BālapaṇḍitasuttaГлупцы и мудрецы
Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts)Так мной услышано.
ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.Одно время Благословенный располагается в Саваттхи, в роще Джеты, в парке Анатхапиндики.
Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi:Здесь он обратился к монахам так:
“bhikkhavo”ti.
bhikkhavoti → bhikkhavo ti (pts)“Монахи!”
“Bhadante”ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.
bhadanteti → bhadante ti (pts)“Достопочтенный” – те монахи Благословенному ответили.
Bhagavā etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)Благословенный сказал следующее:
“Tīṇimāni, bhikkhave, bālassa bālalakkhaṇāni bālanimittāni bālāpadānāni.
bālāpadānāni → bālapadānāni (pts) | bālapadānāni → So Sy Bu; Si Sk bālāp. (pts note) | tīṇimāni → tīṇ imāni (pts)“Монахи, есть эти три характеристики глупца, [три] образа глупца, [три] черты глупца.
Katamāni tīṇi?Какие три?
Idha, bhikkhave, bālo duccintitacintī ca hoti dubbhāsitabhāsī ca dukkaṭakammakārī ca.
dukkaṭakammakārī → dukkatakammakārī (bj) | ca dukkaṭakammakārī ca → dukkatakammakārī (pts) | dukkatakammakārī → Si dukkaṭak as in I. Ang. 102. Si also inserts ca after and before this word both here and infra. (pts note)Глупец – этот тот, кто обдумывает плохие мысли, говорит плохие слова, совершает плохие поступки.
No cetaṁ, bhikkhave, bālo duccintitacintī ca abhavissa dubbhāsitabhāsī ca dukkaṭakammakārī ca kena naṁ paṇḍitā jāneyyuṁ:
ca kena naṁ → na tena naṁ (mr); na naṁ (?) | dukkaṭakammakārī → dukkatakammakārī (bj) | ca dukkaṭakammakārī ca → dukkatakammakārī (pts) | cetaṁ → no cedaṁ (cck: saṁ. ni. 3.27-28) | naṁ → na tena naṁ (cck: ka.); na naṁ (cck: ?) | naṁ → So Sky; Si ke naṁ here and infra. (pts note) | cetaṁ → ce taṁ (pts) | jāneyyuṁ → jāneyyum (pts)Если бы глупец не был таким, то как мудрец узнал бы о нём следующее:
‘bālo ayaṁ bhavaṁ asappuriso’ti?
asappurisoti → asappuriso ti (pts)“Этот человек – глупец, нечистый человек”?
Yasmā ca kho, bhikkhave, bālo duccintitacintī ca hoti dubbhāsitabhāsī ca dukkaṭakammakārī ca tasmā naṁ paṇḍitā jānanti:
dukkaṭakammakārī → dukkatakammakārī (bj) | ca dukkaṭakammakārī ca → dukkatakammakārī (pts)Но поскольку глупец – этот тот, кто обдумывает плохие мысли, говорит плохие слова, совершает плохие поступки, мудрец знает о нём следующее:
‘bālo ayaṁ bhavaṁ asappuriso’ti.
asappurisoti → asappuriso ti (pts)“Этот человек – глупец, нечистый человек”.
Sa kho so, bhikkhave, bālo tividhaṁ diṭṭheva dhamme dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti.
diṭṭheva → diṭṭh eva (pts)“Глупец трояко чувствует боль и грусть здесь и сейчас.
Sace, bhikkhave, bālo sabhāyaṁ vā nisinno hoti, rathikāya vā nisinno hoti, siṅghāṭake vā nisinno hoti;
rathikāya → rathiyāya (bahūsu) | rathikāya → rathiyāya (bj, sya-all, pts) | rathiyāya → athikāya (bj: machasaṁ, sīmu) | rathikāya → rathiyāya (cck: bahūsu) | rathiyāya → So Sky; Si rathiyā. Cf. vol. ii. 108. (pts note)Если глупец сидит в собрании или на улице или на площади,
tatra ce jano tajjaṁ tassāruppaṁ kathaṁ manteti.
ce → (sya-all) | ce → So Sky Bu; Si omits. (pts note)и люди там обсуждают некие уместные и значимые дела,
Sace, bhikkhave, bālo pāṇātipātī hoti, adinnādāyī hoti, kāmesumicchācārī hoti, musāvādī hoti, surāmerayamajjapamādaṭṭhāyī hoti.
bālo → balo (pts) | kāmesumicchācārī → kāmesu micchācārī (pts)то тогда, если глупец – это тот, кто убивает живых существ, берёт то, что не дано, неподобающе ведёт себя в желаниях, лжёт, потакает вину, спиртному, одурманивающим веществам, что являются основой для беспечности,
Tatra, bhikkhave, bālassa evaṁ hoti:тогда этот глупец думает:
‘yaṁ kho jano tajjaṁ tassāruppaṁ kathaṁ manteti,“Эти люди обсуждают некие уместные и значимые дела.
saṁvijjanteva te dhammā mayi, ahañca tesu dhammesu sandissāmī’ti.
saṁvijjanteva te → saṁvijjante te ca (bj, sya-all, km, pts1ed) | te → te ca (pts) | te → saṁvijjante te ca (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | ahañca → ahañ ca (pts)во мне есть эти явления, и [другие] видели, что я пускаюсь в эти явления”.
Idaṁ, bhikkhave, bālo paṭhamaṁ diṭṭheva dhamme dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti.
paṭisaṁvedeti → Cf. for this list I. Aṅguttara 47, Milinda 197. (pts note) | diṭṭheva → diṭṭh eva (pts)Таков первый вид боли и грусти, который чувствует глупец здесь и сейчас.
Puna caparaṁ, bhikkhave, bālo passati rājāno coraṁ āgucāriṁ gahetvā vividhā kammakāraṇā kārente—
kammakāraṇā → So Si; Sky k--karaṇā here, but k--kāraṇā sts. infra. (pts note) | caparaṁ → ca paraṁ (pts)Далее, когда ловят вора, преступника, глупец видит как цари подвергают его многочисленным видам пыток.
kasāhipi tāḷente vettehipi tāḷente addhadaṇḍakehipi tāḷente hatthampi chindante pādampi chindante hatthapādampi chindante kaṇṇampi chindante nāsampi chindante kaṇṇanāsampi chindante bilaṅgathālikampi karonte saṅkhamuṇḍikampi karonte rāhumukhampi karonte jotimālikampi karonte hatthapajjotikampi karonte erakavattikampi karonte cīrakavāsikampi karonte eṇeyyakampi karonte baḷisamaṁsikampi karonte kahāpaṇikampi karonte khārāpatacchikampi karonte palighaparivattikampi karonte palālapīṭhakampi karonte tattenapi telena osiñcante sunakhehipi khādāpente jīvantampi sūle uttāsente asināpi sīsaṁ chindante.
baḷisamaṁsikampi → balisamaṁsikampi (bj, sya-all) | kahāpaṇikampi → kahāpaṇakampi (bj, sya-all, pts) | palighaparivattikampi → palīghaparivattikampi (sya-all) | palālapīṭhakampi → palālapiṭhakam pi (pts) | khārāpatacchikampi → khārāpaṭicchakampi (cck: ka.) | palālapīṭhakampi → palālapiṭṭhakampi (cck: pī.) | kasāhipi → kasāhi pi (pts) | vettehipi → vettehi pi (pts) | addhadaṇḍakehipi → addhadaṇḍakehi pi (pts) | hatthampi → hattham pi (pts) | pādampi → pādam pi (pts) | hatthapādampi → hatthapādam pi (pts) | kaṇṇampi → kaṇṇam pi (pts) | nāsampi → nāsam pi (pts) | kaṇṇanāsampi → kaṇṇanāsam pi (pts) | bilaṅgathālikampi → bilaṅgathālikam pi (pts) | saṅkhamuṇḍikampi → saṅkhamuṇḍikam pi (pts) | rāhumukhampi → rāhumukham pi (pts) | jotimālikampi → jotimālikam pi (pts) | hatthapajjotikampi → hatthapajjotikam pi (pts) | erakavattikampi → erakavattikam pi (pts) | cīrakavāsikampi → cīrakavāsikam pi (pts) | eṇeyyakampi → eṇeyyakam pi (pts) | baḷisamaṁsikampi → baḷisamaṁsikam pi (pts) | kahāpaṇikampi → kahāpaṇakam pi (pts) | khārāpatacchikampi → khārāpatacchikam pi (pts) | palighaparivattikampi → palighaparivattikam pi (pts) | tattenapi → tattena pi (pts) | sunakhehipi → sunakhehi (pts) | jīvantampi → jīvantam pi (pts) | asināpi → asinā pi (pts)Они приказывают хлестать его кнутами, бить бамбуком, бить дубинами; отрезать ему руки, отрезать ему ноги, отрезать ему руки и ноги; отрезать ему уши, отрезать ему нос, отрезать ему уши и нос. Они приказывают подвергнуть его [пытке под названием] “котёл с кашей”, “бритьё [до состояния] отполированной раковины”, “пасть Раху”, “огненный венок”, “пылающая длань”, “лезвия травы”, “одежда из коры”, “антилопа”, “мясные крюки”, “монеты”, “пикелевание щёлоком”, “крутящийся штырь”, “свёрнутая подстилка”. Они приказывают облить его кипящим маслом, отдать на растерзание собакам, насадить его заживо на кол, отрубить ему голову мечом.
Tatra, bhikkhave, bālassa evaṁ hoti:Тогда этот глупец думает:
‘yathārūpānaṁ kho pāpakānaṁ kammānaṁ hetu rājāno coraṁ āgucāriṁ gahetvā vividhā kammakāraṇā kārenti—
kārenti → kāronti (bj)“Из-за таких плохих поступков как эти, когда ловят вора, преступника, цари подвергают его многочисленным видам пыток… отрубить ему голову мечом.
kasāhipi tāḷenti …pe… asināpi sīsaṁ chindanti;
tāḷenti → Si tāḷenti --pe-- asinā pi sīsaṁ chindanti. (pts note) | pe → spelled out in full (bjt)
saṁvijjanteva te dhammā mayi, ahañca tesu dhammesu sandissāmi.
te → te ca (bj, sya-all, pts) | saṁvijjanteva → vijjante (pts) | saṁvijjanteva → saṁvijjante (bjt, th) | ahañca → ahañ ca (pts)во мне есть эти явления, и [другие] видели, что я пускаюсь в эти явления.
Mañcepi rājāno jāneyyuṁ, mampi rājāno gahetvā vividhā kammakāraṇā kāreyyuṁ—
Mañcepi rājāno → sace mampi (mr) | jāneyyuṁ → ājāneyyuṁ (bj) | rājāno → sace mampi (cck: ka.) | mañcepi → maṁ cepi (my) | mañcepi → mañ ce pi (pts) | mampi → mam pi (pts)Если цари узнают обо мне, они подвергнут меня таким же наказаниям!”
kasāhipi tāḷeyyuṁ …pe… jīvantampi sūle uttāseyyuṁ, asināpi sīsaṁ chindeyyun’ti.
tāḷeyyuṁ → Si tāḷeyyuṁ --pe-- jīvantaṁ pi sūle uttāseyyuṁ, asinā sīsaṁ chindeyyun ti. (pts note) | pe → spelled out in full (bjt)
Idampi, bhikkhave, bālo dutiyaṁ diṭṭheva dhamme dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti.
idampi → idam pi (pts) | diṭṭheva → diṭṭh eva (pts)Таков второй вид боли и грусти, который чувствует глупец здесь и сейчас.
Puna caparaṁ, bhikkhave, bālaṁ pīṭhasamārūḷhaṁ vā mañcasamārūḷhaṁ vā chamāyaṁ vā semānaṁ, yānissa pubbe pāpakāni kammāni katāni kāyena duccaritāni vācāya duccaritāni manasā duccaritāni tānissa tamhi samaye olambanti ajjholambanti abhippalambanti.
chamāyaṁ → chamāya (bj, pts1ed) | chamāyaṁ vā → chamāyavā (bj) | pīṭhasamārūḷhaṁ → pīṭhasamāruḷhaṁ (pts) | mañcasamārūḷhaṁ → mañcasamāruḷhaṁ (pts) | chamāyavā → chamāyaṁ (bj: machasaṁ, sīmu, syā) | katāni → pāpakāni kammāni (bj: PTS) | chamāyaṁ → chamāya (cck: sī. pī.) | pīṭhasamāruḷhaṁ → So Sky; Si p--ūḷhaṁ, throughout. (pts note) | chamāya → Si chamāyaṁ. (pts note) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | bālaṁ pīṭhasamārūḷhaṁ → balām pīṭhasamāruḷhaṁ (pts) | yānissa → yāni ssa (pts) | tānissa → tāni ssa (pts)Далее, когда глупец [сидит] на стуле, [лежит] на кровати, или отдыхает на земле, то плохие поступки, которые он совершил в прошлом – его неблагое телесное, словесное, умственное поведение – накрывают его, покрывают его, окутывают его.
Seyyathāpi, bhikkhave, mahataṁ pabbatakūṭānaṁ chāyā sāyanhasamayaṁ pathaviyā olambanti ajjholambanti abhippalambanti;
mahataṁ → mahantānaṁ (bj) | sāyanhasamayaṁ pathaviyā → sāyaṇhasamayaṁ paṭhaviyā (sya-all) | mahantānaṁ → mahataṁ (bj: machasaṁ)Это как тень огромной горной вершины вечером накрывает, покрывает, окутывает землю,
evameva kho, bhikkhave, bālaṁ pīṭhasamārūḷhaṁ vā mañcasamārūḷhaṁ vā chamāyaṁ vā semānaṁ, yānissa pubbe pāpakāni kammāni katāni kāyena duccaritāni vācāya duccaritāni manasā duccaritāni tānissa tamhi samaye olambanti ajjholambanti abhippalambanti.
chamāya → chamāyaṁ (bj: machasaṁ, sīmu, syā) | evameva → evam eva (pts) | pīṭhasamārūḷhaṁ → pīṭhasamāruḷhaṁ (pts) | mañcasamārūḷhaṁ → mañcasamāruḷhaṁ (pts) | yānissa → yāni ssa (pts) | tānissa → tāni ssa (pts)то точно так же, когда глупец [сидит] на стуле, [лежит] на кровати, или отдыхает на земле, то плохие поступки, которые он совершил в прошлом – его неблагое телесное, словесное, умственное поведение – накрывают его, покрывают его, окутывают его.
Tatra, bhikkhave, bālassa evaṁ hoti:И тогда этот глупец думает:
‘akataṁ vata me kalyāṇaṁ, akataṁ kusalaṁ, akataṁ bhīruttāṇaṁ;“Я не совершал хорошего, я не делал благого, я не создал для себя укрытия от мучений.
kataṁ pāpaṁ, kataṁ luddaṁ, kataṁ kibbisaṁ.
luddaṁ → luddakaṁ (bj)Я делал плохое, делал жестокое, делал нечистое.
Yāvatā, bho, akatakalyāṇānaṁ akatakusalānaṁ akatabhīruttāṇānaṁ katapāpānaṁ kataluddānaṁ katakibbisānaṁ gati taṁ gatiṁ pecca gacchāmī’ti.
yāvatā bho → yā ca hoti (bj) | bho → hoti (sya-all, pts)Когда я умру, я отправлюсь в удел тех, кто не делал хорошего… делал нечистое”.
So socati kilamati paridevati urattāḷiṁ kandati sammohaṁ āpajjati.Он печалится, горюет и плачет, бьёт себя в грудь, становится обезумевшим.
Idampi, bhikkhave, bālo tatiyaṁ diṭṭheva dhamme dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti.
idampi → idaṁ kho (sya-all, pts) | diṭṭheva → diṭṭh eva (pts)Таков третий вид боли и грусти, который чувствует глупец здесь и сейчас.
Sa kho so, bhikkhave, bālo kāyena duccaritaṁ caritvā vācāya duccaritaṁ caritvā manasā duccaritaṁ caritvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati.
bhikkhave → bhikkhu (pts) | upapajjati → uppajjati (pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | paraṁ → param (pts)Глупец, который предавался неблагому поведению телом, речью, умом, с распадом тела, после смерти, перерождается в состоянии лишений, в неблагом уделе, даже в аду.
Yaṁ kho taṁ, bhikkhave, sammā vadamāno vadeyya:Если бы кто-либо правдиво говорил о чём-либо:
‘ekantaṁ aniṭṭhaṁ ekantaṁ akantaṁ ekantaṁ amanāpan’ti, nirayameva taṁ sammā vadamāno vadeyya:
nirayameva taṁ → nirayamevetaṁ (bj) | nirayamevetaṁ → nirayameva taṁ (bj: machasaṁ) | amanāpanti nirayameva taṁ → amanāpan ti nirayam eva etaṁ (pts)“Это всецело нежеланное, всецело нежелаемое, всецело неприятное” – то именно об аде он, говоря правдиво, сказал бы так,
‘ekantaṁ aniṭṭhaṁ ekantaṁ akantaṁ ekantaṁ amanāpan’ti.
amanāpanti → amanāpan ti (pts)
Yāvañcidaṁ, bhikkhave, upamāpi na sukarā yāva dukkhā nirayā”ti.
upamāpi → upamāhipi (si) | na → upamāhipi (bj: sīmu) | upamāpi → upamāhipi (cck: sī.) | upamāpi → upamā pi (pts) | nirayāti → nirayā ti (pts)ведь даже трудно привести сравнение тому, насколько болезнен ад”.
Evaṁ vutte, aññataro bhikkhu bhagavantaṁ etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)И когда так было сказано, монах спросил Благословенного:
“sakkā pana, bhante, upamaṁ kātun”ti?
pana → pana me (bj, pts) | upamaṁ → upamā (sya-all) | upamaṁ kātunti → upamā kātun ti (pts) | bhante → “sakkā pana bhante” aṭṭhakathāyaṁ (bj note)“Но, почтенный, можно ли привести сравнение?”
“Sakkā, bhikkhū”ti bhagavā avoca.“Можно, монах” – сказал Благословенный.
“Seyyathāpi, bhikkhu, coraṁ āgucāriṁ gahetvā rañño dasseyyuṁ:
bhikkhu → bhikkhave (sya-all)“Монахи, это как если бы арестовали вора, преступника, и привели бы его к царю, сказав:
‘ayaṁ kho, deva, coro āgucārī, imassa yaṁ icchasi taṁ daṇḍaṁ paṇehī’ti.
kho → te (sya-all) | ayaṁ kho → ayan te (pts)“Ваше величество, этот человек – вор, преступник. Наложите на него такое наказание, какое сочтёте нужным”.
Tamenaṁ rājā evaṁ vadeyya:
tamenaṁ → tam enaṁ (pts)Царь сказал бы:
‘gacchatha, bho, imaṁ purisaṁ pubbaṇhasamayaṁ sattisatena hanathā’ti.“Утром идите и ударьте его сотней копий”.
Tamenaṁ pubbaṇhasamayaṁ sattisatena haneyyuṁ.
tamenaṁ → tam enaṁ (pts)Утром его бы ударили сотней копий.
Atha rājā majjhanhikasamayaṁ evaṁ vadeyya:
majjhanhikasamayaṁ → majjhantikasamayaṁ (bj, sya-all); majjhantikaṁ samayaṁ (pts) | majjhanhikasamayaṁ → majjhantikasamayaṁ (cck: sī. syā. kaṁ. ka.); majjhantikaṁ samayaṁ (cck: pī.)Тогда днём царь спросил бы:
‘ambho, kathaṁ so puriso’ti?
purisoti → puriso ti (pts)“Почтенные, что с тем человеком?”
‘Tatheva, deva, jīvatī’ti.
tatheva → tath eva (pts)[Ему бы ответили]: “Ещё жив, ваше величество”.
Tamenaṁ rājā evaṁ vadeyya:
tamenaṁ → tam enaṁ (pts)Царь сказал бы:
‘gacchatha, bho, taṁ purisaṁ majjhanhikasamayaṁ sattisatena hanathā’ti.
majjhanhikasamayaṁ → majjhantikasamayaṁ (bj, sya-all); majjhantikaṁ samayaṁ (pts)“Идите и днём ударьте его ещё одной сотней копий”.
Tamenaṁ majjhanhikasamayaṁ sattisatena haneyyuṁ.
majjhanhikasamayaṁ → majjhantikasamayaṁ (bj, sya-all) | tamenaṁ majjhanhikasamayaṁ → tam enaṁ majjhantikaṁ samayaṁ (pts)Тогда днём его бы ударили ещё одной сотней копий.
Atha rājā sāyanhasamayaṁ evaṁ vadeyya:
sāyanhasamayaṁ → sāyaṇhasamayaṁ (sya-all, pts)Вечером царь бы спросил:
‘ambho, kathaṁ so puriso’ti?
purisoti → puriso ti (pts)“Почтенные, что с тем человеком?”
‘Tatheva, deva, jīvatī’ti.
tatheva → tath eva (pts)[Ему бы ответили]: “Ещё жив, ваше величество”.
Tamenaṁ rājā evaṁ vadeyya:
tamenaṁ → tam enaṁ (pts)Царь сказал бы:
‘gacchatha, bho, taṁ purisaṁ sāyanhasamayaṁ sattisatena hanathā’ti.
sāyanhasamayaṁ → sāyaṇhasamayaṁ (sya-all, pts)“Идите и вечером ударьте его ещё одной сотней копий”.
Tamenaṁ sāyanhasamayaṁ sattisatena haneyyuṁ.
sāyanhasamayaṁ → sāyaṇhasamayaṁ (sya-all) | tamenaṁ sāyanhasamayaṁ → tam enaṁ sāyaṇhasamayaṁ (pts)Тогда вечером его бы ударили ещё одной сотней копий.
Taṁ kiṁ maññatha, bhikkhave,
kiṁ maññatha → kimmaññatha (bjt) | kiṁ → kim (pts)Как вы думаете монахи?
api nu so puriso tīhi sattisatehi haññamāno tatonidānaṁ dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvediyethā”ti?
tatonidānaṁ → tato nidānaṁ (bjt)Из-за удара тремя сотнями копий ощущал бы этот человек боль и грусть?”
“Ekissāpi, bhante, sattiyā haññamāno so puriso tatonidānaṁ dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvediyetha, ko pana vādo tīhi sattisatehī”ti?
tatonidānaṁ → tato nidānaṁ (bjt) | ekissāpi → ekissā pi (pts)“Почтенный, даже если бы его ударили одним копьём, он ощущал бы боль и грусть, что уж говорить про триста копий”.
Atha kho bhagavā parittaṁ pāṇimattaṁ pāsāṇaṁ gahetvā bhikkhū āmantesi:И затем, взяв небольшой камень размером со свою ладонь, Благословенный обратился к монахам так:
“Taṁ kiṁ maññatha, bhikkhave,
kiṁ → kim (pts)“Как вы думаете монахи?
katamo nu kho mahantataro—yo cāyaṁ mayā paritto pāṇimatto pāsāṇo gahito, yo ca himavā pabbatarājā”ti?
yo ca → (sya-all, pts) | pabbatarājāti → vā pabbatarājā ti appamatto (pts)Что больше, этот небольшой камень размером с мою ладонь, который я взял, или же Гималаи, царь всех гор?”
“Appamattako ayaṁ, bhante, bhagavatā paritto pāṇimatto pāsāṇo gahito, himavantaṁ pabbatarājānaṁ upanidhāya saṅkhampi na upeti, kalabhāgampi na upeti, upanidhampi na upe”ti.
upanidhampi → upanidhimpi (bj, pts1ed) | appamattako → appamatto kho (bj) | upeti → upetīti (bj, sya-all) | upanidhampi → upanidhim pi (pts) | upeti evameva → upetīti evam eva (pts) | upanidhimpi → upanidhampi (bj: machasaṁ, syā) | upanidhampi → upanidhimpi (cck: sī. pī.) | upanidhim → So Bu and Sky infra; Si, and Sky here, upanidham. (pts note) | saṅkhampi → saṅkham pi (pts) | kalabhāgampi → kalabhāgam pi (pts)“Почтенный, небольшой камень размером с ладонь, который Благословенный взял, в сравнении с Гималаями, царём всех гор, даже не идёт в расчёт, не выдерживает никакого сопоставления, не может сравниться даже с частью [Гималаев]”.
“Evameva kho, bhikkhave, yaṁ so puriso tīhi sattisatehi haññamāno tatonidānaṁ dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti taṁ nirayakassa dukkhassa upanidhāya saṅkhampi na upeti, kalabhāgampi na upeti, upanidhampi na upeti.
nirayakassa → nerayikassa (bj) | upanidhampi → upanidhimpi (bj, pts) | kho → (sya-all) | so → (sya-all) | nirayakassa dukkhassa → nirayassa dukkhaṁ (sya-all); nerayikassa (pts) | dukkhassa → nirayakassa dukkhassa (bj: machasaṁ); nerayikassa (bj: PTS) | evameva → evameva khoti dissati (sya-all: yu.) | nerayikassa → Si nirayassa dukkhaṁ. (pts note) | tatonidānaṁ → tato nidānaṁ (bjt) | evameva → evam eva (pts) | saṅkhampi → saṅkham pi (pts) | kalabhāgampi → kalabhāgam pi (pts) | upanidhampi → upanidhim pi (pts)“Точно так же, монахи, боль и грусть, которые бы человек пережил из-за удара тремя сотнями копий, в сравнении с адом даже не идут в расчёт, не выдерживают никакого сопоставления, не могут сравниться даже с частью [боли в аду].
Tamenaṁ, bhikkhave, nirayapālā pañcavidhabandhanaṁ nāma kammakāraṇaṁ karonti—
nirayapālā → nirayapālā punappunaṁ (mr) | kammakāraṇaṁ → kāraṇaṁ (bj, pts) | kammakāraṇaṁ karonti → kāraṇaṁ kārenti (sya-all) | kāraṇaṁ → kammakāraṇaṁ (bj: machasaṁ, sīmu) | tamenaṁ → tam enaṁ (pts) | pañcavidhabandhanaṁ → pañcavidhabandhanan (pts)Стражи ада пытают его пятичастным прокалыванием.
tattaṁ ayokhilaṁ hatthe gamenti, tattaṁ ayokhilaṁ dutiye hatthe gamenti, tattaṁ ayokhilaṁ pāde gamenti, tattaṁ ayokhilaṁ dutiye pāde gamenti, tattaṁ ayokhilaṁ majjhe urasmiṁ gamenti.
ayokhilaṁ → ayokhīlaṁ (bj, sya-all, km, pts1ed) | ayokhilaṁ → ayokhīlaṁ (pts) | ayokhilaṁ → ayokhīlaṁ (cck: sī. syā. kaṁ. pī.)Они загоняют раскалённый железный прут в одну руку, загоняют раскалённый железный прут другую руку… ногу… другую ногу… в середину через грудь.
So tattha dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedeti, na ca tāva kālaṁ karoti yāva na taṁ pāpakammaṁ byantīhoti.
byantīhoti → byantihoti (cck, pts1ed, mr) | tibbā kharā → tippā (sya-all) | byantīhoti → byantihoti (cck: pī. ka.) | pāpakammaṁ → pāpaṁ kammaṁ (bjt) | yāva → yā va (pts) | pāpakammaṁ byantīhoti → pāpaṁ kammaṁ byantihoti (pts)Он чувствует болезненные, мучительные, острые чувства. Но всё же он не умирает, покуда плохой поступок не истощит своего результата.
Tamenaṁ, bhikkhave, nirayapālā saṁvesetvā kuṭhārīhi tacchanti.
kuṭhārīhi → kudhārīhi (cck, mr); kūṭhārīhi (pts1ed) | saṁvesetvā → saṁvedhetvā (sya-all) | saṁvesetvā → saṁvedhetvā (bj: syā) | kuṭhārīhi → kudhārīhi (cck: ka.) | saṁvedhetvā → saṁvesetvāti dissati (sya-all: yu.) | saṁvesetvā → Bu s--itvā; Si saṁvedhetvā. (pts note) | kūṭhārīhi → Si kudhārīhi. (pts note) | tamenaṁ bhikkhave → tam enaṁ (pts)Затем стражи ада бросают его на землю и обстругивают топорами…
So tattha dukkhā tibbā …pe… byantīhoti.
tibbā → tippā (sya-all) | tippa → Si tippā --pe-- byantihoti. (pts note) | pe → spelled out in full (bjt)
Tamenaṁ, bhikkhave, nirayapālā uddhampādaṁ adhosiraṁ gahetvā vāsīhi tacchanti.
uddhapādaṁ → uddhaṁ pādaṁ (bj: syā) | gahetvā → ṭhapetvā (bj: PTS) | uddhampādaṁ → uddhaṁpādaṁ (my, th) | tamenaṁ → tam enaṁ (pts) | uddhampādaṁ adhosiraṁ gahetvā → uddhaṁ pādaṁ adho siraṁ ṭhapetvā (pts)Затем стражи ада переворачивают его вверх тормашками и обстругивают тесаками…
So tattha dukkhā tibbā …pe… byantīhoti.
tibbā → tippā (sya-all) | dukkhā tibbā → (pts) | tattha → Si adds dukkhā tippā, and omits yāva . . . kammaṁ. (pts note) | + → yāva na taṁ pāpaṁ kammaṁ (bjt) | byantīhoti → yāva na taṁ pāpaṁ kammaṁ byantihoti (pts)
Tamenaṁ, bhikkhave, nirayapālā rathe yojetvā ādittāya pathaviyā sampajjalitāya sajotibhūtāya sārentipi paccāsārentipi.
sajotibhūtāya → sañjotibhūtāya (sya-all, km, pts1ed) | pathaviyā → paṭhaviyā (sya-all, pts) | sajotibhūtāya → sañjotibhūtāya (cck: syā. kaṁ. pī.) | sañjotibhūtāya → Sky sajot. (pts note) | tamenaṁ → tam enaṁ (pts) | sajotibhūtāya sārentipi paccāsārentipi → sañjotibhūtāya sārenti pi paccāsārenti pi (pts)Затем стражи ада привязывают его к колеснице и возят его взад и вперёд по земле, которая горит, пылает, полыхает…
So tattha dukkhā tibbā …pe… byantīhoti.
tibbā → tippā (sya-all) | dukkhā tibbā → (pts) | + → yāva na taṁ pāpaṁ kammaṁ (bjt) | byantīhoti → yāva na taṁ pāpaṁ kammaṁ byantihoti (pts)
Tamenaṁ, bhikkhave, nirayapālā mahantaṁ aṅgārapabbataṁ ādittaṁ sampajjalitaṁ sajotibhūtaṁ āropentipi oropentipi.
sajotibhūtaṁ → sañjotibhūtaṁ (sya-all) | tamenaṁ → tam enaṁ (pts) | sajotibhūtaṁ āropentipi oropentipi → sañjotibhūtaṁ āropenti pi oropenti pi (pts)Затем стражи ада заставляют его взбираться на огромную груду углей, которые горят, пылают, полыхают…
So tattha dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedeti, na ca tāva kālaṁ karoti yāva na taṁ pāpakammaṁ byantīhoti.
tibbā kharā → tippā (sya-all) | tibbā kharā kaṭukā → tippā kaṭuka (pts) | pāpakammaṁ byantīhoti → pāpaṁ kammaṁ byantihoti (pts)
Tamenaṁ, bhikkhave, nirayapālā uddhampādaṁ adhosiraṁ gahetvā tattāya lohakumbhiyā pakkhipanti ādittāya sampajjalitāya sajotibhūtāya.
sajotibhūtāya → sañjotibhūtāya (sya-all) | uddhampādaṁ → uddhaṁpādaṁ (my, th) | uddhampādaṁ → uddhapādaṁ (bjt) | tamenaṁ → tam enaṁ (pts) | uddhampādaṁ adhosiraṁ → uddhaṁ pādaṁ adho siraṁ (pts)Затем стражи ада берут его за ноги и головой окунают в раскалённый железный котёл, который горит, пылает, полыхает.
So tattha pheṇuddehakaṁ paccati.
So tattha pheṇuddehakaṁ paccamāno sakimpi uddhaṁ gacchati, sakimpi adho gacchati, sakimpi tiriyaṁ gacchati.
sakimpi → sakim pi (pts)Он варится там в бурлящей пене. Пока он варится там в бурлящей пене, он иногда всплывает, иногда тонет, иногда перемещается [по поверхности].
So tattha dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedeti, na ca tāva kālaṁ karoti yāva na taṁ pāpakammaṁ byantīhoti.
tibbā kharā → tippā (bj, sya-all) | pāpakammaṁ → pāpaṁ kammaṁ (bj) | kālaṁ karoti → kālaṅkaroti (my) | pāpakammaṁ byantīhoti → pāpaṁ kammaṁ byantihoti (pts)Он чувствует болезненные, мучительные, острые чувства. Но всё же он не умирает, покуда плохой поступок не истощит своего результата.
Tamenaṁ, bhikkhave, nirayapālā mahāniraye pakkhipanti.
nirayapālā → nirayapālā punappunaṁ (cck: ka.) | tamenaṁ → tam enaṁ (pts)Затем стражи ада бросают его в Великий ад.
So kho pana, bhikkhave, mahānirayo—И вот что касается Великого ада, монахи:
Catukkaṇṇo catudvāro, vibhatto bhāgaso mito;“Четыре в нём угла. Построен он с дверями четырьмя по каждой из сторон. Ayopākārapariyanto, ayasā paṭikujjito.
paṭikujjito → paṭikkujjito (th)Заделан он железом всюду и везде, как и железной крышей сверху он закрыт.Tassa ayomayā bhūmi, jalitā tejasā yutā;
yutā → yuttā (th)И пол в нём из железа, раскалённый докрасна, Samantā yojanasataṁ, pharitvā tiṭṭhati sabbadā.Длиной он в сотню лиг – их покрывает целиком”.
Anekapariyāyenapi kho ahaṁ, bhikkhave, nirayakathaṁ katheyyaṁ;
anekapariyāyenapi → anekapariyāyena pi (pts)Монахи, я мог бы многими способами рассказать вам об аде.
yāvañcidaṁ, bhikkhave, na sukarā akkhānena pāpuṇituṁ yāva dukkhā nirayā.
sukarā → sukarāṁ (bj); sukaraṁ (sya-all, pts) | nirayā → nirayāti (bj) | sukarāṁ → sukarā (bj: machasaṁ, sīmu)Настолько многими, что трудно завершить описание того, насколько болезнен ад.
Santi, bhikkhave, tiracchānagatā pāṇā tiṇabhakkhā.Монахи, есть животные, которые кормятся травой.
Te allānipi tiṇāni sukkhānipi tiṇāni dantullehakaṁ khādanti.
sukkhānipi tiṇāni → (sya-all) | sukkhānipi tiṇāni dantullehakaṁ → sukkāni dantullahakaṁ (pts) | allānipi → allāni pi (pts)Они едят, обрывая свежую или сухую траву зубами.
Katame ca, bhikkhave, tiracchānagatā pāṇā tiṇabhakkhā?И какие животные кормятся травой?
Hatthī assā goṇā gadrabhā ajā migā, ye vā panaññepi keci tiracchānagatā pāṇā tiṇabhakkhā.
hatthī → (bj, sya-all, pts) | assā → hatthi assā (bj: machasaṁ) | panaññepi → pan aññe pi (pts)Слоны, лошади, рогатый скот, ослы, козы, олени, и другие подобные животные.
Sa kho so, bhikkhave, bālo idha pubbe rasādo idha pāpāni kammāni karitvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā tesaṁ sattānaṁ sahabyataṁ upapajjati ye te sattā tiṇabhakkhā.
kammāni → kāmmāni (pts) | sahabyataṁ upapajjati → sahavyataṁ uppajjati (pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | paraṁ → param (pts)Глупец, который прежде наслаждался вкусами здесь [в этой жизни], и здесь совершал плохие поступки, с распадом тела, после смерти, перерождается среди животных, которые кормятся травой.
Santi, bhikkhave, tiracchānagatā pāṇā gūthabhakkhā.Есть животные, которые кормятся испражнениями.
Te dūratova gūthagandhaṁ ghāyitvā dhāvanti:
dūratova → dūrato va (pts)Они чуют испражнения издали и бегут к ним, думая:
‘ettha bhuñjissāma, ettha bhuñjissāmā’ti.“Мы сможем там поесть, мы сможем там поесть!”
Seyyathāpi nāma brāhmaṇā āhutigandhena dhāvanti:
āhutigandhena → So Si; Sky ahūti. Cf. SṆ., p. 21. (pts note)Точно брахманы, которые бегут на запах жертвоприношений, думая:
‘ettha bhuñjissāma, ettha bhuñjissāmā’ti;“Мы сможем там поесть, мы сможем там поесть!”
evameva kho, bhikkhave, santi tiracchānagatā pāṇā gūthabhakkhā,
gūthabhakkhā → gūṭhabhakkhā (pts) | + → santi (th) | evameva → evam eva (pts)Так и эти животные, которые кормятся испражнениями.
te dūratova gūthagandhaṁ ghāyitvā dhāvanti:
dūratova → dūrato va (pts)Они чуют испражнения издали и бегут к ним, думая:
‘ettha bhuñjissāma, ettha bhuñjissāmā’ti.“Мы сможем там поесть, мы сможем там поесть!”
Katame ca, bhikkhave, tiracchānagatā pāṇā gūthabhakkhā?И какие животные кормятся испражнениями?
Kukkuṭā sūkarā soṇā siṅgālā, ye vā panaññepi keci tiracchānagatā pāṇā gūthabhakkhā.
siṅgālā → sigālā (bj, pts) | panaññepi → pan aññe pi (pts)Домашняя птица, свиньи, собаки, шакалы, и другие подобные животные.
Sa kho so, bhikkhave, bālo idha pubbe rasādo idha pāpāni kammāni karitvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā tesaṁ sattānaṁ sahabyataṁ upapajjati ye te sattā gūthabhakkhā.
sahabyataṁ upapajjati → sahavyataṁ uppajjati (pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | paraṁ → param (pts)Глупец, который прежде наслаждался вкусами здесь [в этой жизни], и здесь совершал плохие поступки, с распадом тела, после смерти, перерождается среди животных, которые кормятся испражнениями.
Santi, bhikkhave, tiracchānagatā pāṇā andhakāre jāyanti andhakāre jīyanti andhakāre mīyanti.
jīyanti → jiyyanti (mr) | mīyanti → miyyanti (mr) | jīyanti → jiyyanti (cck: ka.) | mīyanti → miyyanti (cck: ka.)Есть животные, которые рождаются, стареют, умирают в темноте.
Katame ca, bhikkhave, tiracchānagatā pāṇā andhakāre jāyanti andhakāre jīyanti andhakāre mīyanti?И какие животные рождаются, стареют, умирают в темноте?
Kīṭā puḷavā gaṇḍuppādā, ye vā panaññepi keci tiracchānagatā pāṇā andhakāre jāyanti andhakāre jīyanti andhakāre mīyanti.
puḷavā → pulavā (bj); paṭaṅgā (sya-all, km, mr) | puḷavā → paṭaṅgā (cck: syā. kaṁ. ka.) | panaññepi → pan aññe pi (pts)Мотыльки, личинки, земляные черви, и другие подобные животные.
Sa kho so, bhikkhave, bālo idha pubbe rasādo, idha pāpāni kammāni karitvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā tesaṁ sattānaṁ sahabyataṁ upapajjati ye te sattā andhakāre jāyanti andhakāre jīyanti andhakāre mīyanti.
idha → (bj) | sahabyataṁ upapajjati → sahavyataṁ uppajjati (pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | paraṁ → param (pts)Глупец, который прежде наслаждался вкусами здесь [в этой жизни], и здесь совершал плохие поступки, с распадом тела, после смерти, перерождается среди животных, которые умирают в темноте.
Santi, bhikkhave, tiracchānagatā pāṇā udakasmiṁ jāyanti udakasmiṁ jīyanti udakasmiṁ mīyanti.Есть животные, которые рождаются, стареют, умирают в воде.
Katame ca, bhikkhave, tiracchānagatā pāṇā udakasmiṁ jāyanti udakasmiṁ jīyanti udakasmiṁ mīyanti?И какие животные рождаются, стареют, умирают в воде?
Macchā kacchapā susumārā, ye vā panaññepi keci tiracchānagatā pāṇā udakasmiṁ jāyanti udakasmiṁ jīyanti udakasmiṁ mīyanti.
susumārā → suṁsumārā (bj, pts); saṁsumārā (sya-all) | suṁsumārā → susumārā (bj: machasaṁ) | panaññepi → pan aññe pi (pts)Рыбы, черепахи, крокодилы, и другие подобные животные.
Sa kho so, bhikkhave, bālo idha pubbe rasādo idha pāpāni kammāni karitvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā tesaṁ sattānaṁ sahabyataṁ upapajjati ye te sattā udakasmiṁ jāyanti udakasmiṁ jīyanti udakasmiṁ mīyanti.
sahabyataṁ upapajjati → sahavyataṁ uppajati (pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | paraṁ → param (pts)Глупец, который прежде наслаждался вкусами здесь [в этой жизни], и здесь совершал плохие поступки, с распадом тела, после смерти, перерождается среди животных, которые умирают в воде.
Santi, bhikkhave, tiracchānagatā pāṇā asucismiṁ jāyanti asucismiṁ jīyanti asucismiṁ mīyanti.Есть животные, которые рождаются, стареют, умирают в нечистотах.
Katame ca, bhikkhave, tiracchānagatā pāṇā asucismiṁ jāyanti asucismiṁ jīyanti asucismiṁ mīyanti?И какие животные рождаются, стареют, умирают в нечистотах?
Ye te, bhikkhave, sattā pūtimacche vā jāyanti pūtimacche vā jīyanti pūtimacche vā mīyanti pūtikuṇape vā …pe…Это те животные, которые рождаются, стареют, умирают в гнилой рыбе, в гнилом трупе,
pūtikummāse vā …в гнилой каше,
candanikāya vā …в отходной яме, в канализации.
oligalle vā jāyanti, ye vā panaññepi keci tiracchānagatā pāṇā asucismiṁ jāyanti asucismiṁ jīyanti asucismiṁ mīyanti.
ye vā panaññepi keci tiracchānagatā pāṇā asucismiṁ jāyanti asucismiṁ jīyanti asucismiṁ mīyanti → etthantare pāṭho pts1ed potthake | oligalle → oḷigalle (sya-all, pts) | mīyanti → ( ) natthi sī. syā. kaṁ. pī. potthakesu (cck note) | oḷigalle → So all MSS. (pts note) | pe → Si adds: ye vā pan'; . . . mīyanti. (pts note)
Sa kho so, bhikkhave, bālo idha pubbe rasādo idha pāpāni kammāni karitvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā tesaṁ sattānaṁ sahabyataṁ upapajjati ye te sattā asucismiṁ jāyanti asucismiṁ jīyanti asucismiṁ mīyanti.
sahabyataṁ upapajjati → sahavyataṁ uppajjati (pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | paraṁ → param (pts)Глупец, который прежде наслаждался вкусами здесь [в этой жизни], и здесь совершал плохие поступки, с распадом тела, после смерти, перерождается среди животных, которые умирают в нечистотах.
Anekapariyāyenapi kho ahaṁ, bhikkhave, tiracchānayonikathaṁ katheyyaṁ;
anekapariyāyenapi → anekapariyāyena pi (pts)Монахи, я мог бы многими способами рассказать вам о мире животных.
yāvañcidaṁ, bhikkhave, na sukaraṁ akkhānena pāpuṇituṁ yāva dukkhā tiracchānayoni.
tiracchānayoni → tiracchānayonīti (bj) | yāvañcidaṁ → yāvañ idaṁ (pts)Настолько многими, что трудно завершить описание того, насколько болезнен мир животных.
Seyyathāpi, bhikkhave, puriso ekacchiggalaṁ yugaṁ mahāsamudde pakkhipeyya.
ekacchiggalaṁ → ekacchiggaḷaṁ (sya-all) | seyyathāpi → seyyathāpi puriso (pts) | puriso ekacchiggalaṁ → ekacchigaḷaṁ (pts) | mahāsamudde → samudde (pts)Монахи, это как если бы человек бросил ярмо с единственным отверстием в нём в море.
Tamenaṁ puratthimo vāto pacchimena saṁhareyya, pacchimo vāto puratthimena saṁhareyya, uttaro vāto dakkhiṇena saṁhareyya, dakkhiṇo vāto uttarena saṁhareyya.
tamenaṁ → tam enaṁ (pts)Восточный ветер нёс бы ярмо на запад, западный ветер нёс бы его на восток, северный ветер – на юг, а южный – на север.
Tatrāssa kāṇo kacchapo, so vassasatassa vassasatassa accayena sakiṁ ummujjeyya.
vassasatassa → …pe… (bj); vassasatassa (sya-all, km, pts1ed) | kāṇo kacchapo → kāṇakacchapo (bj) | tatrāssa → tatr assa (pts) | vassasatassa → (pts) | vassasatassa → vassasatassa vassasahassassa vassasatasahassassa (cck: sī.); vassasatassa (cck: syā. kaṁ. pī.) | vassasatassa → Sky add: vassasahassassa vassasatasahassassa. (pts note)И, там была бы слепая морская черепаха, которая всплывала бы на поверхность один раз в сто лет.
Taṁ kiṁ maññatha, bhikkhave,
kiṁ maññatha → kimmaññatha (bjt) | kiṁ → kim (pts)Как вы думаете монахи?
api nu so kāṇo kacchapo amusmiṁ ekacchiggale yuge gīvaṁ paveseyyā”ti?
ekacchiggale → ekacchiggaḷe (sya-all) | amusmiṁ ekacchiggale → amukasmiṁ ekacchiggaḷe (pts)Могла бы эта слепая черепаха просунуть голову в это ярмо с единственным отверстием в нём?”
“No hetaṁ, bhante”.
bhante → ( ) natthi sī. pī. potthakesu (cck note)“Нет, почтенный.
“Yadi pana, bhante, kadāci karahaci dīghassa addhuno accayenā”ti.
Yadi pana → yadi nūna (bj, sya-all, km, pts1ed) | pana → nu na (bj); nūna (pts) | na → yadi pana (bj: machasaṁ, sīmu) | pana → yadi nūna (cck: sī. syā. kaṁ. pī.)Если бы даже ей это удалось, почтенный, то это произошло бы через очень долгое время”.
“Khippataraṁ kho so, bhikkhave, kāṇo kacchapo amusmiṁ ekacchiggale yuge gīvaṁ paveseyya, ato dullabhatarāhaṁ, bhikkhave, manussattaṁ vadāmi sakiṁ vinipātagatena bālena.
ekacchiggale → ekacchiggaḷe (sya-all) | amusmiṁ ekacchiggale → amukasmiṁ ekacchiggaḷe (pts)“Монахи, быстрее эта слепая черепаха сумела бы просунуть голову в это ярмо с единственным отверстием в нём, чем дурак, который однажды отправился в погибель [нижних миров], смог обрести бы вновь человеческое состояние.
Taṁ kissa hetu?И почему?
Na hettha, bhikkhave, atthi dhammacariyā samacariyā kusalakiriyā puññakiriyā.
hettha → h ettha (pts)Потому что [там, в нижних мирах], нет практики Дхаммы, нет практики праведного, нет делания благого, нет совершения заслуг.
Aññamaññakhādikā ettha, bhikkhave, vattati dubbalakhādikā.
dubbalakhādikā → dubbalamārikā (sya-all, pts) | dubbalamārikā → So Si; Sky dubbalakhādikā. (pts note)Там торжествует пожирание друг друга, убийство [сильным] слабого.
Sa kho so, bhikkhave, bālo sace kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena manussattaṁ āgacchati, yāni tāni nīcakulāni—Если в то или иное время, по прошествии долгого времени, этот глупец возвращается в человеческое существование,
caṇḍālakulaṁ vā nesādakulaṁ vā venakulaṁ vā rathakārakulaṁ vā pukkusakulaṁ vā.
venakulaṁ → veṇakulaṁ (bj, pts1ed); venukulaṁ (sya-all) | venakulaṁ → veṇakulaṁ (pts) | veṇakulaṁ → venukulaṁ (bj: syā) | venakulaṁ → veṇakulaṁ (cck: sī. pī.) | veṇakulaṁ → Si venukulaṁ; Sky venakulaṁ. Cf. vol. ii. 183. (pts note)то он перерождается в низкой семье – в семье неприкасаемых или охотников, собирателей бамбука, изготовителей повозок, мусорщиков –
Tathārūpe kule paccājāyati dalidde appannapānabhojane kasiravuttike, yattha kasirena ghāsacchādo labbhati.
dalidde → daḷidde (bj) | paccājāyati dalidde → pacchā jāyati daḷidde (sya-all) | dalidde appannapānabhojane → daḷidde appannapāṇabhojane (pts)то есть в семье, которая бедная, в которой мало питья и еды, которая выживает с трудом, в которой едва находится еда и одежда.
So ca hoti dubbaṇṇo duddasiko okoṭimako bavhābādho kāṇo vā kuṇī vā khujjo vā pakkhahato vā na lābhī annassa pānassa vatthassa yānassa mālāgandhavilepanassa seyyāvasathapadīpeyyassa.
bavhābādho → bahvābādho (sya-all, mr) | khujjo → khañjo (sya-all, pts) | kuṇī → kunī (pts) | bavhābādho → bahvābādho (cck: ka.)И он [будет] безобразным, непривлекательным, уродливым, больным, слепым, калекой, хромым, парализованным. Он не [будет] получать еду, напитки, одежду, средства передвижения, гирлянды, благовония и мази, постели, жилища, светильники.
So kāyena duccaritaṁ carati vācāya duccaritaṁ carati manasā duccaritaṁ carati.Он [будет] вести себя неподобающе телом, речью, умом,
So kāyena duccaritaṁ caritvā vācāya duccaritaṁ caritvā manasā duccaritaṁ caritvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati.
upapajjati → uppajjati (pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | paraṁ → param (pts)и сделав так, после распада тела, после смерти, он возникнет в состоянии лишений, в неблагом уделе, в погибели, даже в аду.
Seyyathāpi, bhikkhave, akkhadhutto paṭhameneva kaliggahena puttampi jīyetha, dārampi jīyetha, sabbaṁ sāpateyyampi jīyetha, uttaripi adhibandhaṁ nigaccheyya.
adhibandhaṁ → anubandhaṁ (bj, pts1ed); addhubandhaṁ (sya-all, km) | uttaripi adhibandhaṁ → uttarimpi anubandhaṁ (bj, pts); uttarimpi addhubandhaṁ (sya-all) | sabbaṁ sāpateyyampi → sabbasāpateyyam pi (pts) | anubandhaṁ → andubandhaṁ (bj: syā) | adhibandhaṁ → anubandhaṁ (cck: sī. pī.); addhubandhaṁ (cck: syā. kaṁ.) | addhubandhaṁ → anubandhanti dissati (sya-all: yu.) | sabbasāpateyyam → Si sabbaṁ s. (pts note) | anubandhaṁ → So Sky Bu ("attanā pi bandhaṁ nig."); Si andhubandhaṁ. (pts note) | paṭhameneva → paṭhamen eva (pts) | puttampi → puttam pi (pts) | dārampi → dāram pi (pts) | uttaripi adhibandhaṁ → uttarim pi anubandhaṁ (pts)Это как, монахи, игрок на деньги, который с первым же неудачным броском потерял бы своих детей и жену, всё своё имущество, и более того, попал бы в подневольность сам.
Appamattako so, bhikkhave, kaliggaho yaṁ so akkhadhutto paṭhameneva kaliggahena puttampi jīyetha, dārampi jīyetha, sabbaṁ sāpateyyampi jīyetha, uttaripi adhibandhaṁ nigaccheyya.
uttaripi adhibandhaṁ → uttarimpi anubandhaṁ (bj, pts); uttarimpi addhubandhaṁ (sya-all) | sabbaṁ sāpateyyampi → sabbasāpateyyam pi (pts) | paṭhameneva → paṭhamen eva (pts) | puttampi → puttam pi (pts) | dārampi → dāram pi (pts) | uttaripi adhibandhaṁ → uttarim pi anubandhaṁ (pts)Всё же, такой [его] неудачный бросок – мелочь.
Atha kho ayameva tato mahantataro kaliggaho yaṁ so bālo kāyena duccaritaṁ caritvā vācāya duccaritaṁ caritvā manasā duccaritaṁ caritvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati.
ayameva tato → ayam eva (pts) | upapajjati ayaṁ → uppajjati ayam pi (pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | paraṁ → param (pts) | duggatiṁ → duggatim (pts)Куда больший неудачный бросок – когда глупец, который неподобающе ведёт себя телом, речью, умом, после распада тела, после смерти, возникает в состоянии лишений, в неблагом уделе, в погибели, даже в аду.
Ayaṁ, bhikkhave, kevalā paripūrā bālabhūmīti.
kevalā paripūrā → kevalaparipūrā (bj, pts1ed) | ayaṁ → ayaṁmpi (bj) | kevalaparipūrā → kevalaṁ paripūrā (bj: machasaṁ) | paripūrā → kevalaparipūrā (sī. pī.) ma. ni. 1.244 pāḷiyā saṁsandetabbā (cck note) | kevalaparipūrā → Si kevalā p. here and in fine. (pts note)Это – полная завершённость степени глупца.
Tīṇimāni, bhikkhave, paṇḍitassa paṇḍitalakkhaṇāni paṇḍitanimittāni paṇḍitāpadānāni.
paṇḍitāpadānāni → paṇḍitapadānāni (pts) | tīṇimāni → tiṇ imāni (pts)Монахи, есть эти три характеристики мудреца, [три] образа мудреца, [три] черты мудреца.
Katamāni tīṇi?Какие три?
Idha, bhikkhave, paṇḍito sucintitacintī ca hoti subhāsitabhāsī ca sukatakammakārī ca.
ca → (pts)Мудрец – этот тот, кто обдумывает благие мысли, говорит благие слова, совершает благие поступки.
No cetaṁ, bhikkhave, paṇḍito sucintitacintī ca abhavissa subhāsitabhāsī ca sukatakammakārī ca, kena naṁ paṇḍitā jāneyyuṁ:
ca, kena naṁ → na tena naṁ (mr); na naṁ (?) | cetaṁ bhikkhave → ce taṁ (pts) | ca → (pts) | jāneyyuṁ → jāneyyaṁ (pts) | naṁ → na tena naṁ (cck: ka.); na naṁ (cck: ?) | kena → ke (th)Если бы мудрец не был таким, то как [другой] мудрец узнал бы о нём следующее:
‘paṇḍito ayaṁ bhavaṁ sappuriso’ti?
sappurisoti → sappuriso ti (pts)“Этот человек – мудрый, чистый человек”?
Yasmā ca kho, bhikkhave, paṇḍito sucintitacintī ca hoti subhāsitabhāsī ca sukatakammakārī ca tasmā naṁ paṇḍitā jānanti:
naṁ → taṁ (sya-all) | ca → (pts)Но поскольку мудрец – этот тот, кто обдумывает благие мысли, говорит благие слова, совершает благие поступки, [другой] мудрец знает о нём следующее:
‘paṇḍito ayaṁ bhavaṁ sappuriso’ti.
sappurisoti → sappuriso it (pts)“Этот человек – мудрый, чистый человек”.
Sa kho so, bhikkhave, paṇḍito tividhaṁ diṭṭheva dhamme sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedeti.
bhikkhave → bhikkhave ayaṁ (pts) | diṭṭheva → diṭṭhe va (pts)“Мудрец трояко чувствует приятное и удовольствие здесь и сейчас.
Sace, bhikkhave, paṇḍito sabhāyaṁ vā nisinno hoti, rathikāya vā nisinno hoti, siṅghāṭake vā nisinno hoti;
rathikāya → rathiyāya (bj, sya-all, pts) | sabhāya → sabhāyaṁ (bj: sīmu, machasaṁ)Это как, монахи, мудрец сидит в собрании или на улице или на площади,
tatra ce jano tajjaṁ tassāruppaṁ kathaṁ manteti.
ce → (sya-all) | ce → Si omits; Sky ca. Cf. supra p 163. (pts note)и люди там обсуждают некие уместные и значимые дела,
Sace, bhikkhave, paṇḍito pāṇātipātā paṭivirato hoti, adinnādānā paṭivirato hoti, kāmesumicchācārā paṭivirato hoti, musāvādā paṭivirato hoti, surāmerayamajjappamādaṭṭhānā paṭivirato hoti;
surāmerayamajjappamādaṭṭhānā → surāmerayamajjapamādaṭṭhānā (th, pts) | kāmesumicchācārā → kāmesu micchācārā (pts)и если, мудрец – это тот, кто отказался от убийства живых существ, от взятия того, что не дано, от неблагого поведения в желаниях, от лжи, от вина, спиртного, одурманивающих веществ, что являются основой для беспечности –
tatra, bhikkhave, paṇḍitassa evaṁ hoti:Тогда мудрец думает:
‘yaṁ kho jano tajjaṁ tassāruppaṁ kathaṁ manteti;“Эти люди обсуждают некие уместные и значимые дела.
saṁvijjanteva te dhammā mayi, ahañca tesu dhammesu sandissāmī’ti.
saṁvijjanteva → saṁvijjante (th, pts) | ahañca → ahañ ca (pts)Во мне нет этих явлений, и [другие] не видели, чтобы я пускался в них”.
Idaṁ, bhikkhave, paṇḍito paṭhamaṁ diṭṭheva dhamme sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedeti.
diṭṭheva dhamme → diṭṭhe va dhammo (pts)Таков первый вид приятного и удовольствия, который чувствует мудрец здесь и сейчас.
Puna caparaṁ, bhikkhave, paṇḍito passati rājāno coraṁ āgucāriṁ gahetvā vividhā kammakāraṇā kārente—
caparaṁ → ca paraṁ (pts)Далее, когда ловят вора, преступника, мудрец видит как цари подвергают его многочисленным видам пыток.
kasāhipi tāḷente vettehipi tāḷente addhadaṇḍakehipi tāḷente hatthampi chindante pādampi chindante hatthapādampi chindante kaṇṇampi chindante nāsampi chindante kaṇṇanāsampi chindante bilaṅgathālikampi karonte saṅkhamuṇḍikampi karonte rāhumukhampi karonte jotimālikampi karonte hatthapajjotikampi karonte erakavattikampi karonte cīrakavāsikampi karonte eṇeyyakampi karonte balisamaṁsikampi karonte kahāpaṇikampi karonte khārāpatacchikampi karonte palighaparivattikampi karonte palālapīṭhakampi karonte tattenapi telena osiñcante sunakhehipi khādāpente jīvantampi sūle uttāsente asināpi sīsaṁ chindante.
balisamaṁsikampi → baḷisamaṁsikampi (sya-all) | kahāpaṇikampi → kahāpaṇakampi (sya-all) | palighaparivattikampi → palīghaparivattikampi (sya-all)Они приказывают хлестать его кнутами, бить бамбуком, бить дубинами; отрезать ему руки, отрезать ему ноги, отрезать ему руки и ноги; отрезать ему уши, отрезать ему нос, отрезать ему уши и нос. Они приказывают подвергнуть его [пытке под названием] “котёл с кашей”, “бритьё [до состояния] отполированной раковины”, “пасть Раху”, “огненный венок”, “пылающая длань”, “лезвия травы”, “одежда из коры”, “антилопа”, “мясные крюки”, “монеты”, “пикелевание щёлоком”, “крутящийся штырь”, “свёрнутая подстилка”. Они приказывают облить его кипящим маслом, отдать на растерзание собакам, насадить его заживо на кол, отрубить ему голову мечом.
Tatra, bhikkhave, paṇḍitassa evaṁ hoti:Тогда мудрец думает:
‘yathārūpānaṁ kho pāpakānaṁ kammānaṁ hetu rājāno coraṁ āgucāriṁ gahetvā vividhā kammakāraṇā kārenti kasāhipi tāḷenti, vettehipi tāḷenti, addhadaṇḍakehipi tāḷenti, hatthampi chindanti, pādampi chindanti, hatthapādampi chindanti, kaṇṇampi chindanti, nāsampi chindanti, kaṇṇanāsampi chindanti, bilaṅgathālikampi karonti, saṅkhamuṇḍikampi karonti, rāhumukhampi karonti, jotimālikampi karonti, hatthapajjotikampi karonti, erakavattikampi karonti, cīrakavāsikampi karonti, eṇeyyakampi karonti, balisamaṁsikampi karonti, kahāpaṇikampi karonti, khārāpatacchikampi karonti, palighaparivattikampi karonti, palālapīṭhakampi karonti, tattenapi telena osiñcanti, sunakhehipi khādāpenti, jīvantampi sūle uttāsenti, asināpi sīsaṁ chindanti, na te dhammā mayi saṁvijjanti, ahañca na tesu dhammesu sandissāmī’ti.
vettehipi tāḷenti → (sya-all) | balisamaṁsikampi karonti kahāpaṇikampi → baḷisamaṁsikampi (sya-all) | palighaparivattikampi → palīghaparivattikampi (sya-all)Во мне нет этих явлений, и [другие] не видели, чтобы я пускался в них”.
Idampi, bhikkhave, paṇḍito dutiyaṁ diṭṭheva dhamme sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedeti.
idampi → idaṁ (pts) | diṭṭheva → diṭṭhe va (pts)Таков второй вид приятного и удовольствия, который чувствует мудрец здесь и сейчас.
Puna caparaṁ, bhikkhave, paṇḍitaṁ pīṭhasamārūḷhaṁ vā mañcasamārūḷhaṁ vā chamāyaṁ vā semānaṁ, yānissa pubbe kalyāṇāni kammāni katāni kāyena sucaritāni vācāya sucaritāni manasā sucaritāni tānissa tamhi samaye olambanti …pe…
pīṭhasamārūḷhaṁ → pīṭhasamāruḷhaṁ (pts) | mañcasamārūḷhaṁ → mañcasamāruḷhaṁ (pts) | chamāya → chamāyaṁ (bj: sīmu, machasaṁ) | + → ajjholambanti abhippalambanti (bjt, th, pts) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | yānissa → yāni ssa (pts) | tānissa → tāni ssa (pts)Далее, когда мудрец [сидит] на стуле, [лежит] на кровати, или отдыхает на земле, то благие поступки, которые он совершил в прошлом – его благое телесное, словесное, умственное поведение – накрывают его, покрывают его, окутывают его.
seyyathāpi, bhikkhave, mahataṁ pabbatakūṭānaṁ chāyā sāyanhasamayaṁ pathaviyā olambanti ajjholambanti abhippalambanti;
mahataṁ → mahantānaṁ (bj, pts) | pathaviyā → paṭhaviyā (bj) | sāyanhasamayaṁ pathaviyā → sāyaṇhasamayaṁ paṭhaviyā (sya-all, pts) | mahantānaṁ → mahataṁ (bj: machasaṁ)Это как тень огромной горной вершины вечером накрывает, покрывает, окутывает землю,
evameva kho, bhikkhave, paṇḍitaṁ pīṭhasamārūḷhaṁ vā mañcasamārūḷhaṁ vā chamāyaṁ vā semānaṁ yānissa pubbe kalyāṇāni kammāni katāni kāyena sucaritāni vācāya sucaritāni manasā sucaritāni tānissa tamhi samaye olambanti ajjholambanti abhippalambanti.
pīṭhasamārūḷhaṁ → pīṭhasamāruḷhaṁ (pts) | mañcasamārūḷhaṁ → mañcasamāruḷhaṁ (pts) | evameva → eva meva (bjt) | chamāyaṁ → chamāya (bjt)то точно так же, когда мудрец [сидит] на стуле, [лежит] на кровати, или отдыхает на земле, благие поступки, которые он совершил в прошлом – его благое телесное, словесное, умственное поведение – накрывают его, покрывают его, окутывают его.
Tatra, bhikkhave, paṇḍitassa evaṁ hoti:Тогда мудрец думает:
‘akataṁ vata me pāpaṁ, akataṁ luddaṁ, akataṁ kibbisaṁ;“Я не совершал плохого, я не совершал жестокого, я не делал нечистого.
kataṁ kalyāṇaṁ, kataṁ kusalaṁ, kataṁ bhīruttāṇaṁ.
bhīruttāṇaṁ → bhīruttānaṁ (sya-all)Я делал хорошее, я делал благое, я создал для себя укрытие от мучений.
Yāvatā, bho, akatapāpānaṁ akataluddānaṁ akatakibbisānaṁ katakalyāṇānaṁ katakusalānaṁ katabhīruttāṇānaṁ gati taṁ gatiṁ pecca gacchāmī’ti.
bho → hoti (bj, sya-all, pts) | hoti → yāvatā bho (bj: machasaṁ)Когда я умру, я отправлюсь в удел тех, кто не совершал плохого… создал для себя укрытие от мучений”.
So na socati, na kilamati, na paridevati, na urattāḷiṁ kandati, na sammohaṁ āpajjati.Он не печалится, не горюет и не плачет, не бьёт себя в грудь, не становится обезумевшим.
Idampi, bhikkhave, paṇḍito tatiyaṁ diṭṭheva dhamme sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedeti.
idampi → idaṁ (pts) | diṭṭheva → diṭṭhe va (pts)Таков третий вид приятного и удовольствия, который чувствует мудрец здесь и сейчас.
Sa kho so, bhikkhave, paṇḍito kāyena sucaritaṁ caritvā vācāya sucaritaṁ caritvā manasā sucaritaṁ caritvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjati.
upapajjati → uppajjati (pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | paraṁ → param (pts)С распадом тела, после смерти, он возникает в благом уделе, даже в небесном мире.
Yaṁ kho taṁ, bhikkhave, sammā vadamāno vadeyya:Если бы кто-либо правдиво говорил о чём-либо:
‘ekantaṁ iṭṭhaṁ ekantaṁ kantaṁ ekantaṁ manāpan’ti, saggameva taṁ sammā vadamāno vadeyya:
vadeyya → vadayya (sya-all) | kantaṁ → Sky omit ekan taṁ kantaṁ. (pts note) | manāpanti saggameva → manāpan ti saggam eva (pts)“Это всецело желанное, всецело желаемое, всецело приятное” – то именно о небесном мире он, говоря правдиво, сказал бы так,
‘ekantaṁ iṭṭhaṁ ekantaṁ kantaṁ ekantaṁ manāpan’ti.
manāpanti → manāpan ti (pts)
Yāvañcidaṁ, bhikkhave, upamāpi na sukarā yāva sukhā saggā”ti.
yāva sukhā → yāvasukhā (bjt) | upamāpi → upamā pi (pts) | saggāti → saggā ti (pts)ведь даже трудно завершить описание небесного приятного”.
Evaṁ vutte, aññataro bhikkhu bhagavantaṁ etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)И когда так было сказано, монах спросил Благословенного:
“sakkā pana, bhante, upamaṁ kātun”ti?
upamaṁ → upamā (sya-all) | upamaṁ kātunti → upamā kātun ti (pts)“Но, почтенный, можно ли привести сравнение?”
“Sakkā, bhikkhū”ti bhagavā avoca.“Можно, монах” – сказал Благословенный.
“Seyyathāpi, bhikkhave, rājā cakkavattī sattahi ratanehi samannāgato catūhi ca iddhīhi tatonidānaṁ sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedeti.
bhikkhave → bhikkhu (bj, pts) | cakkavattī → cakkavatti (sya-all) | bhikkhu → bhikkhave (bj: machasaṁ) | tatonidānaṁ → tato nidānaṁ (bjt) | catūhi → catuhi (pts)“Это как, монахи, царь-миродержец, который обладает семью сокровищами и четырьмя видами благосостояния, и из-за этого переживает приятное и удовольствие.
Katamehi sattahi?И каковы эти семь сокровищ?
Idha, bhikkhave, rañño khattiyassa muddhāvasittassa tadahuposathe pannarase sīsaṁnhātassa uposathikassa uparipāsādavaragatassa dibbaṁ cakkaratanaṁ pātubhavati sahassāraṁ sanemikaṁ sanābhikaṁ sabbākāraparipūraṁ.
bhikkhave → bhikkhu (bj, pts) | pannarase sīsaṁnhātassa → paṇṇarase sīsaṁ nahātassa (bj); paṇṇarase sīsanhātassa (sya-all) | sīsaṁnhātassa → sīsaṁ nahātassa (pts) | tadahuposathe → tadahu posathe (pts)Вот, когда помазанный на царствование знатный царь помыл голову на пятнадцатый день, день Упосатхи, и взошёл на верхние покои дворца на Упосатху, там пред ним возникает божественное колесо-сокровище с полноценными во всех отношениях тысячью спицами, ободом, и ступицей.
Taṁ disvāna rañño khattiyassa muddhāvasittassa evaṁ hoti:
evaṁ hoti → etadahosi (sya-all, km, mr) | taṁ → (sya-all, pts) | hoti → etadahosi (cck: syā. kaṁ. ka.)Увидев его, помазанный на царствование знатный царь думает так:
‘sutaṁ kho pana metaṁ yassa rañño khattiyassa muddhāvasittassa tadahuposathe pannarase sīsaṁnhātassa uposathikassa uparipāsādavaragatassa dibbaṁ cakkaratanaṁ pātubhavati sahassāraṁ sanemikaṁ sanābhikaṁ sabbākāraparipūraṁ, so hoti rājā cakkavattīti.
pannarase sīsaṁnhātassa → paṇṇarase sīsaṁ nahātassa (bj); paṇṇarase sīsanhātassa (sya-all) | khattiyassa → (sya-all) | cakkavattīti → cakkavatti (sya-all) | sīsaṁnhātassa → sīsaṁ nahātassa (pts) | cakkavattīti → MSS. omit ti. (pts note) | cakkavattīti → cakkavattī (bjt) | metaṁ → me taṁ (pts) | tadahuposathe → tadahu posathe (pts)“Мною было услышано, что когда помазанный на царствование знатный царь моет голову на пятнадцатый день, день Упосатхи, и восходит на верхние покои дворца на Упосатху, там ему предстаёт божественное колесо-сокровище с полноценными во всех отношениях тысячью спицами, ободом, и ступицей, и тогда этот царь становится царём-миродержцем.
Assaṁ nu kho ahaṁ rājā cakkavattī’ti?
assaṁ → assan (pts)Выходит, это я царь-миродержец?”
Atha kho, bhikkhave, rājā khattiyo muddhāvasitto vāmena hatthena bhiṅkāraṁ gahetvā dakkhiṇena hatthena cakkaratanaṁ abbhukkirati:
muddhāvasitto → muddhāvasitto uṭṭhāyāsanā (bj, sya-all, pts) | bhiṅkāraṁ → bhiṅgāraṁ (sya-all) | abbhukkirati → abbhukīrati (sya-all) | uṭṭhāyāsanā → uṭṭhāyāsanā (bj: machasaṁ natthi.) | bhiṅkāraṁ → bhiṅgāraṁ (bj: syā) | abbhukkirati → abbhukirati (bj: syā) | āsanā → So Si Bu; Sky omit uṭṭhāy'; āsanā. (pts note) | bhiṅkāraṁ → Si bhiṅgāraṁ. (pts note) | abbhukkirati → Si abbhukirati. (pts note)И затем помазанный на царствование знатный царь встаёт с сиденья, берёт сосуд с водой в левую руку и опрыскивает колесо-сокровище правой рукой, говоря:
‘pavattatu bhavaṁ cakkaratanaṁ, abhivijinātu bhavaṁ cakkaratanan’ti.
cakkaratananti → cakkaratanan ti (pts)“Катись, почтенное колесо-сокровище! Торжествуй, почтенное колесо сокровище!”
Atha kho taṁ, bhikkhave, cakkaratanaṁ puratthimaṁ disaṁ pavattati. Anvadeva rājā cakkavattī saddhiṁ caturaṅginiyā senāya. Yasmiṁ kho pana, bhikkhave, padese cakkaratanaṁ patiṭṭhāti tattha rājā cakkavattī vāsaṁ upeti saddhiṁ caturaṅginiyā senāya.
tattha → tatra (bj, sya-all, pts) | cakkavattī → cakkavatti (sya-all)И тогда колесо-сокровище катится в восточном направлении, а царь-миродержец следует за ним с четырёхчастным войском. И в том регионе, где колесо-сокровище останавливается, там начинает проживать и царь-миродержец с четырёхчастным войском.
Ye kho pana, bhikkhave, puratthimāya disāya paṭirājāno te rājānaṁ cakkavattiṁ upasaṅkamitvā evamāhaṁsu:
upasaṅkamitvā evamāhaṁsu → upasaṁkamitvā evam āhaṁsu (pts)И противостоящие цари восточного направления приходят к царю-миродержцу и говорят так:
‘ehi kho, mahārāja. Svāgataṁ te, mahārāja. Sakaṁ te, mahārāja. Anusāsa, mahārājā’ti.
Svāgataṁ te, mahārāja → svāgataṁ mahārāja (bj, sya-all, km, pts1ed) | te → (bj, sya-all) | svāgataṁ → svāgataṁ mahārāja sakan (pts) | mahārāja sakaṁ te mahārāja → mahārājā (pts) | mahārāja → svāgataṁ mahārāja (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | sakaṁ te → sakante (bjt, th)“Идём, великий царь! Добро пожаловать, великий царь! Командуй, великий царь! Советуй, великий царь!”
Rājā cakkavattī evamāha:
cakkavattī → cakkavatti (sya-all) | evamāha → evam āha (pts)И царь-миродержец говорит:
‘pāṇo na hantabbo, adinnaṁ nādātabbaṁ, kāmesumicchā na caritabbā, musā na bhāsitabbā, majjaṁ na pātabbaṁ, yathābhuttañca bhuñjathā’ti.
yathābhuttañca → yathābhūtañca (sya-all) | yathābhuttañ → Si yathābhūtañ (bis). Cf. S.B.E. xi. 253 (note). 2 Si ahesuṁ. (pts note) | kāmesumicchā → kāmesu micchā (bjt, pts) | yathābhuttañca → yathābhuttañ ca (pts)“Вам не следует убивать живых существ. Вам не следует брать то, что не было дано. Вам не следует вести себя неподобающе в желаниях. Вам не следует говорить ложь. Вам не следует пить опьяняющее, вам следует есть то, что вы привыкли есть”.
Ye kho pana, bhikkhave, puratthimāya disāya paṭirājāno te rañño cakkavattissa anuyantā bhavanti.
bhavanti → ahesuṁ (sya-all, km, mr) | anuyantā → anuyuttā (bj, sya-all, km, pts1ed) | anuyantā bhavanti → anuyuttā ahesuṁ (sya-all) | anuyantā → anuyuttā (pts) | anuyuttā → anuyantā (bj: machasaṁ, sīmu) | anuyantā → anuyuttā (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | bhavanti → ahesuṁ (cck: syā. kaṁ. ka.)И противостоящие цари восточного направления подчиняются царю-миродержцу.
Atha kho taṁ, bhikkhave, cakkaratanaṁ puratthimaṁ samuddaṁ ajjhogāhetvā paccuttaritvā dakkhiṇaṁ disaṁ pavattati …pe…
ajjhogāhetvā → ajjhogahetvā (bj, sya-all, km, pts1ed) | puratthimaṁ samuddaṁ ajjhogāhetvā → puratthimasamuddaṁ ajjhogahetvā (bj) | ajjhogāhetvā → ajjhogahetvā (pts) | ajjhogāhetvā → ajjhogahetvā (cck: sī. syā. kaṁ. pī.)И тогда колесо-сокровище погружается в восточный океан и выходит [из него] вновь. И тогда оно начинает катиться в южном направлении…
dakkhiṇaṁ samuddaṁ ajjhogāhetvā paccuttaritvā pacchimaṁ disaṁ pavattati …pe…
ajjhogāhetvā → ajjhogahetvā (bj, sya-all, pts) | dakkhiṇaṁ → dakkhiṇaṁ disaṁ (sya-all) | pacchimaṁ → pacchamaṁ (sya-all)И тогда колесо-сокровище погружается в южный океан и выходит [из него] вновь. И тогда оно начинает катиться в западном направлении…
pacchimaṁ samuddaṁ ajjhogāhetvā paccuttaritvā uttaraṁ disaṁ pavattati anvadeva rājā cakkavattī saddhiṁ caturaṅginiyā senāya. Yasmiṁ kho pana, bhikkhave, padese cakkaratanaṁ patiṭṭhāti tattha rājā cakkavattī vāsaṁ upeti saddhiṁ caturaṅginiyā senāya.
ajjhogāhetvā → ajjhogahetvā (bj, sya-all); (pts) | pacchimaṁ → pacchimaṁ disaṁ (sya-all) | cakkavattī → cakkavatti (sya-all) | tattha → tatra (sya-all, pts) | uttaraṁ → uttariṁ (pts) | pacchimaṁ → Si (but not Bu) adds disaṁ. (pts note)И тогда колесо-сокровище погружается в западный океан и выходит [из него] вновь. И тогда оно начинает катиться в северном направлении, а царь-миродержец следует за ним с четырёхчастным войском… И в том регионе, где колесо-сокровище останавливается, там начинает проживать и царь-миродержец с четырёхчастным войском.
Ye kho pana, bhikkhave, uttarāya disāya paṭirājāno te rājānaṁ cakkavattiṁ upasaṅkamitvā evamāhaṁsu:
upasaṅkamitvā evamāhaṁsu → upasaṁkamitvā evam āhaṁsu (pts)И противостоящие цари северного направления приходят к царю-миродержцу и говорят так:
‘ehi kho, mahārāja. Svāgataṁ te, mahārāja. Sakaṁ te, mahārāja. Anusāsa, mahārājā’ti.
te → (bj, sya-all) | svāgataṁ te mahārāja sakaṁ → svāgatam mahārājā sakan (pts) | sakaṁ te → sakante (th)“Идём, великий царь! Добро пожаловать, великий царь! Командуй, великий царь! Советуй, великий царь!”
Rājā cakkavattī evamāha:
cakkavattī → cakkavatti (sya-all) | evamāha → evam āha (pts)И царь-миродержец говорит:
‘pāṇo na hantabbo, adinnaṁ nādātabbaṁ, kāmesumicchā na caritabbā, musā na bhāsitabbā, majjaṁ na pātabbaṁ; yathābhuttañca bhuñjathā’ti.
yathābhuttañca → yathābhūtañca (sya-all) | kāmesumicchā → kāmesu micchā (bjt)“Вам не следует убивать живых существ. Вам не следует брать то, что не было дано. Вам не следует вести себя неподобающе в желаниях. Вам не следует говорить ложь. Вам не следует пить опьяняющее, вам следует есть то, что вы привыкли есть”.
Ye kho pana, bhikkhave, uttarāya disāya paṭirājāno te rañño cakkavattissa anuyantā bhavanti.
anuyantā → anuyuttā (bj); anuyutta (pts) | anuyantā bhavanti → anuyuttā ahesuṁ (sya-all)И противостоящие цари северного направления подчиняются царю-миродержцу.
Atha kho taṁ, bhikkhave, cakkaratanaṁ samuddapariyantaṁ pathaviṁ abhivijinitvā tameva rājadhāniṁ paccāgantvā rañño cakkavattissa antepuradvāre akkhāhataṁ maññe tiṭṭhati rañño cakkavattissa antepuradvāraṁ upasobhayamānaṁ.
pathaviṁ → paṭhaviṁ (bj, sya-all, pts) | tameva → tamenaṁ (sya-all) | eva → Si tam evaṁ. (pts note) | antepuradvāre → ante puradvāre (bjt) | tameva → tam eva (pts)И когда колесо-сокровище восторжествовало над всей землёй вплоть до краёв океана, оно возвращается в царскую столицу и остаётся там, словно прикреплённое за ось на воротах во внутренние покои дворца царя-миродержца в качестве украшения на воротах его внутреннего дворца.
Rañño, bhikkhave, cakkavattissa evarūpaṁ cakkaratanaṁ pātubhavati.Таково колесо-сокровище, которое предстаёт царю-миродержцу.
Puna caparaṁ, bhikkhave, rañño cakkavattissa hatthiratanaṁ pātubhavati—
caparaṁ → ca paraṁ (pts)Далее, слон-сокровище предстаёт царю-миродержцу –
sabbaseto sattappatiṭṭho iddhimā vehāsaṅgamo uposatho nāma nāgarājā.
nāma → (bj) | uposatho → uposathonāma (bj: sīmu)весь белый, касающийся земли в семи точках, со сверхъестественными силами, летающий по воздуху – царь слонов по имени “Упосатха”.
Taṁ disvāna rañño cakkavattissa cittaṁ pasīdati:
taṁ → (sya-all, pts) | cittaṁ → cittam (pts)Увидев его, царь-миродержец обретает к нему доверие в уме:
‘bhaddakaṁ vata bho hatthiyānaṁ, sace damathaṁ upeyyā’ti.“Было бы чудесно поездить на слоне, если бы он прошёл укрощение!”
Atha kho taṁ, bhikkhave, hatthiratanaṁ seyyathāpi nāma bhaddo hatthājānīyo dīgharattaṁ suparidanto evameva damathaṁ upeti.
evameva → evam eva (pts)И тогда слон-сокровище проходит укрощение, точно превосходный чистокровный слон, которого обучали долгое время.
Bhūtapubbaṁ, bhikkhave, rājā cakkavattī tameva hatthiratanaṁ vīmaṁsamāno pubbaṇhasamayaṁ abhiruhitvā samuddapariyantaṁ pathaviṁ anusaṁyāyitvā tameva rājadhāniṁ paccāgantvā pātarāsamakāsi.
pathaviṁ → paṭhaviṁ (bj, pts) | cakkavattī → cakkavatti (sya-all) | pathaviṁ anusaṁyāyitvā → paṭhaviṁ anupariyāyitvā (sya-all) | anusaṁyāyitvā → So Sky; Si anupariyāyitvā. (pts note) | pātarāsamakāsi → pātarāsaṁ akāsi (bjt) | abhiruhitvā → abhirūhitvā (th, pts) | tameva → tam eva (pts) | pātarāsamakāsi → pātarāsam akāsi (pts)И случается так, что царь-миродержец, обкатывая слона-сокровище, взбирается на него утром и, облетев всю землю до краёв океана, возвращается в царскую столицу к утреннему приёму пищи.
Rañño, bhikkhave, cakkavattissa evarūpaṁ hatthiratanaṁ pātubhavati.Таков слон-сокровище, который предстаёт царю-миродержцу.
Puna caparaṁ, bhikkhave, rañño cakkavattissa assaratanaṁ pātubhavati—
caparaṁ → ca paraṁ (pts)Далее, конь-сокровище предстаёт царю-миродержцу –
sabbaseto kāḷasīso muñjakeso iddhimā vehāsaṅgamo valāhako nāma assarājā.
kāḷasīso → kākasīso (bj, sya-all) | nāma → (bj) | sabbaseto kāḷasīso → sabbaseso kākasīso (pts) | valāhako → valāho (pts) | kākasīso → kāḷasīso (bj: machasaṁ) | valāhako → valāhakānāma (bj: sīmu) | Valāho → So Sky Bu; Si Valāhako. (pts note)весь белый, с чёрной, головой, с гривой точно трава мунджи, со сверхъестественными силами, летающий по воздуху – царь коней по имени “Валахака”.
Taṁ disvāna rañño cakkavattissa cittaṁ pasīdati:
taṁ → (bj, pts) | cittaṁ → cittam (pts)Увидев его, царь-миродержец обретает к нему доверие в уме:
‘bhaddakaṁ vata bho assayānaṁ, sace damathaṁ upeyyā’ti.“Было бы чудесно поездить на коне, если бы он прошёл укрощение!”
Atha kho taṁ, bhikkhave, assaratanaṁ seyyathāpi nāma bhaddo assājānīyo dīgharattaṁ suparidanto evameva damathaṁ upeti.
evameva damathaṁ → evaṁ eva dhamathaṁ (pts)И тогда конь-сокровище проходит укрощение, точно превосходный чистокровный конь, которого обучали долгое время.
Bhūtapubbaṁ, bhikkhave, rājā cakkavattī tameva assaratanaṁ vīmaṁsamāno pubbaṇhasamayaṁ abhiruhitvā samuddapariyantaṁ pathaviṁ anusaṁyāyitvā tameva rājadhāniṁ paccāgantvā pātarāsamakāsi.
pubbaṇhasamayaṁ → pubbanhasamayaṁ (bj) | cakkavattī → cakkavatti (sya-all) | pathaviṁ anusaṁyāyitvā → paṭhaviṁ anupariyāyitvā (sya-all) | pathaviṁ → paṭhaviṁ (pts) | pātarāsamakāsi → pātarāsaṁ akāsi (bjt) | abhiruhitvā → abhirūhitvā (th, pts) | tameva → tam eva (pts) | pātarāsamakāsi → pātarāsam akāsi (pts)И случается так, что царь-миродержец, обкатывая коня-сокровище, взбирается на него утром и, облетев всю землю до краёв океана, возвращается в царскую столицу к утреннему приёму пищи.
Rañño, bhikkhave, cakkavattissa evarūpaṁ assaratanaṁ pātubhavati.Таков конь-сокровище, который предстаёт царю-миродержцу.
Puna caparaṁ, bhikkhave, rañño cakkavattissa maṇiratanaṁ pātubhavati.
caparaṁ → ca paraṁ (pts)Далее, самоцвет-сокровище предстаёт царю-миродержцу –
So hoti maṇi veḷuriyo subho jātimā aṭṭhaṁso suparikammakato.
jātimā → jotimā (sya-all)берилл, прекрасный драгоценный камень чистой воды, с восемью гранями, тщательно обработанный.
Tassa kho pana, bhikkhave, maṇiratanassa ābhā samantā yojanaṁ phuṭā hoti.Сияние от самоцвета-сокровища простирается на целую лигу.
Bhūtapubbaṁ, bhikkhave, rājā cakkavattī tameva maṇiratanaṁ vīmaṁsamāno caturaṅginiṁ senaṁ sannayhitvā maṇiṁ dhajaggaṁ āropetvā rattandhakāratimisāya pāyāsi.
rattandhakāratimisāya → rattandhakāratimisāyaṁ (bj, pts) | caturaṅginiṁ → caturaṅginaṁ (pts) | cakkavattī → cakkavatti (th) | tameva → tam eva (pts) | rattandhakāratimisāya → rattandhakāratimisāyam (pts)И случается так, что когда царь-миродержец проверяет самоцвет-сокровище, он выстраивает в боевом порядке четырёхчастное войско, водружает самоцвет-сокровище на навершие знамени и шествует во мрак и тьму ночи.
Ye kho pana, bhikkhave, samantā gāmā ahesuṁ te tenobhāsena kammante payojesuṁ ‘divā’ti maññamānā.
tenobhāsena → ten obhāsena (pts) | divāti → divā ti (pts)И все [жители] близлежащих деревень начинают работать из-за его свечения, думая, что наступил день.
Rañño, bhikkhave, cakkavattissa evarūpaṁ maṇiratanaṁ pātubhavati.Таков самоцвет-сокровище, который предстаёт царю-миродержцу.
Puna caparaṁ, bhikkhave, rañño cakkavattissa itthiratanaṁ pātubhavati.
pātubhavati → Si adds sā. (pts note) | itthiratanaṁ → itthīratanaṁ (th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts)Далее, женщина-сокровище предстаёт царю-миродержцу –
Sā abhirūpā dassanīyā pāsādikā paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgatā nātidīghā nātirassā nātikisā nātithūlā nātikāḷikā nāccodātā, atikkantā mānusaṁ vaṇṇaṁ, appattā dibbaṁ vaṇṇaṁ.
nātikāḷikā → nātikāḷī (bj, pts1ed) | sā → (bj, pts) | nātikāḷikā nāccodātā → nātikāḷī nāccodāta (pts) | nātikāḷī → nātikāḷikā (bj: machasaṁ, syā) | nātikāḷikā → nātikāḷī (cck: sī. pī.) | nātikisā → Si nātikīsā. Cf. vol. ii. 121. (pts note) | nātikāḷī → Si nātikālikā. (pts note)красивая, привлекательная, грациозная, обладающая высочайшей красотой облика, ни слишком высокая, ни слишком низкая, ни слишком худая, ни слишком полная, ни слишком тёмная, ни слишком светлая, превосходящая человеческую красоту, но не доходящая [в этом до] красоты божественной.
Tassa kho pana, bhikkhave, itthiratanassa evarūpo kāyasamphasso hoti, seyyathāpi nāma tūlapicuno vā kappāsapicuno vā.
itthiratanassa → itthīratanassa (sya-all) | tūlapicuno → tulapicuno (sya-all)Прикосновение этой женщины-сокровища подобно пучку капока или пучку хлопка.
Tassa kho pana, bhikkhave, itthiratanassa sīte uṇhāni gattāni honti, uṇhe sītāni gattāni honti.
itthiratanassa → itthīratanassa (sya-all)Когда прохладно, её члены тела теплы. Когда тепло, её члены тела прохладны.
Tassa kho pana, bhikkhave, itthiratanassa kāyato candanagandho vāyati, mukhato uppalagandho vāyati.
itthiratanassa → itthīratanassa (sya-all)От её тела исходит аромат сандалового дерева, от её рта – аромат лотосов.
Taṁ kho pana, bhikkhave, itthiratanaṁ rañño cakkavattissa pubbuṭṭhāyinī hoti pacchānipātinī kiṅkārapaṭissāvinī manāpacārinī piyavādinī.
itthiratanaṁ rañño → itthīratanaṁ (sya-all) | kiṅkārapaṭissāvinī → kiṁkārapaṭissāvinī (my, bjt, th, ms2005, pts)Она встаёт [в знак почтения] перед царём-миродержцем и выходит [из помещения] после него. Она охотно прислуживает, приятна поведением, мила речью.
Taṁ kho pana, bhikkhave, itthiratanaṁ rājānaṁ cakkavattiṁ manasāpi no aticarati, kuto pana kāyena?
itthiratanaṁ → itthīratanaṁ (sya-all) | pana → (pts) | kuto → Si adds pana. (pts note) | manasāpi → manasā pi (pts)Так как она никогда не изменяет царю-миродержцу даже в мыслях, то что уж говорить о том, чтобы она могла это делать телом?
Rañño, bhikkhave, cakkavattissa evarūpaṁ itthiratanaṁ pātubhavati.
itthiratanaṁ → itthīratanaṁ (sya-all)Такова женщина-сокровище, которая предстаёт царю-миродержцу.
Puna caparaṁ, bhikkhave, rañño cakkavattissa gahapatiratanaṁ pātubhavati.
gahapatiratanaṁ → gahapatiratamaṁ (pts) | caparaṁ → ca paraṁ (pts)Далее, распорядитель-сокровище предстаёт царю-миродержцу –
Tassa kammavipākajaṁ dibbacakkhu pātubhavati, yena nidhiṁ passati sassāmikampi assāmikampi.
dibbacakkhu → dibbaṁ cakkhuṁ (bj); dibbaṁ cakkhu (sya-all, pts) | sassāmikampi → sasāmikampi (th) | sassāmikampi assāmikampi → sassāmikam pi assāmikam pi (pts)Божественный глаз, унаследованный [им] из-за прошлых [благих] деяний, проявляется в нём, когда он видит скрытые сокровища: те [сокровища], у которых есть владелец, и те, у которых его нет.
So rājānaṁ cakkavattiṁ upasaṅkamitvā evamāha:
upasaṅkamitvā evamāha → upasaṁkamitvā evam āha (pts)Он подходит к царю-миродержцу и говорит:
‘appossukko tvaṁ, deva, hohi. Ahaṁ te dhanena dhanakaraṇīyaṁ karissāmī’ti.
dhanakaraṇīyaṁ → dhanena karaṇīyaṁ (mr) | dhanakaraṇīyaṁ → dhanena karaṇīyaṁ (cck: ka.) | ahaṁ te → ahante (th) | ahaṁ → ahan (pts)“Ваше величество, не беспокойтесь. Я займусь вашими денежными делами”.
Bhūtapubbaṁ, bhikkhave, rājā cakkavattī tameva gahapatiratanaṁ vīmaṁsamāno nāvaṁ abhiruhitvā majjhe gaṅgāya nadiyā sotaṁ ogāhitvā gahapatiratanaṁ etadavoca:
ogāhitvā → ogahetvā (bj, pts1ed) | rājā cakkavattī → cakkavatti (sya-all) | ogāhitvā → ogahetvā (pts) | ogāhitvā → ogahetvā (cck: sī. pī.) | ogahetvā → So Sky; Si ogāhitvā. (pts note) | majjhe gaṅgāya → majjhegaṅgāya (bjt) | abhiruhitvā → abhirūhitvā (th, pts) | tameva → tam eva (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)И случается так, что когда царь-миродержец проверяет распорядителя-сокровище, он садится в лодку и плывёт по реке Ганге, а посреди реки он говорит распорядителю-сокровищу:
‘attho me, gahapati, hiraññasuvaṇṇenā’ti.“Мне нужны золото и слитки, распорядитель”.
‘Tena hi, mahārāja, ekaṁ tīraṁ nāvā upetū’ti.
tena hi → tenahi (th)[Тот отвечает]: “Тогда, ваше величество, пусть лодку направят к одному из берегов”.
‘Idheva me, gahapati, attho hiraññasuvaṇṇenā’ti.
idheva → idh eva (pts)[Царь говорит]: “Распорядитель, вообще-то мне именно здесь нужны золото и слитки”.
Atha kho taṁ, bhikkhave, gahapatiratanaṁ ubhohi hatthehi udake omasitvā pūraṁ hiraññasuvaṇṇassa kumbhiṁ uddharitvā rājānaṁ cakkavattiṁ etadavoca:
etadavoca alamettāvatā → evamāha alaṁ ettāvatā (bj, pts) | taṁ → naṁ (pts) | udake → udakaṁ (pts) | evamāha → etadavoca (bj: sīmu, machasaṁ) | udakaṁ → Si udake. (pts note) | etadavoca → evam āha (pts)И тогда распорядитель-сокровище окунает руки в воду и вытягивает горшок, полный золота и слитков, и говорит царю-миродержцу:
‘alamettāvatā, mahārāja. Katamettāvatā, mahārāja. Pūjitamettāvatā, mahārājā’ti.
ettāvatā → Sky omit this line. (pts note) | alamettāvatā → alaṁ ettāvatā (bjt) | katamettāvatā → kataṁ ettāvatā (bjt) | pūjitamettāvatā → pūjitaṁ ettāvatā (bjt) | alamettāvatā → alam ettāvatā (pts) | katamettāvatā → katam ettāvatā (pts) | pūjitamettāvatā → pūjitam ettāvatā (pts)“Довольно, ваше величество? Сделанного хватит, предложенного достаточно?”
Rājā cakkavattī evamāha:
cakkavattī → cakkavatti (sya-all) | cakkavattī evamāha → cakkhavattī evam āha (pts)[Царь отвечает]:
‘alamettāvatā, gahapati. Katamettāvatā, gahapati. Pūjitamettāvatā, gahapatī’ti.
alamettāvatā → alaṁ ettāvatā (bjt) | katamettāvatā → kataṁ ettāvatā (bjt) | pūjitamettāvatā → pūjitaṁ ettāvatā (bjt) | alamettāvatā → alam ettāvatā (pts) | katamettāvatā gahapati pūjitamettāvatā → katam ettāvatā gahāpati pūjitam ettāvatā (pts)“Довольно, распорядитель, сделанного хватит, предложенного достаточно”.
Rañño, bhikkhave, cakkavattissa evarūpaṁ gahapatiratanaṁ pātubhavati.Таков распорядитель-сокровище, который предстаёт царю-миродержцу.
Puna caparaṁ, bhikkhave, rañño cakkavattissa pariṇāyakaratanaṁ pātubhavati—
pariṇāyakaratanaṁ → parināyakaratanaṁ (bj, sya-all) | caparaṁ → ca paraṁ (pts)Далее, советник-сокровище предстаёт царю-миродержцу –
paṇḍito byatto medhāvī paṭibalo rājānaṁ cakkavattiṁ upayāpetabbaṁ upayāpetuṁ apayāpetabbaṁ apayāpetuṁ ṭhapetabbaṁ ṭhapetuṁ.
upayāpetabbaṁ upayāpetuṁ → upaṭṭhāpetabbaṁ upaṭṭhāpetuṁ (bj, sya-all, km); upaṭṭhapetabbaṁ upaṭṭhapetuṁ (pts1ed) | upayāpetabbaṁ upayāpetuṁ → upaṭṭhapetabbaṁ upaṭṭhāpetuṁ (sya-all); upaṭṭhapetabbaṁ upaṭṭhapetuṁ (pts) | upaṭṭhāpetabbaṁ → upayāpetabbaṁ (bj: sīmu, machasaṁ) | upaṭṭhāpetuṁ → upayāpetuṁ (bj: sīmu, machasaṁ) | upayāpetuṁ → upaṭṭhapetabbaṁ upaṭṭhapetuṁ (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | paṭibalo → Si patibalo. (pts note) | byatto → vyatto (bjt, pts)мудрый, сообразительный, проницательный, способный заставить царя-миродержца постановить то, что достойно постановления, отменить то, что достойно отмены, утвердить то, что достойно утверждения.
So rājānaṁ cakkavattiṁ upasaṅkamitvā evamāha:
upasaṅkamitvā evamāha → upasaṁkamitvā evam āha (pts)Он подходит к царю-миродержцу и говорит:
‘appossukko tvaṁ, deva, hohi. Ahamanusāsissāmī’ti.
ahamanusāsissāmīti → ahaṁ anusāsissāmīti (bjt) | ahamanusāsissāmīti → aham anusāsissāmīti (pts)“Ваше величество, не беспокойтесь. Я займусь управлением”.
Rañño, bhikkhave, cakkavattissa evarūpaṁ pariṇāyakaratanaṁ pātubhavati.
pariṇāyakaratanaṁ → parināyakaratanaṁ (bj, sya-all)Таков советник-сокровище, который предстаёт царю-миродержцу.
Rājā, bhikkhave, cakkavattī imehi sattahi ratanehi samannāgato hoti.
cakkavattī → cakkavatti (sya-all) | sattahi → (sya-all) | sattahi → Si omits. (pts note)Таковы семь сокровищ, которыми обладает царь-миродержец.
Katamāhi catūhi iddhīhi?
catūhi → catuhi (pts)И каковы четыре вида благосостояния?
Idha, bhikkhave, rājā cakkavattī abhirūpo hoti dassanīyo pāsādiko paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato ativiya aññehi manussehi.
cakkavattī → cakkavatti (sya-all)Царь-миродержец красивый, привлекательный, грациозный, обладающий высочайшей красотой облика. Он превосходит в этом отношении других людей.
Rājā, bhikkhave, cakkavattī imāya paṭhamāya iddhiyā samannāgato hoti.
cakkavattī → cakkavatti (sya-all)Таков первый вид благосостояния, которым обладает царь-миродержец.
Puna caparaṁ, bhikkhave, rājā cakkavattī dīghāyuko hoti ciraṭṭhitiko ativiya aññehi manussehi.
cakkavattī → cakkavatti (sya-all) | caparaṁ → ca paraṁ (pts)Далее, царь-миродержец живёт долго, в течение длительного времени. Он превосходит в этом отношении других людей.
Rājā, bhikkhave, cakkavattī imāya dutiyāya iddhiyā samannāgato hoti.
cakkavattī → cakkavatti (sya-all)Таков второй вид благосостояния, которым обладает царь-миродержец.
Puna caparaṁ, bhikkhave, rājā cakkavattī appābādho hoti appātaṅko samavepākiniyā gahaṇiyā samannāgato nātisītāya nāccuṇhāya ativiya aññehi manussehi.
cakkavattī → cakkavatti (sya-all) | caparaṁ → ca paraṁ (pts)Далее, царь-миродержец свободен от болезней и недугов, обладает хорошим пищеварением – ни слишком холодным, ни слишком горячим. Он превосходит в этом отношении других людей.
Rājā, bhikkhave, cakkavattī imāya tatiyāya iddhiyā samannāgato hoti.
cakkavattī → cakkavatti (sya-all)Таков третий вид благосостояния, которым обладает царь-миродержец.
Puna caparaṁ, bhikkhave, rājā cakkavattī brāhmaṇagahapatikānaṁ piyo hoti manāpo.
cakkavattī → cakkavatti (sya-all) | caparaṁ → ca paraṁ (pts)Далее, царь-миродержец мил и приятен брахманам и домохозяевам.
Seyyathāpi, bhikkhave, pitā puttānaṁ piyo hoti manāpo;
puttānaṁ → puttānam (pts)Это как отец мил и приятен своим детям, так и царь-миродержец мил и приятен брахманам и домохозяевам.
evameva kho, bhikkhave, rājā cakkavattī brāhmaṇagahapatikānaṁ piyo hoti manāpo.
cakkavattī → cakkavatti (sya-all) | evameva → evam eva (pts) | brāhmaṇagahapatikānaṁ → brāhmaṇagahapatikānam (pts)
Raññopi, bhikkhave, cakkavattissa brāhmaṇagahapatikā piyā honti manāpā.
raññopi → rañño (th) | raññopi → rañño pi (pts)Брахманы и домохозяева также милы и приятны царю-миродержцу.
Seyyathāpi, bhikkhave, pitu puttā piyā honti manāpā;Это как дети милы и приятны своему отцу, так и брахманы и домохозяева также милы и приятны царю-миродержцу.
evameva kho, bhikkhave, raññopi cakkavattissa brāhmaṇagahapatikā piyā honti manāpā.
raññopi → rañño (th, pts) | evameva → evam eva (pts)
Bhūtapubbaṁ, bhikkhave, rājā cakkavattī caturaṅginiyā senāya uyyānabhūmiṁ niyyāsi.
cakkavattī → cakkavatti (sya-all)Однажды царь-миродержец ехал в сад удовольствий с четырёхчастным войском.
Atha kho, bhikkhave, brāhmaṇagahapatikā rājānaṁ cakkavattiṁ upasaṅkamitvā evamāhaṁsu:
upasaṅkamitvā evamāhaṁsu → upasaṁkamitvā evam āhaṁsu (pts)Тогда брахманы и домохозяева подошли к нему и сказали так:
‘ataramāno, deva, yāhi yathā taṁ mayaṁ cirataraṁ passeyyāmā’ti.
taṁ → tam (pts) | cirataraṁ → cirataram (pts)“Ваше величество, езжайте медленнее, так чтобы мы могли вас видеть дольше”.
Rājāpi, bhikkhave, cakkavattī sārathiṁ āmantesi:
cakkavattī → cakkavatti (sya-all) | rājāpi → rājā pi (pts)И тогда он сказал колесничему:
‘ataramāno, sārathi, pesehi yathā maṁ brāhmaṇagahapatikā cirataraṁ passeyyun’ti.
passeyyunti → passeyyanti (bj, sya-all, pts) | yathā maṁ brāhmaṇagahapatikā → yathāhaṁ brāhmaṇagahapatike (sya-all) | maṁ brāhmaṇagahapatikā → haṁ brāhmaṇagahapatike (pts) | passeyyunti → passeyyan ti (pts)“Колесничий, езжай медленнее, так чтобы я мог видеть брахманов и домохозяев дольше”.
Rājā, bhikkhave, cakkavattī imāya catutthāya iddhiyā samannāgato hoti.
cakkavattī → cakkavatti (sya-all)Таков четвёртый вид благосостояния, которым обладает царь-миродержец.
Rājā, bhikkhave, cakkavattī imāhi catūhi iddhīhi samannāgato hoti.
cakkavattī → cakkavatti (sya-all) | catūhi → catuhi (pts)Таковы четыре вида благосостояния, которыми обладает царь-миродержец.
Taṁ kiṁ maññatha, bhikkhave,
kiṁ → kim (pts)Как вы думаете монахи?
api nu kho rājā cakkavattī imehi sattahi ratanehi samannāgato imāhi catūhi ca iddhīhi tatonidānaṁ sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvediyethā”ti?
cakkavattī → cakkavatti (sya-all) | tatonidānaṁ → tato nidānaṁ (bjt) | catūhi → catuhi (pts)Переживал бы царь-миродержец приятное и удовольствие из-за обладания этими семью сокровищами и этими четырьмя видами благосостояния?”
“Ekamekenapi, bhante, ratanena samannāgato rājā cakkavattī tatonidānaṁ sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvediyetha, ko pana vādo sattahi ratanehi catūhi ca iddhīhī”ti?
Ekamekenapi, bhante, ratanena → tena bhante ratanena (bj, pts1ed) | ekamekenapi → ekamekenāpi (bj); ekamekena pi tena (pts) | cakkavattī → cakkavatti (sya-all) | ratanena → tena ratanena (cck: sī.) | tatonidānaṁ → tato nidānaṁ (bjt) | catūhi → catuhi (pts)“Почтенный, царь-миродержец переживал бы приятное и удовольствие даже из-за обладания лишь одним сокровищем, что уж говорить о семи сокровищах и четырёх видах благосостояния”.
Atha kho bhagavā parittaṁ pāṇimattaṁ pāsāṇaṁ gahetvā bhikkhū āmantesi:И затем, взяв небольшой камень размером со свою ладонь, Благословенный обратился к монахам так:
“Taṁ kiṁ maññatha, bhikkhave,
kiṁ → kim (pts)“Как вы думаете монахи?
katamo nu kho mahantataro—yo cāyaṁ mayā paritto pāṇimatto pāsāṇo gahito yo ca himavā pabbatarājā”ti?
yo ca → (sya-all, pts) | pabbatarājāti → vā pabbatarājā ti (pts)Что больше, этот небольшой камень размером с мою ладонь, который я взял, или же Гималаи, царь всех гор?”
“Appamattako ayaṁ, bhante, bhagavatā paritto pāṇimatto pāsāṇo gahito; himavantaṁ pabbatarājānaṁ upanidhāya saṅkhampi na upeti; kalabhāgampi na upeti; upanidhampi na upetī”ti.
upanidhampi → upanidhimpi (bj, pts) | upetīti → upeti (bj) | saṅkhampi → saṅkham pi (pts) | kalabhāgampi → kalabhāgam pi (pts) | upanidhampi → upanidhim pi (pts)“Почтенный, небольшой камень размером с ладонь, который Благословенный взял, в сравнении с Гималаями, царём всех гор, даже не идёт в расчёт, не выдерживает никакого сопоставления, не может сравниться даже с частью [Гималаев]”.
“Evameva kho, bhikkhave, yaṁ rājā cakkavattī sattahi ratanehi samannāgato catūhi ca iddhīhi tatonidānaṁ sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedeti taṁ dibbassa sukhassa upanidhāya saṅkhampi na upeti; kalabhāgampi na upeti; upanidhampi na upeti.
upanidhampi → upanidhimpi (bj, pts) | yaṁ → ayaṁ (sya-all) | cakkavattī → cakkavatti (sya-all) | samannāgato catūhi → catuhi (pts) | yaṁ → Sky omit; Si ayaṁ. (pts note) | tatonidānaṁ → samannāgato tato nidānaṁ (bjt) | evameva → evam eva (pts) | saṅkhampi → saṅkham pi (pts) | kalabhāgampi → kalabhāgam pi (pts) | upanidhampi → upanidhim pi (pts)“Точно так же, монахи, приятное и удовольствие, которое царь-миродержец переживал бы из-за обладания семью сокровищами и четырьмя видами благосостояния, не идёт в расчёт, не выдерживает никакого сопоставления, не может сравниться даже с частью приятного в небесном мире.
Sa kho so, bhikkhave, paṇḍito sace kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena manussattaṁ āgacchati, yāni tāni uccākulāni—Если в то или иное время, по прошествии долгого времени, этот мудрец возвращается в человеческое существование,
khattiyamahāsālakulaṁ vā brāhmaṇamahāsālakulaṁ vā gahapatimahāsālakulaṁ vā tathārūpe kule paccājāyati aḍḍhe mahaddhane mahābhoge pahūtajātarūparajate pahūtavittūpakaraṇe pahūtadhanadhaññe.
paccājāyati aḍḍhe → pacchā jāyati addhe (sya-all) | pahūtajātarūparajate pahūtavittūpakaraṇe pahūtadhanadhaññe → pahutajātarūparajate pahutavittūpakaraṇe pahutadhanadhaññe (pts) | aḍḍhe → Si addhe. (pts note)то он перерождается в высокой семье – в знатной зажиточной семье, в семье зажиточных брахманов, или в семье зажиточных домохозяев – то есть [в семье], которая богатая, с большим богатством и имуществом, с обилием золота и серебра, с обилием имущества и материальных ценностей, с обилием денег и зерна.
So ca hoti abhirūpo dassanīyo pāsādiko paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato, lābhī annassa pānassa vatthassa yānassa mālāgandhavilepanassa seyyāvasathapadīpeyyassa.И он [будет] красивым, привлекательным, грациозным, обладающим высочайшей красотой облика. Он [будет] получать еду, напитки, одежду, средства передвижения, гирлянды, благовония и мази, постели, жилища, светильники.
So kāyena sucaritaṁ carati, vācāya sucaritaṁ carati, manasā sucaritaṁ carati.Он [будет] вести себя подобающе телом, речью и умом.
So kāyena sucaritaṁ caritvā, vācāya sucaritaṁ caritvā, manasā sucaritaṁ caritvā, kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjati.
upapajjati → uppajjati (pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | paraṁ → param (pts)С распадом тела, после смерти, он возникает в благом уделе, даже в небесном мире.
Seyyathāpi, bhikkhave, akkhadhutto paṭhameneva kaṭaggahena mahantaṁ bhogakkhandhaṁ adhigaccheyya;
paṭhameneva → paṭhamen eva (pts)Это как, монахи, игрок на деньги, который с первым же удачным броском выиграл бы огромное состояние.
appamattako so, bhikkhave, kaṭaggaho yaṁ so akkhadhutto paṭhameneva kaṭaggahena mahantaṁ bhogakkhandhaṁ adhigaccheyya.
+ → kho (th) | paṭhameneva → paṭhamen eva (pts)Всё же, такой [его] удачный бросок – мелочь.
Atha kho ayameva tato mahantataro kaṭaggaho yaṁ so paṇḍito kāyena sucaritaṁ caritvā, vācāya sucaritaṁ caritvā, manasā sucaritaṁ caritvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjati.
paraṁ maraṇā → param maraṇa (pts) | upapajjati → uppajjati (pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | ayameva → ayam eva (pts)Куда больший удачный бросок – когда мудрец, который подобающе ведёт себя телом, речью, умом, после распада тела, после смерти, перерождается в благом уделе, даже в небесном мире.
Ayaṁ, bhikkhave, kevalā paripūrā paṇḍitabhūmī”ti.
kevalā paripūrā → kevalaparipūrā (pts)Это – полная завершённость степени мудреца”.
Idamavoca bhagavā.
idamavoca → idam avoca (pts)Так сказал Благословенный.
Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ abhinandunti.
abhinandunti → abhinandun ti (pts)Монахи были довольны и восхитились словами Благословенного.