Find the Truth

In the Pāli Suttas and Vinaya

settings

{{table.suttaCol}} {{table.readCol}} {{table.titleCol}} {{table.wordsCol}} {{table.countCol}} {{table.mrCol}} {{table.linksCol}} {{table.typeCol}} {{table.quoteCol}}
{{table.wordCol}} {{table.textsCol}} {{table.matchesCol}} {{table.linksCol}}

{{results.variantsForLabel}}

Variants 1/2 columns Dictionary Multi-select Compass Help

Note:Translations, dictionaries and commentaries were not made by the Blessed One.Cross-check with Pali in 4 main nikayas.

  • Majjhima Nikāya 105มัชฌิมนิกาย

Sunakkhattasutta๑๐๕ สุนักขัตตสูตร

Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts)
ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้
ekaṁ samayaṁ bhagavā vesāliyaṁ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṁ.
Kūṭāgārasālāyaṁ → Sk Bm Kuṭ-. (pts note)
สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน เขต กรุงเวสาลี

Tena kho pana samayena sambahulehi bhikkhūhi bhagavato santike aññā byākatā hoti:
byākatā → vyākatā (pts)
สมัยนั้นแล ภิกษุเป็นจำนวนมากได้พยากรณ์อรหัตตผลในสำนักของ พระผู้มีพระภาคว่า

“‘khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā’ti pajānāmā”ti.“ข้าพระองค์ทั้งหลายรู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ไม่มีกิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้อีกต่อไป”

Assosi kho sunakkhatto licchaviputto:เจ้าสุนักขัตตะ ลิจฉวีบุตรได้ฟังว่า “sambahulehi kira bhikkhūhi bhagavato santike aññā byākatā hoti:
hoti → (sya-all)
“ภิกษุจำนวนมากได้พยากรณ์อรหัตตผล ในสำนักของพระผู้มีพระภาคว่า
‘khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyāti pajānāmā’”ti.‘ข้าพระองค์ทั้งหลายรู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว อยู่จบ พรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ไม่มีกิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้อีกต่อไป”

Atha kho sunakkhatto licchaviputto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho sunakkhatto licchaviputto bhagavantaṁ etadavoca:
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
จึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ได้ กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า
“sutaṁ metaṁ, bhante:
etaṁ → So Si; Bm sutam etaṁ; Sk sutam me. (pts note) | sutaṁ metaṁ → sutam m etaṁ (pts)
“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้ฟังว่า
‘sambahulehi kira bhikkhūhi bhagavato santike aññā byākatā—‘ภิกษุจำนวนมากได้พยากรณ์ อรหัตตผลในสำนักของพระผู้มีพระภาคว่า khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyāti pajānāmā’ti.‘ข้าพระองค์ทั้งหลายรู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ไม่มีกิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้ อีกต่อไป’ Ye te, bhante, bhikkhū bhagavato santike aññaṁ byākaṁsu:
bhante → (sya-all) | bhante → Si omits. (pts note) | vyākaṁsu → Sk aññā vyākatā. (pts note)
ภิกษุทั้งหลายผู้พยากรณ์อรหัตตผลในสำนักของพระผู้มีพระภาคว่า
‘khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyāti pajānāmā’ti, kacci te, bhante, bhikkhū sammadeva aññaṁ byākaṁsu udāhu santetthekacce bhikkhū adhimānena aññaṁ byākaṁsū”ti?
byākaṁsu → vyākaṁsu (pts) | santetthekacce → sant etth ekacce (pts) | byākaṁsūti → vyākaṁsūti (pts)
‘ข้า พระองค์ทั้งหลายรู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จ แล้ว ไม่มีกิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้อีกต่อไป’ เหล่านั้น ได้พยากรณ์อรหัตตผล โดยชอบ หรือว่ามีภิกษุบางพวกได้พยากรณ์อรหัตตผลด้วยความสำคัญตนว่าได้ บรรลุ พระพุทธเจ้าข้า”

“Ye te, sunakkhatta, bhikkhū mama santike aññaṁ byākaṁsu:
byākaṁsu → vyākaṁsu (pts)
พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “สุนักขัตตะ ภิกษุเหล่านั้นผู้พยากรณ์ อรหัตตผลในสำนักของเราว่า
‘khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyāti pajānāmā’ti.‘ข้าพระองค์ทั้งหลายรู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว อยู่จบ พรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ไม่มีกิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้อีกต่อไป’ Santetthekacce bhikkhū sammadeva aññaṁ byākaṁsu, santi panidhekacce bhikkhū adhimānenapi aññaṁ byākaṁsu.
adhimānenapi → adhimānena (?) | adhimānenapi → adhimānena (cck: ?) | santetthekacce → sant etth ekacce (pts) | byākaṁsu → vyākaṁsu (pts) | panidhekacce → pan idh ekacce (pts) | adhimānenapi → adhimānena pi (pts)
มีภิกษุบางพวกในศาสนานี้ได้พยากรณ์อรหัตตผลโดยถูกต้องทีเดียว แต่มีภิกษุ บางพวกในศาสนานี้ ได้พยากรณ์อรหัตตผลด้วยความสำคัญตนว่าได้บรรลุ
Tatra, sunakkhatta, ye te bhikkhū sammadeva aññaṁ byākaṁsu tesaṁ taṁ tatheva hoti;
Tatra → Sk tattha. (pts note) | vyākaṁsu → Bm hare adds ye te, Sunakkhatta, bhikkhū mama santike aññaṁ byākaṁsu: Khīṇā . . . pajānāmāti. (pts note) | tesaṁ taṁ → tesantaṁ (th) | tatheva → tath eva (pts)
สุนักขัตตะ บรรดาภิกษุเหล่านั้น ภิกษุทั้งหลายผู้พยากรณ์อรหัตตผลโดย ชอบเหล่านั้น ย่อมมีอรหัตตผลจริงทีเดียว
ye pana te bhikkhū adhimānena aññaṁ byākaṁsu tatra, sunakkhatta, tathāgatassa evaṁ hoti:
byākaṁsu → vyākaṁsu (pts) | evaṁ → evam (pts)
ส่วนบรรดาภิกษุผู้พยากรณ์อรหัตตผล ด้วยความสำคัญตนว่าได้บรรลุเหล่านั้น ตถาคตมีความคิดอย่างนี้ว่า
‘dhammaṁ nesaṁ desessan’ti.
desessan’ti → deseyyanti (pts1ed, mr) | desessa’nti → deseyyanti (cck: pī. ka.) | deseyyan → So Bm; Sk Si bis desessan ti. (pts note) | desessanti → deseyyan ti evaṁ (pts)
‘เราจักแสดง ธรรมแก่ภิกษุเหล่านั้น’
Evañcettha, sunakkhatta, tathāgatassa hoti:
c → Sk omits. 9Bm Si repeat. (pts note) | evañcettha → etha (pts)
สุนักขัตตะ ในเรื่องนี้ ตถาคตมีความคิดอย่างนี้ว่า
‘dhammaṁ nesaṁ desessan’ti.
desessanti → deseyyan ti (pts)
‘เราจักแสดงธรรมแก่ ภิกษุเหล่านั้น
Atha ca panidhekacce moghapurisā pañhaṁ abhisaṅkharitvā abhisaṅkharitvā tathāgataṁ upasaṅkamitvā pucchanti.
abhisaṅkharitvā → (pts) | panidhekacce → pan idh ekacce (pts) | upasaṅkamitvā → upasaṁkamitvā (pts)
‘แต่ถ้าในธรรมวินัยนี้ มีโมฆบุรุษบางพวกแต่งปัญหาเข้ามาถามตถาคต
Tatra, sunakkhatta, yampi tathāgatassa evaṁ hoti:
pi → So Sk Si; Bm omits yam pi. (pts note) | evaṁ → Sk omits. (pts note)
ข้อที่ตถาคตมีความคิดในภิกษุเหล่านั้นอย่างนี้ว่า
‘dhammaṁ nesaṁ desessan’ti tassapi hoti aññathattan”ti.
desessanti tassapi → deseyyan ti tassa pi (pts) | aññathattanti → aññathattan ti (pts)
‘เราจักแสดงธรรมแก่ภิกษุเหล่านั้น’ ก็จะเป็นอย่างอื่นไป”

“Etassa bhagavā kālo, etassa sugata kālo,เจ้าสุนักขัตตะกราบทูลว่า “ข้าแต่พระผู้มีพระภาค บัดนี้เป็นกาลสมควร ข้าแต่พระสุคต บัดนี้เป็นกาลสมควร yaṁ bhagavā dhammaṁ deseyya. Bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantī”ti.ที่พระผู้มีพระภาคจะทรงแสดงธรรม ภิกษุ ทั้งหลายได้สดับจากพระผู้มีพระภาคแล้ว จักทรงจำไว้”

“Tena hi, sunakkhatta, suṇāhi, sādhukaṁ manasi karohi; bhāsissāmī”ti.
suṇāhi → suṇohi (bj, pts) | suṇohi → Bm Si suṇāhi. (pts note) | tena hi → tenahi (th) | manasi karohi → manasikarohi (th, pts)
พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “สุนักขัตตะ ถ้าเช่นนั้น เธอจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว”

“Evaṁ, bhante”ti kho sunakkhatto licchaviputto bhagavato paccassosi.
bhanteti → bhante ti (pts)
เจ้าสุนักขัตตะ ลิจฉวีบุตรทูลรับสนองพระดำรัสแล้ว
Bhagavā etadavoca—
etadavoca → etad avoca (pts)
พระผู้มีพระภาคจึงได้ ตรัสเรื่องนี้ว่า

Pañca kho ime, sunakkhatta, kāmaguṇā.
kho → Sk omits pañca kho. (pts note)
“สุนักขัตตะ กามคุณ ๕ ประการนี้
Katame pañca?กามคุณ ๕ ประการ อะไรบ้าง คือ Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā,
rajanīyā → Bm kāmupasaṁhitā rajaniyā. (pts note) | kāmūpasaṁhitā → kāmūpasañhitā (th)
๑. รูปที่พึงรู้แจ้งทางตา ที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด
sotaviññeyyā saddā …pe…
pe → Si omits. (pts note)
๒. เสียงที่พึงรู้แจ้งทางหู ...
ghānaviññeyyā gandhā …๓. กลิ่นที่พึงรู้แจ้งทางจมูก ... jivhāviññeyyā rasā …
rasā → Sk adds pe. (pts note)
๔. รสที่พึงรู้แจ้งทางลิ้น ...
kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā—
kāmūpasaṁhitā → kāmūpasañhitā (th)
๕. โผฏฐัพพะที่พึงรู้แจ้งทางกาย ที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด
ime kho, sunakkhatta, pañca kāmaguṇā.สุนักขัตตะ กามคุณมี ๕ ประการนี้แล

Ṭhānaṁ kho panetaṁ, sunakkhatta, vijjati yaṁ idhekacco purisapuggalo lokāmisādhimutto assa.
panetaṁ → pan etaṁ (pts) | idhekacco → idh ekacco (pts)
สุนักขัตตะ เป็นไปได้ ที่บุรุษบุคคลบางคนในโลกนี้ พึงเป็นผู้น้อมใจ ไปในโลกามิส
Lokāmisādhimuttassa kho, sunakkhatta, purisapuggalassa tappatirūpī ceva kathā saṇṭhāti, tadanudhammañca anuvitakketi, anuvicāreti, tañca purisaṁ bhajati, tena ca vittiṁ āpajjati;
tappatirūpī → tappaṭirūpī (sya-all) | vittiṁ → cittiṁ (sya-all) | cittiṁ → vittiṁ. evaṁ sabbattha ñātabbaṁ (sya-all: sī.) | tappatirūpī → So Sk Bu; Bm Si tappaṭirūpī. (pts note) | vittiṁ → So Sk Bm, Si cittiṁ adding note that the Sinh. reading is vittiṁ. Evaṁ sabbattha ñātabbaṁ. (pts note) | ceva → eva (pts) | tadanudhammañca → tadanudhammañ ca (pts) | tañca → tañ ca (pts)
บุรุษบุคคลผู้น้อมใจไปในโลกามิส สนทนาแต่เรื่องที่เหมาะแก่ โลกามิสนั้นเท่านั้น ย่อมตรึกตรองธรรมอันสมควรแก่โลกามิสนั้น คบแต่ คนประเภทนั้น และถึงความปลื้มใจกับคนประเภทนั้น
āneñjapaṭisaṁyuttāya ca pana kathāya kacchamānāya na sussūsati, na sotaṁ odahati, na aññā cittaṁ upaṭṭhāpeti, na ca taṁ purisaṁ bhajati, na ca tena vittiṁ āpajjati.
upaṭṭhāpeti → upaṭṭhapeti (bj, sya-all, km, pts1ed) | sussūsati → sussusati (sya-all) | na → na ca (sya-all) | vittiṁ → cittiṁ (sya-all) | āneñjapaṭisaṁyuttāya → āṇañjapaṭisaṁyuttāya (pts) | upaṭṭhāpeti → upaṭṭhapeti (pts) | upaṭṭhapeti → upaṭṭhāpeti (bj: machasaṁ) | upaṭṭhāpeti → upaṭṭhapeti (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | āṇañjapaṭisaṁyuttāya → So Sk Bu; Bm Si āneṅj-, as at p. 229. (pts note) | kacchamānāya → Sk generally - māṇāya. (pts note) | sussūsati → So Sk; Bm sussasati; Si sussusati. (pts note) | upaṭṭhapeti → Bm u-āpeti. (pts note)
แต่เมื่อมีใครสนทนาเกี่ยว กับเรื่องอาเนญชสมาบัติ ย่อมไม่สนใจฟัง ไม่เงี่ยโสตสดับ ไม่ตั้งใจรับรู้ ไม่คบคน ประเภทนั้น และไม่ถึงความปลื้มใจกับคนประเภทนั้น

Seyyathāpi, sunakkhatta, puriso sakamhā gāmā vā nigamā vā ciravippavuttho assa.
sakamhā → sakammā (bj)
เปรียบเหมือนคนที่จากบ้าน หรือนิคมของตนไปนาน
So aññataraṁ purisaṁ passeyya tamhā gāmā vā nigamā vā acirapakkantaṁ.
acirapakkantaṁ → acirakapakkantaṁ (pts)
พบบุรุษคนใดคนหนึ่งผู้จากบ้านหรือนิคมไปไม่นาน
So taṁ purisaṁ tassa gāmassa vā nigamassa vā khematañca subhikkhatañca appābādhatañca puccheyya;
khemattañ → So Si; Bm khemataṅ; Sk khettañ. (pts note) | subhikkhattañ → So Si; Sk Bm subhikkhatañ. (pts note) | appābādhattañ → So Si; Bm a-atañ; Sk appābādhañ. (pts note) | khematañca subhikkhatañca appābādhatañca → khemattañca subhikkhattañca appābādhattañca (th) | khematañca subhikkhatañca appābādhatañca → khemattañ ca subhikkhattañ ca appābādhattañ ca (pts)
พึง ถามบุรุษนั้นถึงเรื่องที่บ้านหรือนิคมนั้นมีความสุขสบาย ทำมาหากินดี และมี อาพาธน้อย
tassa so puriso tassa gāmassa vā nigamassa vā khematañca subhikkhatañca appābādhatañca saṁseyya.
khematañca subhikkhatañca appābādhatañca → khemattañca subhikkhattañca appābādhattañca (th) | khematañca subhikkhatañca appābādhatañca → khemattañ ca subhikkhattañ ca appābādhattañ ca (pts)
บุรุษนั้นพึงบอกเรื่องที่บ้านหรือนิคมนั้นมีความสุขสบาย ทำมาหากินดี และมีอาพาธน้อยแก่เขา
Taṁ kiṁ maññasi, sunakkhatta,
kiṁ → kim (pts)
สุนักขัตตะ ท่านเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร คือ
api nu so puriso tassa purisassa sussūseyya, sotaṁ odaheyya, aññā cittaṁ upaṭṭhāpeyya, tañca purisaṁ bhajeyya, tena ca vittiṁ āpajjeyyā”ti?
upaṭṭhāpeyya → upaṭṭhapeyya (bj, sya-all) | sussūseyya → sussuseyya (sya-all) | vittiṁ → cittiṁ (sya-all) | purisassa → (pts) | sussūseyya → tassa sussūseyya (bj: PTS) | sussūseyya → So Sk; Bm Si sussuseyya. (pts note) | upaṭṭhāpeyya tañca → upaṭṭhapeyya tañ ca (pts)
คนนั้นพึงสนใจฟังบุรุษนั้น เงี่ยโสตสดับ ตั้งใจรับรู้ คบบุรุษนั้น และถึงความปลื้มใจกับบุรุษนั้นใช่ไหม”

“Evaṁ, bhante”.
evaṁ → evam (pts)
“ใช่ พระพุทธเจ้าข้า”

“Evameva kho, sunakkhatta, ṭhānametaṁ vijjati yaṁ idhekacco purisapuggalo lokāmisādhimutto assa.
ṭhānametaṁ → ṭhānaṁ etaṁ (bj: sīmu) | assa → Sk omits ṭhānam etam . . . assa. (pts note) | evameva → evam eva (pts) | idhekacco → idh ekacco (pts)
“สุนักขัตตะ เป็นไปได้ฉันนั้นเหมือนกัน ที่บุรุษบุคคลบางคนในโลกนี้พึง เป็นผู้น้อมใจไปในโลกามิส
Lokāmisādhimuttassa kho, sunakkhatta, purisapuggalassa tappatirūpī ceva kathā saṇṭhāti, tadanudhammañca anuvitakketi, anuvicāreti, tañca purisaṁ bhajati, tena ca vittiṁ āpajjati;
tappatirūpī → tappaṭirūpī (sya-all) | vittiṁ → cittiṁ (sya-all) | Sunakkhatta → Sk omits kho S. (pts note) | ceva → eva (pts) | tadanudhammañca → tad anudhammañ ca (pts) | tañca → tañ ca (pts)
บุรุษบุคคลผู้น้อมใจไปในโลกามิส สนทนาแต่เรื่องที่ เหมาะแก่โลกามิสนั้นเท่านั้น ย่อมตรึกตรองธรรมอันสมควรแก่โลกามิสนั้น คบแต่ คนประเภทนั้น และถึงความปลื้มใจกับคนประเภทนั้น
āneñjapaṭisaṁyuttāya ca pana kathāya kacchamānāya na sussūsati, na sotaṁ odahati, na aññā cittaṁ upaṭṭhāpeti, na ca taṁ purisaṁ bhajati, na ca tena vittiṁ āpajjati.
sussūsati → sussusati (sya-all) | upaṭṭhāpeti → upaṭṭhapeti (sya-all, pts) | vittiṁ → cittiṁ (sya-all) | āneñjapaṭisaṁyuttāya → āṇañjapaṭisaṁyuttāya (pts) | sussūsati → All MSS here sussusati. (pts note) | na → Sk omits na. (pts note) | āneñjapaṭisaṁyuttāya → āneñjapaṭisaññuttāya (bjt) | ca taṁ → etaṁ (pts)
แต่เมื่อมีใครพูดเกี่ยวกับ เรื่องอาเนญชสมาบัติ ย่อมไม่สนใจฟัง ไม่เงี่ยโสตสดับ ไม่ตั้งใจรับรู้ ไม่คบคน ประเภทนั้น และไม่ถึงความปลื้มใจกับคนประเภทนั้น
So evamassa veditabbo:
veditabbo → Bm here adds āneñjasaṁyojanena hi kho visaṁyutto. (pts note) | evamassa → evam assa (pts)
บุรุษบุคคลนั้น บัณฑิตพึง ทราบว่า
‘āneñjasaṁyojanena hi kho visaṁyutto lokāmisādhimutto purisapuggalo’ti.
āneñjasaṁyojanena hi kho visaṁyutto → (sya-all, pts) | visaṁyutto → āneñjasaṁyojanena hi kho visaṁyutto-iti pāṭho sī. syā. kaṁ. pī. potthakesu natthi, aṭṭhakathāsu pana tabbaṇṇanā dissatiyeva (cck note)
เป็นบุรุษบุคคลผู้เหินห่างจากการเกี่ยวข้องกับอาเนญชสมาบัติ มีแต่น้อม ใจไปในโลกามิส

Ṭhānaṁ kho panetaṁ, sunakkhatta, vijjati yaṁ idhekacco purisapuggalo āneñjādhimutto assa.
āneñjādhimutto → āṇañjādhimutto (pts) | panetaṁ → pan etam (pts) | idhekacco → idh ekacco (pts)
สุนักขัตตะ เป็นไปได้ที่บุรุษบุคคลบางคนในโลกนี้ พึงเป็นผู้น้อมใจ ไปในอาเนญชสมาบัติ
Āneñjādhimuttassa kho, sunakkhatta, purisapuggalassa tappatirūpī ceva kathā saṇṭhāti, tadanudhammañca anuvitakketi, anuvicāreti, tañca purisaṁ bhajati, tena ca vittiṁ āpajjati;
tappatirūpī → tappaṭirūpī (sya-all) | vittiṁ → citti (sya-all) | āneñjādhimuttassa → āṇañjādhimuttassa (pts) | ceva → eva (pts) | tadanudhammañca → tad anudhammañ ca (pts) | tañca → tañ ca (pts)
บุรุษบุคคลผู้น้อมใจไปในอาเนญชสมาบัติ สนทนาแต่เรื่องที่ เหมาะแก่อาเนญชสมาบัตินั้นเท่านั้น ย่อมตรึกตรองธรรมอันสมควรแก่อาเนญช สมาบัตินั้น คบแต่คนประเภทนั้น และถึงความปลื้มใจกับคนประเภทนั้น
lokāmisapaṭisaṁyuttāya ca pana kathāya kacchamānāya na sussūsati, na sotaṁ odahati, na aññā cittaṁ upaṭṭhāpeti, na ca taṁ purisaṁ bhajati, na ca tena vittiṁ āpajjati.
upaṭṭhāpeti → upaṭṭhapeti (bj, sya-all, pts) | sussūsati → sussusati (sya-all) | vittiṁ → cittiṁ (sya-all) | upaṭṭhapeti → upaṭṭhāpeti (bj: machasaṁ) | lokāmisapaṭisaṁyuttāya → lokāmisapaṭisaññuttāya (bjt)
แต่เมื่อมี ใครสนทนาเกี่ยวกับเรื่องโลกามิส ย่อมไม่สนใจฟัง ไม่เงี่ยโสตสดับ ไม่ตั้งใจรับรู้ ไม่คบคนประเภทนั้น และไม่ถึงความปลื้มใจกับคนประเภทนั้น

Seyyathāpi, sunakkhatta, paṇḍupalāso bandhanā pavutto abhabbo haritattāya;
haritattāya → Bm haritatthāya. (pts note)
เปรียบเหมือนใบไม้เหลืองหลุดจากขั้วแล้ว ไม่กลับเขียวสดขึ้นมาได้ แม้ฉันใด
evameva kho, sunakkhatta, āneñjādhimuttassa purisapuggalassa ye lokāmisasaṁyojane se pavutte.
āneñjādhimuttassa → āṇañjādhimuttassa (pts) | ye → Sk yo. (pts note) | pavutte → So Bm Si; Sk here se vaputto. (pts note) | lokāmisasaṁyojane → lokāmisasaññojane (bjt, th) | evameva → evam eva (pts)
ความเกี่ยวข้องในโลกามิสของบุคคลผู้น้อมใจไปในอาเนญชสมาบัติก็หลุดไป ฉันนั้น เหมือนกัน
So evamassa veditabbo:
evamassa → evam assa (pts)
บุรุษบุคคลนั้นบัณฑิตพึงทราบว่า
‘lokāmisasaṁyojanena hi kho visaṁyutto āneñjādhimutto purisapuggalo’ti.
āneñjādhimutto purisapuggaloti ṭhānaṁ → āṇañjādhimutto purisapuggalo ti thānaṁ (pts) | hi → So Bm Si & Sk infra; Sk (here) & Bu l-jane hi. (pts note) | lokāmisasaṁyojanena → lokāmisasaññojanena (bjt, th) | visaṁyutto → visaññutto (bjt)
‘เป็นบุรุษบุคคลผู้เหินห่างจากความ เกี่ยวข้องกับโลกามิส มีแต่น้อมใจไปในอาเนญชสมาบัติ’

Ṭhānaṁ kho panetaṁ, sunakkhatta, vijjati yaṁ idhekacco purisapuggalo ākiñcaññāyatanādhimutto assa.
ākiñcaññāyatanādhimutto → ākiñcaññādhimutto (pts) | ṭhānaṁ → thānaṁ (pts) | panetaṁ → pan etaṁ (pts) | idhekacco → idh ekacco (pts)
สุนักขัตตะ เป็นไปได้ที่บุรุษบุคคลบางคนในโลกนี้ พึงเป็นผู้น้อมใจไป ในอากิญจัญญายตนสมาบัติ
Ākiñcaññāyatanādhimuttassa kho, sunakkhatta, purisapuggalassa tappatirūpī ceva kathā saṇṭhāti, tadanudhammañca anuvitakketi, anuvicāreti, tañca purisaṁ bhajati, tena ca vittiṁ āpajjati;
tappatirūpī → tappaṭirūpī (sya-all) | vittiṁ → cittiṁ (sya-all) | ceva → eva (pts) | tadanudhammañca → tad anudhammañ ca (pts) | tañca → tañ ca (pts)
บุรุษบุคคลผู้น้อมใจไปในอากิญจัญญายตนสมาบัติ สนทนาแต่เรื่องที่เหมาะแก่อากิญจัญญายตนสมาบัตินั้นเท่านั้น ย่อมตรึกตรอง ธรรมอันสมควรแก่อากิญจัญญายตนสมาบัตินั้น คบแต่คนประเภทนั้น และถึง ความปลื้มใจกับคนประเภทนั้น
āneñjapaṭisaṁyuttāya ca pana kathāya kacchamānāya na sussūsati, na sotaṁ odahati, na aññā cittaṁ upaṭṭhāpeti, na ca taṁ purisaṁ bhajati, na ca tena vittiṁ āpajjati.
upaṭṭhāpeti → upaṭṭhapeti (bj, sya-all, pts) | sussūsati → sussusati (sya-all) | vittiṁ → cittiṁ (sya-all) | āneñjapaṭisaṁyuttāya → āṇañjapaṭisaṁyuttāya (pts) | āneñjapaṭisaṁyuttāya → āneñjapaṭisaññuttāya (bjt)
แต่เมื่อมีใครสนทนาเกี่ยวกับเรื่องอาเนญชสมาบัติ ย่อมไม่สนใจฟัง ไม่เงี่ยโสตสดับ ไม่ตั้งใจรับรู้ ไม่คบคนประเภทนั้น และไม่ถึง ความปลื้มใจกับคนประเภทนั้น

Seyyathāpi, sunakkhatta, puthusilā dvedhābhinnā appaṭisandhikā hoti;
dvedhā → So Bm Si Bu; Sk dvidhā. (pts note) | dvedhābhinnā → dvedhā bhinnā (bjt, th, pts)
ก้อนศิลาแตกออกเป็น ๒ เสี่ยงแล้ว ย่อมเป็นของเชื่อมกันให้สนิท ไม่ได้ แม้ฉันใด
evameva kho, sunakkhatta, ākiñcaññāyatanādhimuttassa purisapuggalassa ye āneñjasaṁyojane se bhinne.
āneñjasaṁyojane → āṇañjasaṁyojane (pts) | bhinne → So Bm Si Bu; Sk omits se & reads (?) hīnena. (pts note) | āneñjasaṁyojane → āneñjasaññojane (bjt, th) | evameva → evam eva (pts)
ความเกี่ยวข้องในอาเนญชสมาบัติของบุคคลผู้มีใจน้อมไปใน อากิญจัญญายตนสมาบัติก็แตกไป ฉันนั้นเหมือนกัน
So evamassa veditabbo:
evamassa → evam assa (pts)
บุรุษบุคคลนั้น บัณฑิตพึง ทราบว่า
‘āneñjasaṁyojanena hi kho visaṁyutto ākiñcaññāyatanādhimutto purisapuggalo’ti.
āneñjasaṁyojanena → āṇañjasaṁyojanena (pts) | kho → (pts) | āneñjasaṁyojanena → āneñjasaññojanena (bjt, th) | visaṁyutto → visaññutto (bjt) | purisapuggaloti → purisapuggalo ti (pts)
‘เป็นบุรุษบุคคลผู้เหินห่างจากความเกี่ยวข้องกับอาเนญชสมาบัติ มีแต่ น้อมใจไปในอากิญจัญญายตนสมาบัติ’

Ṭhānaṁ kho panetaṁ, sunakkhatta, vijjati yaṁ idhekacco purisapuggalo nevasaññānāsaññāyatanādhimutto assa.
panetaṁ → pan etaṁ (pts) | idhekacco → idh ekacco (pts)
สุนักขัตตะ เป็นไปได้ที่บุรุษบุคคลบางคนในโลกนี้ พึงเป็นผู้น้อมใจไปใน เนวสัญญานาสัญญายตนสมาบัติ
Nevasaññānāsaññāyatanādhimuttassa kho, sunakkhatta, purisapuggalassa tappatirūpī ceva kathā saṇṭhāti, tadanudhammañca anuvitakketi, anuvicāreti, tañca purisaṁ bhajati, tena ca vittiṁ āpajjati;
tappatirūpī → tappaṭirūpī (sya-all) | vittiṁ → cittiṁ (sya-all) | ceva → eva (pts) | tadanudhammañca → tad anudhammañ ca (pts) | tañca → tañ ca (pts)
บุรุษบุคคลผู้น้อมใจไปในเนวสัญญานาสัญญายตน สมาบัติ สนทนาแต่เรื่องที่เหมาะแก่เนวสัญญานาสัญญายตนสมาบัตินั้นเท่านั้น ย่อมตรึกตรองธรรมอันสมควรแก่เนวสัญญานาสัญญายตนสมาบัตินั้น คบแต่คน ประเภทนั้น และถึงความปลื้มใจกับคนประเภทนั้น
ākiñcaññāyatanapaṭisaṁyuttāya ca pana kathāya kacchamānāya na sussūsati, na sotaṁ odahati, na aññā cittaṁ upaṭṭhāpeti, na ca taṁ purisaṁ bhajati, na ca tena vittiṁ āpajjati.
upaṭṭhāpeti → upaṭṭhapeti (bj, sya-all, pts) | sussūsati → sussusati (sya-all) | vittiṁ → cittiṁ (sya-all) | ākiñcaññāyatanapaṭisaṁyuttāya → ākiñcaññāyatanapaṭisaññuttāya (bjt)
แต่เมื่อมีใครสนทนาเกี่ยวกับ เรื่องอากิญจัญญายตนสมาบัติ ย่อมไม่สนใจฟัง ไม่เงี่ยโสตสดับ ไม่ตั้งใจรับรู้ ไม่คบคนประเภทนั้น และไม่ถึงความปลื้มใจกับคนประเภทนั้น

Seyyathāpi, sunakkhatta, puriso manuññabhojanaṁ bhuttāvī chaḍḍeyya.
chaḍḍeyya → chaddeyya (?) | chaḍḍeyya → chaddeyya (cck: ?)
เปรียบเหมือนคน บริโภคโภชนะที่ถูกใจจนอิ่มหนำแล้วพึงหยุดเสีย
Taṁ kiṁ maññasi, sunakkhatta,
kiṁ → kim (pts)
สุนักขัตตะ เธอเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร คือ
api nu tassa purisassa tasmiṁ bhatte puna bhottukamyatā assā”ti?
bhatte → vante (si); bhutte (mr) | purisassa → (sya-all) | puna bhottukamyatā → sunakkhatta kamyatā (sya-all) | bhottukamyatā → bhattakamyatā (pts) | bhottukamyatā → bhattakamyatā (bj: PTS) | bhatte → vante (cck: ka. sī.); bhutte (cck: ka. sī. ka.) | bhatte → So Si; Bm bhutte; Sk vante. (pts note) | bhattakamyatā → Bm bhuttak-; Sk bhontuk-; Si Sunakkhatta k-. (pts note)
คนนั้นพึงมีความปรารถนา ในภัตนั้นบ้างไหม”

“No hetaṁ, bhante”.
hetaṁ → h etaṁ (pts)
“ไม่ปรารถนา พระพุทธเจ้าข้า”
“Taṁ kissa hetu”?“ข้อนั้นเพราะเหตุไร” “Aduñhi, bhante, bhattaṁ paṭikūlasammatan”ti.
bhattaṁ → vantaṁ (cck: sī.) | bhattaṁ → Sk vantaṁ. (pts note) | paṭikkūlasammatan → Si paṭikul-. (pts note) | aduñhi → aduṁ hi (bjt, pts) | paṭikūlasammatanti → paṭikkūlasammatanti (bjt, th) | paṭikūlasammatanti → paṭikkūlasammatan ti (pts)
“เพราะว่าภัตนั้นตนเองรู้สึกว่าเป็นของไม่น่ากินเสียแล้ว พระพุทธเจ้าข้า”

“Evameva kho, sunakkhatta, nevasaññānāsaññāyatanādhimuttassa purisapuggalassa ye ākiñcaññāyatanasaṁyojane se vante.
ākiñcaññāyatanasaṁyojane → ākiñcaññāyatanasaññojane (bjt, th) | evameva → evam eva (pts)
“สุนักขัตตะ ความเกี่ยวข้องในอากิญจัญญายตนสมาบัติ ก็ถูกบุรุษบุคคล ผู้น้อมใจไปในเนวสัญญานาสัญญายตนสมาบัติคายได้แล้ว อย่างนั้นเหมือนกัน
So evamassa veditabbo:
evamassa → evam assa (pts)
บุรุษบุคคลนั้นบัณฑิตพึงทราบว่า
‘ākiñcaññāyatanasaṁyojanena hi kho visaṁyutto nevasaññānāsaññāyatanādhimutto purisapuggalo’ti.
Ākiñcaññāyatanasaṁyojanena → So all MSS. here. (pts note) | ākiñcaññāyatanasaṁyojanena → ākiñcaññāyatanasaññojanena (bjt, th) | visaṁyutto → visaññutto (bjt) | purisapuggaloti → purisapuggalo ti (pts)
‘เป็นบุรุษบุคคลผู้เหินห่างจากความเกี่ยวข้องกับ อากิญจัญญายตนสมาบัติ มีแต่น้อมใจไปในเนวสัญญานาสัญญายตนสมาบัติ’

Ṭhānaṁ kho panetaṁ, sunakkhatta, vijjati yaṁ idhekacco purisapuggalo sammā nibbānādhimutto assa.
sammā nibbānādhimutto → sammānibbānādhimutto (bjt, th, pts) | panetaṁ → pan etaṁ (pts) | idhekacco → idh ekacco (pts)
สุนักขัตตะ เป็นไปได้ที่บุรุษบุคคลบางคนในโลกนี้ พึงเป็นผู้น้อมใจไป ในนิพพานโดยชอบ
Sammā nibbānādhimuttassa kho, sunakkhatta, purisapuggalassa tappatirūpī ceva kathā saṇṭhāti, tadanudhammañca anuvitakketi, anuvicāreti, tañca purisaṁ bhajati, tena ca vittiṁ āpajjati;
tappatirūpī → tappaṭirūpī (sya-all) | vittiṁ → cittiṁ (sya-all) | sammā nibbānādhimuttassa → sammānibbānādhimuttassa (bjt, th, pts) | ceva → eva (pts) | tadanudhammañca → tad anudhammañ ca (pts) | tañca → tañ ca (pts)
บุรุษบุคคลผู้น้อมใจไปในนิพพานโดยชอบ สนทนาแต่เรื่องที่ เหมาะแก่นิพพานโดยชอบนั้นเท่านั้น ย่อมตรึกตรองธรรมอันสมควรแก่นิพพาน โดยชอบนั้น คบแต่คนประเภทนั้น และถึงความปลื้มใจกับคนประเภทนั้น
nevasaññānāsaññāyatanapaṭisaṁyuttāya ca pana kathāya kacchamānāya na sussūsati, na sotaṁ odahati, na aññā cittaṁ upaṭṭhāpeti, na ca taṁ purisaṁ bhajati, na ca tena vittiṁ āpajjati.
upaṭṭhāpeti → upaṭṭhapeti (bj, sya-all, pts) | nevasaññānāsaññāyatanapaṭisaṁyuttāya → nevasaññānāsaññāyatanasaṁyuttāya (sya-all) | sussūsati → sussusati (sya-all) | vittiṁ → cittiṁ (sya-all) | nevasaññānāsaññāyatanapaṭisaṁyuttāya → nevasaññānāsaññāyatanapaṭisaññuttāya (bjt)
แต่ เมื่อมีใครสนทนาเกี่ยวกับเรื่องเนวสัญญานาสัญญายตนสมาบัติ ย่อมไม่สนใจฟัง ไม่เงี่ยโสตสดับ ไม่ตั้งใจรับรู้ ไม่คบคนประเภทนั้น และไม่ถึงความปลื้มใจกับคน ประเภทนั้น

Seyyathāpi, sunakkhatta, tālo matthakacchinno abhabbo puna viruḷhiyā;
viruḷhiyā → virūḷhiyā (bj, sya-all) | viruḷhiyā evameva → virūḷhiyā evam eva (pts) | virūḷhiyā → Bm viruḷhiyā. (pts note)
เปรียบเหมือนตาลยอดด้วนไม่อาจงอกงามได้อีก แม้ฉันใด
evameva kho, sunakkhatta, sammā nibbānādhimuttassa purisapuggalassa ye nevasaññānāsaññāyatanasaṁyojane se ucchinnamūle tālāvatthukate anabhāvaṅkate āyatiṁ anuppādadhamme.
anabhāvaṅkate → anabhāvakate (bj, pts1ed); anabhāvaṅgate (sya1ed, sya2ed, km) | se → se ucchinne (sya-all, pts) | anabhāvaṅkate → anabhāvaṅgate (sya-all); anabhāvakate (pts) | anabhāvakate → anabhāvaṁ kate (bj: sīmu, machasaṁ); anabhāvaṁ gate (bj: syā) | anabhāvaṁkate → anabhāvakate (cck: sī. pī.); anabhāvaṅgate (cck: syā. kaṁ.) | ucchinne → Bm omits. (pts note) | tālāvatthukate → Si tālav-. (pts note) | anabhāvakate → Si omits; Bm anabhāvaṁ kate. (pts note) | nevasaññānāsaññāyatanasaṁyojane → nevasaññānāsaññāyatanasaññojane (bjt, th) | sammā nibbānādhimuttassa → sammānibbānādhimuttassa (th, pts) | evameva → evam eva (pts)
ความเกี่ยวข้อง ในเนวสัญญานาสัญญายตนสมาบัติ ก็ถูกบุรุษบุคคลผู้น้อมใจไปในนิพพานโดยชอบ ถอนขึ้นได้ ตัดรากถอนโคนเหมือนต้นตาลที่ถูกตัดรากถอนโคนไปแล้ว เหลือแต่พื้นที่ ทำให้ไม่มี เกิดขึ้นต่อไปไม่ได้ ฉันนั้นเหมือนกัน
So evamassa veditabbo:
evamassa → evam assa (pts)
บุรุษบุคคลนั้นบัณฑิตพึงทราบว่า
‘nevasaññānāsaññāyatanasaṁyojanena hi kho visaṁyutto sammā nibbānādhimutto purisapuggalo’ti.
nevasaññānāsaññāyatanasaṁyojanena → nevasaññānāsaññāyatanasaññojanena (bjt, th) | visaṁyutto → visaññutto (bjt) | sammā nibbānādhimutto → sammānibbānādhimutto (th) | sammā nibbānādhimutto purisapuggaloti → sammānibbānādhimutto purisapuggalo ti (pts)
‘เป็นบุรุษบุคคลผู้เหินห่างจากความเกี่ยวข้องกับเนวสัญญานาสัญญายตนสมาบัติ มีแต่น้อมใจไปในนิพพานโดยชอบ’

Ṭhānaṁ kho panetaṁ, sunakkhatta, vijjati yaṁ idhekaccassa bhikkhuno evamassa:
panetaṁ → pan etaṁ (pts) | idhekaccassa → idh ekaccassa (pts) | evamassa → evam assa (pts)
สุนักขัตตะ เป็นไปได้ที่ภิกษุบางรูปในธรรมวินัยนี้ พึงมีความคิดอย่าง นี้ว่า
‘taṇhā kho sallaṁ samaṇena vuttaṁ, avijjāvisadoso, chandarāgabyāpādena ruppati.
chandarāgabyāpādena → chandarāga byāpādehi (sya-all) | chandarāgabyāpādena → So Bm Bu; Sk Si ch-pādehi. (pts note)
‘พระสมณะตรัสลูกศรคือตัณหาไว้แล้วว่า ‘โทษอันเป็นพิษคืออวิชชา ย่อม งอกงามได้ด้วยฉันทราคะและพยาบาท
Taṁ me taṇhāsallaṁ pahīnaṁ, apanīto avijjāvisadoso, sammā nibbānādhimuttohamasmī’ti.
sammā nibbānādhimuttohamasmīti evaṁmāni → sammānibbānādhimuttohamasmīti evaṁ mānī (bj, pts); sammānibbānādhimuttohamasmīti evamādi (sya-all) | taṁ → tam (pts) | sammā nibbānādhimuttohamasmīti → sammānibbānādhimutto ham asmīti (pts)
เราละลูกศรคือตัณหานั้นได้แล้ว กำจัดโทษ อันเป็นพิษคืออวิชชาได้แล้ว จึงเป็นผู้มีใจน้อมไปในนิพพานโดยชอบ’
Evaṁmāni assa atathaṁ samānaṁ.
atathaṁ samānaṁ → atathaṁ sa mānaṁ (bj); atthaṁ samānaṁ (sya-all, km, pts1ed) | Evaṁmāni → evaṁ mānī (bj, pts1ed, mr); evamādi (sya-all, km) | atathaṁ → atthaṁ (sya-all, pts) | mānī → evaṁmāni (bj: machasaṁ); evamāni (bj: syā) | mānaṁ → atthaṁ samānā (bj: PTS, syā); atathaṁ samānā (bj: sīmu) | Evaṁmāni → evaṁmānī (cck: sī. pī. ka.); evamādi (cck: syā. kaṁ.) | samānaṁ → atthaṁ samānaṁ (cck: syā. kaṁ. pī.); atthasamānaṁ (cck: sī.) | evaṁmānī → Si evamādi. (pts note) | samānaṁ → So Si & Sk infra; Sk here atthasamāna; Bm atathaṁ s-. (pts note)
เรื่องต่อไปนี้ มีเนื้อความดังนี้
So yāni sammā nibbānādhimuttassa asappāyāni tāni anuyuñjeyya; asappāyaṁ cakkhunā rūpadassanaṁ anuyuñjeyya, asappāyaṁ sotena saddaṁ anuyuñjeyya, asappāyaṁ ghānena gandhaṁ anuyuñjeyya, asappāyaṁ jivhāya rasaṁ anuyuñjeyya, asappāyaṁ kāyena phoṭṭhabbaṁ anuyuñjeyya, asappāyaṁ manasā dhammaṁ anuyuñjeyya.
rūpadassanaṁ → Sk (here) rūpaṁ disvā. (pts note) | saddaṁ → Sk (here) adds satvā. (pts note) | gandhaṁ → Sk (here) adds ghāyitvā. (pts note) | dhammaṁ → Sk adds no participle here. (pts note) | sammā nibbānādhimuttassa → sammānibbānādhimuttassa (th, pts)
ภิกษุนั้นพึงประกอบเนือง ๆ ซึ่งอารมณ์อันไม่เป็นสัปปายะ แห่งใจ อันน้อมไปในนิพพานโดยชอบ พึงประกอบการดูรูปอันไม่เป็นสัปปายะทางตา เนือง ๆ พึงประกอบการฟังเสียงอันไม่เป็นสัปปายะทางหูเนือง ๆ พึงประกอบ การดมกลิ่นอันไม่เป็นสัปปายะทางจมูกเนือง ๆ พึงประกอบการลิ้มรสอันไม่เป็น สัปปายะทางลิ้นเนือง ๆ พึงประกอบการถูกต้องโผฏฐัพพะอันไม่เป็นสัปปายะทาง กายเนือง ๆ พึงประกอบการรับรู้ธรรมารมณ์อันไม่เป็นสัปปายะทางใจเนือง ๆ
Tassa asappāyaṁ cakkhunā rūpadassanaṁ anuyuttassa, asappāyaṁ sotena saddaṁ anuyuttassa, asappāyaṁ ghānena gandhaṁ anuyuttassa, asappāyaṁ jivhāya rasaṁ anuyuttassa, asappāyaṁ kāyena phoṭṭhabbaṁ anuyuttassa, asappāyaṁ manasā dhammaṁ anuyuttassa rāgo cittaṁ anuddhaṁseyya.เมื่อภิกษุนั้นประกอบการดูรูปอันไม่เป็นสัปปายะทางตาเนือง ๆ ประกอบการฟัง เสียงอันไม่เป็นสัปปายะทางหูเนือง ๆ ประกอบการดมกลิ่นอันไม่เป็นสัปปายะทาง จมูกเนือง ๆ ประกอบการลิ้มรสอันไม่เป็นสัปปายะทางลิ้นเนือง ๆ ประกอบการ ถูกต้องโผฏฐัพพะอันไม่เป็นสัปปายะทางกายเนือง ๆ ประกอบการรับรู้ธรรมารมณ์ อันไม่เป็นสัปปายะทางใจเนือง ๆ แล้ว ราคะพึงครอบงำจิตได้ So rāgānuddhaṁsitena cittena maraṇaṁ vā nigaccheyya maraṇamattaṁ vā dukkhaṁ.เธอมีจิตถูกราคะ ครอบงำแล้ว พึงถึงความตายหรือทุกข์ปางตาย

Seyyathāpi, sunakkhatta, puriso sallena viddho assa savisena gāḷhūpalepanena.
gāḷhūpalepanena → gāḷhupalepanena (pts)
เปรียบเหมือนคนถูกยิงด้วยลูกศรที่อาบยาพิษอย่างร้ายแรง
Tassa mittāmaccā ñātisālohitā bhisakkaṁ sallakattaṁ upaṭṭhāpeyyuṁ.
upaṭṭhāpeyyuṁ → upaṭṭhapeyyuṁ (sya-all, pts) | upaṭṭhāpeyyuṁ → upaṭṭhapeyyuṁ (bj: sīmu, syā, machasaṁ)
มิตร อำมาตย์ ญาติสาโลหิตของเขาจึงหาหมอผ่าตัดมารักษา
Tassa so bhisakko sallakatto satthena vaṇamukhaṁ parikanteyya.หมอผ่าตัดนั้นใช้มีดผ่าปากแผล Satthena vaṇamukhaṁ parikantitvā esaniyā sallaṁ eseyya.
parikantitvā → parikantetvā (bj, sya-all); vaṇamukhaṁ parikantetvā (pts) | parikantetvā → Bm parikantitvā. (pts note)
แล้วใช้เครื่องตรวจหาลูกศร
Esaniyā sallaṁ esitvā sallaṁ abbuheyya, apaneyya visadosaṁ saupādisesaṁ.
esitvā → esetvā (bj, pts) | abbuheyya → abbaheyya (bj, pts); abbāheyya (sya-all) | saupādisesaṁ saupādisesoti → anupādisesaṁ anupādiseso ti (pts) | abbaheyya → abbuheyya (bj: sīmu, machasaṁ); abbāheyya (bj: syā) | esetvā → Bm Si esitvā. (pts note) | abbaheyya → Si abbāheyya; Bm abbuheyya; Sk abbaṁheyya. (pts note) | sa-upādisesaṁ → So Bm Si Bu; Sk upādisesaṁ. (pts note) | saupādisesaṁ → sa-upādisesaṁ anupādiseso (pts)
ตรวจพบลูกศรแล้วจึงถอนออก พึงกำจัดโทษคือพิษที่ ยังมีเชื้อเหลือติดอยู่
Saupādisesoti jānamāno so evaṁ vadeyya:
Saupādisesoti → anupādisesoti (sya-all, km, pts1ed) | jānamāno → maññamāno (bj, pts1ed) | saupādisesoti → anupādisesoti (sya-all) | saupādisesoti → anupādisesoti (bj: syā, PTS) | maññamāno → jānamāno (bj: sīmu, machasaṁ, syā) | Saupādisesoti → anupādisesoti (sabbattha) ayaṁ hi tathāgatassa visayo (cck note) | jānamāno → maññamāno (sya-all: sī.) | maññamāno → So Bm Si; Si adding a note that the Sinhalese reading is maññamāno, which Sk reads here but not infra. (pts note) | saupādisesoti jānamāno → ti maññamāno (pts)
จนรู้ว่า ‘ไม่มีเชื้อหลงเหลืออยู่’ หมอผ่าตัดนั้นพึงกล่าวอย่างนี้ว่า
‘ambho purisa, ubbhataṁ kho te sallaṁ, apanīto visadoso saupādiseso.
saupādiseso → anupādiseso (sya-all, km, pts1ed) | ubbhataṁ → ubbhahataṁ (sya-all) | saupādiseso analañca → anupādiseso alañca (sya-all) | saupādiseso → anupādiseso (bj: syā, PTS) | saupādiseso → anupādiseso (sabbattha) ayampi tathāgatassa visayo (cck note) | ubbhataṁ → Si ubbhahataṁ; Sk omits kho. (pts note) | apanīto → Bm apanito. (pts note) | saupādiseso → anupādiseso alañ (pts)
‘พ่อมหาจำเริญ เราถอนลูกศรให้ท่านแล้ว โทษคือพิษเราก็กำจัดจนไม่มีเชื้อหลง เหลือแล้ว
Analañca te antarāyāya.
analañca → alañca (bj: syā, PTS) | antarāyāya → Sk inserts so. (pts note) | antarāyāya → anantarāyāya (th) | analañca → ca (pts)
ท่านพ้นขีดอันตรายแล้ว
Sappāyāni ceva bhojanāni bhuñjeyyāsi, mā te asappāyāni bhojanāni bhuñjato vaṇo assāvī assa.
ceva → eva (pts)
แต่ต้องรับประทานอาหารที่ไม่แสลง เมื่อท่าน จำเป็นต้องรับประทานอาหารที่แสลง ก็อย่าถึงกับให้แผลต้องกำเริบ
Kālena kālañca vaṇaṁ dhoveyyāsi, kālena kālaṁ vaṇamukhaṁ ālimpeyyāsi, mā te na kālena kālaṁ vaṇaṁ dhovato na kālena kālaṁ vaṇamukhaṁ ālimpato pubbalohitaṁ vaṇamukhaṁ pariyonandhi.
kālañca → kālaṁ (bj) | kālena → kālena ca (bj) | na → (sya-all, pts) | pariyonandhi → pariyonaddhi (sya-all) | tena → Bm omits ca. 8 So Bm; Sk Si te. (pts note) | kālañca → kālaṁ ca (pts)
และท่านต้อง ล้างแผลตามเวลา ทายาสมานแผลตามเวลา เมื่อท่านล้างแผลและทายาสมาน แผลตามเวลา ก็อย่าให้น้ำเหลืองและเลือดปิดปากแผลได้
Mā ca vātātape cārittaṁ anuyuñji, mā te vātātape cārittaṁ anuyuttassa rajosūkaṁ vaṇamukhaṁ anuddhaṁsesi.
rajosūkaṁ → rajosukaṁ (sya-all, pts) | rajosūkaṁ → rajosukaṁ (bj: syā, PTS, sīmu) | anuddhaṁsesi → Bm a-ti. (pts note)
และท่านอย่าเที่ยวตาก ลมตากแดดเนือง ๆ เมื่อท่านเที่ยวตากลมตากแดดเนือง ๆ ก็อย่าให้ละอองหรือ สิ่งโสโครกถูกปากแผลได้
Vaṇānurakkhī ca, ambho purisa, vihareyyāsi vaṇasāropī’ti.
vaṇasāropī’ti → vaṇassāropīti (mr) | vaṇānurakkhī → vanānurakkhī (pts) | vaṇasāropī’ti → vaṇassāropīti (ka.) vaṇa + saṁ + ropī = vaṇasāropī-iti padavibhāgo (cck note) | vaṇasāropīti → vaṇasāropī ti (pts)
ท่านต้องรักษาแผลอยู่จนกว่าแผลจะสมานกันดี’

Tassa evamassa:
evamassa → evam assa (pts)
บุรุษนั้นมีความคิดอย่างนี้ว่า
‘ubbhataṁ kho me sallaṁ, apanīto visadoso anupādiseso.
ubbhataṁ → ubbhahataṁ (sya-all) | ubbhataṁ → ubbhatam (pts)
‘หมอถอนลูกศรให้เราแล้ว โทษคือพิษหมอก็ กำจัดจนไม่มีเชื้อหลงเหลือแล้ว
Analañca me antarāyāyā’ti.
analañca → alañca (th) | antarāyāyāti → anantarāyāyāti (th) | analañca → analañ ca (pts)
เราพ้นขีดอันตรายแล้ว’
So asappāyāni ceva bhojanāni bhuñjeyya. Tassa asappāyāni bhojanāni bhuñjato vaṇo assāvī assa.
asappāyāni → sappāyāni (pts) | vaṇo → vaṇo na (pts) | eva → Sk inserts c'eva after bhojanāṁ. (pts note) | assāvī → Sk anassāvī. (pts note)
เขาจึงรับประทานอาหาร ที่แสลง เมื่อเขารับประทานอาหารที่แสลง แผลก็กำเริบ
Na ca kālena kālaṁ vaṇaṁ dhoveyya, na ca kālena kālaṁ vaṇamukhaṁ ālimpeyya. Tassa na kālena kālaṁ vaṇaṁ dhovato, na kālena kālaṁ vaṇamukhaṁ ālimpato pubbalohitaṁ vaṇamukhaṁ pariyonandheyya.
pariyonandheyya → pariyonendhayya (bj); pariyonaddheyya (sya-all); pariyonandheyya na ca (pts) | na → na ca (sya-all) | na ca → (pts) | kālaṁ → kālaṁ ca (pts) | pariyonandheyya → Sk parisonaseyya na, omitting next ca. (pts note)
เขาไม่ล้างแผลตามเวลา และไม่ทายาสมานแผลตามเวลา เมื่อเขาไม่ล้างแผลและไม่ทายาสมานแผล ตามเวลา น้ำเหลืองและเลือดก็ปิดปากแผล
Vātātape ca cārittaṁ anuyuñjeyya. Tassa vātātape cārittaṁ anuyuttassa rajosūkaṁ vaṇamukhaṁ anuddhaṁseyya.
rajosūkaṁ → rajosukaṁ (sya-all) | ca → (pts) | anuyuttassa rajosūkaṁ → ananuyuttassa rajosukaṁ (pts) | anuddhaṁseyya na → nānuddhaṁseyya vaṇānurakkhī (pts) | rajosūkaṁ → rajosukaṁ (bj: syā, PTS, sīmu) | rajosukaṁ → So Bm Si Bu; Sk (bis) rajosūkaṁ. (pts note)
เขาเที่ยวตากลมตากแดดเนือง ๆ เมื่อเขาเที่ยวตากลมตากแดดเนือง ๆ ละอองและสิ่งโสโครกจึงถูกปากแผล
Na ca vaṇānurakkhī vihareyya na vaṇasāropī.
vaṇasāropī → vaṇasāropi (sya-all) | vaṇānurakkhī → (pts) | na → (pts)
เขาไม่ คอยรักษาแผลอยู่ แผลจึงไม่สมานกัน
Tassa imissā ca asappāyakiriyāya, asuci visadoso apanīto saupādiseso tadubhayena vaṇo puthuttaṁ gaccheyya.
asuci → asu ca (bj) | imissā ca → imissāva (sya-all) | ca asappāyakiriyāya → va sappāyakiriyāya (pts) | saupādiseso → anupādiseso (pts) | puthuttaṁ gaccheyya → virūheyya (pts) | ca → imissāca (bj: syā) | visadoso → asuci visadoso (bj: sabbattha) | va → So Si; Sk Bm ca. (pts note) | visadoso → Bu & Sk infra asuca; Sk (here) Bm Si asuci. (pts note) | puthuttaṁ → Sk puthu tatra. (pts note) | asuci visadoso → asucivisadoso (th) | saupādiseso tadubhayena → sa-upādiseso tad ubhayena (pts)
เพราะการกระทำไม่ถูกต้องนี้ แผลจึง อักเสบได้ด้วยเหตุ ๒ ประการ คือ (๑) ไม่กำจัดโทษคือพิษอันเกิดจากความไม่ สะอาด (๒) ไม่กำจัดโทษคือพิษอันยังมีเชื้อหลงเหลืออยู่ไป
So puthuttaṁ gatena vaṇena maraṇaṁ vā nigaccheyya maraṇamattaṁ vā dukkhaṁ.
puthuttaṁ gatena → rūḷhena (pts) | nigaccheyya → nigaccheyya na (pts) | puthuttagatena → So Sk Bu; Bm Si puthuttaṁ gatena. (pts note)
เขามีแผลอักเสบ พึงถึง ความตายหรือทุกข์ปางตายได้ แม้ฉันใด

Evameva kho, sunakkhatta, ṭhānametaṁ vijjati yaṁ idhekaccassa bhikkhuno evamassa:
evameva → evam eva (pts) | ṭhānametaṁ → ṭhānaṁ etaṁ (pts) | idhekaccassa → idh ekaccassa (pts) | evamassa → evam assa (pts)
สุนักขัตตะ เป็นไปได้ฉันนั้นเหมือนกัน ที่ภิกษุบางรูปในธรรมวินัยนี้ พึงมี ความคิดอย่างนี้ว่า
‘taṇhā kho sallaṁ samaṇena vuttaṁ, avijjāvisadoso chandarāgabyāpādena ruppati.
chandarāgabyāpādena → chandarāga byāpādehi (sya-all) | vuttaṁ → (pts) | chandarāgabyāpādena → chandarāgavyāpādehi (bj: PTS, syā)
‘พระสมณะตรัสลูกศรคือตัณหาไว้แล้วว่า ‘โทษอันเป็นพิษคือ อวิชชา ย่อมงอกงามได้ด้วยฉันทราคะและพยาบาท
Taṁ me taṇhāsallaṁ pahīnaṁ, apanīto avijjāvisadoso, sammā nibbānādhimuttohamasmī’ti.
nibbānādhimuttohamasmīti evaṁmāni → nibbānādhimuttohamismīti evaṁ mānī (bj) | sammā nibbānādhimuttohamasmīti evaṁmāni → sammānibbānādhimuttohamasmīti evamādi (sya-all) | taṁ → tam (pts) | sammā nibbānādhimuttohamasmīti → sammānibbānādhimutto ham asmīti (pts)
เราละลูกศรคือตัณหานั้นได้แล้ว กำจัดโทษอันเป็นพิษคืออวิชชาได้แล้ว จึงเป็นผู้มีใจน้อมไปในนิพพานโดยชอบ’
Evaṁmāni assa atathaṁ samānaṁ.
atathaṁ → atthaṁ (sya-all) | mānaṁ → atthaṁ samānaṁ (bj: sabbattha) | evaṁmānī → So Bm; Sk evamānī; Si evamādi. (pts note) | evaṁmāni → evaṁ mānī (bjt) | samānaṁ → sa mānaṁ (bjt)
เรื่องต่อไปนี้มีเนื้อความดังนี้
So yāni sammā nibbānādhimuttassa asappāyāni tāni anuyuñjeyya, asappāyaṁ cakkhunā rūpadassanaṁ anuyuñjeyya, asappāyaṁ sotena saddaṁ anuyuñjeyya, asappāyaṁ ghānena gandhaṁ anuyuñjeyya, asappāyaṁ jivhāya rasaṁ anuyuñjeyya, asappāyaṁ kāyena phoṭṭhabbaṁ anuyuñjeyya, asappāyaṁ manasā dhammaṁ anuyuñjeyya.
sammā nibbānādhimuttassa → sammānibbānādhimuttassa (bjt, th, pts)
ภิกษุนั้นประกอบเนือง ๆ ซึ่งอารมณ์อันไม่เป็นสัปปายะ แห่งใจอันน้อมไปในนิพพานโดยชอบ พึงประกอบการดูรูปอันไม่เป็นสัปปายะ ทางตาเนือง ๆ พึงประกอบการฟังเสียงอันไม่เป็นสัปปายะทางหูเนือง ๆ พึง ประกอบการดมกลิ่นอันไม่เป็นสัปปายะทางจมูกเนือง ๆ พึงประกอบการลิ้มรสอัน ไม่เป็นสัปปายะทางลิ้นเนือง ๆ พึงประกอบการถูกต้องโผฏฐัพพะอันไม่เป็นสัปปายะ ทางกายเนือง ๆ พึงประกอบการรับรู้ธรรมารมณ์อันไม่เป็นสัปปายะทางใจเนือง ๆ
Tassa asappāyaṁ cakkhunā rūpadassanaṁ anuyuttassa, asappāyaṁ sotena saddaṁ anuyuttassa, asappāyaṁ ghānena gandhaṁ anuyuttassa, asappāyaṁ jivhāya rasaṁ anuyuttassa, asappāyaṁ kāyena phoṭṭhabbaṁ anuyuttassa, asappāyaṁ manasā dhammaṁ anuyuttassa rāgo cittaṁ anuddhaṁseyya.
anuyuttassa → anuyuttassa so (sya-all) | rāgo → Si so rāgo. (pts note)
เมื่อภิกษุนั้นเห็นรูปอันไม่เป็นสัปปายะทางตาเนือง ๆ ประกอบการฟังเสียงอันไม่ เป็นสัปปายะทางหูเนือง ๆ ประกอบการดมกลิ่นอันไม่เป็นสัปปายะทางจมูกเนือง ๆ ประกอบการลิ้มรสอันไม่เป็นสัปปายะทางลิ้นเนือง ๆ ประกอบการถูกต้อง โผฏฐัพพะอันไม่เป็นสัปปายะทางกายเนือง ๆ ประกอบการรับรู้ธรรมารมณ์อันไม่ เป็นสัปปายะทางใจเนือง ๆ แล้ว ราคะพึงครอบงำจิตได้
So rāgānuddhaṁsitena cittena maraṇaṁ vā nigaccheyya maraṇamattaṁ vā dukkhaṁ.
cittena → So Bm Si; Sk so taṇhānudohaste taṇhānuddhastena maraṇaṁ vā &c. (pts note)
เธอมีจิตถูกราคะครอบงำแล้ว พึงถึงความตายหรือทุกข์ปางตาย

Maraṇañhetaṁ, sunakkhatta, ariyassa vinaye yo sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattati;
yo → Sk omits yo. 5 Sk hīnāya vattati. Cf. supra p. 61 & 1 Jāt. 206. (pts note) | maraṇañhetaṁ → maraṇaṁ hetaṁ (bjt) | maraṇañhetaṁ → maraṇaṁ h etaṁ (pts) | hīnāyāvattati → hīnāy āvattati maraṇamattaṁ h (pts)
สุนักขัตตะ นั่นเป็นความตายของภิกษุผู้บอกคืนสิกขากลับมาเป็นคฤหัสถ์ใน อริยวินัย
maraṇamattañhetaṁ, sunakkhatta, dukkhaṁ yaṁ aññataraṁ saṅkiliṭṭhaṁ āpattiṁ āpajjati.
yaṁ → yo (bj, sya-all) | saṅkiliṭṭhaṁ → saṁkiliṭṭhaṁ (my, ms2005, pts) | maraṇamattañhetaṁ → maraṇamattaṁhetaṁ (bjt) | maraṇamattañhetaṁ → etaṁ (pts)
ส่วนทุกข์นี้เป็นทุกข์ปางตายของภิกษุ ผู้ต้องอาบัติเศร้าหมองข้อใดข้อหนึ่ง

Ṭhānaṁ kho panetaṁ, sunakkhatta, vijjati yaṁ idhekaccassa bhikkhuno evamassa:
panetaṁ → pan etaṁ (pts) | idhekaccassa → idh ekaccassa (pts) | evamassa → evam assa (pts)
สุนักขัตตะ เป็นไปได้ที่ภิกษุบางรูปในธรรมวินัยนี้พึงมีความคิดอย่างนี้ ว่า
‘taṇhā kho sallaṁ samaṇena vuttaṁ, avijjāvisadoso chandarāgabyāpādena ruppati.
chandarāgabyāpādena → chandarāgabyāpādehi (sya-all) | chandarāgabyāpādena → chandarāgavyāpādehi (pts)
‘พระสมณะตรัสลูกศรคือตัณหาไว้แล้วว่า ‘โทษอันเป็นพิษคืออวิชชาย่อมงอก งามได้ด้วยฉันทราคะและพยาบาท
Taṁ me taṇhāsallaṁ pahīnaṁ, apanīto avijjāvisadoso, sammā nibbānādhimuttohamasmī’ti.
sammā nibbānādhimuttohamasmīti → sammānibbānādhimuttohamasmīti (th) | taṁ → tam (pts) | sammā nibbānādhimuttohamasmīti → sammānibbānādhimutto ham asmīti (pts)
เราละลูกศรคือตัณหานั้นได้แล้ว กำจัดโทษอัน เป็นพิษคืออวิชชาได้แล้ว จึงเป็นผู้มีใจน้อมไปในนิพพานโดยชอบ’
Sammā nibbānādhimuttasseva sato so yāni sammā nibbānādhimuttassa asappāyāni tāni nānuyuñjeyya, asappāyaṁ cakkhunā rūpadassanaṁ nānuyuñjeyya, asappāyaṁ sotena saddaṁ nānuyuñjeyya, asappāyaṁ ghānena gandhaṁ nānuyuñjeyya, asappāyaṁ jivhāya rasaṁ nānuyuñjeyya, asappāyaṁ kāyena phoṭṭhabbaṁ nānuyuñjeyya, asappāyaṁ manasā dhammaṁ nānuyuñjeyya.
rūpadassanaṁ → rūpaṁ disvā (pts) | saddaṁ → saddaṁ sutvā (pts) | so → Sk yo. (pts note) | sammā nibbānādhimuttasseva → sammānibbānādhimuttasseva (bjt, th) | sammā nibbānādhimuttassa → sammānibbānādhimuttassa (bjt, th, pts) | sammā nibbānādhimuttasseva → sammānibbānādhimuttassa eva (pts) | saddaṁ → saddam (pts) | phoṭṭhabbaṁ → phoṭṭhabbam (pts)
เมื่อภิกษุนั้นมีใจ น้อมไปในนิพพานโดยชอบอยู่นั่นแล เธอจึงไม่ประกอบเนือง ๆ ซึ่งอารมณ์อันไม่ เป็นสัปปายะแห่งใจอันน้อมไปในนิพพานโดยชอบ ไม่ประกอบการดูรูปอันไม่เป็น สัปปายะทางตาเนือง ๆ ไม่ประกอบการฟังเสียงอันไม่เป็นสัปปายะทางหูเนือง ๆ ไม่ประกอบการดมกลิ่นอันไม่เป็นสัปปายะทางจมูกเนือง ๆ ไม่ประกอบการลิ้มรส อันไม่เป็นสัปปายะทางลิ้นเนือง ๆ ไม่ประกอบการถูกต้องโผฏฐัพพะอันไม่เป็น สัปปายะทางกายเนือง ๆ ไม่ประกอบการรับรู้ธรรมารมณ์อันไม่เป็นสัปปายะทางใจ เนือง ๆ
Tassa asappāyaṁ cakkhunā rūpadassanaṁ nānuyuttassa, asappāyaṁ sotena saddaṁ nānuyuttassa, asappāyaṁ ghānena gandhaṁ nānuyuttassa, asappāyaṁ jivhāya rasaṁ nānuyuttassa, asappāyaṁ kāyena phoṭṭhabbaṁ nānuyuttassa, asappāyaṁ manasā dhammaṁ nānuyuttassa rāgo cittaṁ nānuddhaṁseyya.
nānuyuttassa → ananuyuttassa (sya-all, pts); ananuyattassa (pts) | cakkhunā → cakkhūnā (pts)
เมื่อเธอไม่ประกอบการดูรูปอันไม่เป็นสัปปายะทางตาเนือง ๆ ไม่ ประกอบการฟังเสียงอันไม่เป็นสัปปายะทางหูเนือง ๆ ไม่ประกอบการดมกลิ่นอัน ไม่เป็นสัปปายะทางจมูกเนือง ๆ ไม่ประกอบการลิ้มรสอันไม่เป็นสัปปายะทางลิ้น เนือง ๆ ไม่ประกอบการถูกต้องโผฏฐัพพะอันไม่เป็นสัปปายะทางกายเนือง ๆ ไม่ ประกอบการรับรู้ธรรมารมณ์อันไม่เป็นสัปปายะทางใจเนือง ๆ แล้ว ราคะก็ ครอบงำจิตไม่ได้
So na rāgānuddhaṁsitena cittena neva maraṇaṁ vā nigaccheyya na maraṇamattaṁ vā dukkhaṁ.
rāgānuddhaṁsitena → rāgānuddhasitena (pts) | neva → n eva (pts)
เธอมีจิตไม่ถูกราคะครอบงำแล้ว จึงไม่พึงถึงความตายหรือทุกข์ ปางตาย

Seyyathāpi, sunakkhatta, puriso sallena viddho assa savisena gāḷhūpalepanena.
gāḷhupalepanena → So Si; Sk ga-; Bm gālap-. (pts note)
เปรียบเหมือนคนถูกยิงด้วยลูกศรที่อาบยาพิษอย่างร้ายแรง
Tassa mittāmaccā ñātisālohitā bhisakkaṁ sallakattaṁ upaṭṭhāpeyyuṁ.
upaṭṭhāpeyyuṁ → upaṭṭhapeyyuṁ (sya-all)
มิตร อำมาตย์ ญาติสาโลหิตของเขาจึงหาหมอผ่าตัดมารักษา
Tassa so bhisakko sallakatto satthena vaṇamukhaṁ parikanteyya.
satthena → setthana (bjt)
หมอผ่าตัดนั้นใช้มีดผ่าปากแผล
Satthena vaṇamukhaṁ parikantitvā esaniyā sallaṁ eseyya.
parikantitvā → parikantetvā (bj, sya-all) | satthena → satthena sallaṁ (sya-all) | vaṇamukhaṁ → Sk omits s. v. & inserts na. (pts note) | parikantitvā → vaṇamukhaṁ parikantetvā (pts)
แล้วใช้เครื่องตรวจหาลูกศร
Esaniyā sallaṁ esitvā sallaṁ abbuheyya, apaneyya visadosaṁ anupādisesaṁ.
abbuheyya → abbaheyya (bj); abbāheyya (sya-all) | sallaṁ → (sya-all) | abbaheyya → abbuheyya (bj: machasaṁ); abbāheyya (bj: syā) | esitvā → esetvā (pts)
ตรวจพบลูกศรแล้วจึงถอนออก พึงกำจัดโทษคือพิษที่ ยังมีเชื้อเหลืออยู่
Anupādisesoti jānamāno so evaṁ vadeyya:
jānamāno → So all MSS. here. (pts note) | anupādisesoti → anupādiseso ti (pts)
จนรู้ว่า ‘ไม่มีเชื้อหลงเหลืออยู่’ หมอผ่าตัดนั้นพึงกล่าวอย่างนี้ว่า
‘ambho purisa, ubbhataṁ kho te sallaṁ, apanīto visadoso anupādiseso.
ubbhataṁ → ubbhahataṁ (sya-all)
‘พ่อมหาจำเริญ เราถอนลูกศรให้ท่านแล้ว โทษคือพิษเราก็กำจัดจนไม่มีเชื้อหลง เหลือแล้ว
Analañca te antarāyāya.
analañca → alañca (th) | antarāyāya → anantarāyāya (th) | analañca → analañ ca (pts)
ท่านพ้นขีดอันตรายแล้ว
Sappāyāni ceva bhojanāni bhuñjeyyāsi, mā te asappāyāni bhojanāni bhuñjato vaṇo assāvī assa.
ceva → eva (pts)
แต่ต้องรับประทานอาหารที่ไม่แสลง เมื่อท่าน จำเป็นต้องรับประทานอาหารที่แสลง ก็อย่าถึงกับให้แผลต้องกำเริบ
Kālena kālañca vaṇaṁ dhoveyyāsi, kālena kālaṁ vaṇamukhaṁ ālimpeyyāsi. Mā te na kālena kālaṁ vaṇaṁ dhovato na kālena kālaṁ vaṇamukhaṁ ālimpato pubbalohitaṁ vaṇamukhaṁ pariyonandhi.
kālañca → ca kālaṁ (bj) | kālena → kālena ca (bj) | na → (sya-all) | pariyonandhi → pariyonaddhi (sya-all) | vaṇamukhaṁ → Sk omits dhovato kālena kālaṁ vaṇa. (pts note) | kālañca → kālaṁ ca (pts)
และท่านต้อง ล้างแผลตามเวลา ทายาสมานแผลตามเวลา เมื่อท่านล้างแผลและทายาสมาน แผลตามเวลา ก็อย่าให้น้ำเหลืองและเลือดปิดปากแผลได้
Mā ca vātātape cārittaṁ anuyuñji, mā te vātātape cārittaṁ anuyuttassa rajosūkaṁ vaṇamukhaṁ anuddhaṁsesi.
anuyuttassa → ananuyuttassa (bj) | rajosūkaṁ → rajo sukaṁ (sya-all) | ananuyuttassa → anuyuttassa (bj: PTS) | vātātape → vātā tape (bjt) | rajosūkaṁ → rajosukaṁ (pts)
และท่านอย่าเที่ยวตาก ลมตากแดดเนือง ๆ เมื่อท่านเที่ยวตากลมตากแดดเนือง ๆ ก็อย่าให้ละอองหรือ สิ่งโสโครกถูกปากแผลได้
Vaṇānurakkhī ca, ambho purisa, vihareyyāsi vaṇasāropī’ti.
vaṇānurakkhī → vanānurakkhī (pts) | vaṇasāropīti → vaṇasāropī ti (pts)
ท่านต้องรักษาแผลอยู่จนกว่าแผลจะสมานกันดี’

Tassa evamassa:
evamassa → evam assa (pts)
บุรุษนั้นมีความคิดอย่างนี้ว่า
‘ubbhataṁ kho me sallaṁ, apanīto visadoso anupādiseso.
ubbhataṁ → ubbhahataṁ (sya-all)
‘หมอถอนลูกศรให้เราแล้ว โทษคือพิษหมอก็ กำจัดจนไม่มีเชื้อหลงเหลือแล้ว
Analañca me antarāyāyā’ti.
analañca → alañca (th) | antarāyāyāti → anantarāyāyāti (th) | analañca → analañ ca (pts)
เราพ้นขีดอันตรายแล้ว’
So sappāyāni ceva bhojanāni bhuñjeyya. Tassa sappāyāni bhojanāni bhuñjato vaṇo na assāvī assa.
ceva → eva (pts)
เขาจึงรับประทานอาหารที่ ไม่แสลง เมื่อเขารับประทานอาหารที่ไม่แสลง แผลก็ไม่อักเสบ
Kālena kālañca vaṇaṁ dhoveyya, kālena kālaṁ vaṇamukhaṁ ālimpeyya. Tassa kālena kālaṁ vaṇaṁ dhovato kālena kālaṁ vaṇamukhaṁ ālimpato na pubbalohitaṁ vaṇamukhaṁ pariyonandheyya.
kālañca → ca kālaṁ (bj) | kālena → kālena ca (bj) | pariyonandheyya → na pariyonaddheyya (sya-all) | kālañca → kālaṁ ca (pts)
เขาล้างแผลตาม เวลา และทายาสมานแผลตามเวลา เมื่อเขาล้างแผลและทายาสมานแผลตาม เวลา น้ำเหลืองและเลือดก็ไม่ปิดปากแผล
Na ca vātātape cārittaṁ anuyuñjeyya. Tassa vātātape cārittaṁ ananuyuttassa rajosūkaṁ vaṇamukhaṁ nānuddhaṁseyya.
rajosūkaṁ → rajo sukaṁ (sya-all) | rajosūkaṁ → rajosukaṁ (pts)
เขาไม่เที่ยวตากลมตากแดดเนือง ๆ เมื่อเขาไม่เที่ยวตากลมตากแดดเนือง ๆ ละอองและสิ่งโสโครกจึงไม่ถูกปากแผล
Vaṇānurakkhī ca vihareyya vaṇasāropī.
vaṇasāropī → Sk Si add ti. (pts note)
เขาคอยรักษาแผลอยู่จนปากแผลสมานหายสนิท
Tassa imissā ca sappāyakiriyāya asu ca visadoso apanīto anupādiseso tadubhayena vaṇo viruheyya.
asu ca → asuci (sya-all, km, pts1ed) | viruheyya → virūheyya (bj, sya-all) | imissā ca → imissāva (sya-all) | asu ca visadoso → asucivisadoso (sya-all) | virūheyya → parūheyya (bj: PTS) | ca → asuci (sabbattha) socāti tabbaṇṇanā manasikātabbā (cck note) | va → so Si; Sk Bm ca. (pts note) | asuci → so Si; Bm asuhī; Sk asuca. (pts note) | virūheyya → So Si; Bm viruheyya; Sk ruheyya. (pts note) | sappāyakiriyāya → sappāya kiriyāya (bjt)
เพราะการกระทำอย่างถูกต้องนี้ แผลจึงหายได้ด้วยเหตุ ๒ ประการ คือ (๑) กำจัดโทษคือพิษอันเกิดจากความ ไม่สะอาด (๒) กำจัดโทษคือพิษจนไม่มีเชื้อหลงเหลืออยู่
So ruḷhena vaṇena sañchavinā neva maraṇaṁ vā nigaccheyya na maraṇamattaṁ vā dukkhaṁ.
ruḷhena → rūḷhena (bj, sya-all) | rūḷhena → So Si; Bm Sk ru heda. (pts note) | neva → n eva (pts) | + → evam (pts)
เพราะแผลหายแล้วเขา จึงมีผิวพรรณเรียบสนิท จึงไม่พึงถึงความตายหรือทุกข์ปางตาย แม้ฉันใด

Evameva kho, sunakkhatta, ṭhānametaṁ vijjati yaṁ idhekaccassa bhikkhuno evamassa:
idhekaccassa → panidhekaccassa (sya-all) | evameva → eva (pts) | ṭhānametaṁ → ṭhānaṁ etaṁ (pts) | idhekaccassa → idh ekaccassa (pts) | evamassa → evam asa (pts)
สุนักขัตตะ เป็นไปได้ฉันนั้นเหมือนกัน ที่ภิกษุบางรูปในธรรมวินัยนี้ พึงมี ความคิดอย่างนี้ว่า
‘taṇhā kho sallaṁ samaṇena vuttaṁ, avijjāvisadoso chandarāgabyāpādena ruppati.
chandarāgabyāpādena → chandarāga byāpādehi (sya-all)
‘พระสมณะตรัสลูกศรคือตัณหาไว้แล้วว่า ‘โทษอันเป็นพิษคือ อวิชชาย่อมงอกงามได้ด้วยฉันทราคะและพยาบาท
Taṁ me taṇhāsallaṁ pahīnaṁ, apanīto avijjāvisadoso, sammā nibbānādhimuttohamasmī’ti.
sammā nibbānādhimuttohamasmīti → sammānibbānādhimuttohamasmīti (th)
เราละลูกศรคือตัณหานั้นได้แล้ว กำจัดโทษอันเป็นพิษคืออวิชชาได้แล้ว จึงเป็นผู้มีใจน้อมไปในนิพพานโดยชอบ’
Sammā nibbānādhimuttasseva sato so yāni sammā nibbānādhimuttassa asappāyāni tāni nānuyuñjeyya, asappāyaṁ cakkhunā rūpadassanaṁ nānuyuñjeyya, asappāyaṁ sotena saddaṁ nānuyuñjeyya, asappāyaṁ ghānena gandhaṁ nānuyuñjeyya, asappāyaṁ jivhāya rasaṁ nānuyuñjeyya, asappāyaṁ kāyena phoṭṭhabbaṁ nānuyuñjeyya, asappāyaṁ manasā dhammaṁ nānuyuñjeyya.
gandhaṁ → Sk adds ghāyitvā. (pts note) | sammā nibbānādhimuttasseva → sammānibbānādhimuttasseva (th) | sammā nibbānādhimuttassa → sammānibbānādhimuttassa (th) | rūpadassanaṁ → rūpaṁ disvā (pts) | + → sutvā (pts)
เมื่อภิกษุนั้นมีใจน้อมไปในนิพพานโดยชอบอยู่นั่นแล เธอจึงไม่ประกอบเนือง ๆ ซึ่งอารมณ์อันไม่เป็นสัปปายะแห่งใจอันน้อมไปในนิพพานโดยชอบ ไม่ประกอบการ ดูรูปอันไม่เป็นสัปปายะทางตาเนือง ๆ ไม่ประกอบการฟังเสียงอันไม่เป็นสัปปายะ ทางหูเนือง ๆ ไม่ประกอบการดมกลิ่นอันไม่เป็นสัปปายะทางจมูกเนือง ๆ ไม่ประกอบ การลิ้มรสอันไม่เป็นสัปปายะทางลิ้นเนือง ๆ ไม่ประกอบการถูกต้องโผฏฐัพพะอันไม่ เป็นสัปปายะทางกายเนือง ๆ ไม่ประกอบการรับรู้ธรรมารมณ์อันไม่เป็นสัปปายะ ทางใจเนือง ๆ
Tassa asappāyaṁ cakkhunā rūpadassanaṁ nānuyuttassa, asappāyaṁ sotena saddaṁ nānuyuttassa, asappāyaṁ ghānena gandhaṁ nānuyuttassa, asappāyaṁ jivhāya rasaṁ nānuyuttassa, asappāyaṁ kāyena phoṭṭhabbaṁ nānuyuttassa, asappāyaṁ manasā dhammaṁ nānuyuttassa, rāgo cittaṁ nānuddhaṁseyya.
nānuyuttassa → ananuyuttassa (sya-all) | cakkhunā → cakkhūnā (pts) | nānuyuttassa → ananuyattassa (pts)
เมื่อภิกษุนั้นไม่ประกอบการดูรูปอันไม่เป็นสัปปายะทางตาเนือง ๆ ไม่ประกอบการฟังเสียงอันไม่เป็นสัปปายะทางหูเนือง ๆ ไม่ประกอบการดมกลิ่นอัน ไม่เป็นสัปปายะทางจมูกเนือง ๆ ไม่ประกอบการลิ้มรสอันไม่เป็นสัปปายะทางลิ้น เนือง ๆ ไม่ประกอบการถูกต้องโผฏฐัพพะอันไม่เป็นสัปปายะทางกายเนือง ๆ ไม่ ประกอบการรับรู้ธรรมารมณ์อันไม่เป็นสัปปายะทางใจเนือง ๆ แล้ว ราคะก็ ครอบงำจิตไม่ได้
So na rāgānuddhaṁsitena cittena neva maraṇaṁ vā nigaccheyya na maraṇamattaṁ vā dukkhaṁ.
neva → n eva (pts)
เธอมีจิตไม่ถูกราคะครอบงำแล้ว จึงไม่พึงถึงความตายหรือ ทุกข์ปางตาย

Upamā kho me ayaṁ, sunakkhatta, katā atthassa viññāpanāya.
atthassa viññāpanāya ayaṁyevettha → atthaviññāpanāya ayamevettha (sya-all) | katā → Sk omits kati. (pts note) | viññāpanāya → Si atthav-. (pts note)
สุนักขัตตะ เพื่อให้รู้เนื้อความ เราจึงทำอุปมานี้ไว้
Ayaṁyevettha attho—
ayaṁyevettha → ayamevettha (bj, pts) | ayaṁyevettha → ayam ev ettha (pts)
ในอุปมานี้มีเนื้อ ความดังต่อไปนี้
vaṇoti kho, sunakkhatta, channetaṁ ajjhattikānaṁ āyatanānaṁ adhivacanaṁ;
etaṁ → Sk janena taṁ. (pts note) | vaṇoti → vaṇo ti (pts) | channetaṁ → chann etaṁ (pts)
คำว่า ‘แผล’ นี้ เป็นชื่อของอายตนะภายใน ๖
visadosoti kho, sunakkhatta, avijjāyetaṁ adhivacanaṁ;
visadosoti → visadoso ti (pts) | avijjāyetaṁ → avijjāy etaṁ (pts)
คำว่า ‘โทษคือพิษ’ นี้ เป็นชื่อของอวิชชา
sallanti kho, sunakkhatta, taṇhāyetaṁ adhivacanaṁ;
sallanti → sallan ti (pts) | taṇhāyetaṁ → taṇhāy etaṁ (pts)
คำว่า ‘ลูกศร’ นี้ เป็นชื่อของตัณหา
esanīti kho, sunakkhatta, satiyāyetaṁ adhivacanaṁ;
satiyāyetaṁ → satiyetaṁ (sya-all) | esanīti → esanī ti (pts) | satiyāyetaṁ → satiyāy etaṁ (pts)
คำว่า ‘เครื่องตรวจ’ นี้ เป็นชื่อของสติ
satthanti kho, sunakkhatta, ariyāyetaṁ paññāya adhivacanaṁ;
satthanti → satthan ti (pts) | ariyāyetaṁ → ariyāy etaṁ (pts)
คำว่า ‘มีดผ่าตัด’ นี้ เป็นชื่อของอริยปัญญา
bhisakko sallakattoti kho, sunakkhatta, tathāgatassetaṁ adhivacanaṁ arahato sammāsambuddhassa.
sallakattoti → sallakatto ti (pts) | tathāgatassetaṁ → tathāgatass etaṁ (pts)
คำว่า ‘หมอผ่าตัด’ นี้ เป็นชื่อของตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า

So vata, sunakkhatta, bhikkhu chasu phassāyatanesu saṁvutakārī.สุนักขัตตะ เป็นไปไม่ได้ที่ภิกษุนั้นทำความสำรวมในผัสสายตนะ ๖ ‘Upadhi dukkhassa mūlan’ti—iti viditvā nirupadhi upadhisaṅkhaye vimutto upadhismiṁ vā kāyaṁ upasaṁharissati cittaṁ vā uppādessatīti—netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
dukkhassa mūlanti → dukkhamūlanti (sya-all) | nirupadhi → nirupadhī (sya-all) | uppādessatīti → anuppadassatīti (sya-all) | mūlanti → dukkhamūlaṁ (bj: syā) | mūlan → Si dukkhamulan. (pts note) | uppadessatīti → So Bu; Si anupp.; Sk anuppadassati; Bm upādessatīti. (pts note) | mūlanti → mūlan ti (pts) | upadhisaṅkhaye → upadhisaṁkhaye (pts) | uppādessatīti netaṁ → uppadessatīti n etaṁ (pts)
จึงรู้ดังนี้ว่า ‘อุปธิ เป็นรากเง่าแห่งทุกข์” จึงเป็นผู้ปราศจากอุปธิ หลุดพ้นแล้วในธรรมเป็นที่สิ้น ไปแห่งอุปธิ จักน้อมกายหรือปล่อยจิตไปในอุปธิ

Seyyathāpi, sunakkhatta, āpānīyakaṁso vaṇṇasampanno gandhasampanno rasasampanno;
rasasampanno → (pts) | āpānīyakaṁso → Sk here āpāṇīyakaṁso & infra apānīyyakaṁsaṁsaṁ; Si āpāniyakaṁsaṁ. (pts note) | gandhasampanno → Si adds rasasampanno. (pts note)
เปรียบเหมือนภาชนะมีน้ำดื่มเต็มเปี่ยม สมบูรณ์ด้วยสี สมบูรณ์ด้วยกลิ่น สมบูรณ์ด้วยรส
so ca kho visena saṁsaṭṭho.แต่เจือด้วยยาพิษ Atha puriso āgaccheyya jīvitukāmo amaritukāmo sukhakāmo dukkhapaṭikūlo.
dukkhapaṭikkūlo → Si d-ulo; Bm d-ikulo. (pts note)
ต่อมาบุรุษผู้รักชีวิตยังไม่อยากตาย รักสุข เกลียดทุกข์มาพบเข้า
Taṁ kiṁ maññasi, sunakkhatta,สุนักขัตตะ เธอเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร คือ api nu so puriso amuṁ āpānīyakaṁsaṁ piveyya yaṁ jaññā:
jaññā → Sk piheyya sakko. (pts note)
บุรุษนั้นจะพึงดื่มน้ำที่เต็ม เปี่ยมภาชนะนั้น
‘imāhaṁ pivitvā maraṇaṁ vā nigacchāmi maraṇamattaṁ vā dukkhan’”ti?
pivitvā → pitvā (sya-all, pts) | pitvā → Sk viditvā. (pts note) | dukkhanti → dukkhan ti (pts)
ทั้งที่รู้ว่า ‘ดื่มแล้วจะต้องตายหรือทุกข์ปางตาย’ บ้างไหม”

“No hetaṁ, bhante”.
hetaṁ → h etaṁ (pts)
“ไม่ดื่ม พระพุทธเจ้าข้า”

“Evameva kho, sunakkhatta, so vata bhikkhu chasu phassāyatanesu saṁvutakārī.
evameva → evam eva (pts)
“สุนักขัตตะ เป็นไปไม่ได้ฉันนั้นเหมือนกัน ที่ภิกษุนั้นทำความสำรวมใน ผัสสายตนะ ๖
‘Upadhi dukkhassa mūlan’ti—iti viditvā nirupadhi upadhisaṅkhaye vimutto upadhismiṁ vā kāyaṁ upasaṁharissati cittaṁ vā uppādessatīti—netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
mūlanti → mūlan ti (pts) | upadhisaṅkhaye → upadhisaṁkhaye (pts) | netaṁ → n etaṁ (pts)
รู้ดังนี้ว่า ‘อุปธิเป็นรากเง่าแห่งทุกข์ ฯลฯ’

Seyyathāpi, sunakkhatta, āsīviso ghoraviso.
āsīviso → āsiviso (cck, mr) | āsīviso → āsiviso (cck: ka.)
เปรียบเหมือน
Atha puriso āgaccheyya jīvitukāmo amaritukāmo sukhakāmo dukkhapaṭikūlo.
dukkhapaṭikūlo → dukkhapaṭikkūlo (bjt, th, pts)
ต่อมาบุรุษผู้รักชีวิตยังไม่อยากตาย รักสุขเกลียดทุกข์ มา พบอสรพิษมีพิษร้ายแรงเข้า
Taṁ kiṁ maññasi, sunakkhatta,สุนักขัตตะ เธอเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร คือ api nu so puriso amussa āsīvisassa ghoravisassa hatthaṁ vā aṅguṭṭhaṁ vā dajjā yaṁ jaññā:
dajjā → yuñjeyya (bj, mr) | hatthaṁ → hatthe (sya-all) | dajjā → yuñjeyya (cck: ka.) | amussa → Sk assa. (pts note) | hatthaṁ → Si hatthe. (pts note)
บุรุษนั้นจะพึงยื่นมือหรือ หัวแม่มือให้แก่อสรพิษตัวมีพิษร้ายแรงนั้น ทั้งที่รู้ว่า
‘imināhaṁ daṭṭho maraṇaṁ vā nigacchāmi maraṇamattaṁ vā dukkhan’”ti?
imināhaṁ → iminā haṁ (pts) | dukkhanti → dukkhan ti (pts)
‘ถูกอสรพิษที่มีพิษร้ายแรงกัด แล้วจะต้องตายหรือทุกข์ปางตาย’ บ้างไหม”

“No hetaṁ, bhante”.
hetaṁ → h etaṁ (pts)
“ไม่ยื่น พระพุทธเจ้าข้า”

“Evameva kho, sunakkhatta, so vata bhikkhu chasu phassāyatanesu saṁvutakārī.
evameva → evam eva (pts)
“สุนักขัตตะ เป็นไปไม่ได้ฉันนั้นเหมือนกัน ที่ภิกษุนั้นทำความสำรวมใน ผัสสายตนะ ๖
‘Upadhi dukkhassa mūlan’ti—iti viditvā nirupadhi upadhisaṅkhaye vimutto upadhismiṁ vā kāyaṁ upasaṁharissati cittaṁ vā uppādessatīti—
dukkhassa mūlanti → dukkhamūlanti (sya-all) | nirupadhi → nirupadhī (sya-all) | uppādessatīti → anuppadassatīti (sya-all) | upadhisaṅkhaye → upadhi saṅkhaye (bjt) | mūlanti → mūlan ti (pts) | upadhisaṅkhaye → upadhisaṁkhaye (pts)
รู้ดังนี้ว่า ‘อุปธิเป็นรากเง่าแห่งทุกข์’ จึงเป็นผู้ปราศจากอุปธิ หลุดพ้นแล้วในธรรมเป็นที่สิ้นไปแห่งอุปธิ
netaṁ ṭhānaṁ vijjatī”ti.
netaṁ ṭhānaṁ → n etaṁ thānaṁ (pts)
จักน้อมกายหรือปล่อยจิตไปในอุปธิ”

Idamavoca bhagavā.
idamavoca → idam avoca (pts)
พระผู้มีพระภาคได้ตรัสภาษิตนี้แล้ว
Attamano sunakkhatto licchaviputto bhagavato bhāsitaṁ abhinandīti.
Licchaviputto → Sk omits L-to. (pts note)
เจ้าสุนักขัตตะ ลิจฉวีบุตรมีใจยินดีชื่นชม พระภาษิตของพระผู้มีพระภาค ดังนี้แล

Sunakkhattasuttaṁ niṭṭhitaṁ pañcamaṁ.
sunakkhattasuttaṁ niṭṭhitaṁ → sunakkhatta suttaṁ (bjt)
สุนักขัตตสูตรที่ ๕ จบ

Principles · Rationale · Glossary · 6 Pali editions
MP3: Pali


Translations: English · Русский · Deutsch · Italiano · ไทย