four years have passed, if the mendicants are satisfied, let them give me the going forth, the ordination into monkhood.”

Alattha kho acelo kassapo bhagavato santike pabbajjaṁ, alattha upasampadaṁ.
alattha upasampadaṁ → alatthūpasampadaṁ (bj, pts) | alatthūpasampadaṁ → BB alatth'; upa- . . . acir'; upa- (Childers, Trenckner, and Feer alattha). (pts note)
And the naked ascetic Kassapa received the going forth, the ordination in the Buddha’s presence.
Acirūpasampanno kho panāyasmā kassapo eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto na cirasseva—yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti, tadanuttaraṁ—brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi.
vihāsi → viharati (sya-all) | na cirasseva → nacirasseva (th) | diṭṭheva → diṭṭhe va (th) | panāyasmā → pan āyasmā (pts) | cirasseva yassatthāya kulaputtā sammadeva → cirass eva yass atthāya kula-puttā sammad eva (pts) | tadanuttaraṁ brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭheva → tad anuttaraṁ brahma-cariya-pariyosānaṁ diṭṭhe va (pts)
Not long after his ordination, Venerable Kassapa, living alone, withdrawn, diligent, keen, and resolute, soon realized the supreme culmination of the spiritual path in this very life. He lived having achieved with his own insight the goal for which gentlemen rightly go forth from the lay life to homelessness.

“Khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā”ti abbhaññāsi.He understood: “Rebirth is ended; the spiritual journey has been completed; what had to be done has been done; there is nothing further for this place.” Aññataro kho panāyasmā kassapo arahataṁ ahosīti.
aññataro → aññataro ca (bj, pts) | panāyasmā → pan āyasmā (pts)
And Venerable Kassapa became one of the perfected.

Mahāsīhanādasuttaṁ niṭṭhitaṁ aṭṭhamaṁ.
mahāsīhanādasuttaṁ → sīhanādasuttaṁ (bjt)

Listen in MP3: Pali · English (trans. Bhikkhu Sujato)

Principles by the Suttas · Rationale · Glossary