Nadīsotasutta
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ:
vuttañhetaṁ → vuttaṁ hetaṁ (bjt)This was said by the Blessed One, said by the Arahant, so I have heard:
“Seyyathāpi, bhikkhave, puriso nadiyā sotena ovuyheyya piyarūpasātarūpena.
ovuyheyya → ohuhye, D.; ovuyha, P.; oruyha, B. Pa; guyhati, C. (pts note) | piyarūpasātarūpena → piyarūpena s-, P. Pa. (pts note)“Monks, suppose a man were being carried along by the flow of a river, lovely & alluring.
Tamenaṁ cakkhumā puriso tīre ṭhito disvā evaṁ vadeyya:
puriso → pūriso, P. (pts note) | tamenaṁ → tam-enaṁ (pts)And then another man with good eyesight, standing on the bank, on seeing him would say,
‘kiñcāpi kho tvaṁ, ambho purisa, nadiyā sotena ovuyhasi piyarūpasātarūpena, atthi cettha heṭṭhā rahado saūmi sāvaṭṭo sagaho sarakkhaso yaṁ tvaṁ, ambho purisa, rahadaṁ pāpuṇitvā maraṇaṁ vā nigacchasi maraṇamattaṁ vā dukkhan’ti.
rahadaṁ → (bj, pts) | saūmi → saūmī (sya-all); saummi (pts) | ambho → abbho, B. (pts note) | purisa → pūrisa, P. Pa. (pts note) | ovuyhasi → ovuyhati, M.; vuyhasi, C.; ovuyha, D. E. (pts note) | piyarūpasātarūpena → -sātarupaṁmana, B.; -rūpaṁpana, C.; piyarūpena s-, P. Pa, E. D. (pts note) | rahado → dahado, M. (pts note) | saummi → saūmi, M.; caūmi, D. E. (pts note) | ambho → abbho, B. (pts note) | pāpuṇitvā → pāpuṇetva, P. Pa.; rahadaṁ pāpuṇetvā, E., with n D. (pts note) | maraṇaṁ → mār-, P. Pa. (pts note) | nigacchasi → nigacchati, C. (pts note) | vā → Om. B. (pts note) | dukkhanti → dukkhan-ti (pts)‘My good man, even though you are being carried along by the flow of a river, lovely & alluring,
further down from here is a pool with waves & whirlpools, with seizers & demons.
On reaching that pool you will suffer death or death-like pain.’
Atha kho so, bhikkhave, puriso tassa purisassa saddaṁ sutvā hatthehi ca pādehi ca paṭisotaṁ vāyameyya.
ca → Om. D. E. (pts note) | vāyameyya → yāpeyya, C. (pts note)Then the first man, on hearing the words of the second man,
would make an effort with his hands & feet to go against the flow.
Upamā kho me ayaṁ, bhikkhave, katā atthassa viññāpanāya.
ayaṁ → ayaṁ me, D. E. (pts note) | viññāpanāya → viññāpanā, B. C. P.; -panāna, Pa. (pts note)“I have given you this simile to illustrate a meaning.
Ayañcettha attho:
Ayañcettha → ayamettha (bj); ayañcevettha (sya-all) | ayañcettha → ayamettha (bj); ayañcevettha (sya-all) | cettha → ayaṁ cevettha (cck: syā.) | cettha → ayaṁ ve cettha, C.; ayaṁñceva, Pa; ayamevattha, D. E. (pts note) | ayañcettha → ayaṁ cettha (my, pts)The meaning is this:
‘nadiyā soto’ti kho, bhikkhave, taṇhāyetaṁ adhivacanaṁ.
sototi → sotenāti (sya-all) | soto → sotā, P. Pa. (pts note) | ti → Om. B. (pts note) | taṇhāyetaṁ → taṇhāya sotaṁ, D. E. (pts note) | sototi → soto ti (pts)the flow of the river stands for craving.
‘Piyarūpaṁ sātarūpan’ti kho, bhikkhave, channetaṁ ajjhattikānaṁ āyatanānaṁ adhivacanaṁ.
piyarūpaṁ sātarūpanti → piyarūpasātarūpanti (bj, pts); piyarūpasātarūpenāti (sya-all) | piyarūpasātarūpan-ti → piyarūpaṁ s-, B. C. M. (pts note) | ajjhattikānaṁ → adhijjhatt-, D. E. (pts note)Lovely & alluring stands for the six internal sense-media.
‘Heṭṭhā rahado’ti kho, bhikkhave, pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ adhivacanaṁ.
rahado → dahado, M. (pts note) | heṭṭhā rahadoti → heṭṭhārahadoti (bjt) | rahadoti → rahado ti (pts)The pool further down stands for the five lower fetters.
‘Ūmibhayan’ti kho, bhikkhave, kodhupāyāsassetaṁ adhivacanaṁ.
Ūmibhayan’ti kho → saūmīti kho (bj, sya-all); saummīti (pts-vp-pli1) | ūmibhayanti → saūmīti (bj, sya-all); saummīti (pts) | kodhupāyāsassetaṁ → kodhūpāyāsassetaṁ (bj, pts) | kho → sañīmīti kho (cck: bahūsu) | saummīti → ummīti, D. E. Pa; saūmīti, M.; ūmīti, D. E. (pts note) | kodhūpāyāsassetaṁ → kodhūp-, E. Pa.; -up- the other MSS.; -pāyassetaṁ, D. E. (pts note)The waves stand for anger & distress.
‘Āvaṭṭan’ti kho, bhikkhave, pañcannetaṁ kāmaguṇānaṁ adhivacanaṁ.
Āvaṭṭan’ti kho → sāvaṭṭoti kho (bahūsu) | āvaṭṭanti → sāvaṭṭoti (bj, sya-all, pts) | kho → sāvaṭṭoti kho (cck: bahūsu) | āvaṭṭanti → sāvaṭṭo ti (pts)The whirlpools stand for the five strings of sensuality.
‘Gaharakkhaso’ti kho, bhikkhave, mātugāmassetaṁ adhivacanaṁ.
Gaharakkhaso’ti kho → sagaho sarakkhasoti kho (bahūsu) | gaharakkhasoti → sagaho sarakkhasoti (bj, sya-all, pts) | kho → sagaho sarakkhasoti kho (cck: bahūsu) | kho → Om. B. C. D. E. Pa. (pts note) | gaharakkhasoti → sagaho sarakkhaso ti (pts)The seizers & demons stand for the opposite sex.
‘Paṭisoto’ti kho, bhikkhave, nekkhammassetaṁ adhivacanaṁ.
paṭisototi → paṭisotanti (sya-all) | paṭisoto → paṭisoto, B. C. M. P. Pa; patisotā ti, D. E.; none of the MSS. has paṭisotaṁ. (pts note) | nekkhammassetaṁ → nikkh-, B.; nekkhamass-, M. (pts note) | paṭisototi → paṭisoto ti (pts)Against the flow stands for renunciation.
‘Hatthehi ca pādehi ca vāyāmo’ti kho, bhikkhave, vīriyārambhassetaṁ adhivacanaṁ.
vīriyārambhassetaṁ → viriyārambhassetaṁ (bjt, th, pts) | vāyāmoti → vāyāmo ti (pts)Making an effort with hands & feet stands for the arousing of persistence.
‘Cakkhumā puriso tīre ṭhito’ti kho, bhikkhave, tathāgatassetaṁ adhivacanaṁ arahato sammāsambuddhassā”ti.
ti → p- tī- and ti om. C. (pts note) | ṭhitoti → ṭhito ti (pts) | sammāsambuddhassāti → sammāsambuddhassā-ti (pts)The man with good eyesight standing on the bank stands for the Tathāgata, worthy & rightly self-awakened.”
Etamatthaṁ bhagavā avoca. Tatthetaṁ iti vuccati:
“Sahāpi dukkhena jaheyya kāme, yogakkhemaṁ āyatiṁ patthayāno;
Sahāpi → pahāsi, C. M.; the same wrong reading occurs also in A.; mahāsipi, B. (pts note) patthayāno → patthamāno (bj: sīmu) | āyati → āyati, all MSS. (pts note) | patthayāno → patthayamāno, P. Pa; patthamāno, C. (pts note)Even if it’s with pain, you should abandon sensual desires if you aspire to future safety from bondage. Sammappajāno suvimuttacitto, vimuttiyā phassaye tattha tattha;
sammappajāno → sammapaj-, P.; samapp-, Pa.; sampajāno, B. (pts note) phassaye → passaye, B. P. (pts note)Rightly discerning, with a mind well released, touch release now here, now there. Sa vedagū vūsitabrahmacariyo, lokantagū pāragatoti vuccatī”ti.
vūsitabrahmacariyo → vusitabrahmacariyo (bj) | vūsitabrahmacariyo → vūsita-, M. P.; vusita-, B. C. Pa; vusitaṁ, E.; sitaṁ, D.; -cāriyo, P. Pa. (pts note) pāragato → pāraṁg-, B. (pts note) | vuccatīti → vuccati, C. D. E.; P. Pa. have here the note vaggo. (pts note) | pāragatoti → pāragato ti (pts)An attainer-of-wisdom, having fulfilled the holy life, is said to have gone to the end of the world, gone beyond.