Find the Truth

In the Pāli Suttas and Vinaya

settings

{{table.suttaCol}} {{table.readCol}} {{table.titleCol}} {{table.wordsCol}} {{table.countCol}} {{table.mrCol}} {{table.linksCol}} {{table.typeCol}} {{table.quoteCol}}
{{table.wordCol}} {{table.textsCol}} {{table.matchesCol}} {{table.linksCol}}

{{results.variantsForLabel}}

Variants 1/2 columns Dictionary Multi-select Compass Help

Note:Translations, dictionaries and commentaries were not made by the Blessed One.Cross-check with Pali in 4 main nikayas.

  • Majjhima Nikāya 77มัชฌิมนิกาย

Mahāsakuludāyisutta๗๗ มหาสกุลุทายีสูตร

Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts)
ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้
ekaṁ samayaṁ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe.สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเวฬุวัน

Tena kho pana samayena sambahulā abhiññātā abhiññātā paribbājakā moranivāpe paribbājakārāme paṭivasanti, seyyathidaṁ—
seyyathidaṁ annabhāro → seyyathīdam anugāro (pts) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th)
สถานที่ให้เหยื่อกระแต เขตกรุงราชคฤห์ สมัยนั้นแล ปริพาชกผู้มีชื่อเสียงจำนวนมาก คือ ปริพาชกชื่อ
annabhāro varadharo sakuludāyī ca paribbājako aññe ca abhiññātā abhiññātā paribbājakā.
varadharo sakuludāyī → varataro sakuludāyi (sya-all) | sakuludāyī → sakuludāyi (pts) | annabhāro → annahārā (bj: machasaṁ); anugāro (bj: sīmu8, PTS) | varadharo → varacaro (bj: sīmu8); varataro (bj: syā) | varataro → varacaro (sya-all: sī. yu.) | Varadharo → So Bm Bu; Skt Varacaro; Si Varataro, with note that the European & Sinhalese reading is Varacaro. Bm reads Sakuludāyi always (as in Nr. 79). (pts note)
อันนภาระ ปริพาชกชื่อวรตระ ปริพาชกชื่อสกุลุทายี และปริพาชกเหล่าอื่นล้วนมี ชื่อเสียง อาศัยอยู่ในอารามของปริพาชกอันเป็นที่ให้เหยื่อแก่นกยูง

Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya rājagahaṁ piṇḍāya pāvisi.
pattacīvaramādāya → pattacīvaraṁ ādāya (bjt, pts)
ครั้นเวลาเช้า พระผู้มีพระภาคทรงครองอันตรวาสก ถือบาตรและจีวรเสด็จเข้าไปบิณฑบาตยังกรุง ราชคฤห์ ลำดับนั้น
Atha kho bhagavato etadahosi:
etadahosi → etad ahosi (pts)
พระผู้มีพระภาคได้มีพระดำริว่า
“atippago kho tāva rājagahe piṇḍāya carituṁ.“ยังเช้าเกินไปที่จะเที่ยวบิณฑบาตในเขตกรุงราชคฤห์ Yannūnāhaṁ yena moranivāpo paribbājakārāmo yena sakuludāyī paribbājako tenupasaṅkameyyan”ti.
sakuludāyī → sakuludāyi ca (sya-all); sakuludāyi (pts) | yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | tenupasaṅkameyyanti → ten upasaṁkameyyan ti (pts)
ทางที่ดี เราควรเข้าไป หาสกุลุทายีปริพาชก จนถึงอารามของปริพาชกอันเป็นที่ให้เหยื่อแก่นกยูง”

Atha kho bhagavā yena moranivāpo paribbājakārāmo tenupasaṅkami.
tenupasaṅkami → ten upasaṁkami (pts)
ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคได้เสด็จเข้าไปยังอารามของปริพาชกอันเป็นที่ให้เหยื่อ แก่นกยูง

Tena kho pana samayena sakuludāyī paribbājako mahatiyā paribbājakaparisāya saddhiṁ nisinno hoti unnādiniyā uccāsaddamahāsaddāya anekavihitaṁ tiracchānakathaṁ kathentiyā, seyyathidaṁ—
sakuludāyī → sakuludāyi (pts) | uccāsaddamahāsaddāya → uccasaddāya mahāsaddāya (pts) | uccāsaddamahāsaddāya → uccāsaddāmahāsaddāya (bj: sīmu8, machasaṁ); uccāsaddāya, mahāsaddāya (bj: PTS) | uccasaddāya → See Vol I pp 513 & 572, Dīgha I 178. Like Bm (always) & Sk (here), Si reads uccasadda, with a note (at Sutta Nr. 76) indicating that the European reading is u--āya. (pts note) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th, pts)
สมัยนั้น สกุลุทายีปริพาชกกำลังนั่งอยู่กับปริพาชกบริษัทหมู่ใหญ่ผู้กำลัง สนทนาถึงดิรัจฉานกถาต่าง ๆ ด้วยเสียงดังอื้ออึง คือ
rājakathaṁ corakathaṁ mahāmattakathaṁ senākathaṁ bhayakathaṁ yuddhakathaṁ annakathaṁ pānakathaṁ vatthakathaṁ sayanakathaṁ mālākathaṁ gandhakathaṁ ñātikathaṁ yānakathaṁ gāmakathaṁ nigamakathaṁ nagarakathaṁ janapadakathaṁ itthikathaṁ sūrakathaṁ visikhākathaṁ kumbhaṭṭhānakathaṁ pubbapetakathaṁ nānattakathaṁ lokakkhāyikaṁ samuddakkhāyikaṁ itibhavābhavakathaṁ iti vā.
itthikathaṁ → itthikathaṁ purisakathaṁ (bj); itthīkathaṁ (sya-all) | kumbhaṭṭhānakathaṁ → kumbhaṭṭhānakathaṁ kumbhadāsikathaṁ (sya-all) | kumbhaṭṭhānakatham → Here & in Nrs 76 & 78 Si inserts kumbhadāsikathaṁ. (pts note) | + → yānakathaṁ (bjt) | mahāmattakathaṁ → mahāmattakatham (pts)
พูดเรื่องพระราชา เรื่องโจร เรื่องมหาอำมาตย์ เรื่องกองทัพ เรื่องภัย เรื่องการรบ เรื่องข้าว เรื่องน้ำ เรื่องผ้า เรื่องที่นอน เรื่องพวงดอกไม้ เรื่องของหอม เรื่องญาติ เรื่องยาน เรื่องบ้าน เรื่อง นิคม เรื่องเมืองหลวง เรื่องชนบท เรื่องสตรี (เรื่องบุรุษ) เรื่องคนกล้าหาญ เรื่อง ตรอก เรื่องท่าน้ำ เรื่องคนที่ล่วงลับไปแล้ว เรื่องเบ็ดเตล็ด เรื่องโลก เรื่องทะเล เรื่อง ความเจริญและความเสื่อมอย่างนั้น ๆ

Addasā kho sakuludāyī paribbājako bhagavantaṁ dūratova āgacchantaṁ.
sakuludāyī → sakuludāyi (sya-all); sakaludāyi (pts) | dūratova → dūrato va (pts)
สกุลุทายีปริพาชกได้เห็นพระผู้มีพระภาค กำลังเสด็จมาแต่ไกล
Disvāna sakaṁ parisaṁ saṇṭhāpeti:
saṇṭhāpeti → saṇṭhāpesi (bj, pts); saṇṭhapesi (sya-all)
จึงห้ามบริษัทของตนว่า
“appasaddā bhonto hontu;“ท่านผู้เจริญทั้งหลาย โปรดเงียบหน่อย mā bhonto saddamakattha.
saddamakattha → saddam akattha (pts)
อย่าส่งเสียงอื้ออึง
Ayaṁ samaṇo gotamo āgacchati;พระสมณโคดม กำลังเสด็จมา appasaddakāmo kho pana so āyasmā appasaddassa vaṇṇavādī.
appasaddassa vaṇṇavādī appeva nāma → appasaddavaṇṇavādī appevanāma (sya-all)
พระองค์โปรดเสียงเบา ทรงแนะนำให้พูดกันเบา ๆ ตรัสสรรเสริญคุณ ของคนที่พูดเสียงเบา
Appeva nāma appasaddaṁ parisaṁ viditvā upasaṅkamitabbaṁ maññeyyā”ti.
appeva nāma → appevanāma (bjt, th) | upasaṅkamitabbaṁ → upasaṁkamitabbaṁ (pts)
บางทีพระองค์ทรงทราบว่า บริษัทเสียงเบา พระองค์อาจจะ เสด็จเข้ามาหาก็ได้”
Atha kho te paribbājakā tuṇhī ahesuṁ.ลำดับนั้น ปริพาชกเหล่านั้นจึงได้พากันนิ่ง

Atha kho bhagavā yena sakuludāyī paribbājako tenupasaṅkami.
sakuludāyī → sakuludāyi (sya-all, pts) | tenupasaṅkami → ten upasaṁkami (pts)
ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคได้เสด็จ เข้าไปหาสกุลุทายีปริพาชกถึงที่อยู่
Atha kho sakuludāyī paribbājako bhagavantaṁ etadavoca:
sakuludāyī → sakuludāyi (sya-all) | sakuludāyī paribbājako → sakuludāyi paribbajako (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
สกุลุทายีปริพาชกทูลเชื้อเชิญพระผู้มีพระภาคว่า
“etu kho, bhante, bhagavā.“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอเชิญพระผู้มีพระภาคจงเสด็จเข้ามาเถิด Svāgataṁ, bhante, bhagavato.
svāgataṁ → sāgataṁ (pts) | sāgataṁ → Bm Si svāgataṁ. (pts note)
ขอต้อนรับ เสด็จ
Cirassaṁ kho, bhante, bhagavā imaṁ pariyāyamakāsi yadidaṁ idhāgamanāya.
pariyāyamakāsi → pariyāyam akāsi (pts) | idhāgamanāya → idh āgamanāya (pts)
นาน ๆ พระองค์จะมีเวลาเสด็จมาที่นี้
Nisīdatu, bhante, bhagavā;ขอเชิญพระผู้มีพระภาคประทับนั่งเถิด idamāsanaṁ paññattan”ti.
idamāsanaṁ paññattanti → idam āsanaṁ paññattan ti (pts)
อาสนะนี้ปูลาดไว้แล้ว พระพุทธเจ้าข้า”
Nisīdi bhagavā paññatte āsane.พระผู้มีพระภาคจึงประทับนั่งบนพุทธอาสน์ที่ปูลาดไว้แล้ว Sakuludāyīpi kho paribbājako aññataraṁ nīcaṁ āsanaṁ gahetvā ekamantaṁ nisīdi.
sakuludāyīpi → sakuludāyipi (sya-all, pts) | sakuludāyīpi → sakuludāyī (bjt) | sakuludāyīpi → sakuludāyi pi (pts)
แม้สกุลุทายีปริพาชก ก็เลือกนั่ง ณ ที่สมควรที่ใดที่หนึ่งซึ่งต่ำกว่า

Ekamantaṁ nisinnaṁ kho sakuludāyiṁ paribbājakaṁ bhagavā etadavoca:
sakuludāyiṁ → sakuludāyi (th) | etadavoca → etad avoca (pts)
พระผู้มีพระภาคได้ตรัสถามสกุลุทายีปริพาชกว่า
“Kāya nuttha, udāyi, etarahi kathāya sannisinnā, kā ca pana vo antarākathā vippakatā”ti?
kāyanuttha → kāyanvattha (bj: syā) | ttha → So Bm & Si; Skt nvattha, (pts note) | nuttha → nu ttha (pts) | vippakatāti → vippakatā ti (pts)
“อุทายี บัดนี้ ท่านทั้งหลายนั่งประชุมสนทนากันด้วยเรื่องอะไร เรื่องอะไรที่ท่านทั้งหลายสนทนากันค้างไว้”

“Tiṭṭhatesā, bhante, kathā yāya mayaṁ etarahi kathāya sannisinnā.
tiṭṭhatesā → tiṭṭhat esā (pts)
สกุลุทายีปริพาชกทูลตอบว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เรื่องที่ข้าพระองค์ ทั้งหลายนั่งประชุมสนทนากันในเวลานี้ ของดไว้ก่อนเถิด
Nesā, bhante, kathā bhagavato dullabhā bhavissati pacchāpi savanāya.
nesā → n esā (pts) | pacchāpi → pacchā pi (pts)
เรื่องนี้พระผู้มีพระภาค จะทรงสดับได้ในภายหลังโดยไม่ยาก

Purimāni, bhante, divasāni purimatarāni nānātitthiyānaṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ kutūhalasālāyaṁ sannisinnānaṁ sannipatitānaṁ ayamantarākathā udapādi:
kutūhalasālāyaṁ → kotuhalasālāyantipi pāṭho (sya-all note) | ayamantarākathā → ayam antarākathā (pts)
ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ วันก่อน ๆ พวกสมณพราหมณ์ผู้มีลัทธิต่างกันได้มาชุมนุมกันที่ศาลาถกแถลง ได้สนทนากันถึงเรื่องนี้ว่า
‘lābhā vata, bho, aṅgamagadhānaṁ, suladdhalābhā vata, bho, aṅgamagadhānaṁ.
suladdhalābhā → suladdhaṁ (bj, pts) | aṅgamagadhānaṁ suladdhalābhā → aṅga magadhānaṁ suladdhaṁ (sya-all) | aṅgamagadhānaṁ tatrime → aṅga magadhānaṁ yatrime (sya-all) | suladdhaṁ → suladdhalābhā (bj: sīmu8, machasaṁ) | aṅgamagadhānaṁ suladdhalābhā → aṅga-magadhānaṁ suladdhaṁ (pts)
‘ท่านผู้เจริญทั้งหลาย เป็นลาภ ของชาวอังคะและชาวมคธหนอ ชาวอังคะและ ชาวมคธได้ดีแล้วหนอ
Tatrime samaṇabrāhmaṇā saṅghino gaṇino gaṇācariyā ñātā yasassino titthakarā sādhusammatā bahujanassa rājagahaṁ vassāvāsaṁ osaṭā.
Tatrime → yatthime (bj, pts1ed); yatrīme (cck); yatrime (sya1ed, sya2ed) | tatrime → yatthime (bj, pts) | osaṭā → upagatā (sya-all) | osaṭā → upagatā (bj: syā) | Tatrime → yatthime (cck: sī.) | upagatā → ba. osaṭā (sya-all: sī. yu.) | osaṭā → Si reads upagatā, with note stating that osaṭā is the Sinhalese Burmese & European reading; Bu reads osaṭā. Infra Si. reads upagato always. (pts note) | saṅghino → saṁghino (ms2005, pts) | tatrime → yatth ime (pts) | gaṇācariyā ñātā → gaṇācariyāñātā (pts)
ที่สมณพราหมณ์ผู้เป็นเจ้าหมู่เจ้าคณะ เป็นคณาจารย์ เป็นผู้ มีชื่อเสียง มีเกียรติยศ เป็นเจ้าลัทธิ คนจำนวนมากยกย่องกันว่าเป็นคนดี เข้าจำพรรษา ณ กรุงราชคฤห์แล้ว คือ
Ayampi kho pūraṇo kassapo saṅghī ceva gaṇī ca gaṇācariyo ca ñāto yasassī titthakaro sādhusammato bahujanassa;
ca → (sya-all) | saṅghī → saṁghī (ms2005) | ayampi → ayam pi (pts) | saṅghī ceva → saṁghī eva (pts)
ปูรณะ กัสสปะ ผู้เป็นเจ้าหมู่เจ้าคณะ เป็นคณาจารย์ เป็นผู้มีชื่อเสียง มีเกียรติยศ เป็นเจ้าลัทธิ คนจำนวนมากยกย่องกัน ว่าเป็นคนดี
sopi rājagahaṁ vassāvāsaṁ osaṭo.
osaṭo → upagato (sya-all) | sopi → so pi (pts)
เข้าจำพรรษา ณ กรุงราชคฤห์แล้ว
Ayampi kho makkhali gosālo …pe…
kho makkhali gosālo → makkhaligosālo (bj) | ayampi → ayam pi (pts)
มักขลิ โคสาล ...
ajito kesakambalo …
kesakambalo → kesakambalī (pts)
อชิตะ เกสกัมพล ...
pakudho kaccāyano …
Pakudho → See Vol I 198, 250 & 547. Si reads Makkhalī G., A. Kesakambalo, Pakuddho K., Saṅjayo Veladdhaputto, Nigantho Nāṭaputto. (Bm Belaṭṭhaputto Naṭaputto). (pts note)
ปกุธะ กัจจายนะ ...
sañjayo belaṭṭhaputto …
belaṭṭhaputto nigaṇṭho → velaṭṭhaputto nigantho (sya-all) | belaṭṭhaputto → belaṭṭhiputto (pts) | belaṭṭhiputto → belaṭṭhaputto (bj: machasaṁ)
สัญชัย เวลัฏฐบุตร ...
nigaṇṭho nāṭaputto saṅghī ceva gaṇī ca gaṇācariyo ca ñāto yasassī titthakaro sādhusammato bahujanassa;
nāṭaputto → nātaputto (bj, pts) | ca → (sya-all) | nātaputto → nāthaputto (bj: sīmu8); nāṭhaputto (bj: machasaṁ) | nigaṇṭho → nigantho (th) | saṅghī → saṁghī (ms2005) | nāṭaputto saṅghī ceva → nātaputto saṁghī eva (pts)
นิครนถ์ นาฏบุตร ผู้เป็นเจ้าหมู่เจ้าคณะ เป็นคณาจารย์ เป็นผู้มีชื่อเสียง มีเกียรติยศ เป็นเจ้าลัทธิ คนจำนวนมากยกย่องกันว่าเป็นคนดี
sopi rājagahaṁ vassāvāsaṁ osaṭo.
osaṭo → upagato (sya-all) | sopi → so pi (pts)
Ayampi kho samaṇo gotamo saṅghī ceva gaṇī ca gaṇācariyo ca ñāto yasassī titthakaro sādhusammato bahujanassa;
ca → (sya-all) | saṅghī → saṁghī (ms2005) | ayampi → ayam pi (pts) | saṅghī ceva → saṁghī eva (pts)
รวมทั้งพระสมณโคดมแม้นี้ ผู้เป็นเจ้าหมู่ เจ้าคณะ เป็นคณาจารย์ เป็นผู้มีชื่อเสียง มีเกียรติยศ เป็นเจ้าลัทธิ คนจำนวนมาก ยกย่องกันว่าเป็นคนดี
sopi rājagahaṁ vassāvāsaṁ osaṭo.
osaṭo → upagato (sya-all) | sopi → so pi (pts)
พระองค์ก็เสด็จเข้าจำพรรษา ณ กรุงราชคฤห์เหมือนกัน
Ko nu kho imesaṁ bhavataṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ saṅghīnaṁ gaṇīnaṁ gaṇācariyānaṁ ñātānaṁ yasassinaṁ titthakarānaṁ sādhusammatānaṁ bahujanassa sāvakānaṁ sakkato garukato mānito pūjito, kañca pana sāvakā sakkatvā garuṁ katvā upanissāya viharantī’ti?
garuṁ katvā → garukatvā (bj, sya-all, km, pts1ed) | yasassinaṁ → yasassīnaṁ (bj, cck, sya-all, pts) | kañca → kathañca (bj, pts) | bhavataṁ → bhagavataṁ (pts) | garukato → garūkato (pts) | garuṁ katvā → garūkatvā (pts) | garukatvā → garuṁkatvā (bj: machasaṁ) | katvā → garukatvā (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | ko nu → konu (bjt) | saṅghīnaṁ → saṁghīnaṁ (ms2005, pts) | yasassinaṁ → yasassīnam (pts) | kañca → kathaṁ ca (pts)
บรรดาท่านสมณพราหมณ์ผู้เป็นเจ้าหมู่เจ้าคณะ เป็นคณาจารย์ เป็นผู้มีชื่อเสียง มีเกียรติยศ เป็นเจ้าลัทธิ คนจำนวนมากยกย่องกันว่าเป็นคนดีนี้ ใครเล่าหนอที่ สาวกทั้งหลายสักการะ เคารพ นับถือ บูชา และสาวกทั้งหลายสักการะ เคารพแล้ว อาศัยใครเล่าอยู่’

Tatrekacce evamāhaṁsu:
tatrekacce evamāhaṁsu → tatr ekacce evam āhaṁsu (pts)
ในที่ประชุมนั้น
‘ayaṁ kho pūraṇo kassapo saṅghī ceva gaṇī ca gaṇācariyo ca ñāto yasassī titthakaro sādhusammato bahujanassa;
ca → (sya-all) | saṅghī → saṁghī (ms2005) | saṅghī ceva → saṁghī eva (pts)
สมณพราหมณ์บางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ครูปูรณะ กัสสปะนี้ถึงจะเป็นเจ้าหมู่เจ้าคณะ เป็นคณาจารย์ เป็นผู้มีชื่อเสียง มีเกียรติยศ เป็นเจ้าลัทธิ คนจำนวนมากยกย่องกันว่าเป็นคนดี
so ca kho sāvakānaṁ na sakkato na garukato na mānito na pūjito, na ca pana pūraṇaṁ kassapaṁ sāvakā sakkatvā garuṁ katvā upanissāya viharanti.
garuṁ katvā → garukatvā (bj, sya-all); garūkatvā (pts) | ca → (sya-all) | garukato → garūkato (pts)
แต่สาวกทั้งหลายก็ไม่ยอม สักการะ เคารพ นับถือ บูชา และสาวกทั้งหลายสักการะ เคารพแล้ว ก็ไม่อาศัย ครูปูรณะ กัสสปะอยู่
Bhūtapubbaṁ pūraṇo kassapo anekasatāya parisāya dhammaṁ deseti.
deseti tatraññataro → desesi tatra aññataro (sya-all) | deseti tatraññataro pūraṇassa → desesi tatr aññataro puraṇassa (pts)
เรื่องเคยมีมาแล้ว ครูปูรณะ กัสสปะแสดงธรรมแก่บริษัทหลายร้อย
Tatraññataro pūraṇassa kassapassa sāvako saddamakāsi:
tatraññataro → aññataro (th) | tatraññataro pūraṇassa → tatr aññataro puraṇassa (pts) | saddamakāsi → saddam akāsi (pts)
ในบริษัทนั้น สาวกคนหนึ่งของครูปูรณะ กัสสปะได้ส่งเสียงขึ้นว่า
“mā bhonto pūraṇaṁ kassapaṁ etamatthaṁ pucchittha;
etamatthaṁ → etam atthaṁ (pts)
‘ท่านผู้เจริญทั้งหลาย อย่าถาม เนื้อความนี้กับครูปูรณะ กัสสปะเลย
neso etaṁ jānāti;
neso → n eso (pts)
ครูปูรณะ กัสสปะนี้ไม่รู้เนื้อความนี้
mayametaṁ jānāma, amhe etamatthaṁ pucchatha;
mayametaṁ → mayam etaṁ (pts) | etamatthaṁ → etam atthaṁ (pts)
พวกเราสิ จึงจะรู้เนื้อความนี้ พวกท่านจงถามเนื้อความนี้กับพวกเราเถิด
mayametaṁ bhavantānaṁ byākarissāmā”ti.
bhavantānaṁ → bhavataṁ (sya-all) | mayametaṁ bhavantānaṁ → mayam etaṁ bhavataṁ (pts) | bhavantānaṁ → bhavataṁ (bj: PTS) | byākarissāmāti → byākarissāmā ti (ms2005)
พวกเราจักอธิบายให้ ท่านฟัง’
Bhūtapubbaṁ pūraṇo kassapo bāhā paggayha kandanto na labhati:เรื่องเคยมีมาแล้ว ครูปูรณะ กัสสปะยกมือทั้งสองขึ้น แล้วกล่าวขอร้องว่า “appasaddā bhonto hontu, mā bhonto saddamakattha.
saddamakattha → saddam akattha (pts)
‘ท่านผู้เจริญทั้งหลาย จงเงียบเสียงหน่อย อย่าส่งเสียงไปเลย
Nete, bhavante, pucchanti, amhe ete pucchanti;
nete → n ete (pts)
ท่านพวกนี้จะถาม พวกท่านไม่ได้ แต่ถามเราได้
mayametesaṁ byākarissāmā”ti.
byākarissāmāti → byākarissāmīti (sya-all) | byākarissāmāti → byākarissāmā ti (ms2005) | mayametesaṁ → mayam etesaṁ (pts)
เราจักอธิบายให้ท่านพวกนี้ฟัง’ ก็ห้ามไม่ได้
Bahū kho pana pūraṇassa kassapassa sāvakā vādaṁ āropetvā apakkantā:
āropetvā → āropetva (pts)
อนึ่ง สาวกของครูปูรณะ กัสสปะเป็นอันมาก พากันยกโทษว่า
“na tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāsi, ahaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāmi, kiṁ tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānissasi? Micchāpaṭipanno tvamasi, ahamasmi sammāpaṭipanno, sahitaṁ me, asahitaṁ te, purevacanīyaṁ pacchā avaca, pacchāvacanīyaṁ pure avaca, adhiciṇṇaṁ te viparāvattaṁ, āropito te vādo, niggahitosi, cara vādappamokkhāya, nibbeṭhehi vā sace pahosī”ti.
ājānāsi → ajānāsi (bj) | ājānāmi → ajānāmi (bj) | ājānissasi → ajānissasi (bj) | adhiciṇṇaṁ → āciṇṇaṁ (bj); aviciṇṇan (pts) | nibbeṭhehi → nibbedhehi (sya-all) | niggahitosi → niggahīto si (pts) | āciṇṇaṁ → adhiciṇnaṁ (bj: sīmu8, machasaṁ) | nibbeṭhehi → nibbedhehi (bj: syā) | Aviciṇṇan → So Skt $ Bu. Si & Bm adhicinṇaṁ (Cf. Vol I 372 & Dīgha I 8). Skt viparādhattaṁ. (pts note) | nibbeṭhehi → So Skt Bu; Bm vāda pamukkhāya nibbeṭhehi; Si nibbedhehi here, infra nibbeḍhehi. (pts note) | sahitaṁ me asahitaṁ te purevacanīyaṁ → sahitamme asahitante pure vacanīyaṁ (th) | pacchāvacanīyaṁ → pacchā vacanīyaṁ (th, pts) | adhiciṇṇaṁ te → adhiciṇṇante (th) | pahosīti → pahosī ti (ms2005) | tvamasi ahamasmi → tvaṁ asi aham asmi (pts) | sahitaṁ → sahitam (pts) | asahitaṁ → asahitan (pts) | purevacanīyaṁ → pure vacanīyaṁ (pts) | niggahitosi → niggahito si (pts)
‘ท่านไม่รู้ทั่ว ถึงธรรมวินัยนี้ แต่ผมรู้ทั่วถึง ท่านจะรู้ทั่วถึงธรรมวินัยนี้ได้อย่างไร ท่านปฏิบัติผิด แต่ผมปฏิบัติถูก คำพูดของผมมีประโยชน์ แต่คำพูดของท่านไม่มีประโยชน์ คำที่ ควรพูดก่อนท่านกลับพูดภายหลัง คำที่ควรพูดภายหลัง ท่านกลับพูดก่อน เรื่องที่ ท่านเคยชินได้ผันแปรไปแล้ว ผมจับผิดคำพูดของท่านได้แล้ว ผมข่มท่านได้แล้ว ถ้าท่านมีความสามารถก็จงหาทางแก้ไขคำพูดหรือเปลื้องตนให้พ้นผิดเถิด’
Iti pūraṇo kassapo sāvakānaṁ na sakkato na garukato na mānito na pūjito, na ca pana pūraṇaṁ kassapaṁ sāvakā sakkatvā garuṁ katvā upanissāya viharanti.
garuṁ katvā → garukatvā (bj, sya-all) | pūraṇo kassapo → nigaṇṭho nātaputto (pts) | garūkatvā → So Skt; Si garuk-; Bm garuṁ katvā. (pts note) | garukato → garūkato (pts)
แล้วพา กันหลีกไป พวกสาวกไม่ยอมสักการะ เคารพ นับถือ บูชาครูปูรณะ กัสสปะด้วย อาการอย่างนี้ และสาวกทั้งหลาย ไม่สักการะ เคารพแล้ว ก็ไม่อาศัยครูปูรณะ กัสสปะอยู่
Akkuṭṭho ca pana pūraṇo kassapo dhammakkosenā’ti.
akkuṭṭho → akkudho (bj note) | akkuṭṭho → So Bm; Si akuṭṭho; Skt akkuddho. (pts note)
ครูปูรณะ กัสสปะก็ไม่โกรธ เพราะเป็นการตำหนิที่ชอบธรรม’

Ekacce evamāhaṁsu:
evamāhaṁsu → evam āhaṁsu (pts)
สมณพราหมณ์บางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า
‘ayampi kho makkhali gosālo …pe…
ayampi → ayam pi (pts)
‘แม้ครูมักขลิ โคสาลนี้...
ajito kesakambalo …
kesakambalī → kesakambalo (bj: machasaṁ)
ครูอชิตะ เกสกัมพล...
pakudho kaccāyano …
pakudho → pakuddho (th)
ครูปกุธะ กัจจายนะ...
sañjayo belaṭṭhaputto …
belaṭṭhaputto nigaṇṭho → velaṭṭhaputto nigantho (sya-all) | belaṭṭhaputto → belaṭṭhiputto (bjt, pts)
ครูสัญชัย เวลัฏฐบุตร...
nigaṇṭho nāṭaputto saṅghī ceva gaṇī ca gaṇācariyo ca ñāto yasassī titthakaro sādhusammato bahujanassa;
nāṭaputto → nātaputto (bj) | ca → (sya-all) | nigaṇṭho → nigantho (th) | saṅghī → saṁghī (ms2005) | nāṭaputto saṅghī ceva → nātaputto saṁghī eva (pts)
ครูนิครนถ์ นาฏบุตร ถึงจะเป็นเจ้าหมู่เจ้าคณะ เป็นคณาจารย์ เป็นคนมีชื่อเสียง มีเกียรติยศ เป็นเจ้า ลัทธิ คนจำนวนมากยกย่องกันว่าเป็นความดี
so ca kho sāvakānaṁ na sakkato na garukato na mānito na pūjito, na ca pana nigaṇṭhaṁ nāṭaputtaṁ sāvakā sakkatvā garuṁ katvā upanissāya viharanti.
so ca kho → sopi (bj, sya-all) | nāṭaputtaṁ → nātaputtaṁ (bj, pts) | garuṁ katvā → garukatvā (bj, sya-all) | nigaṇṭhaṁ → niganthaṁ (sya-all) | ca kho → pi (pts) | garukato → garūkato (pts) | garuṁ katvā → garūkatvā (pts)
แต่สาวกทั้งหลายไม่ยอมสักการะ เคารพ นับถือ บูชา และสาวกทั้งหลายสักการะ เคารพแล้ว ก็ไม่อาศัยครูนิครนถ์ นาฏบุตรอยู่
Bhūtapubbaṁ nigaṇṭho nāṭaputto anekasatāya parisāya dhammaṁ deseti.
nāṭaputto → nātaputto (bj) | nigaṇṭho → nigantho (sya-all) | deseti tatraññataro nigaṇṭhassa → desesi tatra aññataro niganthassa (sya-all)
เรื่องเคยมีมาแล้ว ครูนิครนถ์ นาฏบุตรแสดงธรรมแก่บริษัทหลายร้อย
Tatraññataro nigaṇṭhassa nāṭaputtassa sāvako saddamakāsi:
nāṭaputtassa → nātaputtassa (bj) | tatraññataro nigaṇṭhassa → aññataro niganthassa (th) | tatraññataro → tatr aññataro (pts) | saddamakāsi → saddam akāsi (pts)
ในบริษัทนั้น สาวกคนหนึ่งของครูนิครนถ์ นาฏบุตรได้ส่งเสียงขึ้นว่า
“mā bhonto nigaṇṭhaṁ nāṭaputtaṁ etamatthaṁ pucchittha;
nāṭaputtaṁ → nātaputtaṁ (bj) | nigaṇṭhaṁ → niganthaṁ (sya-all) | mā → ma (pts) | nāṭaputtaṁ etamatthaṁ → nātaputtaṁ etam atthaṁ (pts)
‘ท่านผู้เจริญทั้งหลาย อย่าถาม เนื้อความนี้กับครูนิครนถ์ นาฏบุตรเลย
neso etaṁ jānāti;
neso → n eso (pts)
ครูนิครนถ์ นาฏบุตรนี้ไม่รู้เนื้อความนี้
mayametaṁ jānāma, amhe etamatthaṁ pucchatha;
mayametaṁ → mayam etam (pts) | etamatthaṁ → etam atthaṁ (pts)
พวกเราสิจึงจะรู้เนื้อความนี้ พวกท่านจงถามเนื้อความนี้กับเราเถิด
mayametaṁ bhavantānaṁ byākarissāmā”ti.
bhavantānaṁ → bhavataṁ (sya-all) | byākarissāmāti → byākarissāmā ti (ms2005) | mayametaṁ bhavantānaṁ → mayam etaṁ bhavataṁ (pts)
เราจะอธิบาย เนื้อความนี้ให้ท่านฟัง’
Bhūtapubbaṁ nigaṇṭho nāṭaputto bāhā paggayha kandanto na labhati:
nāṭaputto → nātaputto (bj) | nigaṇṭho → nigantho (sya-all)
เรื่องเคยมีมาแล้ว ครูนิครนถ์ นาฏบุตรยกมือทั้งสองขึ้น แล้วกล่าวขอร้องว่า
“appasaddā bhonto hontu, mā bhonto saddamakattha.
saddamakattha → saddam akattha (pts)
‘ท่านผู้เจริญทั้งหลาย จงเงียบเสียงหน่อย อย่าส่งเสียงไปเลย
Nete bhavante pucchanti, amhe ete pucchanti;
nete → n ete (pts)
ท่านพวกนี้จะถามพวกท่านไม่ได้ แต่ถามเราได้
mayametesaṁ byākarissāmā”ti.
mayametesaṁ → mayametaṁ (bj) | byākarissāmāti → byākarissāmā ti (ms2005) | mayametesaṁ → mayam etaṁ (pts)
เราจักอธิบายให้ท่านพวกนี้ฟัง’ ก็ห้ามไม่ได้
Bahū kho pana nigaṇṭhassa nāṭaputtassa sāvakā vādaṁ āropetvā apakkantā:
nāṭaputtassa → nātaputtassa (bj) | nigaṇṭhassa → niganthassa (sya-all)
อนึ่ง สาวกของครูนิครนถ์ นาฏบุตรเป็นอันมาก พากันยกโทษว่า
“na tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāsi, ahaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāmi. Kiṁ tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānissasi? Micchāpaṭipanno tvamasi. Ahamasmi sammāpaṭipanno. Sahitaṁ me asahitaṁ te, purevacanīyaṁ pacchā avaca, pacchāvacanīyaṁ pure avaca, adhiciṇṇaṁ te viparāvattaṁ, āropito te vādo, niggahitosi, cara vādappamokkhāya, nibbeṭhehi vā sace pahosī”ti.
adhiciṇṇaṁ te → āciṇṇante (bj) | nibbeṭhehi → nibbedhehi (sya-all) | sahitaṁ me asahitaṁ te purevacanīyaṁ → sahitamme asahitante pure vacanīyaṁ (th) | pacchāvacanīyaṁ → pacchā vacanīyaṁ (th, pts) | adhiciṇṇaṁ te → adhiciṇṇante (th) | pahosīti → pahosī ti (ms2005) | tvamasi ahamasmi → tvam asi aham asmi (pts) | asahitaṁ → asahitan (pts) | purevacanīyaṁ → pure vacanīyaṁ (pts) | adhiciṇṇaṁ → aviciṇṇan (pts) | niggahitosi → niggahīto si (pts)
‘ท่านไม่รู้ ทั่วถึงธรรมวินัยนี้ แต่ผมรู้ทั่วถึง ท่านจะรู้ทั่วถึงธรรมวินัยนี้ได้อย่างไร ท่านปฏิบัติผิด แต่ผมปฏิบัติถูก คำพูดของผมมีประโยชน์ แต่คำพูดของท่านไม่มีประโยชน์ คำที่ควร พูดก่อนท่านกลับพูดภายหลัง คำที่ควรพูดภายหลัง ท่านกลับพูดก่อน เรื่องที่ท่าน เคยชินได้ผันแปรไปแล้ว ผมจับผิดคำพูดของท่านได้แล้ว ผมข่มท่านได้แล้ว ถ้าท่าน มีความสามารถก็จงหาทางแก้ไขคำพูดหรือเปลื้องตนให้พ้นผิดเถิด’
Iti nigaṇṭho nāṭaputto sāvakānaṁ na sakkato na garukato na mānito na pūjito, na ca pana nigaṇṭhaṁ nāṭaputtaṁ sāvakā sakkatvā garuṁ katvā upanissāya viharanti.
nāṭaputto → nātaputto (bj) | nāṭaputtaṁ → nātaputtaṁ (bj) | garuṁ katvā → garukatvā (bj, sya-all) | nigaṇṭho → nigantho (sya-all) | nigaṇṭhaṁ → niganthaṁ (sya-all) | garukato → garūkato (pts) | garuṁ katvā → garūkatvā (pts)
แล้วพากัน หลีกไป พวกสาวกไม่ยอมสักการะ เคารพ นับถือ บูชาครูนิครนถ์ นาฏบุตร ด้วยอาการอย่างนี้ และสาวกทั้งหลาย ไม่สักการะ เคารพแล้ว ก็ไม่อาศัยครูนิครนถ์ นาฏบุตรอยู่
Akkuṭṭho ca pana nigaṇṭho nāṭaputto dhammakkosenā’ti.
nāṭaputto → nātaputto (bj, pts) | nigaṇṭho → nigantho (sya-all) | akkuṭṭho → akuṭṭho (th)
ครูนิครนถ์ นาฏบุตรก็ไม่โกรธ เพราะเป็นการตำหนิที่ชอบธรรม’

Ekacce evamāhaṁsu:
evamāhaṁsu ayampi → evam āhaṁsu ayaṁ (pts)
สมณพราหมณ์บางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า
‘ayampi kho samaṇo gotamo saṅghī ceva gaṇī ca gaṇācariyo ca ñāto yasassī titthakaro sādhusammato bahujanassa;
ayampi → ayaṁ (bj) | ca → (sya-all) | saṅghī → saṁghī (ms2005) | saṅghī ceva → saṁghi eva (pts)
‘พระสมณโคดมพระองค์นี้ ทรงเป็นเจ้าหมู่เจ้าคณะ ทรงเป็นคณาจารย์ เป็นผู้มีชื่อเสียง มีเกียรติยศ เป็นเจ้าลัทธิ คนจำนวนมากยกย่องกันว่าเป็นคนดี
so ca kho sāvakānaṁ sakkato garukato mānito pūjito, samaṇañca pana gotamaṁ sāvakā sakkatvā garuṁ katvā upanissāya viharanti.
garuṁ katvā → garukatvā (bj, sya-all); garūkatvā (pts) | garukato → garūkato (pts) | samaṇañca → samaṇañ ca (pts)
สาวกทั้งหลายสักการะ เคารพ นับถือ บูชา พระองค์ นอกจากสักการะ เคารพแล้วก็ยังอาศัยพระองค์อยู่
Bhūtapubbaṁ samaṇo gotamo anekasatāya parisāya dhammaṁ desesi.
desesi → deseti (bj)
เรื่องเคยมีมาแล้ว พระสมณโคดมทรงแสดงธรรมแก่บริษัทหลายร้อย
Tatraññataro samaṇassa gotamassa sāvako ukkāsi.
tatraññataro → tatra aññataro (sya-all) | tatraññataro → tatr aññataro (pts)
ในบริษัทนั้น สาวกของพระสมณโคดมรูปหนึ่งไอขึ้น
Tamenāññataro sabrahmacārī jaṇṇukena ghaṭṭesi:
jaṇṇukena → jaṇṇuke (bj); jannukena (sya-all, pts1ed) | tamenāññataro → tamenaññataro (bj); tamenamaññataro (sya-all, pts) | jaṇṇukena ghaṭṭesi → jannukena ghattesi (pts) | jaṇṇuke → jannukena (bj: sīmu8) | ghaṭṭesi → ghaṭesi (bj: syā) | jaṇṇukena → jaṇṇuke (cck: sī.) | jannukena → Bm Si jaṇṇukena. (pts note) | ghattesi → So Bm; Skt ghaddhesi; Si ghaṭesi. (pts note)
เพื่อนพรหมจารีรูปหนึ่งใช้เข่าสะกิดเตือน ให้รู้ว่า
“appasaddo āyasmā hotu, māyasmā saddamakāsi, satthā no bhagavā dhammaṁ desesī”ti.
māyasmā → mā āyasmā (sya-all) | desesīti → desetīti (pts) | desesīti → desesī ti (ms2005) | māyasmā saddamakāsi → mā yasmā saddam akāsi (pts)
‘ท่านจงเงียบเสียง อย่าส่งเสียงดังไป พระผู้มีพระภาคผู้เป็นศาสดาของเรา ทั้งหลายกำลังแสดงธรรม’
Yasmiṁ samaye samaṇo gotamo anekasatāya parisāya dhammaṁ deseti, neva tasmiṁ samaye samaṇassa gotamassa sāvakānaṁ khipitasaddo vā hoti ukkāsitasaddo vā.
deseti → desesi (th) | neva → n eva (pts)
ในเวลาที่พระสมณโคดมทรงแสดงธรรมแก่บริษัทหลายร้อย จะไม่มีเสียงจาม หรือเสียงไอของสาวกของพระสมณโคดมเลย
Tamenaṁ mahājanakāyo paccāsīsamānarūpo paccupaṭṭhito hoti:
mahājanakāyo paccāsīsamānarūpo → janakāyo paccāsiṁsamānarūpo (bj) | paccāsīsamānarūpo → paccāsiṁsamānarūpo (sya-all) | tamenaṁ mahājanakāyo paccāsīsamānarūpo → tam enaṁ janakāyo paccāsiṁsamānarūpo (pts) | paccāsīsamānarūpo → paccāsiṁ samānarūpo (cck: sī. syā. kaṁ. pī.)
หมู่มหาชนมุ่งหวัง ที่จะฟังธรรมนั้นว่า
“yaṁ no bhagavā dhammaṁ bhāsissati taṁ no sossāmā”ti.
yaṁ no → yanno (th) | taṁ no → tanno (th) | sossāmāti → sossāmā ti (ms2005)
‘เราทั้งหลายจักฟังธรรมที่พระผู้มีพระภาคตรัสแก่พวกเรา’
Seyyathāpi nāma puriso cātummahāpathe khuddamadhuṁ anelakaṁ pīḷeyya.
khuddamadhuṁ → khuddaṁ madhuṁ (bj, sya-all, km, pts1ed) | pīḷeyya → papīḷeyya (bj); uppiḷeyya (si) | cātummahāpathe khuddamadhuṁ anelakaṁ → catummahāpathe khuddaṁ madhuṁ anelakam (pts) | madhuṁ → khuddamadhuṁ (bj: machasaṁ) | papīḷeyya → uppīḷeyya (bj: sīmu8); pīḷeyya (bj: machasaṁ, syā, PTS) | khuddamadhuṁ → khuddaṁ madhuṁ (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | pīḷeyya → uppīḷeyya (cck: sī.)
บุรุษ บีบรังผึ้งซึ่งปราศจากตัวอ่อน ที่สี่แยกทางหลวง
Tamenaṁ mahājanakāyo paccāsīsamānarūpo paccupaṭṭhito assa.
paccāsīsamānarūpo → paccāsiṁsamānarūpo (bj, sya-all)
หมู่มหาชนก็มุ่งหวังที่จะได้น้ำผึ้งนั้น แม้ฉันใด
Evameva yasmiṁ samaye samaṇo gotamo anekasatāya parisāya dhammaṁ deseti, neva tasmiṁ samaye samaṇassa gotamassa sāvakānaṁ khipitasaddo vā hoti ukkāsitasaddo vā.
evameva → evam evaṁ (pts) | evameva → evamevaṁ (bjt) | neva → n eva (pts)
ในเวลาที่พระสมณโคดมทรงแสดงธรรมแก่บริษัทหลายร้อย ก็ฉันนั้น เหมือนกัน จะไม่มีเสียงจาม หรือเสียงไอของสาวกของพระสมณโคดมเลย
Tamenaṁ mahājanakāyo paccāsīsamānarūpo paccupaṭṭhito hoti:
paccāsīsamānarūpo → paccāsiṁsamānarūpo (bj, sya-all)
หมู่มหาชน มุ่งหวังที่จะฟังธรรมนั้นว่า
“yaṁ no bhagavā dhammaṁ bhāsissati taṁ no sossāmā”ti.
yaṁ no → yanno (th) | taṁ no → tanno (th) | sossāmāti → sossāmā ti (ms2005)
‘เราทั้งหลายจักฟังธรรมที่พระผู้มีพระภาคจักตรัสแก่พวกเรา’
Yepi samaṇassa gotamassa sāvakā sabrahmacārīhi sampayojetvā sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattanti tepi satthu ceva vaṇṇavādino honti, dhammassa ca vaṇṇavādino honti, saṅghassa ca vaṇṇavādino honti, attagarahinoyeva honti anaññagarahino, “mayamevamhā alakkhikā mayaṁ appapuññā te mayaṁ evaṁ svākkhāte dhammavinaye pabbajitvā nāsakkhimhā yāvajīvaṁ paripuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ caritun”ti.
ceva → (bj, pts) | ca → (bj, pts) | mayamevamhā → mayamevettha (bj) | nāsakkhimhā → nāsakkhimha (bj); na sakkhimhā (sya-all) | satthu → satthuno (sya-all) | te → ye (sya-all, pts) | yepi samaṇassa → ye pi samanassa (pts) | mayamevettha → mayamevamhā (bj: __i__, machasaṁ, syā) | attagarahinoyeva → attagarahino yeva (bjt, pts) | mayaṁ → maya (th) | saṅghassa → saṁghassa (ms2005) | caritunti → caritun ti (ms2005, pts) | hīnāyāvattanti tepi → hīnāy āvattanti te pi (pts) | saṅghassa ca → saṁghassa (pts) | mayamevamhā → mayam ev amhā (pts)
แม้สาวกของพระสมณโคดมผู้บาดหมางกับเพื่อนพรหมจารีแล้วลาสิกขาออกไป เป็นคฤหัสถ์ ก็ยังกล่าวสรรเสริญพระศาสดา กล่าวสรรเสริญพระธรรม และกล่าว สรรเสริญพระสงฆ์ ไม่ติเตียนผู้อื่น ติเตียนเฉพาะตนเองว่า ‘ถึงพวกเราจักได้มาบวช ในพระธรรมวินัยนี้ที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ดีแล้วอย่างนี้ แต่ไม่อาจประพฤติพรหมจรรย์ ให้บริสุทธิ์บริบูรณ์จนตลอดชีวิตได้ เป็นคนไม่มีบุญ มีบุญน้อยเสียแล้ว’
Te ārāmikabhūtā vā upāsakabhūtā vā pañcasikkhāpade samādāya vattanti.
pañcasikkhāpade → pañcasu sikkhāpadesu (bj, sya-all, pts)
สาวกของพระสมณโคดมเหล่านั้นจะเป็นอารามิกชนก็ดี เป็นอุบาสกก็ดี ก็ยัง สมาทานประพฤติสิกขาบท ๕ ประการ
Iti samaṇo gotamo sāvakānaṁ sakkato garukato mānito pūjito, samaṇañca pana gotamaṁ sāvakā sakkatvā garuṁ katvā upanissāya viharantī’”ti.
garuṁ katvā → garukatvā (bj, sya-all); garūkatvā (pts) | garukato → garūkato (pts) | samaṇañca → samanañ ca (pts)
สาวกทั้งหลายสักการะ เคารพ นับถือ บูชาพระสมณโคดมด้วยอาการอย่างนี้ นอกจากสักการะ เคารพแล้วก็ยังอาศัย พระสมณโคดมอยู่”

“Kati pana tvaṁ, udāyi, mayi dhamme samanupassasi, yehi mamaṁ sāvakā sakkaronti garuṁ karonti mānenti pūjenti, sakkatvā garuṁ katvā upanissāya viharantī”ti?
mamaṁ → mama (sabbattha) | garuṁ karonti → garukaronti (bj, sya-all, km); garūkaronti (pts1ed) | mayi → (bj) | garuṁ katvā → garukatvā (bj, sya-all); garūkatvā (pts) | kati → katī (sya-all) | garuṁ karonti → garūkaronti (pts) | mamaṁ → mama (cck: sabbattha) | karonti → garukaronti (cck: sī. syā. kaṁ. pī.)
พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “อุทายี เธอพิจารณาเห็นธรรมกี่ประการ ที่มีอยู่ในเรา ซึ่งเป็นเหตุให้สาวกของเราสักการะ เคารพ นับถือ บูชาเรา นอกจาก สักการะ เคารพแล้วก็ยังอาศัยเราอยู่”

“Pañca kho ahaṁ, bhante, bhagavati dhamme samanupassāmi yehi bhagavantaṁ sāvakā sakkaronti garuṁ karonti mānenti pūjenti, sakkatvā garuṁ katvā upanissāya viharanti.
garuṁ karonti → garukaronti (bj, sya-all); garūkaronti (pts) | garuṁ katvā → garukatvā (bj, sya-all); garūkatvā (pts)
สกุลุทายีปริพาชกกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์พิจารณา เห็นธรรม ๕ ประการในพระผู้มีพระภาค ซึ่งเป็นเหตุให้สาวกทั้งหลายสักการะ เคารพ นับถือ บูชาพระผู้มีพระภาค นอกจากสักการะ เคารพแล้วก็ยังอาศัย พระผู้มีพระภาคอยู่
Katame pañca?ธรรม ๕ ประการ อะไรบ้าง คือ

Bhagavā hi, bhante, appāhāro, appāhāratāya ca vaṇṇavādī.๑. พระผู้มีพระภาคเสวยพระกระยาหารน้อย และทรงกล่าวสรรเสริญ ความเป็นผู้มีอาหารน้อย Yampi, bhante, bhagavā appāhāro, appāhāratāya ca vaṇṇavādī imaṁ kho ahaṁ, bhante, bhagavati paṭhamaṁ dhammaṁ samanupassāmi yena bhagavantaṁ sāvakā sakkaronti garuṁ karonti mānenti pūjenti, sakkatvā garuṁ katvā upanissāya viharanti.
garuṁ karonti → garukaronti (bj, sya-all); garūkaronti (pts) | garuṁ katvā → garukatvā (bj, sya-all); garūkatvā (pts) | vaṇṇavādī → yampi bhante bhagavā appāhāro appāhāratāya vaṇṇavādī (bj: PTS)
ข้าพระองค์พิจารณาเห็นธรรมนี้ในพระผู้มี พระภาคเป็นประการที่ ๑ ซึ่งเป็นเหตุให้สาวกทั้งหลายสักการะ เคารพ นับถือ บูชาพระผู้มีพระภาค นอกจากสักการะ เคารพ แล้วก็ยังอาศัยพระผู้มีพระภาคอยู่

Puna caparaṁ, bhante, bhagavā santuṭṭho itarītarena cīvarena, itarītaracīvarasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī.
itarītarena → Bm Itaritarena throughout; Sk & Si have ī. (pts note) | caparaṁ → ca paraṁ (pts)
๒. พระผู้มีพระภาคทรงสันโดษ ด้วยจีวรตามมีตามได้ และทรงกล่าว สรรเสริญความสันโดษด้วยจีวรตามมีตามได้
Yampi, bhante, bhagavā santuṭṭho itarītarena cīvarena, itarītaracīvarasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī, imaṁ kho ahaṁ, bhante, bhagavati dutiyaṁ dhammaṁ samanupassāmi yena bhagavantaṁ sāvakā sakkaronti garuṁ karonti mānenti pūjenti, sakkatvā garuṁ katvā upanissāya viharanti.
garuṁ karonti → garukaronti (bj, sya-all); garūkaronti (pts) | garuṁ katvā → garukatvā (bj, sya-all); garūkatvā (pts) | dhammaṁ → (pts) | yampi → yam pi (pts)
ข้าพระองค์พิจารณา เห็นธรรมนี้ในพระผู้มีพระภาคเป็นประการที่ ๒ ซึ่งเป็นเหตุให้สาวก ทั้งหลายสักการะ เคารพ นับถือ บูชาพระผู้มีพระภาค นอกจาก สักการะ เคารพแล้วก็ยังอาศัยพระผู้มีพระภาคอยู่

Puna caparaṁ, bhante, bhagavā santuṭṭho itarītarena piṇḍapātena, itarītarapiṇḍapātasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī.
caparaṁ → ca paraṁ (pts)
๓. พระผู้มีพระภาคทรงสันโดษด้วยบิณฑบาตตามมีตามได้ และทรง กล่าวสรรเสริญความสันโดษด้วยบิณฑบาตตามมีตามได้
Yampi, bhante, bhagavā santuṭṭho itarītarena piṇḍapātena, itarītarapiṇḍapātasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī, imaṁ kho ahaṁ, bhante, bhagavati tatiyaṁ dhammaṁ samanupassāmi yena bhagavantaṁ sāvakā sakkaronti garuṁ karonti mānenti pūjenti, sakkatvā garuṁ katvā upanissāya viharanti.
garuṁ karonti → garukaronti (bj, sya-all); garūkaronti (pts) | garuṁ katvā → garukatvā (bj, sya-all); garūkatvā (pts) | yampi → yam pi (pts)
ข้าพระองค์ พิจารณาเห็นธรรมนี้ในพระผู้มีพระภาคเป็นประการที่ ๓ ซึ่งเป็นเหตุ ให้สาวกทั้งหลายสักการะ เคารพ นับถือ บูชาพระผู้มีพระภาค นอกจากสักการะ เคารพแล้วก็ยังอาศัยพระผู้มีพระภาคอยู่

Puna caparaṁ, bhante, bhagavā santuṭṭho itarītarena senāsanena, itarītarasenāsanasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī.
vaṇṇavādī yampi → vaṇṇāvādī yam pi (pts) | caparaṁ → ca paraṁ (pts)
๔. พระผู้มีพระภาคทรงสันโดษด้วยเสนาสนะตามมีตามได้ และทรง กล่าวสรรเสริญความสันโดษด้วยเสนาสนะตามมีตามได้
Yampi, bhante, bhagavā santuṭṭho itarītarena senāsanena, itarītarasenāsanasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī, imaṁ kho ahaṁ, bhante, bhagavati catutthaṁ dhammaṁ samanupassāmi yena bhagavantaṁ sāvakā sakkaronti garuṁ karonti mānenti pūjenti, sakkatvā garuṁ katvā upanissāya viharanti.
garuṁ karonti → garukaronti (bj, sya-all); garūkaronti (pts) | garuṁ katvā → garukatvā (bj, sya-all); garūkatvā (pts) | yampi → yam pi (pts)
ข้าพระองค์ พิจารณาเห็นธรรมนี้ในพระผู้มีพระภาคเป็นประการที่ ๔ ซึ่งเป็นเหตุ ให้สาวกทั้งหลายสักการะ เคารพ นับถือ บูชาพระผู้มีพระภาค นอกจากสักการะ เคารพแล้วก็ยังอาศัยพระผู้มีพระภาคอยู่

Puna caparaṁ, bhante, bhagavā pavivitto, pavivekassa ca vaṇṇavādī.
caparaṁ → ca paraṁ (pts)
๕. พระผู้มีพระภาคทรงเป็นผู้สงัด และทรงกล่าวสรรเสริญความสงัด
Yampi, bhante, bhagavā pavivitto, pavivekassa ca vaṇṇavādī, imaṁ kho ahaṁ, bhante, bhagavati pañcamaṁ dhammaṁ samanupassāmi yena bhagavantaṁ sāvakā sakkaronti garuṁ karonti mānenti pūjenti, sakkatvā garuṁ katvā upanissāya viharanti.
garuṁ karonti → garukaronti (bj, sya-all); garūkaronti (pts) | garuṁ katvā → garukatvā (bj, sya-all); garūkatvā (pts) | yampi → yam pi (pts)
ข้าพระองค์พิจารณาเห็นธรรมนี้ในพระผู้มีพระภาคเป็นประการที่ ๕ ซึ่งเป็นเหตุให้สาวกทั้งหลายสักการะ เคารพ นับถือ บูชาพระผู้มี พระภาค นอกจากสักการะ เคารพแล้วก็ยังอาศัยพระผู้มีพระภาคอยู่

Ime kho ahaṁ, bhante, bhagavati pañca dhamme samanupassāmi yehi bhagavantaṁ sāvakā sakkaronti garuṁ karonti mānenti pūjenti, sakkatvā garuṁ katvā upanissāya viharantī”ti.
garuṁ karonti → garukaronti (bj, sya-all); garūkaronti (pts) | garuṁ katvā → garukatvā (bj, sya-all); garūkatvā (pts) | pañca dhamme → pañcadhamme (bjt)
ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์พิจารณาเห็นธรรม ๕ ประการนี้แล ที่มีอยู่ ในพระผู้มีพระภาคซึ่งเป็นเหตุให้สาวกทั้งหลายสักการะ เคารพ นับถือ บูชา นอกจาก สักการะ เคารพแล้วก็ยังอาศัยพระผู้มีพระภาคอยู่”

“‘Appāhāro samaṇo gotamo, appāhāratāya ca vaṇṇavādī’ti, iti ce maṁ, udāyi, sāvakā sakkareyyuṁ garuṁ kareyyuṁ māneyyuṁ pūjeyyuṁ, sakkatvā garuṁ katvā upanissāya vihareyyuṁ, santi kho pana me, udāyi, sāvakā kosakāhārāpi aḍḍhakosakāhārāpi beluvāhārāpi aḍḍhabeluvāhārāpi.
garuṁ kareyyuṁ → garukareyyuṁ (bj, sya-all); garūkareyyuṁ (pts) | garuṁ katvā → garukatvā (bj, sya-all); garūkatvā (pts) | aḍḍhakosakāhārāpi beluvāhārāpi aḍḍhabeluvāhārāpi → addhakosakāhārāpi veluvāhārāpi addhaveluvāhārāpi (sya-all) | garukareyyuṁ → garuṁ kareyyuṁ (bj: machasaṁ) | beluvāhārā → Bu Sk bel -- ; Si vel -- ; Bm bel. (pts note) | vaṇṇavādīti → vaṇṇavādī ti (pts) | kosakāhārāpi aḍḍhakosakāhārāpi beluvāhārāpi aḍḍhabeluvāhārāpi → kosakāhārā pi aḍḍhakosakāhārā pi beluvāhārā pi aḍḍhabeluvāhārā pi (pts)
พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “อุทายี ถ้าสาวกทั้งหลายจะพึงสักการะ เคารพ นับถือ บูชาเรา นอกจากสักการะ เคารพแล้วก็ยังอาศัยเราอยู่ด้วยเข้าใจ ดังนี้ว่า ‘พระสมณโคดมเสวยพระกระยาหารน้อย และทรงกล่าวสรรเสริญความเป็น ผู้มีอาหารน้อย’ อนึ่ง สาวกทั้งหลายของเราฉันอาหารเพียง ๑ โกสะ ก็มี เพียงครึ่ง โกสะก็มี เพียงเท่าผลมะตูมก็มี เพียงครึ่งผลมะตูมก็มี
Ahaṁ kho pana, udāyi, appekadā iminā pattena samatittikampi bhuñjāmi bhiyyopi bhuñjāmi.
pana udāyi → panudāyi (bj, sya-all) | appekadā → app ekadā (pts) | samatittikampi → samatittikam pi (pts) | bhiyyopi → bhiyyo pi (pts)
ส่วนเราสิบางครั้งฉันอาหาร เสมอขอบปากบาตรนี้ก็มี ยิ่งกว่าก็มี
‘Appāhāro samaṇo gotamo, appāhāratāya ca vaṇṇavādī’ti, iti ce maṁ, udāyi, sāvakā sakkareyyuṁ garuṁ kareyyuṁ māneyyuṁ pūjeyyuṁ, sakkatvā garuṁ katvā upanissāya vihareyyuṁ, ye te, udāyi, mama sāvakā kosakāhārāpi aḍḍhakosakāhārāpi beluvāhārāpi aḍḍhabeluvāhārāpi na maṁ te iminā dhammena sakkareyyuṁ garuṁ kareyyuṁ māneyyuṁ pūjeyyuṁ, sakkatvā garuṁ katvā upanissāya vihareyyuṁ.
garuṁ kareyyuṁ → garukareyyuṁ (bj, sya-all); garūkareyyuṁ (pts) | garuṁ katvā → garukatvā (bj, sya-all); garūkatvā (pts) | aḍḍhakosakāhārāpi beluvāhārāpi aḍḍhabeluvāhārāpi → addhakosakāhārāpi veluvāhārāpi addhaveluvāhārāpi (sya-all) | maṁ te → mante (th) | vaṇṇavādīti → vaṇṇavādī ti (pts) | sāvakā kosakāhārāpi aḍḍhakosakāhārāpi beluvāhārāpi aḍḍhabeluvāhārāpi → sāvaka kosakāhārā pi aḍḍhakosakāhārā pi beluvāhārā pi aḍḍhabeluvāhārā pi (pts) | maṁ → man (pts)
ถ้าสาวกทั้งหลายจะพึงสักการะ เคารพ นับถือ บูชาเรา นอกจากสักการะ เคารพแล้วก็ยังอาศัยเราอยู่ด้วยเข้าใจดังนี้ว่า ‘พระสมณโคดมเสวยพระกระยาหารน้อย และทรงกล่าวสรรเสริญความเป็นผู้มี อาหารน้อย’ สาวกทั้งหลายของเราผู้ที่ฉันอาหารเพียง ๑ โกสะบ้าง เพียงครึ่ง โกสะบ้าง เพียงเท่าผลมะตูมบ้าง เพียงครึ่งผลมะตูมบ้าง ก็คงจะไม่สักการะ เคารพ นับถือ บูชาเรา แล้วอาศัยเราอยู่โดยธรรมนี้ (๑)

‘Santuṭṭho samaṇo gotamo itarītarena cīvarena, itarītaracīvarasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī’ti, iti ce maṁ, udāyi, sāvakā sakkareyyuṁ garuṁ kareyyuṁ māneyyuṁ pūjeyyuṁ, sakkatvā garuṁ katvā upanissāya vihareyyuṁ, santi kho pana me, udāyi, sāvakā paṁsukūlikā lūkhacīvaradharā te susānā vā saṅkārakūṭā vā pāpaṇikā vā nantakāni uccinitvā saṅghāṭiṁ karitvā dhārenti.
uccinitvā → ucciṇitvā (si); ucchinditvā (mr) | saṅkārakūṭā vā pāpaṇikā vā nantakāni → pāpaṇikāni vā nantakāni vā (si) | garuṁ kareyyuṁ → garukareyyuṁ (bj, sya-all); garūkareyyuṁ (pts) | garuṁ katvā → garukatvā (bj, sya-all) | saṅkārakūṭā → saṅkārakuṭā (sya-all) | garuṁ → garū (pts) | pāpaṇikā → pāpaṇikāti (bj: sīmu8) | uccinitvā → ucciṇitvā (bj: sīmu8) | nantakāni → pāpaṇikāni vā nantakāni vā (cck: sī.) | uccinitvā → ucchinditvā (cck: ka.) | pāpaṇikā → So Bm Si; Sk pāpanikāni; St pāpanikā. Cf Vin I, 255. (pts note) | uccinitvā → So Skt Si Bu; Bm ucchinditvā. (pts note) | vaṇṇavādīti → vaṇṇavādī ti (pts) | saṅkārakūṭā → saṁkārakūṭā (pts) | saṅghāṭiṁ → saṁghāṭiṁ (pts)
ถ้าสาวกทั้งหลายจะพึงสักการะ เคารพ นับถือ บูชาเรา นอกจากสักการะ เคารพแล้วก็ยังอาศัยเราอยู่ด้วยเข้าใจดังนี้ว่า ‘พระสมณโคดมทรงสันโดษด้วยจีวร ตามมีตามได้ และทรงกล่าวสรรเสริญความสันโดษด้วยจีวรตามมีตามได้’ อนึ่ง สาวกทั้งหลายของเราเป็นผู้ถือผ้าบังสุกุลเป็นวัตร ทั้งครองจีวรเศร้าหมองด้วย เธอเหล่านั้นเลือกเก็บผ้าที่ไม่มีชายจากป่าช้าบ้าง จากกองหยากเยื่อบ้าง จากร้าน ตลาดบ้าง นำมาทำเป็นผ้าสังฆาฏิใช้ก็มี
Ahaṁ kho panudāyi, appekadā gahapaticīvarāni dhāremi daḷhāni satthalūkhāni alābulomasāni.
satthalūkhāni alābulomasāni → yattha lūkhāni alāpulomasāni (bj); suttalūkhāni alāvulomasāni (sya-all) | gahapaticīvarāni → gahapatāni cīvarāni (sya-all) | satthalūkhāni → yattha lūkhāni (pts) | gahapaticīvarāni → gahapatāni cīvarāni (bj: syā, PTS) | alāpulomasāni → satthalukhāni alākhulomasāni (bj: machasaṁ); suttalukhāni alāpralomasāni (bj: syā) | alābulomasāni → Bm sattalukhani; Si suttalūkhāni alāvulomasāni; Bu alāpul-. (pts note) | panudāyi appekadā gahapaticīvarāni → pan udāyi app ekadā gahapatāni cīvarāni (pts)
ส่วนเราสิบางคราวก็ใช้คหบดีจีวรเนื้อแน่น เย็บด้วยเส้นด้ายเหนียว เส้นด้ายละเอียดเช่นกับขนน้ำเต้า
‘Santuṭṭho samaṇo gotamo itarītarena cīvarena, itarītaracīvarasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī’ti, iti ce maṁ, udāyi, sāvakā sakkareyyuṁ garuṁ kareyyuṁ māneyyuṁ pūjeyyuṁ, sakkatvā garuṁ katvā upanissāya vihareyyuṁ, ye te, udāyi, mama sāvakā paṁsukūlikā lūkhacīvaradharā te susānā vā saṅkārakūṭā vā pāpaṇikā vā nantakāni uccinitvā saṅghāṭiṁ karitvā dhārenti, na maṁ te iminā dhammena sakkareyyuṁ garuṁ kareyyuṁ māneyyuṁ pūjeyyuṁ, sakkatvā garuṁ katvā upanissāya vihareyyuṁ.
garuṁ kareyyuṁ → garukareyyuṁ (bj, sya-all); garūkareyyuṁ (pts) | garuṁ katvā → garukatvā (bj, sya-all); garūkatvā (pts) | saṅkārakūṭā → saṅkārakuṭā (sya-all) | maṁ te → mante (th) | vaṇṇavādīti → vaṇṇavādī ti (pts) | saṅkārakūṭā → saṁkārakūṭā (pts) | saṅghāṭiṁ → saṁghāṭiṁ (pts) | maṁ → man (pts)
ถ้าสาวกทั้งหลายจะพึง สักการะ เคารพ นับถือ บูชาเรา นอกจากสักการะ เคารพแล้วก็อาศัยเราอยู่ด้วยเข้า ใจดังนี้ว่า ‘พระสมณโคดมทรงสันโดษด้วยจีวรตามมีตามได้ และทรงกล่าวสรรเสริญ ความสันโดษด้วยจีวรตามมีตามได้’ สาวกทั้งหลายของเราผู้ที่ถือผ้าบังสุกุลเป็นวัตร ผู้ทรงจีวรเศร้าหมอง เลือกเก็บผ้าที่ไม่มีชายจากป่าช้าบ้าง จากกองหยากเยื่อบ้าง จากร้านตลาดบ้าง มาทำเป็นผ้าสังฆาฏิใช้ ก็คงจะไม่สักการะ เคารพ นับถือ บูชาเรา แล้วอาศัยเราอยู่โดยธรรมนี้ (๒)

‘Santuṭṭho samaṇo gotamo itarītarena piṇḍapātena, itarītarapiṇḍapātasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī’ti, iti ce maṁ, udāyi, sāvakā sakkareyyuṁ garuṁ kareyyuṁ māneyyuṁ pūjeyyuṁ, sakkatvā garuṁ katvā upanissāya vihareyyuṁ, santi kho pana me, udāyi, sāvakā piṇḍapātikā sapadānacārino uñchāsake vate ratā, te antaragharaṁ paviṭṭhā samānā āsanenapi nimantiyamānā na sādiyanti.
garuṁ kareyyuṁ → garukareyyuṁ (bj, sya-all); garūkareyyuṁ (pts) | garuṁ katvā → garukatvā (bj, sya-all); garūkatvā (pts) | uñchāsake → uñchepake (bj); ucchepake (pts) | uñchāsake vate → uccāpake vatte (sya-all) | uñchepake → ucchepake (bj: PTS); uñchāsake (bj: machasaṁ); uccāpake vatte (bj: syā) | ratā → So Skt; Bu uccepake; Bm ucchāsake; Si uccāpake vatte. (pts note) | vaṇṇavādīti → vaṇṇavādī ti (pts) | āsanenapi → āsanena pi (pts)
ถ้าสาวกทั้งหลายจะพึงสักการะ เคารพ นับถือ บูชาเรา นอกจากสักการะ เคารพแล้วก็ยังอาศัยเราอยู่ด้วยเข้าใจดังนี้ว่า ‘พระสมณโคดมทรงสันโดษด้วย บิณฑบาตตามมีตามได้ และทรงกล่าวสรรเสริญความสันโดษด้วยบิณฑบาตตามมี ตามได้’ อนึ่ง สาวกทั้งหลายของเราเป็นผู้ถือบิณฑบาตเป็นวัตร ถือการเที่ยวบิณฑบาต ตามลำดับตรอกเป็นวัตร ยินดีในวัตรคือการรับภัตตาหารทั้งดีทั้งเลว เธอเหล่านั้น เมื่อเข้าไปถึงละแวกบ้านแล้ว ถึงใครจะนิมนต์ด้วยอาสนะก็ไม่ยินดี
Ahaṁ kho panudāyi, appekadā nimantanepi bhuñjāmi sālīnaṁ odanaṁ vicitakāḷakaṁ anekasūpaṁ anekabyañjanaṁ.
nimantanepi → nimantanassāpi (mr) | nimantanepi → nimantanassāpi (cck: ka.) | nimantane → So Si; Sk nimantanāsu; Bm nimantanassāpi. (pts note) | panudāyi appekadā nimantanepi → pan udāyi app ekadā nimantane pi (pts)
ส่วนเราสิ บางครั้งก็ฉันในที่นิมนต์ แต่ล้วนเป็นข้าวสุกแห่งข้าวสาลีที่เขานำกากออกแล้ว มีแกง และกับหลายอย่าง
‘Santuṭṭho samaṇo gotamo itarītarena piṇḍapātena, itarītarapiṇḍapātasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī’ti, iti ce maṁ, udāyi, sāvakā sakkareyyuṁ garuṁ kareyyuṁ māneyyuṁ pūjeyyuṁ, sakkatvā garuṁ katvā upanissāya vihareyyuṁ, ye te, udāyi, mama sāvakā piṇḍapātikā sapadānacārino uñchāsake vate ratā te antaragharaṁ paviṭṭhā samānā āsanenapi nimantiyamānā na sādiyanti, na maṁ te iminā dhammena sakkareyyuṁ garuṁ kareyyuṁ māneyyuṁ pūjeyyuṁ, sakkatvā garuṁ katvā upanissāya vihareyyuṁ.
garuṁ kareyyuṁ → garukareyyuṁ (bj, sya-all); garūkareyyuṁ (pts) | garuṁ katvā → garukatvā (bj, sya-all); garūkatvā (pts) | uñchāsake → uñchepake (bj); ucchepake (pts) | te → (bj, pts) | uñchāsake vate → uccāpake vatte (sya-all) | uñchepake → ucchepake (bj: PTS); uñchāsake (bj: machasaṁ); uccāpake vatte (bj: syā) | maṁ te → mante (th) | vaṇṇavādīti → vaṇṇavādī ti (pts) | āsanenapi → āsanena pi (pts) | maṁ → man (pts)
ถ้าสาวกทั้งหลายจะพึงสักการะ เคารพ นับถือ บูชาเรา นอกจากสักการะ เคารพแล้วก็ยังอาศัยเราอยู่ด้วยเข้าใจดังนี้ว่า ‘พระสมณโคดม ทรงสันโดษด้วยบิณฑบาตตามมีตามได้ และทรงกล่าวสรรเสริญความสันโดษด้วย บิณฑบาตตามมีตามได้’ สาวกทั้งหลายของเราผู้ที่ถือบิณฑบาตเป็นวัตร ถือการเที่ยว บิณฑบาตตามลำดับตรอกเป็นวัตร ยินดีในวัตรคือการรับภัตตาหารทั้งดีทั้งเลว เมื่อเข้าไปยังละแวกบ้านแล้ว ถึงใครจะนิมนต์ด้วยอาสนะก็ไม่ยินดี ก็คงจะไม่สักการะ เคารพ นับถือ บูชาเรา แล้วอาศัยเราอยู่โดยธรรมนี้ (๓)

‘Santuṭṭho samaṇo gotamo itarītarena senāsanena, itarītarasenāsanasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī’ti, iti ce maṁ, udāyi, sāvakā sakkareyyuṁ garuṁ kareyyuṁ māneyyuṁ pūjeyyuṁ, sakkatvā garuṁ katvā upanissāya vihareyyuṁ, santi kho pana me, udāyi, sāvakā rukkhamūlikā abbhokāsikā, te aṭṭhamāse channaṁ na upenti.
garuṁ kareyyuṁ → garukareyyuṁ (bj, sya-all); garūkareyyuṁ (pts) | garuṁ katvā → garukatvā (bj, sya-all); garūkatvā (pts) | itarītarasenāsanasantuṭṭhiyā → itāritarasenāsanasantuṭṭhiyā (pts) | aṭṭhamāse → aṭṭha māse (th, pts) | vaṇṇavādīti → vaṇṇavādī ti (pts)
ถ้าสาวกทั้งหลายจะพึงสักการะ เคารพ นับถือ บูชาเรา นอกจากสักการะ เคารพแล้วก็ยังอาศัยเราอยู่ด้วยเข้าใจดังนี้ว่า ‘พระสมณโคดมทรงสันโดษด้วย เสนาสนะตามมีตามได้ และทรงกล่าวสรรเสริญความสันโดษด้วยเสนาสนะตามมีตามได้’ อนึ่ง สาวกทั้งหลายของเราถือการอยู่โคนไม้เป็นวัตร ถือการอยู่กลางแจ้งเป็นวัตร เธอเหล่านั้นไม่เข้าไปที่มุงตลอด ๘ เดือน
Ahaṁ kho panudāyi, appekadā kūṭāgāresupi viharāmi ullittāvalittesu nivātesu phusitaggaḷesu pihitavātapānesu.
phusitaggaḷesu → phussitaggalesu (bj); phussitaggaḷesu (cck, pts1ed) | phussitaggalesu → phusitaggalesu (bj: machasaṁ) | phusitaggaḷesu → phussitaggaḷesu (cck: sī. pī.) | phussitaggaḷesu → So Si: Bm phusit-; Sk p-lesu. (pts note) | panudāyi appekadā kūṭāgāresupi → pan udāyi app ekadā kūṭāgāresu pi (pts)
ส่วนเราสิบางครั้งอยู่ในเรือนยอดที่ฉาบทา ทั้งข้างในและข้างนอก ลมเข้าไม่ได้ มีลิ่มชิดสนิทดี มีหน้าต่างเปิดปิดได้
‘Santuṭṭho samaṇo gotamo itarītarena senāsanena, itarītarasenāsanasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī’ti, iti ce maṁ, udāyi, sāvakā sakkareyyuṁ garuṁ kareyyuṁ māneyyuṁ pūjeyyuṁ, sakkatvā garuṁ katvā upanissāya vihareyyuṁ, ye te, udāyi, mama sāvakā rukkhamūlikā abbhokāsikā te aṭṭhamāse channaṁ na upenti, na maṁ te iminā dhammena sakkareyyuṁ garuṁ kareyyuṁ māneyyuṁ pūjeyyuṁ, sakkatvā garuṁ katvā upanissāya vihareyyuṁ.
garuṁ kareyyuṁ → garukareyyuṁ (bj, sya-all); garūkareyyuṁ (pts) | garuṁ katvā → garukatvā (bj, sya-all); garūkatvā (pts) | te aṭṭhamāse → aṭṭha māse (pts) | maṁ te → mante (th) | vaṇṇavādīti → vaṇṇavādī ti (pts) | maṁ → man (pts)
ถ้าสาวก ทั้งหลายจะพึงสักการะเคารพ นับถือ บูชาเรา นอกจากสักการะ เคารพแล้วก็ยัง อาศัยเราอยู่ด้วยเข้าใจดังนี้ว่า ‘พระสมณโคดมทรงยินดีด้วยเสนาสนะตามมีตามได้ และทรงกล่าวสรรเสริญความสันโดษด้วยเสนาสนะตามมีตามได้’ สาวกทั้งหลาย ของเราผู้ที่ถือการอยู่โคนไม้เป็นวัตร ถือการอยู่ในที่แจ้งเป็นวัตรไม่เข้าไปที่มุงตลอด ๘ เดือน ก็คงจะไม่สักการะ เคารพ นับถือ บูชาเรา แล้วอาศัยเราอยู่โดยธรรมนี้ (๔)

‘Pavivitto samaṇo gotamo, pavivekassa ca vaṇṇavādī’ti, iti ce maṁ, udāyi, sāvakā sakkareyyuṁ garuṁ kareyyuṁ māneyyuṁ pūjeyyuṁ, sakkatvā garuṁ katvā upanissāya vihareyyuṁ, santi kho pana me, udāyi, sāvakā āraññikā pantasenāsanā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni ajjhogāhetvā viharanti, te anvaddhamāsaṁ saṅghamajjhe osaranti pātimokkhuddesāya.
garuṁ kareyyuṁ → garukareyyuṁ (bj, sya-all); garūkareyyuṁ (pts) | garuṁ katvā → garukatvā (bj, sya-all); garūkatvā (pts) | āraññikā → āraññakā (bj, pts) | araññavanapatthāni → araññe vanapatthāni (bj) | ajjhogāhetvā → ajjhogahetvā (bj); araññavanapatthāni ajjhogahetvā (sya-all) | āraññikā pantasenāsanā araññavanapatthāni → āraññakā (sya-all) | anvaddhamāsaṁ → anvaḍḍhamāsaṁ (sya-all) | vanapatthāni → āraññavanapatthāni (bj: PTS); araññavanapatthāni (bj: machasaṁ) | anvaddhamāsaṁ → anvaḍḍhamāsaṁ (bj: syā) | pantasenāsanā → Si omits & transposes ār-āni to follow pantāni s-āni. (pts note) | anvaddhamāsaṁ → Bm Si anvaḍḍh-. (pts note) | saṅghamajjhe → saṁghamajjhe (ms2005, pts) | vaṇṇavādīti → vaṇṇavādī ti (pts)
ถ้าสาวกทั้งหลายจะพึงสักการะ เคารพ นับถือ บูชาเรา นอกจากสักการะ เคารพแล้วก็ยังอาศัยเราอยู่ด้วยเข้าใจดังนี้ว่า ‘พระสมณโคดมเป็นผู้สงัด และทรง กล่าวสรรเสริญความสงัด’ อนึ่ง สาวกทั้งหลายของเราถือการอยู่ป่าเป็นวัตร ถือเสนาสนะอันสงัดคือป่าชัฏอยู่ เธอเหล่านั้นย่อมมาประชุมท่ามกลางสงฆ์เฉพาะ เวลาสวดปาติโมกข์ทุกกึ่งเดือน
Ahaṁ kho panudāyi, appekadā ākiṇṇo viharāmi bhikkhūhi bhikkhunīhi upāsakehi upāsikāhi raññā rājamahāmattehi titthiyehi titthiyasāvakehi.
raññā → rañño (pts) | raññā → rañño (bj: PTS) | rañño → Bm Si raññā (pts note) | panudāyi appekadā → pan udāyi app ekadā (pts)
ส่วนเราสิบางคราวก็มากไปด้วยภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา พระราชา มหาอำมาตย์ของพระราชา เดียรถีย์ สาวกของเดียรถีย์
‘Pavivitto samaṇo gotamo, pavivekassa ca vaṇṇavādī’ti, iti ce maṁ, udāyi, sāvakā sakkareyyuṁ garuṁ kareyyuṁ māneyyuṁ pūjeyyuṁ, sakkatvā garuṁ katvā upanissāya vihareyyuṁ. Ye te, udāyi, mama sāvakā āraññakā pantasenāsanā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni ajjhogāhetvā viharanti te anvaddhamāsaṁ saṅghamajjhe osaranti pātimokkhuddesāya, na maṁ te iminā dhammena sakkareyyuṁ garuṁ kareyyuṁ māneyyuṁ pūjeyyuṁ, sakkatvā garuṁ katvā upanissāya vihareyyuṁ.
garuṁ kareyyuṁ → garukareyyuṁ (bj, sya-all); garūkareyyuṁ (pts) | garuṁ katvā → garukatvā (bj, sya-all); garūkatvā (pts) | araññavanapatthāni → araññe vanapatthāni (bj) | ajjhogāhetvā → ajjhogahetvā (bj); araññavanapatthāni ajjhogahetvā (sya-all) | te → (bj, pts) | vihareyyuṁ → vihareyyunti (bj) | pantasenāsanā araññavanapatthāni → (sya-all) | anvaddhamāsaṁ → anvaḍḍhamāsaṁ (sya-all) | garuṁ kareyyuṁ māneyyuṁ → garūkareyyuṁ māneyyum (pts) | vanapatthāni → āraññavanapatthāni (bj: PTS); araññavanapatthāni (bj: machasaṁ) | ajjhogahetvā → ajjhogāhetvā (bj: machasaṁ) | maṁ te → mante (th) | saṅghamajjhe → saṁghamajjhe (ms2005, pts) | vaṇṇavādīti → vaṇṇavādī ti (pts) | maṁ → man (pts)
ถ้าสาวกทั้งหลายจะพึงสักการะ เคารพ นับถือ บูชาเรา นอกจากสักการะ เคารพ แล้วก็ยังอาศัยเราอยู่ด้วยเข้าใจดังนี้ว่า ‘พระสมณโคดมเป็นผู้สงัด และทรงกล่าว สรรเสริญความสงัด’ สาวกทั้งหลายของเราผู้ที่ถือการอยู่ป่าเป็นวัตร ถือเสนาสนะ อันสงัดคือป่าชัฏอยู่ ย่อมมาประชุมท่ามกลางสงฆ์เฉพาะเวลาสวดปาติโมกข์ทุกกึ่งเดือน ก็คงจะไม่สักการะ เคารพ นับถือ บูชาเรา แล้วอาศัยเราอยู่โดยธรรมนี้ (๕)

Iti kho, udāyi, na mamaṁ sāvakā imehi pañcahi dhammehi sakkaronti garuṁ karonti mānenti pūjenti, sakkatvā garuṁ katvā upanissāya viharanti.
garuṁ karonti → garukaronti (bj, sya-all); garūkaronti (pts) | garuṁ katvā → garukatvā (bj, sya-all); garūkatvā (pts) | mamaṁ → maṁ (sya-all) | sāvakā → Bm omits na here & reads (with Sk) mama, inserting na before sakkaronti & each of the next four words; Si na mam; Bu mamam. (pts note)
อุทายี สาวกทั้งหลายย่อมไม่สักการะ เคารพ นับถือ บูชาเราแล้วอาศัยเราอยู่ โดยธรรม ๕ ประการนี้ ด้วยอาการอย่างนี้

Atthi kho, udāyi, aññe ca pañca dhammā yehi pañcahi dhammehi mamaṁ sāvakā sakkaronti garuṁ karonti mānenti pūjenti, sakkatvā garuṁ katvā upanissāya viharanti.
pañcahi dhammehi → (bj) | garuṁ karonti → garukaronti (bj, sya-all); garūkaronti (pts) | garuṁ katvā → garukatvā (bj, sya-all); garūkatvā (pts) | pañcahi dhammehi mamaṁ sāvakā → mama savaka (pts) | pūjenti → pujenti (pts) | yehi → yehi pañcahi dhammehi (bj: machasaṁ, syā) | sāvakā → mama sāvakā (bj: PTS, syā) | mama → So MSS. (pts note)
อุทายี มีธรรม ๕ ประการอื่นอีกซึ่งเป็นเหตุให้สาวกทั้งหลายของเรา สักการะ เคารพ นับถือ บูชาเรา นอกจากสักการะ เคารพแล้วก็ยังอาศัยเราอยู่
Katame pañca?ธรรม ๕ ประการ อะไรบ้าง

Idhudāyi, mamaṁ sāvakā adhisīle sambhāventi:
idhudāyi → idhūdāyi (bj) | idhudāyi mamaṁ → idh udāyi mama (pts)
คือ ในธรรมวินัยนี้ ๑. สาวกทั้งหลายของเราย่อมสรรเสริญ(เรา) ในอธิศีล ว่า
‘sīlavā samaṇo gotamo paramena sīlakkhandhena samannāgato’ti.
samannāgatoti → samannāgato ti yaṁ pan (pts)
‘พระสมณโคดม เป็นผู้มีศีล ประกอบด้วยสีลขันธ์อย่างยิ่ง’
Yampudāyi, mamaṁ sāvakā adhisīle sambhāventi:
Yampudāyi → yamudāyi (sya-all, mr); yaṁ panudāyi (pts1ed) | yampudāyi mamaṁ → yamudāyi mama (sya-all) | yampudāyi → yamudāyi (bj: syā); yampanudāyi (bj: PTS) | sāvakā → mama sāvakā (bj: sīmu8, syā, PTS) | Yampudāyi → yamudāyi (cck: syā. ka.) | yampudāyi mamaṁ → udāyi mama (pts)
การที่สาวกทั้งหลายของ เราสรรเสริญ(เรา) ในอธิศีลว่า
‘sīlavā samaṇo gotamo paramena sīlakkhandhena samannāgato’ti, ayaṁ kho, udāyi, paṭhamo dhammo yena mamaṁ sāvakā sakkaronti garuṁ karonti mānenti pūjenti, sakkatvā garuṁ katvā upanissāya viharanti.
garuṁ karonti → garukaronti (bj, sya-all); garūkaronti (pts) | garuṁ katvā → garukatvā (bj, sya-all); garūkatvā (pts) | sāvakā → mama sāvakā (bj: sīmu8, syā, PTS) | samannāgatoti → samannāgato ti (pts)
‘พระสมณโคดมเป็นผู้มีศีล ประกอบ ด้วยสีลขันธ์อย่างยิ่ง’ นี้แล เป็นธรรมประการที่ ๑ ซึ่งเป็นเหตุให้ สาวกทั้งหลายของเราสักการะ เคารพ นับถือ บูชาเรา นอกจาก สักการะ เคารพแล้วก็ยังอาศัยเราอยู่

Puna caparaṁ, udāyi, mamaṁ sāvakā abhikkante ñāṇadassane sambhāventi:
mamaṁ → mama (th, pts) | caparaṁ → ca paraṁ (pts)
๒. สาวกทั้งหลายของเราย่อมสรรเสริญ(เรา) ในญาณทัสสนะ อันยอด เยี่ยมว่า
‘jānaṁyevāha samaṇo gotamo—jānāmīti,
jānāmīti passaṁyevāha → jānāmiti passaṁ yev āha (pts) | jānaṁyevāha → jānaṁ yev āha (pts)
‘พระสมณโคดมเมื่อทรงรู้เองก็ตรัสว่า ‘เรารู้’
passaṁyevāha samaṇo gotamo—passāmīti;
passaṁyevāha → passaṁ yev āha (pts)
เมื่อทรงเห็น เองก็ตรัสว่า ‘เราเห็น’
abhiññāya samaṇo gotamo dhammaṁ deseti no anabhiññāya;ทรงแสดงธรรมเพื่อความรู้ยิ่ง มิใช่ทรงแสดง เพื่อความไม่รู้ยิ่ง sanidānaṁ samaṇo gotamo dhammaṁ deseti no anidānaṁ;ทรงแสดงธรรมมีเหตุ มิใช่ทรงแสดงธรรมไม่มีเหตุ sappāṭihāriyaṁ samaṇo gotamo dhammaṁ deseti no appāṭihāriyan’ti.
appāṭihāriyanti → appāṭihāriyan ti yaṁ pan (pts)
ทรงแสดงธรรมมีปาฏิหาริย์ มิใช่ทรงแสดงธรรมไม่มีปาฏิหาริย์’
Yampudāyi, mamaṁ sāvakā abhikkante ñāṇadassane sambhāventi:
yampudāyi mamaṁ → yamudāmi mama (sya-all) | yampudāyi mamaṁ → udāyi mama (pts)
การที่ สาวกทั้งหลายของเราสรรเสริญ(เรา)ในญาณทัสสนะอันยอดเยี่ยม ว่า
‘jānaṁyevāha samaṇo gotamo—jānāmīti,
jānaṁyevāha → jānaṁ yev āha (pts)
‘พระสมณโคดมเมื่อทรงรู้เองก็ตรัสว่า ‘เรารู้’
passaṁyevāha samaṇo gotamo—passāmīti;
passaṁyevāha → passaṁ yev āha (pts)
เมื่อทรงเห็นเองก็ ตรัสว่า ‘เราเห็น’
abhiññāya samaṇo gotamo dhammaṁ deseti no anabhiññāya;ทรงแสดงธรรมเพื่อความรู้ยิ่ง มิใช่ทรงแสดงเพื่อ ความไม่รู้ยิ่ง sanidānaṁ samaṇo gotamo dhammaṁ deseti no anidānaṁ;ทรงแสดงธรรมมีเหตุ มิใช่ทรงแสดงธรรมไม่มีเหตุ sappāṭihāriyaṁ samaṇo gotamo dhammaṁ deseti no appāṭihāriyan’ti, ayaṁ kho, udāyi, dutiyo dhammo yena mamaṁ sāvakā sakkaronti garuṁ karonti mānenti pūjenti, sakkatvā garuṁ katvā upanissāya viharanti.
garuṁ karonti → garukaronti (bj, sya-all); garūkaronti (pts) | garuṁ katvā → garukatvā (bj, sya-all); garūkatvā (pts) | mamaṁ → mama (th, pts) | appāṭihāriyanti → appāṭihāriyan ti (pts)
ทรงแสดงธรรมมีปาฏิหาริย์ มิใช่ทรงแสดงธรรมไม่มีปาฏิหาริย์’ นี้แล เป็นธรรมประการที่ ๒ ซึ่งเป็นเหตุให้สาวกทั้งหลายของเราสักการะ เคารพ นับถือ บูชาเรา นอกจากสักการะ เคารพแล้วก็ยังอาศัย เราอยู่

Puna caparaṁ, udāyi, mamaṁ sāvakā adhipaññāya sambhāventi:
sāvakā → mama sāvakā (bj: syā, PTS) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | sambhāventi → saṁbhāventi (pts)
๓. สาวกทั้งหลายของเราย่อมสรรเสริญ(เรา)ในอธิปัญญา ว่า
‘paññavā samaṇo gotamo paramena paññākkhandhena samannāgato;‘พระสมณโคดมทรงมีพระปัญญา ทรงประกอบด้วยพระปัญญาขันธ์อันยิ่ง taṁ vata anāgataṁ vādapathaṁ na dakkhati, uppannaṁ vā parappavādaṁ na sahadhammena suniggahitaṁ niggaṇhissatīti—netaṁ ṭhānaṁ vijjati’.
anāgataṁ → anāgataṁ vā (bj, sya-all, pts) | suniggahitaṁ → suniggahītaṁ (bj) | niggaṇhissatīti → niggahissatīti (sya-all) | vata → (pts) | vā → va (pts) | niggaṇhissatīti → niggahissati (bj: syā, PTS) | suniggahītaṁ → Bm s-itam. (pts note) | anāgataṁ → anāgatam vā (pts) | sahadhammena suniggahitaṁ niggaṇhissatīti netaṁ ṭhānaṁ → saha dhammena suniggahītaṁ niggahissatīti n etaṁ ṭhānam (pts)
เป็นไปไม่ได้เลยที่พระสมณโคดมจักไม่ทรงเล็งเห็นถ้อยคำที่ยังไม่มาถึง หรือจักไม่ทรงข่มคำโต้เถียงของฝ่ายอื่นที่เกิดขึ้นแล้ว ให้เป็นการ ถูกต้อง มีเหตุผลดี’
Taṁ kiṁ maññasi, udāyi,
kiṁ → kim (pts)
ท่านเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร
api nu me sāvakā evaṁ jānantā evaṁ passantā antarantarā kathaṁ opāteyyun”ti?
antarantarā kathaṁ opāteyyunti → antarantarākathaṁ opāteyyun ti (pts)
มีบ้างไหม ที่สาวกทั้งหลายของเรา เมื่อรู้ เห็นอย่างนี้ จะพึงพูดสอดขึ้นมา”

“No hetaṁ, bhante”.
hetaṁ → h etaṁ (pts)
“ไม่มี พระพุทธเจ้าข้า”

“Na kho panāhaṁ, udāyi, sāvakesu anusāsaniṁ paccāsīsāmi;
paccāsīsāmi → paccāsiṁsāmi (bj, sya-all, km, pts1ed) | paccāsīsāmi aññadatthu mamayeva → paccāsiṁsāmi aññadatthuṁ mamaṁyeva (sya-all) | paccāsīsāmi → paccāsiṁsāmi (cck: sī. syā. kaṁ. pī.)
“อุทายี เราไม่หวังการพร่ำสอนจากสาวกทั้งหลาย
aññadatthu mamayeva sāvakā anusāsaniṁ paccāsīsanti.
mamayeva → mamaṁyeva (bj) | paccāsīsanti → paccāsiṁsanti (bj) | paccāsīsanti yampudāyi mamaṁ → paccāsiṁsanti yamudāyi mama (sya-all) | mamaṁ → So Sk Bu; Bm Si mama. (pts note) | mamayeva → mamaṁ yeva (pts) | paccāsīsanti → paccāsiṁsanti yaṁ (pts)
ที่แท้สาวกทั้งหลาย ย่อมหวังการพร่ำสอนจากเราเท่านั้น

Yampudāyi, mamaṁ sāvakā adhipaññāya sambhāventi:
yampudāyi → yamudāyi (bj: syā); yampanudāyi (bj: PTS) | yampudāyi mamaṁ → yamudāyi mama (th) | yampudāyi mamaṁ → pan udāyi mama (pts)
การที่สาวกทั้งหลายของเรา ย่อมสรรเสริญ(เรา)ในอธิปัญญาว่า
‘paññavā samaṇo gotamo paramena paññākkhandhena samannāgato;‘พระสมณโคดมทรงมีพระปัญญา ทรงประกอบด้วยพระปัญญาขันธ์อันยิ่ง taṁ vata anāgataṁ vādapathaṁ na dakkhati, uppannaṁ vā parappavādaṁ na sahadhammena niggahitaṁ niggaṇhissatīti—
anāgataṁ → anāgataṁ vā (bj, sya-all) | niggahitaṁ → suniggahitaṁ (bj) | niggahitaṁ niggaṇhissatīti → suniggahitaṁ niggahissatīti (sya-all) | niggaṇhissatīti → niggahissati (bj: syā, PTS) | vā → va (pts) | sahadhammena niggahitaṁ niggaṇhissatīti → saha dhammena suniggahītaṁ niggahissatīti (pts)
เป็นไปไม่ได้เลยที่พระสมณโคดมจักไม่ทรงเล็งเห็นถ้อยคำที่ยังไม่มาถึง หรือจักไม่ทรงข่มคำโต้ เถียงของฝ่ายอื่นที่เกิดขึ้นแล้ว ให้เป็นการถูกต้อง มีเหตุผลดี’
netaṁ ṭhānaṁ vijjati’.
netaṁ → n etaṁ (pts)
Ayaṁ kho, udāyi, tatiyo dhammo yena mamaṁ sāvakā sakkaronti garuṁ karonti mānenti pūjenti, sakkatvā garuṁ katvā upanissāya viharanti.
garuṁ karonti → garukaronti (bj, sya-all); garūkaronti (pts) | garuṁ katvā → garukatvā (bj, sya-all); garūkatvā (pts) | sāvakā → mama sāvakā (bj: syā, PTS)
นี้แล เป็นธรรมประการที่ ๓ ซึ่ง เป็นเหตุให้สาวกทั้งหลายของเราสักการะ เคารพ นับถือ บูชาเรา นอกจากสักการะ เคารพแล้วก็ยังอาศัยเราอยู่

Puna caparaṁ, udāyi, mama sāvakā yena dukkhena dukkhotiṇṇā dukkhaparetā te maṁ upasaṅkamitvā dukkhaṁ ariyasaccaṁ pucchanti, tesāhaṁ dukkhaṁ ariyasaccaṁ puṭṭho byākaromi, tesāhaṁ cittaṁ ārādhemi pañhassa veyyākaraṇena;
byākaromi → vyākaromi (bjt, pts) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | upasaṅkamitvā → upasaṁkamitvā (pts)
๔. สาวกทั้งหลายของเราผู้ถูกทุกข์ท่วมทับแล้ว ถูกทุกข์ครอบงำแล้ว เพราะทุกข์ใด เธอเหล่านั้นจึงเข้ามาหาเราแล้วถามถึงทุกขอริยสัจนั้น เราถูกเธอเหล่านั้นถามถึงทุกขอริยสัจก็ตอบได้ เราทำให้เธอเหล่า นั้นมีจิตยินดีแช่มชื่นด้วยการตอบปัญหา
te maṁ dukkhasamudayaṁ …
maṁ → maṁ upasaṅkamitvā (sya-all)
เธอเหล่านั้นเข้ามาหาเรา แล้วถามถึงทุกขสมุทัยอริยสัจ ฯลฯ
dukkhanirodhaṁ …ทุกขนิโรธอริยสัจ ฯลฯ dukkhanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ ariyasaccaṁ pucchanti, tesāhaṁ dukkhanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ ariyasaccaṁ puṭṭho byākaromi, tesāhaṁ cittaṁ ārādhemi pañhassa veyyākaraṇena.
dukkhanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ → dukkhanirodhagāminīpaṭipadaṁ (bj); dukkhanirodhagāminipaṭipadaṁ (pts) | tesāhaṁ dukkhanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ → tesāhām dukkhanirodhagāminipaṭipadaṁ (pts) | dukkhanirodhagāminipaṭipadaṁ → So Bm; Sk gāminīp-; Si gāminim po- (pts note) | byākaromi → vyākaromi (bjt, pts)
ถามถึง ทุกขนิโรธคามินีปฏิทาอริยสัจ เราถูกเธอเหล่านั้นถามถึงทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจก็ตอบได้ เราทำให้เธอเหล่านั้นมีจิตยินดี แช่มชื่นด้วยการตอบปัญหา
Yampudāyi, mama sāvakā yena dukkhena dukkhotiṇṇā dukkhaparetā te maṁ upasaṅkamitvā dukkhaṁ ariyasaccaṁ pucchanti, tesāhaṁ dukkhaṁ ariyasaccaṁ puṭṭho byākaromi, tesāhaṁ cittaṁ ārādhemi pañhassa veyyākaraṇena.
mama → mamaṁ (bj) | yampudāyi → yamudāyi (sya-all); yaṁ pan udāyi (pts) | yampudāyi → yamudāyi (bj: syā); yampanudāyi (bj: PTS) | byākaromi → vyākaromi (bjt, pts) | upasaṅkamitvā → upasaṁkamitvā (pts)
การที่สาวกทั้งหลายของเราผู้ถูกทุกข์ ท่วมทับแล้ว ถูกทุกข์ครอบงำแล้วเพราะทุกข์ใด เธอเหล่านั้นจึงเข้า มาหาเราแล้ว ถามถึงทุกขอริยสัจนั้น เราถูกเธอเหล่านั้นถามถึง ทุกขอริยสัจก็ตอบได้ เราทำให้เธอเหล่านั้นมีจิตยินดีแช่มชื่นด้วยการ ตอบปัญหา
Te maṁ dukkhasamudayaṁ …
maṁ → maṁ upasaṅkamitvā (sya-all) | maṁ → mam (pts)
เธอเหล่านั้นเข้ามาหาเราแล้วถามถึงทุกขสมุทัยอริยสัจ ฯลฯ
dukkhanirodhaṁ …ทุกขนิโรธอริยสัจ ฯลฯ dukkhanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ ariyasaccaṁ pucchanti.
dukkhanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ → dukkhanirodhagāminipaṭipadaṁ (pts) | dukkhanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ → dukkhanirodhagāminīpaṭipadaṁ (bjt)
ถามถึงทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจ
Tesāhaṁ dukkhanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ ariyasaccaṁ puṭṭho byākaromi.
dukkhanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ → dukkhanirodhagāminīpaṭipadaṁ (bj); dukkhanirodhagāminipaṭipadaṁ (pts) | byākaromi → vyākaromi (bjt, pts)
เราถูกเธอเหล่านั้นถามถึงทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจแล้วก็ตอบได้
Tesāhaṁ cittaṁ ārādhemi pañhassa veyyākaraṇena.เราทำให้เธอเหล่านั้นมีจิตยินดีแช่มชื่นด้วยการตอบปัญหา Ayaṁ kho, udāyi, catuttho dhammo yena mamaṁ sāvakā sakkaronti garuṁ karonti mānenti pūjenti, sakkatvā garuṁ katvā upanissāya viharanti.
garuṁ karonti → garukaronti (bj, sya-all); garūkaronti (pts) | garuṁ katvā → garukatvā (bj, sya-all); garūkatvā (pts) | mamaṁ → mama (th, pts)
นี้แล เป็นธรรมประการที่ ๔ ซึ่งเป็นเหตุให้สาวกทั้งหลายของเราสักการะ เคารพ นับถือ บูชาเรา นอกจากสักการะ เคารพแล้วก็ยังอาศัย เราอยู่

Puna caparaṁ, udāyi, akkhātā mayā sāvakānaṁ paṭipadā, yathāpaṭipannā me sāvakā cattāro satipaṭṭhāne bhāventi.
caparaṁ → ca paraṁ (pts) | yathāpaṭipannā → yathā paṭipannā (pts)
๕. เราได้บอกข้อปฏิบัติแก่สาวกทั้งหลาย สาวกทั้งหลายของเราผู้ปฏิบัติ ตามย่อมเจริญสติปัฏฐาน ๔ ประการ
Idhudāyi, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ;
idhudāyi → idh udāyi (pts)
คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. พิจารณาเห็นกายในกายอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกได้
vedanāsu vedanānupassī viharati …
pe → Bm Si omit pe & insert vedanānupassī viharati. (pts note)
๒. พิจารณาเห็นเวทนาในเวทนาทั้งหลายอยู่ ฯลฯ
citte cittānupassī viharati …
cittānupassī viharati → (pts) | citte → Si cittesu; Bm Si omit pe & insert cittānupassī viharati. (pts note)
๓. พิจารณาเห็นจิตในจิตอยู่ ฯลฯ
dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.๔. พิจารณาเห็นธรรมในธรรมทั้งหลายอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกได้ Tatra ca pana me sāvakā bahū abhiññāvosānapāramippattā viharanti.
abhiññāvosānapāramippattā → So Bu Si; Skt -mīpattā or -iṁ pattā; Bm -mīpattā. (pts note) | abhiññāvosānapāramippattā → abhiññāvosāna pāramippattā (th)
เพราะเจริญสติปัฏฐาน ๔ ประการนั้นแล สาวกของเราเป็นอันมากจึงได้บรรลุ ที่สุดแห่งอภิญญาและอภิญญาบารมี อยู่

Puna caparaṁ, udāyi, akkhātā mayā sāvakānaṁ paṭipadā, yathāpaṭipannā me sāvakā cattāro sammappadhāne bhāventi.
sammappadhāne → Bm Si samapp. (pts note) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | yathāpaṭipannā → yathā paṭipannā (pts)
อีกประการหนึ่ง เราได้บอกข้อปฏิบัติแก่สาวกทั้งหลาย สาวกทั้งหลายของเรา ผู้ปฏิบัติตามเจริญสัมมัปปธาน ๔ ประการ
Idhudāyi, bhikkhu anuppannānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ anuppādāya chandaṁ janeti, vāyamati, vīriyaṁ ārabhati, cittaṁ paggaṇhāti, padahati;
vīriyaṁ → viriyaṁ (bjt, th, pts) | idhudāyi → idh udāyi (pts)
คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. สร้างฉันทะ พยายาม ปรารภความเพียร ประคองจิต มุ่งมั่น เพื่อป้องกันบาปอกุศลธรรม ที่ยังไม่เกิดมิให้เกิดขึ้น
uppannānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya chandaṁ janeti, vāyamati, vīriyaṁ ārabhati, cittaṁ paggaṇhāti, padahati;
vīriyaṁ → viriyaṁ (bjt, th, pts)
๒. สร้างฉันทะ พยายาม ปรารภความเพียร ประคองจิต มุ่งมั่น เพื่อละบาปอกุศลธรรมที่เกิดขึ้นแล้ว
anuppannānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ uppādāya chandaṁ janeti, vāyamati, vīriyaṁ ārabhati, cittaṁ paggaṇhāti, padahati;
vīriyaṁ → viriyaṁ (bjt, th, pts)
๓. สร้างฉันทะ พยายาม ปรารภความเพียร ประคองจิต มุ่งมั่น เพื่อทำกุศลธรรมที่ยังไม่เกิดให้เกิดขึ้น
uppannānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṁ janeti, vāyamati, vīriyaṁ ārabhati, cittaṁ paggaṇhāti, padahati.
vīriyaṁ → viriyaṁ (bjt, th, pts)
๔. สร้างฉันทะ พยายาม ปรารภความเพียร ประคองจิต มุ่งมั่น เพื่อ ความดำรงอยู่ ไม่เลือนหาย ภิยโยภาพ ไพบูลย์ เจริญเต็มที่ แห่ง กุศลธรรมที่เกิดขึ้นแล้ว
Tatra ca pana me sāvakā bahū abhiññāvosānapāramippattā viharanti.เพราะเจริญสัมมัปปธาน ๔ ประการนั้นแล สาวกของเราเป็นอันมากจึงได้ บรรลุที่สุดแห่งอภิญญาและอภิญญาบารมีอยู่

Puna caparaṁ, udāyi, akkhātā mayā sāvakānaṁ paṭipadā, yathāpaṭipannā me sāvakā cattāro iddhipāde bhāventi.
caparaṁ → ca paraṁ (pts) | yathāpaṭipannā → yathā paṭipannā (pts)
อีกประการหนึ่ง เราได้บอกข้อปฏิบัติแก่สาวกทั้งหลาย สาวกทั้งหลายของเรา ผู้ปฏิบัติตามเจริญอิทธิบาท ๔ ประการ
Idhudāyi, bhikkhu chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ bhāveti,
idhudāyi → idhūdāyi (bj) | idhudāyi → idh udāyi (pts) | chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ → chandasamādhipadhānasaṁkhārasamannāgataṁ (pts)
คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. เจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วยฉันทสมาธิปธานสังขาร (สมาธิที่เกิดจาก ฉันทะและความเพียรสร้างสรรค์)
vīriyasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ bhāveti,
pe → Bm Si omit pe & read viriyasamādhip- id- bhāveti. (pts note) | vīriyasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ bhāveti → viriyasamādhi (bjt) | vīriyasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ → viriyasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ (th) | vīriyasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ → viriyasamādhi cittasamādhipadhānasaṁkhārasamannāgataṁ (pts)
๒. เจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วยวิริยสมาธิปธานสังขาร(สมาธิที่เกิดจาก วิริยะและความเพียรสร้างสรรค์)
cittasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ bhāveti,
cittasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ bhāveti → cittasamādhi (bjt) | cittasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ bhāveti → vīmaṁsāsamādhipadhānasaṁkhārasamannāgataṁ (pts)
๓. เจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วยจิตตสมาธิปธานสังขาร(สมาธิที่เกิดจาก จิตตะและความเพียรสร้างสรรค์)
vīmaṁsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ bhāveti.๔. เจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วยวิมังสาสมาธิปธานสังขาร(สมาธิที่เกิด จากวิมังสาและความเพียรสร้างสรรค์) Tatra ca pana me sāvakā bahū abhiññāvosānapāramippattā viharanti.
abhiññāvosānapāramippattā → abhiññāvosāna pāramippattā (th)
เพราะเจริญอิทธิบาท ๔ ประการนั้นแล สาวกของเราเป็นอันมากจึงได้บรรลุ ที่สุดแห่งอภิญญาและอภิญญาบารมีอยู่

Puna caparaṁ, udāyi, akkhātā mayā sāvakānaṁ paṭipadā, yathāpaṭipannā me sāvakā pañcindriyāni bhāventi.
caparaṁ → ca paraṁ (pts) | yathāpaṭipannā → yathā paṭipannā (pts) | pañcindriyāni → pañc indriyāni (pts)
อีกประการหนึ่ง เราได้บอกข้อปฏิบัติแก่สาวกทั้งหลาย สาวกทั้งหลายของเรา ผู้ปฏิบัติตามเจริญอินทรีย์ ๕ ประการ
Idhudāyi, bhikkhu saddhindriyaṁ bhāveti upasamagāmiṁ sambodhagāmiṁ;
idhudāyi → idh udāyi (pts)
คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. เจริญสัทธินทรีย์ที่ให้ถึงความสงบ ให้ถึงความตรัสรู้
vīriyindriyaṁ bhāveti …pe…
vīriyindriyaṁ → viriyindriyaṁ (bjt, th, pts)
๒. เจริญวิริยินทรีย์ ฯลฯ
satindriyaṁ bhāveti …๓. เจริญสตินทรีย์ ฯลฯ samādhindriyaṁ bhāveti …๔. เจริญสมาธินทรีย์ ฯลฯ paññindriyaṁ bhāveti upasamagāmiṁ sambodhagāmiṁ.
bhāveti → Sk omits paññ- bh-. (pts note)
๕. เจริญปัญญินทรีย์ที่จะให้ถึงความสงบ ให้ถึงความตรัสรู้
Tatra ca pana me sāvakā bahū abhiññāvosānapāramippattā viharanti.
abhiññāvosānapāramippattā → abhiññāvosāna pāramippattā (th)
เพราะเจริญอินทรีย์ ๕ ประการนั้นแล สาวกของเราเป็นอันมากจึงได้บรรลุ ที่สุดแห่งอภิญญาและอภิญญาบารมีอยู่

Puna caparaṁ, udāyi, akkhātā mayā sāvakānaṁ paṭipadā, yathāpaṭipannā me sāvakā pañca balāni bhāventi.
pañca balāni → pañcabalāni (bjt) | sāvakānaṁ → sāvakā (th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | yathāpaṭipannā → yathā paṭipannā (pts)
อีกประการหนึ่ง เราได้บอกข้อปฏิบัติแก่สาวกทั้งหลาย สาวกทั้งหลายของเรา ผู้ปฏิบัติตามเจริญพละ(ธรรมอันเป็นกำลัง) ๕ ประการ
Idhudāyi, bhikkhu saddhābalaṁ bhāveti upasamagāmiṁ sambodhagāmiṁ;
Idh → So Sk Si always: Bm idhūd- always. (pts note) | idhudāyi → idh udāyi (pts)
คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. เจริญสัทธาพละที่ให้ถึงความสงบ ให้ถึงความตรัสรู้
vīriyabalaṁ bhāveti …pe…
vīriyabalaṁ → viriyabalaṁ (bjt, th, pts)
๒. เจริญวิริยพละ ฯลฯ
satibalaṁ bhāveti …๓. เจริญสติพละ ฯลฯ samādhibalaṁ bhāveti …๔. เจริญสมาธิพละ ฯลฯ paññābalaṁ bhāveti upasamagāmiṁ sambodhagāmiṁ.
sambodhagāmiṁ → sambodhagamiṁ (pts)
๕. เจริญปัญญาพละ ที่จะให้ถึงความสงบ ให้ถึงความตรัสรู้
Tatra ca pana me sāvakā bahū abhiññāvosānapāramippattā viharanti.
abhiññāvosānapāramippattā → abhiññāvosāna pāramippattā (th)
เพราะเจริญพละ ๕ ประการนั้นแล สาวกของเราเป็นอันมากจึงได้บรรลุที่สุด แห่งอภิญญาและอภิญญาบารมีอยู่

Puna caparaṁ, udāyi, akkhātā mayā sāvakānaṁ paṭipadā, yathāpaṭipannā me sāvakā sattabojjhaṅge bhāventi.
sattabojjhaṅge → satta bojjhaṅge (th, pts) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | yathāpaṭipannā → yathā paṭipannā (pts)
อีกประการหนึ่ง เราได้บอกข้อปฏิบัติแก่สาวกทั้งหลาย สาวกทั้งหลายของเรา ผู้ปฏิบัติตามเจริญโพชฌงค์(องค์ธรรมแห่งการตรัสรู้) ๗ ประการ
Idhudāyi, bhikkhu satisambojjhaṅgaṁ bhāveti vivekanissitaṁ virāganissitaṁ nirodhanissitaṁ vossaggapariṇāmiṁ;
idhudāyi → idh udāyi (pts)
คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. เจริญสติสัมโพชฌงค์ อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อม ไปในโวสสัคคะ (ความสละ)
dhammavicayasambojjhaṅgaṁ bhāveti …pe…๒. เจริญธัมมวิจยสัมโพชฌงค์ ฯลฯ vīriyasambojjhaṅgaṁ bhāveti …
vīriyasambojjhaṅgaṁ → viriyasambojjhaṅgaṁ (bjt, th, pts)
๓. เจริญวิริยสัมโพชฌงค์ ฯลฯ
pītisambojjhaṅgaṁ bhāveti …๔. เจริญปีติสัมโพชฌงค์ ฯลฯ passaddhisambojjhaṅgaṁ bhāveti …๕. เจริญปัสสัทธิสัมโพชฌงค์ ฯลฯ samādhisambojjhaṅgaṁ bhāveti …๖. เจริญสมาธิสัมโพชฌงค์ ฯลฯ upekkhāsambojjhaṅgaṁ bhāveti vivekanissitaṁ virāganissitaṁ nirodhanissitaṁ vossaggapariṇāmiṁ.
nirodhanissitaṁ → Sk virāganin-. (pts note) | upekkhāsambojjhaṅgaṁ → upekhāsambojjhaṅgaṁ (pts)
๗. เจริญอุเบกขาสัมโพชฌงค์ อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปในโวสสัคคะ (ความสละ)
Tatra ca pana me sāvakā bahū abhiññāvosānapāramippattā viharanti.
abhiññāvosānapāramippattā → abhiññāvosāna pāramippattā (th)
เพราะเจริญโพชฌงค์ ๗ ประการนั้นแล สาวกของเราเป็นอันมากจึงได้บรรลุ ที่สุดแห่งอภิญญาและอภิญญาบารมีอยู่

Puna caparaṁ, udāyi, akkhātā mayā sāvakānaṁ paṭipadā, yathāpaṭipannā me sāvakā ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ bhāventi.
caparaṁ → ca paraṁ (pts) | yathāpaṭipannā → yathā paṭipannā (pts)
อีกประการหนึ่ง เราได้บอกข้อปฏิบัติแก่สาวกทั้งหลาย สาวกทั้งหลายของเรา ผู้ปฏิบัติตามเจริญอริยมรรคมีองค์ ๘
Idhudāyi, bhikkhu sammādiṭṭhiṁ bhāveti, sammāsaṅkappaṁ bhāveti, sammāvācaṁ bhāveti, sammākammantaṁ bhāveti, sammāājīvaṁ bhāveti, sammāvāyāmaṁ bhāveti, sammāsatiṁ bhāveti, sammāsamādhiṁ bhāveti.
idhudāyi → idh udāyi (pts) | sammāsaṅkappaṁ → sammāsaṁkappaṁ (pts)
คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. เจริญสัมมาทิฏฐิ ๒. เจริญสัมมาสังกัปปะ ๓. เจริญสัมมาวาจา ๔. เจริญสัมมากัมมันตะ ๕. เจริญสัมมาอาชีวะ ๖. เจริญสัมมาวายามะ ๗. เจริญสัมมาสติ ๘. เจริญสัมมาสมาธิ
Tatra ca pana me sāvakā bahū abhiññāvosānapāramippattā viharanti.
abhiññāvosānapāramippattā → abhiññavosānapāramippattā (pts) | abhiññāvosānapāramippattā → abhiññāvosāna pāramippattā (th)
เพราะเจริญอริยมรรคมีองค์ ๘ นั้นแล สาวกของเราเป็นอันมากจึงได้บรรลุ ที่สุดแห่งอภิญญาและอภิญญาบารมีอยู่

Puna caparaṁ, udāyi, akkhātā mayā sāvakānaṁ paṭipadā, yathāpaṭipannā me sāvakā aṭṭha vimokkhe bhāventi.
vimokhe → Bm Si vimokkh- throughout. (pts note) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | yathāpaṭipannā → yathā paṭipannā (pts)
อีกประการหนึ่ง เราได้บอกข้อปฏิบัติแก่สาวกทั้งหลาย สาวกทั้งหลาย ของเราผู้ปฏิบัติตาม เจริญวิโมกข์(ธรรมเครื่องหลุดพ้น) ๘ ประการ คือ

Rūpī rūpāni passati,๑. สาวกผู้มีรูปเห็นรูปทั้งหลาย ayaṁ paṭhamo vimokkho;
vimokkho → vimokho (pts)
นี้เป็นวิโมกข์ประการที่ ๑

ajjhattaṁ arūpasaññī bahiddhā rūpāni passati,๒. สาวกผู้มีอรูปสัญญาภายในเห็นรูปทั้งหลายภายนอก ayaṁ dutiyo vimokkho;
vimokkho → vimokho (pts)
นี้เป็นวิโมกข์ ประการที่ ๒

subhanteva adhimutto hoti,
subhanteva → subhan t eva (pts)
๓. สาวกน้อมใจไปว่า ‘งาม’
ayaṁ tatiyo vimokkho;
vimokkho → vimokho (pts)
นี้เป็นวิโมกข์ประการที่ ๓

sabbaso rūpasaññānaṁ samatikkamā paṭighasaññānaṁ atthaṅgamā nānattasaññānaṁ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṁ upasampajja viharati,
samatikkamā → samatikkamma (bj) | rūpasaññānaṁ → rūpasaññāṇaṁ (sya-all) | atthaṅgamā nānattasaññānaṁ → aṭṭhaṅgamā nānattasaññāṇaṁ (sya-all) | atthaṅgamā → atthagamā (pts) | atthaṅgamā → atthagamā (bj: sīmu8) | rūpasaññānaṁ → Si -āṇaṁ throughout. (pts note) | atthagamā → Bm atthaṅgamā; Si aṭṭhaṅgamā. (pts note) | ākāsoti → ākāso ti (pts)
๔. สาวกบรรลุอากาสานัญจายตนฌานโดยกำหนดว่า ‘อากาศหาที่สุด มิได้’ อยู่ เพราะล่วงรูปสัญญา ดับปฏิฆสัญญา ไม่กำหนดนานัตตสัญญาโดยประการทั้งปวง
ayaṁ catuttho vimokkho;
vimokkho → vimokho (pts)
นี้เป็นวิโมกข์ประการที่ ๔

sabbaso ākāsānañcāyatanaṁ samatikkamma ‘anantaṁ viññāṇan’ti viññāṇañcāyatanaṁ upasampajja viharati,
anantaṁ viññāṇanti → anantam viññāṇan ti (pts)
๕. สาวกล่วงอากาสานัญจายตนฌานโดยประการทั้งปวง บรรลุ วิญญาณัญจายตนฌานอยู่โดยกำหนดว่า ‘วิญญาณหาที่สุดมิได้’ อยู่
ayaṁ pañcamo vimokkho;
vimokkho → vimokho (pts)
นี้เป็นวิโมกข์ประการที่ ๕

sabbaso viññāṇañcāyatanaṁ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṁ upasampajja viharati,
natthi → na tthi (pts)
๖. สาวกล่วงอากิญจัญญายตนฌานโดยประการทั้งปวง บรรลุ อากิญจัญญายตนฌานโดยกำหนดว่า ‘ไม่มีอะไร’ อยู่
ayaṁ chaṭṭho vimokkho;
vimokkho → vimokho (pts)
นี้เป็นวิโมกข์ ประการที่ ๖

sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṁ upasampajja viharati,๗. สาวกล่วงอากิญจัญญายตนฌานโดยประการทั้งปวง บรรลุ เนวสัญญานาสัญญายตนฌานอยู่ ayaṁ sattamo vimokkho;
vimokkho → vimokho (pts)
นี้เป็นวิโมกข์ประการที่ ๗

sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṁ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṁ upasampajja viharati,๘. สาวกล่วงเนวสัญญานาสัญญายตนฌานโดยประการทั้งปวง บรรลุ สัญญาเวทยิตนิโรธอยู่ ayaṁ aṭṭhamo vimokkho.
vimokkho → vimokho (pts)
นี้เป็นวิโมกข์ประการที่ ๘

Tatra ca pana me sāvakā bahū abhiññāvosānapāramippattā viharanti.เพราะเจริญวิโมกข์ ๘ ประการนั้นแล สาวกของเราเป็นอันมากจึงได้บรรลุที่สุด แห่งอภิญญาและอภิญญาบารมีอยู่

Puna caparaṁ, udāyi, akkhātā mayā sāvakānaṁ paṭipadā, yathāpaṭipannā me sāvakā aṭṭha abhibhāyatanāni bhāventi.
yathāpaṭipannā → yathā paṭipannā (bjt, pts) | caparaṁ → ca paraṁ (pts)
อีกประการหนึ่ง เราได้บอกข้อปฏิบัติแก่สาวกทั้งหลาย สาวกทั้งหลาย ของเราผู้ปฏิบัติตาม เจริญอภิภายตนะ ๘ ประการ คือ

Ajjhattaṁ rūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati parittāni suvaṇṇadubbaṇṇāni.๑. สาวกผู้หนึ่งมีรูปสัญญาภายใน เห็นรูปทั้งหลายภายนอกขนาดเล็ก มีสีสันดีหรือไม่ดี ครอบงำรูปเหล่านั้นได้ ‘Tāni abhibhuyya jānāmi, passāmī’ti evaṁ saññī hoti.
abhibhuyya → So Skt Kt Si Bu; Bm abhibhūyya. (pts note) | evaṁ saññī → evaṁsaññī (bjt, th, pts)
มีสัญญาอย่างนี้ว่า ‘เรารู้ เราเห็น’
Idaṁ paṭhamaṁ abhibhāyatanaṁ.นี้เป็นอภิภายตนะประการที่ ๑

Ajjhattaṁ rūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇāni.๒. สาวกผู้หนึ่งมีรูปสัญญาภายใน เห็นรูปทั้งหลายภายนอกขนาดใหญ่ มีสีสันดีหรือไม่ดี ครอบงำรูปเหล่านั้นได้ ‘Tāni abhibhuyya jānāmi, passāmī’ti evaṁ saññī hoti.
evaṁ saññī → evaṁsaññī (bjt, th, pts)
มีสัญญาอย่างนี้ว่า ‘เรารู้ เราเห็น’
Idaṁ dutiyaṁ abhibhāyatanaṁ.นี้เป็นอภิภายตนะประการที่ ๒

Ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati parittāni suvaṇṇadubbaṇṇāni.
suvaṇṇadubbaṇṇāni → suvaṇṇa dubbaṇṇāni (th)
๓. สาวกผู้หนึ่งมีอรูปสัญญาภายใน เห็นรูปทั้งหลายภายนอกขนาดเล็ก มีสีสันดีหรือไม่ดี ครอบงำรูปเหล่านั้นได้
‘Tāni abhibhuyya jānāmi, passāmī’ti evaṁ saññī hoti.
evaṁ saññī → evaṁsaññī (bjt, th, pts)
มีสัญญาอย่างนี้ว่า ‘เรารู้ เราเห็น’
Idaṁ tatiyaṁ abhibhāyatanaṁ.นี้เป็นอภิภายตนะประการที่ ๓

Ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇāni.
suvaṇṇadubbaṇṇāni → (sya-all)
๔. สาวกผู้หนึ่งมีอรูปสัญญาภายใน เห็นรูปทั้งหลายภายนอกขนาดใหญ่ มีสีสันดีหรือไม่ดี ครอบงำรูปเหล่านั้นได้
‘Tāni abhibhuyya jānāmi, passāmī’ti evaṁ saññī hoti.
evaṁ saññī → evaṁsaññī (bjt, th, pts)
มีสัญญาอย่างนี้ว่า ‘เรารู้ เราเห็น’
Idaṁ catutthaṁ abhibhāyatanaṁ.นี้เป็นอภิภายตนะประการที่ ๔

Ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati nīlāni nīlavaṇṇāni nīlanidassanāni nīlanibhāsāni.
nīlāni → So Sk Si Bu; Bm throughout. (pts note)
๕. สาวกผู้หนึ่งมีอรูปสัญญาภายใน เห็นรูปทั้งหลายภายนอกที่เขียว มีสีเขียว เปรียบด้วยของเขียว มีสีเขียวเข้ม
Seyyathāpi nāma umāpupphaṁ nīlaṁ nīlavaṇṇaṁ nīlanidassanaṁ nīlanibhāsaṁ, seyyathā vā pana taṁ vatthaṁ bārāṇaseyyakaṁ ubhatobhāgavimaṭṭhaṁ nīlaṁ nīlavaṇṇaṁ nīlanidassanaṁ nīlanibhāsaṁ;
seyyathā → seyyathāpi (bj, cck, sya-all, pts) | umāpupphaṁ nīlaṁ → ummārapupphaṁ (sya-all) | ubhatobhāgavimaṭṭhaṁ → ubhatobhāgavimatthaṁ (sya-all) | nīlanidassanaṁ → nīladassanaṁ (pts) | ubhatobhāgavimaṭṭhaṁ → ubhatobhāgavimaddhaṁ (bj: PTS) | nīlanibhāsaṁ → nīlanidassanaṁ nīlabhāsaṁ (bj: PTS) | ummāpupphaṁ → Si ummārap-. (pts note)
ดอกผักตบที่เขียว มีสี เขียว เปรียบด้วยของเขียว มีสีเขียวเข้ม หรือผ้าเมืองพาราณสีอัน มีเนื้อละเอียดทั้ง ๒ ด้าน ที่เขียว มีสีเขียว เปรียบด้วยของเขียว มีสีเขียวเข้ม แม้ฉันใด
evameva ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati nīlāni nīlavaṇṇāni nīlanidassanāni nīlanibhāsāni.
evameva → evamevaṁ (bjt, pts)
สาวกผู้หนึ่งมีอรูปสัญญาภายใน ก็ฉันนั้น เหมือนกัน เห็นรูปทั้งหลายภายนอกที่เขียว มีสีเขียว เปรียบด้วย ของเขียว มีสีเขียวเข้ม ครอบงำรูปเหล่านั้นได้
‘Tāni abhibhuyya jānāmi, passāmī’ti evaṁ saññī hoti.
tāni → tani (pts) | evaṁ saññī → evaṁsaññī (bjt, th, pts)
มีสัญญาอย่างนี้ว่า ‘เรารู้ เราเห็น’
Idaṁ pañcamaṁ abhibhāyatanaṁ.นี้เป็นอภิภายตนะประการที่ ๕

Ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati pītāni pītavaṇṇāni pītanidassanāni pītanibhāsāni.
pītāni → So Skt Si Bu; Bm i throughout. (pts note)
๖. สาวกผู้หนึ่งมีอรูปสัญญาภายใน เห็นรูปทั้งหลายภายนอกที่เหลือง มีสีเหลือง เปรียบด้วยของเหลือง มีสีเหลืองเข้ม
Seyyathāpi nāma kaṇikārapupphaṁ pītaṁ pītavaṇṇaṁ pītanidassanaṁ pītanibhāsaṁ, seyyathā vā pana taṁ vatthaṁ bārāṇaseyyakaṁ ubhatobhāgavimaṭṭhaṁ pītaṁ pītavaṇṇaṁ pītanidassanaṁ pītanibhāsaṁ;
seyyathā → seyyathāpi (bj, cck, sya-all, pts) | kaṇikārapupphaṁ pītaṁ → kaṇṇikārapupphaṁ (sya-all) | ubhatobhāgavimaṭṭhaṁ → ubhatobhāgavimatthaṁ (sya-all) | kaṇikārapupphaṁ → kaṇṇikārapupphaṁ (pts) | pītavaṇṇaṁ → (pts)
ดอกกรรณิการ์ที่ เหลือง มีสีเหลือง เปรียบด้วยของเหลือง มีสีเหลืองเข้ม หรือผ้า เมืองพาราณสีอันมีเนื้อละเอียดทั้ง ๒ ด้าน ที่เหลือง มีสีเหลือง เปรียบด้วยของเหลือง มีสีเหลืองเข้ม แม้ฉันใด
evameva ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati pītāni pītavaṇṇāni pītanidassanāni pītanibhāsāni.
evameva → evamevaṁ (bjt, pts)
สาวกผู้หนึ่งมี อรูปสัญญาภายใน ก็ฉันนั้นเหมือนกัน เห็นรูปทั้งหลายภายนอกที่ เหลือง มีสีเหลือง เปรียบด้วยของเหลือง มีสีเหลืองเข้ม ครอบงำ รูปเหล่านั้นได้
‘Tāni abhibhuyya jānāmi, passāmī’ti evaṁ saññī hoti.
evaṁ saññī → evaṁsaññī (bjt, th, pts)
มีสัญญาอย่างนี้ว่า ‘เรารู้ เราเห็น’
Idaṁ chaṭṭhaṁ abhibhāyatanaṁ.นี้เป็นอภิภายตนะ ประการที่ ๖

Ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati lohitakāni lohitakavaṇṇāni lohitakanidassanāni lohitakanibhāsāni.๗. สาวกผู้หนึ่งมีอรูปสัญญาภายใน เห็นรูปทั้งหลายภายนอกที่แดง มีสี แดง เปรียบด้วยของแดง มีสีแดงเข้ม Seyyathāpi nāma bandhujīvakapupphaṁ lohitakaṁ lohitakavaṇṇaṁ lohitakanidassanaṁ lohitakanibhāsaṁ, seyyathā vā pana taṁ vatthaṁ bārāṇaseyyakaṁ ubhatobhāgavimaṭṭhaṁ lohitakaṁ lohitakavaṇṇaṁ lohitakanidassanaṁ lohitakanibhāsaṁ;
seyyathā → seyyathāpi (bj, cck, sya-all, pts) | ubhatobhāgavimaṭṭhaṁ → ubhatobhāgavimatthaṁ (sya-all)
ดอกชบาที่แดง มีสีแดง เปรียบด้วยของแดง และมีสีแดงเข้ม หรือผ้าเมืองพาราณสีอันมีเนื้อ ละเอียดทั้ง ๒ ด้าน ที่แดง มีสีแดง เปรียบด้วยของแดง มีสีแดงเข้ม แม้ฉันใด
evameva ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati lohitakāni lohitakavaṇṇāni lohitakanidassanāni lohitakanibhāsāni.
evameva → evamevaṁ (bjt, pts) | lohitakanidassanāni lohitakanibhāsāni → lohitakanidassanānilohitakanibhāsāni (pts)
สาวกผู้หนึ่งมีอรูปสัญญาภายใน ก็ฉันนั้นเหมือนกัน เห็นรูป ทั้งหลายภายนอกที่แดง มีสีแดง เปรียบด้วยของแดง มีสีแดงเข้ม ครอบงำรูปเหล่านั้นได้
‘Tāni abhibhuyya jānāmi, passāmī’ti evaṁ saññī hoti.
evaṁ saññī → evaṁsaññī (bjt, th, pts)
มีสัญญาอย่างนี้ว่า ‘เรารู้ เราเห็น’
Idaṁ sattamaṁ abhibhāyatanaṁ.นี้เป็น อภิภายตนะประการที่ ๗

Ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati odātāni odātavaṇṇāni odātanidassanāni odātanibhāsāni.๘. สาวกผู้หนึ่งมีอรูปสัญญาภายใน เห็นรูปทั้งหลายภายนอกสีขาว มีสีขาว เปรียบด้วยของขาว มีสีขาวเข้ม Seyyathāpi nāma osadhitārakā odātā odātavaṇṇā odātanidassanā odātanibhāsā, seyyathā vā pana taṁ vatthaṁ bārāṇaseyyakaṁ ubhatobhāgavimaṭṭhaṁ odātaṁ odātavaṇṇaṁ odātanidassanaṁ odātanibhāsaṁ;
osadhitārakā → osadhītārakā (bj) | seyyathā → seyyathāpi (bj, cck, sya-all, pts) | ubhatobhāgavimaṭṭhaṁ → ubhatobhāgavimatthaṁ (sya-all) | odātavaṇṇaṁ → odātavaṇṇam (pts)
ดาวประกายพรึกที่ขาว มีสีขาว เปรียบด้วยของขาว และมีสีขาวเข้ม หรือผ้าเมืองพาราณสี อันมีเนื้อละเอียดทั้ง ๒ ด้าน ที่ขาว มีสีขาว เปรียบด้วยของขาว มีสีขาวเข้ม แม้ฉันใด
evameva ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati odātāni odātavaṇṇāni odātanidassanāni odātanibhāsāni.
evameva → evamevaṁ (bjt, pts)
สาวกผู้หนึ่งมีอรูปสัญญาภายใน ก็ฉันนั้น เหมือนกัน เห็นรูปทั้งหลายภายนอกที่ขาว มีสีขาว เปรียบด้วย ของขาว มีสีขาวเข้ม ครอบงำรูปเหล่านั้นได้
‘Tāni abhibhuyya jānāmi, passāmī’ti evaṁsaññī hoti.มีสัญญาอย่างนี้ว่า ‘เรารู้ เราเห็น’ Idaṁ aṭṭhamaṁ abhibhāyatanaṁ.นี้เป็นอภิภายตนะประการที่ ๘

Tatra ca pana me sāvakā bahū abhiññāvosānapāramippattā viharanti.
abhiññāvosānapāramippattā → abhiññāvosāna pāramippattā (th)
เพราะเจริญอภิภายตนะ ๘ ประการนั้นแล สาวกของเราเป็นอันมากจึงได้ บรรลุที่สุดแห่งอภิญญาและอภิญญาบารมี อยู่

Puna caparaṁ, udāyi, akkhātā mayā sāvakānaṁ paṭipadā, yathāpaṭipannā me sāvakā dasa kasiṇāyatanāni bhāventi.
yathāpaṭipannā → yathā paṭipannā (bjt, pts) | dasa kasiṇāyatanāni → dasakasiṇāyatanāni (bjt) | caparaṁ → ca paraṁ (pts)
อีกประการหนึ่ง เราได้บอกข้อปฏิบัติแก่สาวกทั้งหลาย สาวก ทั้งหลายของเราผู้ปฏิบัติตามเจริญกสิณายตนะ (บ่อเกิดแห่งธรรมที่มีกสิณเป็นอารมณ์) ๑๐ ประการ คือ

Pathavīkasiṇameko sañjānāti uddhamadho tiriyaṁ advayaṁ appamāṇaṁ;
pathavīkasiṇameko → paṭhavīkasiṇameko (bj, sya-all, pts) | advayaṁ → anvayaṁ (sya-all) | advayaṁ → So Skt Bu; Bm uddhamadho t- adv-; Si uddhamadho t- anvayaṁ. (pts note) | uddhamadho → uddhaṁ adho (bjt, pts) | pathavīkasiṇameko → paṭhavīkasiṇam eko (pts)
๑. สาวกผู้หนึ่งย่อมรู้ชัดปฐวีกสิณ(กสิณคือดิน) เบื้องบน เบื้องต่ำ เบื้องขวาง ไม่มีสอง ไม่มีประมาณ

āpokasiṇameko sañjānāti …pe…
āpokasiṇameko → āpokasiṇam eko (pts)
๒. สาวกผู้หนึ่งย่อมรู้ชัดอาโปกสิณ(กสิณคือน้ำ) ฯลฯ
tejokasiṇameko sañjānāti …
tejokasiṇameko → tejokasiṇaṁ eko (pts)
๓. สาวกผู้หนึ่งย่อมรู้ชัดเตโชกสิณ(กสิณคือไฟ) ฯลฯ
vāyokasiṇameko sañjānāti …
vāyokasiṇameko → vāyokasiṇam eko (pts)
๔. สาวกผู้หนึ่งย่อมรู้ชัดวาโยกสิณ(กสิณคือลม) ฯลฯ
nīlakasiṇameko sañjānāti …
nīlakasiṇameko → nīlakasiṇam eko (pts)
๕. สาวกผู้หนึ่งย่อมรู้ชัดนีลกสิณ(กสิณคือสีเขียว) ฯลฯ
pītakasiṇameko sañjānāti …
pītakasiṇameko → pītakasiṇam eko (pts)
๖. สาวกผู้หนึ่งย่อมรู้ชัดปีตกสิณ(กสิณคือสีเหลือง) ฯลฯ
lohitakasiṇameko sañjānāti …
lohitakasiṇameko → lohitakasiṇam eko (pts)
๗. สาวกผู้หนึ่งย่อมรู้ชัดโลหิตกสิณ(กสิณคือสีแดง) ฯลฯ
odātakasiṇameko sañjānāti …
odātakasiṇameko → odātakasiṇam eko (pts)
๘. สาวกผู้หนึ่งย่อมรู้ชัดโอทาตกสิณ(กสิณคือสีขาว) ฯลฯ
ākāsakasiṇameko sañjānāti …
ākāsakasiṇameko → ākāsakasiṇam eko (pts)
๙. สาวกผู้หนึ่งย่อมรู้ชัดอากาสกสิณ(กสิณคือที่ว่างเปล่า) ฯลฯ
viññāṇakasiṇameko sañjānāti uddhamadho tiriyaṁ advayaṁ appamāṇaṁ.
advayaṁ → anvayaṁ (sya-all) | uddhamadho → uddhaṁ adho (bjt, pts) | viññāṇakasiṇameko → viññāṇakasiṇam eko (pts)
๑๐. สาวกผู้หนึ่งย่อมรู้ชัดวิญญาณกสิณ(กสิณคือวิญญาณ) เบื้องบน เบื้องต่ำ เบื้องขวาง ไม่มีสอง ไม่มีประมาณ

Tatra ca pana me sāvakā bahū abhiññāvosānapāramippattā viharanti.
abhiññāvosānapāramippattā → abhiññāvosāna pāramippattā (th)
เพราะเจริญกสิณายตนะ ๑๐ ประการนั้นเแล สาวกของเราเป็นอันมากจึงได้ บรรลุที่สุดแห่งอภิญญาและอภิญญาบารมีอยู่

Puna caparaṁ, udāyi, akkhātā mayā sāvakānaṁ paṭipadā, yathāpaṭipannā me sāvakā cattāri jhānāni bhāventi.
cattāri jhānāni → cattāro jhāne (pts) | jhāne → So Skt; Bm Si cattāri jhānāni. (pts note) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | yathāpaṭipannā → yathā paṭipannā (pts)
อีกประการหนึ่ง เราได้บอกข้อปฏิบัติแก่สาวกทั้งหลาย สาวกทั้งหลาย ของเราผู้ปฏิบัติตาม เจริญฌาน ๔ ประการ

Idhudāyi, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
paṭhamaṁ jhānaṁ → paṭhamajjhānaṁ (pts) | jhānaṁ → paṭhamajjhānaṁ (bj: sīmu8, PTS) | idhudāyi → idh udāyi (pts) | vivicceva → eva (pts)
คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. สงัดจากกามและอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว บรรลุปฐมฌาน ที่มีวิตก วิจาร ปีติและสุขอันเกิดจากวิเวกอยู่
So imameva kāyaṁ vivekajena pītisukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa vivekajena pītisukhena apphuṭaṁ hoti.
abhisandeti parisandeti → abhisanneti parisanneti (sya-all) | apphuṭaṁ → apphutaṁ (sya-all) | parisandeti → abhisanneti, parisanneti (bj: syā) | apphuṭaṁ → apaphutaṁ (bj: sīmu8, syā, PTS) | abhisanneti → catūsu ṭhānesu abhisandeti (sya-all: sī.) | parisanneti → parisandetīti pāṭho dissati (sya-all note) | abhisandeti → Bm Si abhisanneti here, & parisanneti & sanneyya infra. Si notes the fact that Sinhalese read abhisandeti, & that parisandeti is a var. lect. Cf. I. 276 & I Dīgha p. 74. (pts note) | apphutaṁ → So Skt Si; Bm apphuṭaṁ. (pts note) | imameva → imam eva (pts) | pītisukhena apphuṭaṁ → pītisukkhena apphutaṁ (pts)
เธอทำกายนี้ให้ชุ่มชื่น อิ่มเอิบ ด้วยปีติและสุขอันเกิดจากวิเวกรู้สึกซาบซ่านอยู่ ไม่มีส่วนไหนของ ร่างกายที่ปีติและสุขอันเกิดจากวิเวกจะไม่ถูกต้อง
Seyyathāpi, udāyi, dakkho nhāpako vā nhāpakantevāsī vā kaṁsathāle nhānīyacuṇṇāni ākiritvā udakena paripphosakaṁ paripphosakaṁ sanneyya, sāyaṁ nhānīyapiṇḍi snehānugatā snehaparetā santarabāhirā phuṭā snehena na ca pagghariṇī;
sāyaṁ nhānīyapiṇḍi → sāssa nahānīyapiṇḍī (bj, km); sāssa ṇhāniyapiṇḍi (sya-all); sāssa nahāniyapiṇḍī (pts1ed) | nhānīyacuṇṇāni → nahānīyacuṇṇāni (bj, cck); nhāniyacuṇṇāni (sya1ed, sya2ed); nahāniyacuṇṇāni (pts1ed) | nhāpako → nahāpako (bj, cck, pts1ed) | nhāpakantevāsī → nahāpakantevāsī (bj) | sanneyya sāyaṁ nhānīyapiṇḍi → sandeyya sāssa nahānīyapiṇḍi (bj) | phuṭā → phuṭhā (bj, sya-all) | pagghariṇī → paggharaṇī (bj); paggharinī (sya-all) | snehaparetā → snehapareto (cck) | nhānīyacuṇṇāni ākiritvā → nhāniyacuṇṇāni ākīritvā (sya-all) | paripphosakaṁ → (sya-all) | sāyaṁ nhānīyapiṇḍi snehānugatā snehaparetā → sāssa nhāniyapiṇḍi snehānuggatā snehāparetā (sya-all) | nahāpako → nhāpako (bj: machasaṁ) | paripphosakaṁ → paripphosakaṁ (syā (ekaṁ padaṁ)) (bj note) | sandeyya → abhisanneyya (bj: syā) | nahānīyapiṇḍi → sāyaṁ, nhānīyapiṇḍi (bj: machasaṁ) | snehaparetā → subhānugatā subhaparetā (bj: sīmu8) | santarabāhirā → samanantarabāhirā (bj: sīmu8) | phuṭhā → puṭṭhā (bj: syā) | paggharaṇī → subhena ca pagagharati (bj: sīmu8); na ca pagagharinī (bj: PTS, syā); na ca pagaghariṇī (bj: machasaṁ) | nhāpako → nahāpako (cck: sī. pī.) | nhānīyacuṇṇāni → nahānīyacuṇṇāni (cck: sī. pī.) | nhānīyapiṇḍi → sāssa nahānīyapiṇḍī (cck: sī. syā. kaṁ.) | snehānuggatā → subhānugatā. * yu. ubbhidodakoti dissati (sya-all: sī.) | nahāpako → Bm nhap- throughout, as Si twice out of four times. (pts note) | paripphosakaṁ → Bm here reads paripphāsakam &, like Si, does not repeat the word. (pts note) | sandeyya → Bm Si sanneyya. (pts note) | ssa → So Sk Si; Bm sāyaṁ. (pts note) | nahāniyapiṇḍī → Bm Si -piṇḍi. (pts note) | santarabāhirā → Bm snehanugatā snehaparetā samantarabāhirā; Si sendānugatā sendāpareta santarabāhirā, -- with note that the Sinh. reading is subhānugatā for the first word; Skt subhānugata subhaparetā samanantarabahirā. Bu has no note. (pts note) | phutā → Skt Bm puṭṭhā; Si puṭṭhā. (pts note) | snehena → So Bm; Sk subhena; Si sendena. (pts note) | paggharinī → So MSS. (pts note) | phuṭā → phuṭṭhā (th) | sanneyya sāyaṁ nhānīyapiṇḍi snehānugatā → sandeyya sā ssa nahāniyapiṇḍī snehanugatā (pts)
พนักงานสรงสนาน หรือลูกมือพนักงานสรงสนานผู้ชำนาญ เทผงถูตัวลงในภาชนะสัมฤทธิ์ แล้วเอาน้ำประพรมให้ติดเป็นก้อน พอตกเย็นก้อนถูตัวที่ยางซึมไปจับ ก็ติดกันหมด ไม่กระจายออก แม้ฉันใด
evameva kho, udāyi, bhikkhu imameva kāyaṁ vivekajena pītisukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa vivekajena pītisukhena apphuṭaṁ hoti.
abhisandeti parisandeti → abhisanneti parisanneti (sya-all) | apphuṭaṁ → apphutaṁ (sya-all) | apphuṭaṁ → apaphutaṁ (bj: sīmu8, syā, PTS) | apphutaṁ → Bm here apphutaṁ. (pts note) | evameva → evam eva (pts) | imameva → imam eva (pts)
ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน ทำกายนี้ให้ชุ่มชื่น เอิบอิ่ม ด้วยปีติและสุขอันเกิดจากวิเวก รู้สึก ซาบซ่านอยู่ ไม่มีส่วนไหนของร่างกายที่ปีติและสุขอันเกิดจากวิเวก จะไม่ถูกต้อง

Puna caparaṁ, udāyi, bhikkhu vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ …pe… dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
ajjhattaṁ sampasādanaṁ → (bj, sya-all) | vūpasamā → Bm adds ajjhattaṁ sampasādanaṁ (pts note) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | ajjhattaṁ sampasādanaṁ dutiyaṁ jhānaṁ → pe-dutiyajjhānaṁ (pts)
๒. เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป ภิกษุบรรลุทุติยฌาน ฯลฯ อยู่
So imameva kāyaṁ samādhijena pītisukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa samādhijena pītisukhena apphuṭaṁ hoti.
abhisandeti parisandeti → abhisanneti parisanneti (sya-all) | apphuṭaṁ → apphutaṁ (sya-all, pts) | imameva → imam eva (pts)
เธอ ทำกายนี้ให้ชุ่มชื่น เอิบอิ่ม ด้วยปีติและสุขอันเกิดจากสมาธิรู้สึก ซาบซ่านอยู่ ไม่มีส่วนไหนของร่างกายที่ปีติและสุขอันเกิดจากสมาธิ จะไม่ถูกต้อง
Seyyathāpi, udāyi, udakarahado gambhīro ubbhidodako. Tassa nevassa puratthimāya disāya udakassa āyamukhaṁ, na pacchimāya disāya udakassa āyamukhaṁ, na uttarāya disāya udakassa āyamukhaṁ, na dakkhiṇāya disāya udakassa āyamukhaṁ, devo ca na kālena kālaṁ sammā dhāraṁ anuppaveccheyya;
ubbhidodako → ubbhitodako (sya-all, km, mr) | gambhīro → (bj, pts) | udakassa āyamukhaṁ → udakassāyamukhaṁ (bj, sya-all) | na → (sya-all) | udakarahado → gambhiro udakarahado (bj: machasaṁ, syā) | ubbhidodako → ubbhitodako (bj: syā) | ubbhidodako → ubbhitodako (cck: syā. kaṁ. ka.) | udakarahado → Bm Si add gambhīro. (pts note) | ubbhidodako → MSS ubbhitodako. Cf. 1 Sum. Vil. 218. (pts note) | anuppaveccheyya → Bm Si nānu-, omitting foregoing na. (pts note) | sammā dhāraṁ → sammādhāraṁ (th, pts) | nevassa → n ev assa (pts) | udakassa → udakass (pts)
ห้วงน้ำลึก เป็นวังวน ไม่มีทางที่กระแสน้ำจะไหล เข้าได้ ทั้งด้านตะวันออก ด้านตะวันตก ด้านเหนือ และด้านใต้ ฝนก็ไม่ตกตามฤดูกาล
atha kho tamhāva udakarahadā sītā vāridhārā ubbhijjitvā tameva udakarahadaṁ sītena vārinā abhisandeyya parisandeyya paripūreyya paripphareyya, nāssa kiñci sabbāvato udakarahadassa sītena vārinā apphuṭaṁ assa.
tamhāva → tamhā ca (bj, pts) | abhisandeyya parisandeyya → abhisanneyya parisanneyya (sya-all) | apphuṭaṁ → apphutaṁ (sya-all, pts) | nāssa → na nesaṁ (cck: sī.) | tameva → tam eva (pts)
แต่กระแสน้ำเย็นพุขึ้นจากห้วงน้ำนั้นแล้วทำ ห้วงน้ำนั้นให้ชุ่มชื่น เอิบอาบ เนืองนองไปด้วยน้ำเย็น ไม่มีส่วนไหน ของห้วงน้ำนั้นที่น้ำเย็นจะไม่ถูกต้อง แม้ฉันใด
Evameva kho, udāyi, bhikkhu imameva kāyaṁ samādhijena pītisukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa samādhijena pītisukhena apphuṭaṁ hoti.
abhisandeti parisandeti → abhisanneti parisanneti (sya-all) | apphuṭaṁ → apphutaṁ (sya-all, pts) | evameva → evam eva (pts) | imameva → imam eva (pts)
ภิกษุก็ฉันนั้น เหมือนกัน ทำกายนี้ให้ชุ่มชื่น เอิบอิ่ม ด้วยปีติและสุขอันเกิดจาก สมาธิรู้สึกซาบซ่านอยู่ ไม่มีส่วนไหนของร่างกายที่ปีติและสุขอันเกิด จากสมาธิจะไม่ถูกต้อง

Puna caparaṁ, udāyi, bhikkhu pītiyā ca virāgā …pe… tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
tatiyaṁ jhānaṁ → tatiyajjhānaṁ (pts) | caparaṁ → ca paraṁ (pts)
๓. เพราะปีติจางคลายไป ภิกษุมีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะ เสวยสุข ด้วยนามกายบรรลุตติยฌาน ฯลฯ อยู่
So imameva kāyaṁ nippītikena sukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa nippītikena sukhena apphuṭaṁ hoti.
nāssa → na nesaṁ (bj) | abhisandeti parisandeti → abhisanneti parisanneti (sya-all) | apphuṭaṁ → apphutaṁ (sya-all, pts) | imameva → imam eva (pts)
เธอทำกายนี้ให้ชุ่มชื่น อิ่มเอิบ ด้วยสุขอันไม่มีปีติรู้สึกซาบซ่านอยู่ ไม่มีส่วนไหนของร่างกายที่สุข อันไม่มีปีติจะไม่ถูกต้อง
Seyyathāpi, udāyi, uppaliniyaṁ vā paduminiyaṁ vā puṇḍarīkiniyaṁ vā appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṁvaḍḍhāni udakānuggatāni anto nimuggaposīni, tāni yāva caggā yāva ca mūlā sītena vārinā abhisannāni parisannāni paripūrāni paripphuṭāni, nāssa kiñci sabbāvataṁ, uppalānaṁ vā padumānaṁ vā puṇḍarīkānaṁ vā sītena vārinā apphuṭaṁ assa;
saṁvaḍḍhāni → saṁvaddhāni (bj) | nāssa → na nesaṁ (bj) | anto nimuggaposīni → antonimmuggapositāni (sya-all) | caggā → ca aggā (sya-all) | sītena → tena (sya-all) | paripphuṭāni → paripphutāni (sya-all, pts) | apphuṭaṁ → apphutaṁ (sya-all, pts) | vā → va (pts) | saṁvaḍḍhāni udakānuggatāni anto nimuggaposīni → saṁvaddhāni udakā nuggatāni antonimuggaposīni (pts) | antonimuggaposīni → nimuggapositāni (bj: sīmu8); nimuggapositāni (bj: syā) | parisannāni → abhisandāni (bj: parisandāni – sīmu8, machasaṁ) | paripphuṭāni → paripphutāni (bj: sīmu8) | nesaṁ → nāssa (bj: machasaṁ, syā, PTS) | parisannāni → So Bm Si; Sk sandāni. (pts note) | paripphutāni → So Si; Bm paripphuṭāni; Skt paripphurāni. (pts note) | nāssa → Skt nāyaṁ. (pts note)
ในกอบัวเขียว(อุบล) กอบัวหลวง(ปทุม) หรือกอบัวขาว(บุณฑริก) ดอกบัวเขียว ดอกบัวหลวงหรือดอกบัว ขาวบางเหล่าที่เกิด เจริญเติบโตในน้ำ ยังไม่พ้นน้ำ จมอยู่ใต้น้ำ มีน้ำ หล่อเลี้ยงไว้ ดอกบัวเหล่านั้นชุ่มชื่น เอิบอาบ ซาบซึมด้วยน้ำเย็นตั้ง แต่ยอดถึงเหง้า ไม่มีส่วนไหนของดอกบัวเขียวดอกบัวหลวง หรือ ดอกบัวขาวทั่วทุกดอก ที่น้ำเย็นจะไม่ถูกต้อง แม้ฉันใด
evameva kho, udāyi, bhikkhu imameva kāyaṁ nippītikena sukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa nippītikena sukhena apphuṭaṁ hoti.
kho → (sya-all) | abhisandeti parisandeti → abhisanneti parisanneti (sya-all) | apphuṭaṁ → apphutaṁ (sya-all, pts) | evameva → evam eva (pts) | imameva → imam eva (pts)
ภิกษุก็ ฉันนั้นเหมือนกัน ทำกายนี้ให้ชุ่มชื่น เอิบอิ่ม ด้วยสุขอันไม่มีปีติรู้สึก ซาบซ่านอยู่ ไม่มีส่วนไหนของร่างกายที่สุขอันไม่มีปีติจะไม่ถูกต้อง

Puna caparaṁ, udāyi, bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
atthaṅgamā → atthagamā (bj: sīmu8) | pahānā → Si omits next ten words, inserting pe before cattutthajjh-. (pts note) | adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ → adukkhaṁ asukhaṁ upekkhā satipārisuddhiṁ (bjt) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | pubbeva → pubbe va (pts) | atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ → atthagamā adukkhaṁ asukhaṁ upekhāsatipārisuddhiṁ catutthajjhānaṁ (pts)
๔. เพราะละสุขและทุกข์ได้ เพราะโสมนัสและโทมนัสดับไปก่อน ภิกษุ บรรลุจตุตถฌาน ฯลฯ อยู่
So imameva kāyaṁ parisuddhena cetasā pariyodātena pharitvā nisinno hoti, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa parisuddhena cetasā pariyodātena apphuṭaṁ hoti.
apphuṭaṁ → apphutaṁ (sya-all, pts) | imameva → imam eva (pts)
เธอมีใจอันบริสุทธิ์ผุดผ่อง นั่งแผ่ไป ทั่วกายนี้ ไม่มีส่วนไหนของร่างกายที่ใจอันบริสุทธิ์ผุดผ่องจะไม่ ถูกต้อง
Seyyathāpi, udāyi, puriso odātena vatthena sasīsaṁ pārupitvā nisinno assa, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa odātena vatthena apphuṭaṁ assa;
sasīsaṁ → sīsaṁ (sya-all) | apphuṭaṁ → apphutaṁ (sya-all, pts)
บุรุษนั่งใช้ผ้าขาวคลุมตัวตลอดศีรษะ ไม่มีส่วนไหนของร่าง กายที่ผ้าขาวจะไม่ปกคลุม แม้ฉันใด
evameva kho, udāyi, bhikkhu imameva kāyaṁ parisuddhena cetasā pariyodātena pharitvā nisinno hoti, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa parisuddhena cetasā pariyodātena apphuṭaṁ hoti.
apphuṭaṁ → apphutaṁ (sya-all, pts) | evameva → evam eva (pts) | imameva → imam eva (pts)
ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน มีใจ อันบริสุทธิ์ผุดผ่อง นั่งแผ่ไปทั่วกายนี้ ไม่มีส่วนไหนของร่างกาย ที่ใจอันบริสุทธิ์ผุดผ่องจะไม่ถูกต้อง
Tatra ca pana me sāvakā bahū abhiññāvosānapāramippattā viharanti.
abhiññāvosānapāramippattā → abhiññāvo sānapāramippattā (th)
เพราะปฏิบัติตามข้อปฏิบัติที่เราบอกแล้วเจริญฌาน ๔ ประการนั้นแล สาวก ของเราเป็นอันมากจึงได้บรรลุที่สุดแห่งอภิญญาและอภิญญาบารมีอยู่

Puna caparaṁ, udāyi, akkhātā mayā sāvakānaṁ paṭipadā, yathāpaṭipannā me sāvakā evaṁ pajānanti:
caparaṁ → ca paraṁ (pts) | yathāpaṭipannā → yathā paṭipannā (pts)
อีกประการหนึ่ง เราได้บอกข้อปฏิบัติแก่สาวกทั้งหลาย สาวกทั้งหลาย ของเราผู้ปฏิบัติตามรู้ชัดอย่างนี้ว่า
‘ayaṁ kho me kāyo rūpī cātumahābhūtiko mātāpettikasambhavo odanakummāsūpacayo aniccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṁsanadhammo;
cātummahābhūtiko → cātumahābhūtiko (bj: machasaṁ) | cātummahābhūtiko → So Sk Si; Bm cātumah-. (pts note) | cātumahābhūtiko mātāpettikasambhavo odanakummāsūpacayo aniccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṁsanadhammo → cātummahābhūtiko mātā pettikasambhavo odana kummāsūpacayo aniccucchādana parimaddana bhedana viddhaṁsanadhammo (th)
‘กายของเรานี้คุมกันเป็นรูปร่างประกอบขึ้นจาก มหาภูตรูป ๔ เกิดจากมารดาบิดา เจริญวัยเพราะข้าวสุกและขนมกุมมาส ไม่เที่ยงแท้ ต้องอบ ต้องนวดเฟ้น มีอันแตกกระจัดกระจายไปเป็นธรรมดา
idañca pana me viññāṇaṁ ettha sitaṁ ettha paṭibaddhaṁ’.
paṭibaddhaṁ → paṭibandhaṁ (bj: syā) | paṭibaddhaṁ → So Sk Si; Bm paṭibandhaṁ. (pts note) | idañca → idañ ca (pts)
วิญญาณของเรา อาศัยและเนื่องอยู่ในกายนี้’
Seyyathāpi, udāyi, maṇi veḷuriyo subho jātimā aṭṭhaṁso suparikammakato accho vippasanno sabbākārasampanno;
jātimā → jotimā (sya-all) | sabbākārasampanno → Skt omit s-no & add hoti. Bm (alone) continues tatr'; idaṁ. (pts note)
แก้วไพฑูรย์อันงดงาม ตามธรรมชาติมีแปดเหลี่ยม ที่เจียระไนดีแล้ว สุกใสเป็นประกายได้สัดส่วน
tatridaṁ suttaṁ āvutaṁ nīlaṁ vā pītaṁ vā lohitaṁ vā odātaṁ vā paṇḍusuttaṁ vā.
tatridaṁ → tatrassa (bj, sya-all, pts) | tatridaṁ → tatr assa (pts)
มีด้ายสีเขียว สีเหลือง สีแดง สีขาว หรือสีนวลร้อยอยู่ข้างใน
Tamenaṁ cakkhumā puriso hatthe karitvā paccavekkheyya:
tamenaṁ → tam enaṁ (pts)
คนตาถึงหยิบแก้วไพฑูรย์นั้นวางไว้ในมือแล้วพิจารณารู้ว่า
‘ayaṁ kho maṇi veḷuriyo subho jātimā aṭṭhaṁso suparikammakato accho vippasanno sabbākārasampanno;
jātimā → jotimā (sya-all)
‘แก้วไพฑูรย์อันงดงามตามธรรมชาติ มีแปดเหลี่ยม ที่เจียระไนดีแล้ว สุกใส เป็น ประกายได้สัดส่วน
tatridaṁ suttaṁ āvutaṁ nīlaṁ vā pītaṁ vā lohitaṁ vā odātaṁ vā paṇḍusuttaṁ vā’ti.
tatridaṁ → tadidaṁ (bj) | tatridaṁ → tatr idaṁ (pts) | vāti → vā ti (pts)
มีด้ายสีเขียว สีเหลือง สีแดง สีขาว หรือสีนวลร้อยอยู่ข้างใน’

Evameva kho, udāyi, akkhātā mayā sāvakānaṁ paṭipadā, yathāpaṭipannā me sāvakā evaṁ pajānanti:
pajānanti → jānanti (bj, pts) | yathāpaṭipannā → yathā paṭipannā (bjt, pts) | evameva → evam eva (pts)
ได้บอกข้อปฏิบัติแก่สาวกทั้งหลาย แม้ฉันใด เราก็ฉันนั้นเหมือนกัน ได้บอก ข้อปฏิบัติแก่สาวกทั้งหลาย สาวกทั้งหลายของเราผู้ปฏิบัติตามย่อมรู้ชัดอย่างนี้ว่า
‘ayaṁ kho me kāyo rūpī cātumahābhūtiko mātāpettikasambhavo odanakummāsūpacayo aniccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṁsanadhammo;
cātumahābhūtiko → cātummahābhūtiko (bjt, pts) | cātumahābhūtiko mātāpettikasambhavo odanakummāsūpacayo aniccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṁsanadhammo → cātummahābhūtiko mātā pettikasambhavo odana kummāsūpacayo aniccucchādana parimaddana bhedana viddhaṁsanadhammo (th)
‘กายของเรานี้คุมกันเป็นรูปร่าง ประกอบขึ้นจากมหาภูตรูป ๔ เกิดจากมารดาบิดา เจริญวัยเพราะข้าวสุกและขนมกุมมาส ไม่เที่ยงแท้ ต้องอบ ต้องนวดเฟ้น มีอันแตก กระจัดกระจายไปเป็นธรรมดา
idañca pana me viññāṇaṁ ettha sitaṁ ettha paṭibaddhan’ti.
me → (pts) | idañca → idañ ca (pts) | paṭibaddhanti → paṭibaddhan ti (pts)
วิญญาณของเราอาศัยและเนื่องอยู่ในกายนี้’

Tatra ca pana me sāvakā bahū abhiññāvosānapāramippattā viharanti.
abhiññāvosānapāramippattā → abhiññāvosāna pāramippattā (th)
เพราะปฏิบัติตามข้อปฏิบัติที่เราบอกแล้วรู้ชัดอย่างนี้นั้นแล สาวกของเราเป็น อันมากจึงได้บรรลุที่สุดแห่งอภิญญาและอภิญญาบารมีอยู่

Puna caparaṁ, udāyi, akkhātā mayā sāvakānaṁ paṭipadā, yathāpaṭipannā me sāvakā imamhā kāyā aññaṁ kāyaṁ abhinimminanti rūpiṁ manomayaṁ sabbaṅgapaccaṅgiṁ ahīnindriyaṁ.
sabbaṅgapaccaṅgiṁ → sabbaṅgapaccaṅgaṁ (sya-all) | ahīnindriyaṁ → abhinindriyaṁ (pts) | ahīnindriyaṁ → abhinnindriyaṁ (bj: PTS) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | yathāpaṭipannā → yathā paṭipannā (pts)
อีกประการหนึ่ง เราได้บอกข้อปฏิบัติแก่สาวกทั้งหลาย สาวกทั้งหลาย ของเราผู้ปฏิบัติตามเนรมิตกายอื่นจากกายนี้ มีรูปที่เกิดแต่ใจ มีอวัยวะครบถ้วน มีอินทรีย์ไม่บกพร่อง
Seyyathāpi, udāyi, puriso muñjamhā īsikaṁ pabbāheyya;
pabbāheyya → ubbāheyya (sya-all) | īsikaṁ → isīkaṁ (pts) | īsikaṁ → isikaṁ (bj: sīmu8, PTS)
เปรียบเหมือนคนชักไส้ออกจากหญ้าปล้อง
tassa evamassa:
evamassa → evañ assa (pts)
เขาเห็นอย่างนี้ว่า
‘ayaṁ muñjo, ayaṁ īsikā; añño muñjo, aññā īsikā; muñjamhā tveva īsikā pabbāḷhā’ti.
pabbāḷhāti seyyathā → ubbāḷhāti seyyathāpi (sya-all) | īsikā → isikā (bj: sīmu8, PTS) | īsikā → isikā (bj: sīmu8, PTS) | isīkā → Bm īsikaṁ ubbāheyya, tassa evam assa: Ayaṁ īsikā ayaṁ muṅco, añño muñco aññā īsikā; Si īsikaṁ ubbāheyya, tassa evam assa: Ayaṁ īsikā ayam muñjo, añño muñjo aññā īsikā; Skt añño muñjo sañño isīkā; Bu muñjo, isīkā. (pts note) | pabbāḷhā → So Skt; Bm pabbaḷhā; Si ubbaḷhā. I Dīgha p. 77 pavāḷhā. (pts note) | muñjamhā tveva → muñjamhātveva (my) | īsikā pabbāḷhāti → isīkā pabbāḷhā ti (pts)
‘นี้คือหญ้าปล้อง นี้คือไส้ หญ้าปล้องเป็นอย่างหนึ่ง ไส้ก็เป็นอีกอย่างหนึ่ง แต่ไส้ถูก ชักออกมาจากหญ้าปล้องนั่นเอง’
Seyyathā vā panudāyi, puriso asiṁ kosiyā pabbāheyya;
seyyathā → seyyathāpi (bj) | pabbāheyya → ubbāheyya (sya-all) | pabbāheyya → ubbāheyya (bj: syā) | pabbāheyya → So Bm; Skt pabbājaheyya; Si ubbāheyya. (pts note) | panudāyi → pan udāyi (pts)
คนชักดาบออกจากฝัก
tassa evamassa:
evamassa → evam assa (pts)
เขาเห็นอย่างนี้ว่า
‘ayaṁ asi, ayaṁ kosi; añño asi aññā kosi; kosiyā tveva asi pabbāḷho’ti.
pabbāḷhoti seyyathā → ubbāḷhoti seyyathāpi (sya-all) | aññā → añño (pts) | kosiyā tveva → kosiyātveva (my) | pabbāḷhoti → pabbāḷho ti (pts)
‘นี้คือดาบ นี้คือฝัก ดาบเป็น อย่างหนึ่ง ฝักก็เป็นอีกอย่างหนึ่ง แต่ดาบถูกชักออกมาจากฝักนั่นเอง’
Seyyathā vā, panudāyi, puriso ahiṁ karaṇḍā uddhareyya;
seyyathā → seyyathāpi (bj) | seyyathā vā panudāyi → seyyathāpi pan udāyi (pts)
หรือคนดึงงูออกจากคราบ
tassa evamassa:
evamassa → evam assa (pts)
เขาเห็นอย่างนี้ว่า
‘ayaṁ ahi, ayaṁ karaṇḍo; añño ahi, añño karaṇḍo; karaṇḍā tveva ahi ubbhato’ti.
karaṇḍā tveva → karaṇḍātveva (my) | ubbhatoti → ubbhato ti (pts)
‘นี้คืองู นี้คือคราบ งูเป็นอย่างหนึ่ง คราบก็เป็นอีกอย่างหนึ่ง แต่งูถูกดึงออกจากคราบนั่นเอง’
Evameva kho, udāyi, akkhātā mayā sāvakānaṁ paṭipadā, yathāpaṭipannā me sāvakā imamhā kāyā aññaṁ kāyaṁ abhinimminanti rūpiṁ manomayaṁ sabbaṅgapaccaṅgiṁ ahīnindriyaṁ.
sabbaṅgapaccaṅgiṁ → sabbaṅgapaccaṅgaṁ (sya-all) | ahīnindriyaṁ → abhinindriyaṁ (pts) | yathāpaṭipannā → yathā paṭipannā (bjt, pts) | evameva → evam eva (pts)
แม้ฉันใด เราก็ฉันนั้น เหมือนกัน ได้บอกข้อปฏิบัติแก่สาวกทั้งหลาย สาวกทั้งหลายของเราผู้ปฏิบัติตาม ข้อปฏิบัติที่เราบอกแล้วย่อมเนรมิตกายอื่นจากกายนี้ได้ มีรูปที่เกิดแต่ใจ มีอวัยวะ ครบถ้วน มีอินทรีย์ไม่บกพร่อง

Tatra ca pana me sāvakā bahū abhiññāvosānapāramippattā viharanti.เพราะปฏิบัติตามข้อปฏิบัติที่เราบอกแล้วเนรมิตกายนั้นแล สาวกทั้งหลายของ เราเป็นอันมากจึงบรรลุที่สุดแห่งอภิญญาและอภิญญาบารมีอยู่

Puna caparaṁ, udāyi, akkhātā mayā sāvakānaṁ paṭipadā, yathāpaṭipannā me sāvakā anekavihitaṁ iddhividhaṁ paccanubhonti—ekopi hutvā bahudhā honti, bahudhāpi hutvā eko hoti; āvibhāvaṁ, tirobhāvaṁ; tirokuṭṭaṁ tiropākāraṁ tiropabbataṁ asajjamānā gacchanti, seyyathāpi ākāse; pathaviyāpi ummujjanimujjaṁ karonti, seyyathāpi udake; udakepi abhijjamāne gacchanti, seyyathāpi pathaviyaṁ; ākāsepi pallaṅkena kamanti, seyyathāpi pakkhī sakuṇo; imepi candimasūriye evaṁmahiddhike evaṁmahānubhāve pāṇinā parimasanti parimajjanti, yāva brahmalokāpi kāyena vasaṁ vattenti.
abhijjamāne → abhijjamānā (mr) | hoti āvibhāvaṁ → honti āvībhāvaṁ (bj) | tirokuṭṭaṁ → tirokuḍḍaṁ (bj, sya-all, pts) | pathaviyāpi → paṭhaviyāpi (bj, pts) | abhijjamāne → abhejjamāne (bj) | pathaviyaṁ → paṭhaviyaṁ (bj, sya-all) | candimasūriye → candimasuriye (bj, sya-all) | hoti → honti (sya-all, pts) | pathaviyāpi ummujjanimujjaṁ → paṭhaviyāpi ummujjanimmujjaṁ (sya-all) | sakuṇo → sakuṇā (sya-all) | pathaviyaṁ ākāsepi → paṭhaviyaṁ ākāse pi (pts) | honti → hoti (bj: machasaṁ) | āvībhāvaṁ → āvibāvaṁ (bj: sīmu8, machasaṁ, syā, PTS) | tirokuḍḍaṁ → tirokuṭṭaṁ (bj: machasaṁ) | abhijjamāne → abhijjamānā (cck: ka.) | tirokuḍḍaṁ → So Sk & Si; St tirokuḍḍhaṁ; Bm tirokuṭṭaṁ Cf. I. 34. (pts note) | vattenti → So MSS & Vol. I. p. 34. Dīgha I p. 78 va saṁv-. (pts note) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | yathāpaṭipannā → yathā paṭipannā (pts) | ekopi → eko pi (pts) | bahudhāpi → bahudhā pi (pts) | pathaviyāpi → paṭhaviyā pi (pts) | udakepi → udake pi (pts) | imepi candimasūriye evaṁmahiddhike evaṁmahānubhāve → ime pi candimasuriye evaṁ mahiddhike evaṁ mahānubhāve (pts) | brahmalokāpi → brahmalokā pi (pts)
อีกประการหนึ่ง เราได้บอกข้อปฏิบัติแก่สาวกทั้งหลาย สาวกทั้งหลาย ของเราผู้ปฏิบัติตาม แสดงฤทธิ์ได้หลายอย่าง คือ คนเดียวแสดงเป็นหลายคนก็ได้ หลายคนแสดงเป็นคนเดียวก็ได้ แสดงให้ปรากฏหรือให้หายไปก็ได้ ทะลุฝา กำแพง (และ)ภูเขาไปได้ไม่ติดขัด เหมือนไปในที่ว่างก็ได้ ผุดขึ้นหรือดำลงในแผ่นดินเหมือน ไปในน้ำก็ได้ เดินบนน้ำโดยที่น้ำไม่แยกเหมือนเดินบนแผ่นดินก็ได้ นั่งขัดสมาธิเหาะ ไปในอากาศเหมือนนกบินไปก็ได้ ใช้ฝ่ามือลูบคลำดวงจันทร์ดวงอาทิตย์อันมีฤทธิ์ มากมีอานุภาพมากก็ได้ ใช้อำนาจทางกายไปจนถึงพรหมโลกก็ได้
Seyyathāpi, udāyi, dakkho kumbhakāro vā kumbhakārantevāsī vā suparikammakatāya mattikāya yaṁ yadeva bhājanavikatiṁ ākaṅkheyya taṁ tadeva kareyya abhinipphādeyya;
yaṁ yadeva → yaññadeva (bjt) | taṁ tadeva → tantadeva (bjt, th) | yaṁ yadeva → yaṁyadeva (th) | yadeva → yad eva (pts) | tadeva → tad eva (pts)
เปรียบเหมือน ช่างหม้อหรือลูกมือช่างหม้อผู้ชำนาญ เมื่อนวดดินเหนียวดีแล้วพึงทำภาชนะที่ต้องการ ให้สำเร็จได้
seyyathā vā panudāyi, dakkho dantakāro vā dantakārantevāsī vā suparikammakatasmiṁ dantasmiṁ yaṁ yadeva dantavikatiṁ ākaṅkheyya taṁ tadeva kareyya abhinipphādeyya;
seyyathā → seyyathāpi (bj) | yaṁ yadeva → yaññadeva (bjt) | taṁ tadeva → tantadeva (bjt, th) | yaṁ yadeva → yaṁyadeva (th) | panudāyi → pan udāyi (pts) | yadeva → yad eva (pts) | tadeva → tad eva (pts)
ช่างงาหรือลูกมือช่างงาผู้ชำนาญ เมื่อแต่งงาดีแล้ว พึงทำเครื่องงาชนิดที่ ต้องการให้สำเร็จได้
seyyathā vā panudāyi, dakkho suvaṇṇakāro vā suvaṇṇakārantevāsī vā suparikammakatasmiṁ suvaṇṇasmiṁ yaṁ yadeva suvaṇṇavikatiṁ ākaṅkheyya taṁ tadeva kareyya abhinipphādeyya.
seyyathā → seyyathāpi (bj) | yaṁ yadeva → yaññadeva (bjt) | taṁ tadeva → tantadeva (bjt, th) | yaṁ yadeva → yaṁyadeva (th) | panudāyi → pan udāyi (pts) | yadeva → yad eva (pts) | tadeva → tad eva (pts)
ช่างทองหรือลูกมือช่างทองผู้ชำนาญ เมื่อหลอมทองดีแล้ว พึงทำทอง รูปพรรณชนิดที่ต้องการให้สำเร็จได้ แม้ฉันใด
Evameva kho, udāyi, akkhātā mayā sāvakānaṁ paṭipadā, yathāpaṭipannā me sāvakā anekavihitaṁ iddhividhaṁ paccanubhonti—ekopi hutvā bahudhā honti, bahudhāpi hutvā eko hoti; āvibhāvaṁ, tirobhāvaṁ; tirokuṭṭaṁ tiropākāraṁ tiropabbataṁ asajjamānā gacchanti, seyyathāpi ākāse; pathaviyāpi ummujjanimujjaṁ karonti, seyyathāpi udake; udakepi abhijjamāne gacchanti, seyyathāpi pathaviyaṁ; ākāsepi pallaṅkena kamanti, seyyathāpi pakkhī sakuṇo; imepi candimasūriye evaṁmahiddhike evaṁmahānubhāve pāṇinā parimasanti parimajjanti, yāva brahmalokāpi kāyena vasaṁ vattenti.
hoti āvibhāvaṁ → honti āvībhāvaṁ (bj) | tirokuṭṭaṁ → tirokuḍḍaṁ (bj, sya-all, pts) | pathaviyāpi → paṭhaviyāpi (bj, pts) | abhijjamāne → abhejjamāne (bj) | pathaviyaṁ → paṭhaviyaṁ (bj) | candimasūriye → candimasuriye (bj, sya-all) | hoti → honti (sya-all, pts) | pathaviyāpi ummujjanimujjaṁ → paṭhaviyāpi ummujjanimmujjaṁ (sya-all) | pathaviyaṁ ākāsepi → paṭhaviyaṁ ākāse (sya-all); paṭhaviyaṁ ākāse pi (pts) | sakuṇo → sakuṇā (sya-all) | honti → hoti (bj: machasaṁ) | āvībhāvaṁ → āvibāvaṁ (bj: sīmu8, machasaṁ, syā, PTS) | tirokuḍḍaṁ → tirokuṭṭaṁ (bj: machasaṁ) | evaṁmahānubhāve → evaṁ mahānubhāve (bjt) | evameva → evam eva (pts) | yathāpaṭipannā → yathā paṭipannā (pts) | ekopi → eko pi (pts) | bahudhāpi → bahudhā pi (pts) | pathaviyāpi → paṭhaviyā pi (pts) | udakepi → udake pi (pts) | imepi candimasūriye evaṁmahiddhike evaṁmahānubhāve → ime pi candimasuriye evaṁ mahiddhike evaṁ mahānubhāve (pts) | brahmalokāpi → brahmalokā pi (pts)
เราก็ฉันนั้นเหมือนกัน ได้บอกข้อ ปฏิบัติแก่สาวกทั้งหลาย สาวกทั้งหลายของเราผู้ปฏิบัติตามข้อปฏิบัติที่เราบอกแล้ว ย่อมแสดงฤทธิ์ได้หลายอย่าง คือ คนเดียวแสดงเป็นหลายคนก็ได้ หลายคนแสดง เป็นคนเดียวก็ได้ แสดงให้ปรากฏหรือให้หายไปก็ได้ ทะลุฝา กำแพง (และ)ภูเขาไป ได้ไม่ติดขัด เหมือนไปในที่ว่างก็ได้ ผุดขึ้นหรือดำลงในแผ่นดินเหมือนไปในน้ำก็ได้ เดินบนน้ำโดยที่น้ำไม่แยกเหมือนเดินบนแผ่นดินก็ได้ นั่งขัดสมาธิเหาะไปในอากาศ เหมือนนกบินไปก็ได้ ใช้ฝ่ามือลูบคลำดวงจันทร์ดวงอาทิตย์อันมีฤทธิ์มากมีอานุภาพ มากก็ได้ ใช้อำนาจทางกายไปจนถึงพรหมโลกก็ได้

Tatra ca pana me sāvakā bahū abhiññāvosānapāramippattā viharanti.
pe → Bm Si omit pe & insert: Tatra ca pana me sāvakā . . . viharanti. (pts note) | abhiññāvosānapāramippattā → abhiññāvosāna pāramippattā (th)
เพราะปฏิบัติตามข้อปฏิบัติที่เราบอกแล้วแสดงฤทธิ์นั้นแล สาวกของเราเป็น อันมากจึงบรรลุที่สุดแห่งอภิญญาและอภิญญาบารมีอยู่

Puna caparaṁ, udāyi, akkhātā mayā sāvakānaṁ paṭipadā, yathāpaṭipannā me sāvakā dibbāya sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānusikāya ubho sadde suṇanti—dibbe ca mānuse ca, ye dūre santike ca.
atikkantamānusikāya → atikkantamānusakāya (sya-all) | atikkantamānusikāya → atikkantamānusakāya (bj: syā) | atikkantamānusikāya → Bm -mānussakāya: Si -mānusakāya. (pts note) | yathāpaṭipannā → yathā paṭipannā (pts)
อีกประการหนึ่ง เราได้บอกข้อปฏิบัติแก่สาวกทั้งหลาย สาวกทั้งหลาย ของเราผู้ปฏิบัติตามได้ยินเสียง ๒ ชนิด คือ (๑) เสียงทิพย์ (๒) เสียงมนุษย์ ทั้งที่ อยู่ไกลและใกล้ด้วยหูทิพย์อันบริสุทธิ์เหนือมนุษย์
Seyyathāpi, udāyi, balavā saṅkhadhamo appakasireneva cātuddisā viññāpeyya;
saṅkhadhamo → saṅkhadhamako (bj) | cātuddisā → catuddisā (bj) | appakasireneva cātuddisā → appakasirena ca catuddisā (sya-all); appakasiren eva catuddisā (pts) | saṅkhadhamako → sabbadhamo (bj: PTS) | saṅkhadhamo → So Si Bm Bu; Skt sankhadhamako. (pts note)
คนเป่าสังข์ที่แข็งแรง จะพึงยังคน ให้รู้ตลอดทิศทั้ง ๔ โดยไม่ยาก แม้ฉันใด
evameva kho, udāyi, akkhātā mayā sāvakānaṁ paṭipadā, yathāpaṭipannā me sāvakā dibbāya sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānusikāya ubho sadde suṇanti—dibbe ca mānuse ca, ye dūre santike ca.
atikkantamānusikāya → atikkantamānusakāya (sya-all) | evameva → evam eva (pts) | yathāpaṭipannā → yathā paṭipannā (pts)
เราก็ฉันนั้นเหมือนกัน ได้บอกข้อปฏิบัติ แก่สาวกทั้งหลาย สาวกทั้งหลายของเราผู้ปฏิบัติตามข้อปฏิบัติที่เราบอกแล้วย่อม ได้ยินเสียง ๒ ชนิด คือ (๑) เสียงทิพย์ (๒) เสียงมนุษย์ ทั้งที่อยู่ไกลและใกล้ ด้วยหูทิพย์อันบริสุทธิ์เหนือมนุษย์

Tatra ca pana me sāvakā bahū abhiññāvosānapāramippattā viharanti.
abhiññāvosānapāramippattā → abhiññāvosāna pāramippattā (th)
เพราะปฏิบัติตามข้อปฏิบัติที่เราบอกแล้วได้ยินเสียง ๒ ชนิดนั้นแล สาวกทั้งหลาย ของเราเป็นอันมากจึงได้บรรลุที่สุดแห่งอภิญญาและอภิญญาบารมีอยู่

Puna caparaṁ, udāyi, akkhātā mayā sāvakānaṁ paṭipadā, yathāpaṭipannā me sāvakā parasattānaṁ parapuggalānaṁ cetasā ceto paricca pajānanti—
caparaṁ → ca paraṁ (pts) | yathāpaṭipannā → yathā paṭipannā (pts)
อีกประการหนึ่ง เราได้บอกข้อปฏิบัติแก่สาวกทั้งหลาย สาวกทั้งหลาย ของเราผู้ปฏิบัติตาม กำหนดรู้จิตของสัตว์และคนอื่นด้วยจิตของตน คือ
sarāgaṁ vā cittaṁ ‘sarāgaṁ cittan’ti pajānanti,
cittanti → cittan ti (pts)
จิตมีราคะก็รู้ว่า ‘จิตมีราคะ’
vītarāgaṁ vā cittaṁ ‘vītarāgaṁ cittan’ti pajānanti;
cittanti → cittan ti (pts)
หรือจิตปราศจากราคะก็รู้ว่า ‘จิตปราศจากราคะ’
sadosaṁ vā cittaṁ ‘sadosaṁ cittan’ti pajānanti,
cittanti → cittan ti (pts)
จิตมีโทสะก็รู้ว่า ‘จิตมีโทสะ’
vītadosaṁ vā cittaṁ ‘vītadosaṁ cittan’ti pajānanti;
cittanti → cittan ti (pts)
หรือจิตปราศจากโทสะก็รู้ว่า ‘จิตปราศจากโทสะ’
samohaṁ vā cittaṁ ‘samohaṁ cittan’ti pajānanti,
cittanti → cittan ti (pts)
จิตมีโมหะก็รู้ว่า ‘จิตมีโมหะ’
vītamohaṁ vā cittaṁ ‘vītamohaṁ cittan’ti pajānanti;
cittanti → cittan ti (pts)
หรือจิตปราศจากโมหะก็รู้ว่า ‘จิตปราศจากโมหะ’
saṅkhittaṁ vā cittaṁ ‘saṅkhittaṁ cittan’ti pajānanti,
saṅkhittaṁ → saṁkhittaṁ (my, bjt, ms2005, pts) | saṅkhittaṁ cittanti → saṁkhittaṁ cittan ti (pts)
จิตหดหู่ก็รู้ว่า ‘จิตหดหู่’
vikkhittaṁ vā cittaṁ ‘vikkhittaṁ cittan’ti pajānanti;
cittanti → cittan ti (pts)
หรือจิตฟุ่งซ่านก็รู้ว่า ‘จิตฟุ้งซ่าน’
mahaggataṁ vā cittaṁ ‘mahaggataṁ cittan’ti pajānanti,
cittanti → cittan ti (pts)
จิตเป็นมหัคคตะ ก็รู้ว่า ‘จิตเป็นมหัคคตะ’
amahaggataṁ vā cittaṁ ‘amahaggataṁ cittan’ti pajānanti;
cittanti → cittan ti (pts)
หรือจิตไม่เป็นมหัคคตะก็รู้ว่า ‘จิตไม่ เป็นมหัคคตะ’
sauttaraṁ vā cittaṁ ‘sauttaraṁ cittan’ti pajānanti,
sauttaraṁ → sa-uttaraṁ (pts) | sauttaraṁ cittanti → sa-uttaraṁ cittan ti (pts)
จิตมีจิตอื่นยิ่งกว่าก็รู้ว่า ‘จิตมีจิตอื่นยิ่งกว่า’
anuttaraṁ vā cittaṁ ‘anuttaraṁ cittan’ti pajānanti;
cittanti → cittan ti (pts)
หรือจิตไม่มีจิตอื่นยิ่งกว่าก็รู้ว่า ‘จิตไม่มีจิตอื่นยิ่งกว่า’
samāhitaṁ vā cittaṁ ‘samāhitaṁ cittan’ti pajānanti,
cittanti → cittan ti (pts)
จิตเป็นสมาธิก็รู้ว่า ‘จิตเป็นสมาธิ’
asamāhitaṁ vā cittaṁ ‘asamāhitaṁ cittan’ti pajānanti;
cittanti → cittan ti (pts)
หรือจิตไม่เป็นสมาธิก็รู้ว่า ‘จิตไม่เป็นสมาธิ’
vimuttaṁ vā cittaṁ ‘vimuttaṁ cittan’ti pajānanti,
cittanti → cittan ti (pts)
จิตหลุดพ้นก็รู้ว่า ‘จิตหลุดพ้น’
avimuttaṁ vā cittaṁ ‘avimuttaṁ cittan’ti pajānanti.
cittanti → cittan ti (pts)
หรือจิตไม่หลุดพ้นก็รู้ว่า ‘จิตไม่หลุดพ้น’
Seyyathāpi, udāyi, itthī vā puriso vā daharo yuvā maṇḍanakajātiko ādāse vā parisuddhe pariyodāte acche vā udakapatte sakaṁ mukhanimittaṁ paccavekkhamāno sakaṇikaṁ vā ‘sakaṇikan’ti jāneyya, akaṇikaṁ vā ‘akaṇikan’ti jāneyya;
sakaṇikaṁ vā ‘sakaṇikan’ti → sakaṇikaṅgaṁ vā sakaṇikaṅganti (si) | akaṇikaṁ vā ‘akaṇikan’ti → akaṇikaṅgaṁ vā akaṇikaṅganti (si) | udakapatte → udapatte (bj) | jāneyya → pajāneyya (sya-all) | maṇḍanakajātiko → maṇḍanajātiko (pts) | maṇḍanakajātiko → maṇḍanajātiko (bj: PTS) | udapatte → udakapatte (bj: sīmu8, machasaṁ, syā, PTS) | sakaṇikanti → sakaṇikaṅgaṁ (bj: sīmu8) | akaṇikanti → akaṇikaṅgaṁ (bj: sīmu8) | sakaṇika’nti → sakaṇikaṅgaṁ vā sakaṇikaṅganti (cck: sī.) | akaṇika’nti → akaṇikaṅgaṁ vā akaṇikaṅganti (cck: sī.) | sakaṇikaṁ → So Bu Si Bm & 1 Dīgha p. 80; Skt sakanikaṅgaṁ (infra sakanikaṅgaṁ vā akaṇikaṅgan ti). (pts note) | jāneyya → So Bm; Skt jāneyyaṁ; Si pajāneyya. (pts note) | sakaṇikanti → sakaṇikan ti (pts) | akaṇikanti → akaṇikan ti (pts)
ชายหนุ่มหญิงสาวที่ชอบการแต่งตัว เมื่อส่องดูเงาหน้าของตนในกระจกใสสะอาด หรือในภาชนะน้ำใส หน้ามีไฝฝ้าก็รู้ว่า มีไฝฝ้า หรือไม่มีไฝฝ้าก็รู้ว่า ไม่มีไฝฝ้า แม้ฉันใด
evameva kho, udāyi, akkhātā mayā sāvakānaṁ paṭipadā, yathāpaṭipannā me sāvakā parasattānaṁ parapuggalānaṁ cetasā ceto paricca pajānanti—
kho → (sya-all) | yathāpaṭipannā → yathā paṭipannā (bjt, pts) | evameva → evam eva (pts)
เราก็ฉันนั้นเหมือนกัน ได้บอกข้อปฏิบัติแก่สาวกทั้งหลาย สาวกทั้งหลาย ของเราผู้ปฏิบัติตามข้อปฏิบัติที่เราบอกแล้วย่อมกำหนดรู้จิตของสัตว์ และคนอื่นด้วย จิตของตน คือ
sarāgaṁ vā cittaṁ ‘sarāgaṁ cittan’ti pajānanti,
cittanti → cittan ti (pts)
จิตมีราคะก็รู้ว่า ‘จิตมีราคะ’
vītarāgaṁ vā cittaṁ …pe…
pe → Si, like 1 Dīgha p. 80, omits pe here (& infra) & gives the recital in full, as above. (pts note) | + → vītarāgaṁ cittanti pajānanti (bjt, th)
หรือจิตปราศจากราคะก็รู้ว่า ‘จิตปราศจากราคะ’
sadosaṁ vā cittaṁ …
cittaṁ → cittaṁ sadosaṁ cittanti pajānanti (sya-all)
จิตมีโทสะก็รู้ว่า ‘จิตมีโทสะ’
vītadosaṁ vā cittaṁ …
cittaṁ → cittaṁ vītadosaṁ cittanti pajānanti (sya-all)
หรือจิตปราศจากโทสะก็รู้ว่า ‘จิตปราศจากโทสะ’
samohaṁ vā cittaṁ …
cittaṁ → cittam (pts)
จิตมีโมหะ ...
vītamohaṁ vā cittaṁ …หรือจิตปราศจากโมหะ ... saṅkhittaṁ vā cittaṁ …
saṅkhittaṁ → saṁkhittaṁ (ms2005, pts)
จิตหดหู่ ...
vikkhittaṁ vā cittaṁ …หรือจิตฟุ้งซ่าน ... mahaggataṁ vā cittaṁ …จิตเป็นมหัคคตะ ... amahaggataṁ vā cittaṁ …หรือจิตไม่เป็นมหัคคตะ ... sauttaraṁ vā cittaṁ …จิตมีจิตอื่นยิ่งกว่า ... anuttaraṁ vā cittaṁ …หรือจิตไม่มีจิตอื่นยิ่งกว่า ... samāhitaṁ vā cittaṁ …จิตเป็นสมาธิ ... asamāhitaṁ vā cittaṁ …หรือจิตไม่เป็นสมาธิ ... vimuttaṁ vā cittaṁ …
cittaṁ → cittaṁ vimuttaṁ cittan ti pajānanti (pts) | pajānanti → Bm Si omit vimuttaṁ cittan ti pajānanti. (pts note)
จิตหลุดพ้นก็รู้ว่า ‘จิตหลุดพ้น’
avimuttaṁ vā cittaṁ ‘avimuttaṁ cittan’ti pajānanti.
cittanti → cittan ti (pts)
หรือจิตไม่หลุดพ้นก็รู้ว่า ‘จิตไม่หลุดพ้น’

Tatra ca pana me sāvakā bahū abhiññāvosānapāramippattā viharanti.
abhiññāvosānapāramippattā → abhiññāvosāna pāramippattā (th)
เพราะปฏิบัติตามข้อปฏิบัติที่เราบอกแล้วรู้จิตผู้อื่นนั้นแล สาวกของเราเป็นอัน มากจึงได้บรรลุที่สุดแห่งอภิญญาและอภิญญาบารมีอยู่

Puna caparaṁ, udāyi, akkhātā mayā sāvakānaṁ paṭipadā, yathāpaṭipannā me sāvakā anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussaranti, seyyathidaṁ—ekampi jātiṁ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṁsampi jātiyo cattālīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi, anekepi saṁvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṁvaṭṭavivaṭṭakappe: ‘amutrāsiṁ evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṁ; tatrāpāsiṁ evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno’ti. Iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati.
anussarati → anussaranti (bj, sya-all) | vīsampi → vīsatimpi (bj, pts) | cattālīsampi → cattārīsampi (bj, pts); cattāḷīsampi (sya-all) | anussarati → anussaranti (bj, sya-all, pts) | amutrāsiṁ → amutra āsiṁ (pts) | tatrāpāsiṁ evaṁnāmo → tatrāp āsim (pts) | saṁvaṭṭakappe → So Bm Si; Skt saṁvaddhak- & vivaddhak-. (pts note) | saṁvaṭṭavivaṭṭakappe → So Bm Si & St; Sk -ddh-, as before. (pts note) | evaṅgotto → evaṁgotto (my, bjt, th, ms2005, pts) | evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī → evaṁ sukhadukkhapaṭisaṁvedī (bjt, th) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | yathāpaṭipannā → yathā paṭipannā (pts) | seyyathidaṁ ekampi → seyyathīdaṁ ekam pi (pts) | dvepi → dve pi (pts) | tissopi → tisso pi (pts) | catassopi → catasso pi (pts) | pañcapi → pañca pi (pts) | dasapi → dasa pi (pts) | vīsampi → vīsatim pi (pts) | tiṁsampi → tiṁsam pi (pts) | cattālīsampi → cattārīsam pi (pts) | paññāsampi → paññāsam pi (pts) | jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi → jātisatam pi jātisahassam pi jātisatasahassam pi aneke pi (pts) | anekepi → aneke pi (pts) | evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto → evaṁāhāro evaṁsukhadukkhapaṭisaṁvedī evaṁāyupariyanto (pts) | tatrāpāsiṁ evaṁnāmo evaṅgotto → tatrāp āsim evaṁgotto (pts) | idhūpapannoti → idhūpapanno ti (pts) | sauddesaṁ → sa-uddesaṁ (pts)
อีกประการหนึ่ง เราได้บอกข้อปฏิบัติแก่สาวกทั้งหลาย สาวกทั้งหลาย ของเราผู้ปฏิบัติตาม ระลึกชาติก่อนได้หลายชาติ คือ ๑ ชาติบ้าง ๒ ชาติบ้าง ๓ ชาติบ้าง ๔ ชาติบ้าง ๕ ชาติบ้าง ๑๐ ชาติบ้าง ๒๐ ชาติบ้าง ๓๐ ชาติบ้าง ๔๐ ชาติบ้าง ๕๐ ชาติบ้าง ๑๐๐ ชาติบ้าง ๑,๐๐๐ ชาติบ้าง ๑๐๐,๐๐๐ ชาติบ้าง ตลอดสังวัฏฏกัปเป็นอันมากบ้าง ตลอดวิวัฏฏกัปเป็นอันมากบ้าง ตลอดสังวัฏฏกัป และวิวัฏฏกัป เป็นอันมากบ้างว่า ‘ในภพโน้นเรามีชื่ออย่างนั้น มีตระกูล มีวรรณะ มีอาหาร เสวยสุขทุกข์ และมีอายุอย่างนั้น ๆ จุติจากภพนั้นก็ไปเกิดในภพโน้น แม้ในภพนั้น เราก็มีชื่ออย่างนั้น มีตระกูล มีวรรณะ มีอาหาร เสวยสุขทุกข์ และมี อายุอย่างนั้น ๆ จุติจากภพนั้นจึงมาเกิดในภพนี้’ เธอระลึกชาติก่อนได้หลายชาติ พร้อมทั้งลักษณะทั่วไปและชีวประวัติอย่างนี้
Seyyathāpi, udāyi, puriso sakamhā gāmā aññaṁ gāmaṁ gaccheyya, tamhāpi gāmā aññaṁ gāmaṁ gaccheyya; so tamhā gāmā sakaṁyeva gāmaṁ paccāgaccheyya; tassa evamassa: ‘ahaṁ kho sakamhā gāmā aññaṁ gāmaṁ agacchiṁ, tatra evaṁ aṭṭhāsiṁ evaṁ nisīdiṁ evaṁ abhāsiṁ evaṁ tuṇhī ahosiṁ; tamhāpi gāmā amuṁ gāmaṁ agacchiṁ, tatrāpi evaṁ aṭṭhāsiṁ evaṁ nisīdiṁ evaṁ abhāsiṁ evaṁ tuṇhī ahosiṁ, somhi tamhā gāmā sakaṁyeva gāmaṁ paccāgato’ti.
agacchiṁ → agañchiṁ (bj); āgacchiṁ (sya-all); āgañchiṁ (pts) | aññaṁ → amuṁ (sya-all, pts) | evaṁ → (sya-all) | agañchiṁ → agacchiṁ (bj: machasaṁ, syā) | āgañchiṁ → So Sk. Si āgacchiṁ. Bm agacchiṁ. 1 Dīgha p. 81 reads āgañcim. (pts note) | sakaṁyeva → sakaññeva (bjt) | tamhāpi → tamhā pi (pts) | sakaṁyeva → sakaṁ yeva (pts) | evamassa → evam assa (pts) | somhi → so mhi (pts) | paccāgatoti → paccāgato ti (pts)
คนจากบ้านตนไปบ้านอื่น แล้วจาก บ้านนั้นไปยังบ้านอื่นอีก เขาจากบ้านนั้นกลับมายังบ้านเดิมของตนระลึกได้อย่างนี้ว่า ‘เราได้จากบ้านตนไปบ้านอื่น ในบ้านนั้น เราได้ยืน นั่ง พูด นิ่งเฉยอย่างนั้น ๆ เราได้จากแม้บ้านนั้นไปยังบ้านโน้น แม้ในบ้านนั้น เราก็ได้ยืน นั่ง พูด นิ่งเฉย อย่างนั้น ๆ แล้วกลับจากบ้านนั้นมายังบ้านเดิมของตน’ แม้ฉันใด
Evameva kho, udāyi, akkhātā mayā sāvakānaṁ paṭipadā, yathāpaṭipannā me sāvakā anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussaranti, seyyathidaṁ—ekampi jātiṁ …pe… iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussaranti.
jātiṁ → jātiṁ dvepi jātiyo (bj, sya-all, pts) | jātiyo → Bm omits dve pi jātiyo. (pts note) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th) | evameva → evam eva (pts) | yathāpaṭipannā → yathā paṭipannā (pts) | seyyathidaṁ ekampi → seyyathīdaṁ ekam pi (pts) | sauddesaṁ → sa-uddesaṁ (pts)
เราก็ฉันนั้น เหมือนกัน ได้บอกข้อปฏิบัติแก่สาวกทั้งหลาย สาวกทั้งหลายของเราผู้ปฏิบัติตาม ข้อปฏิบัติที่เราบอกแล้วย่อมระลึกชาติก่อนได้หลายชาติ คือ ๑ ชาติบ้าง ๒ ชาติ บ้าง ฯลฯ เธอระลึกชาติก่อนได้หลายชาติ พร้อมลักษณะทั่วไปและชีวประวัติ อย่างนี้

Tatra ca pana me sāvakā bahū abhiññāvosānapāramippattā viharanti.
abhiññāvosānapāramippattā → abhiññāvosāna pāramippattā (th)
เพราะปฏิบัติตามข้อปฏิบัติที่เราบอกแล้วระลึกชาติได้นั้นแล สาวกของเราเป็น อันมากจึงได้บรรลุที่สุดแห่งอภิญญาและอภิญญาบารมีอยู่

Puna caparaṁ, udāyi, akkhātā mayā sāvakānaṁ paṭipadā, yathāpaṭipannā me sāvakā dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passanti cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānanti: ‘ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṁ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā, te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannā; ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṁ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā, te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapannā’ti. Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passanti cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānanti.
paṇīte → maṇīte (sya-all) | manoduccaritena → Skt vacī --pe-- manod-. (pts note) | samannāgatā → Skt vacī --pe-- manos-. (pts note) | vacīduccaritena → vacī mano duccaritena (bjt) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | yathāpaṭipannā → yathā paṭipannā (pts) | paraṁ → param (pts) | upapannāti → upapannā ti (pts)
อีกประการหนึ่ง เราได้บอกข้อปฏิบัติแก่สาวกทั้งหลาย สาวกทั้งหลาย ของเราผู้ปฏิบัติตาม เห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังเกิด ทั้งชั้นต่ำและชั้นสูง งามและ ไม่งาม เกิดดีและเกิดไม่ดี ด้วยตาทิพย์อันบริสุทธิ์เหนือมนุษย์ รู้ชัดถึงหมู่สัตว์ผู้ เป็นไปตามกรรมว่า ‘หมู่สัตว์ที่ประกอบกายทุจริต วจีทุจริต และมโนทุจริต กล่าวร้าย พระอริยะ มีความเห็นผิด และชักชวนผู้อื่นให้ทำกรรมตามความเห็นผิด พวกเขา หลังจากตายแล้วจะไปบังเกิดในอบาย ทุคติ วินิบาต นรก แต่หมู่สัตว์ที่ประกอบ กายสุจริต วจีสุจริต และมโนสุจริต ไม่กล่าวร้ายพระอริยะ มีความเห็นชอบ และ ชักชวนผู้อื่นให้ทำกรรมตามความเห็นชอบ พวกเขาหลังจากตายแล้วจะไปบังเกิดใน สุคติโลกสวรรค์’ เธอเห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังเกิด ทั้งชั้นต่ำและชั้นสูง งามและ ไม่งาม เกิดดีและเกิดไม่ดี ด้วยตาทิพย์อันบริสุทธิ์เหนือมนุษย์ รู้ชัดถึงหมู่สัตว์ผู้เป็น ไปตามกรรมอย่างนี้แล
Seyyathāpi, udāyi, dve agārā sadvārā. Tatra cakkhumā puriso majjhe ṭhito passeyya manusse gehaṁ pavisantepi nikkhamantepi anucaṅkamantepi anuvicarantepi;
agārā sadvārā → sannadvārā (mr) | seyyathāpi udāyi → seyyathāpassudāyi (bj) | tatra → tattha (bj, pts) | anucaṅkamantepi → anusañcarantepi (bj, sya-all) | seyyathāpi → seyyathāpassu (sya-all) | gehaṁ → gehe (sya-all) | seyyathāpassudāyi → seyyathāpi udāyi (bj: machasaṁ) | gehaṁ → manusse gehe (bj: syā, PTS) | anusañcarantepi → anucaṅkamantepi (bj: machasaṁ, syā, PTS) | sadvārā → sannadvārā (cck: ka.) | dve → Sk Seyyathāpassudāñce agāra; St seyyathāpassudāpassañce; Bm Si seyyathāpi Udayi. (pts note) | gehe → So Si; Bm manusse geham; Skt manussagehe. (pts note) | anusañcarante → So Si Skt; Bm anucaṅkamante. (pts note) | anucaṅkamantepi → anusaṁcarantepi (th) | seyyathāpi → seyyathāp ass (pts) | gehaṁ pavisantepi nikkhamantepi anucaṅkamantepi anuvicarantepi → gehe pavisante pi nikkhamante pi anusañcarante pi anuvicarante pi (pts)
เรือน ๒ หลังที่ใช้ประตูร่วมกัน คนตาดียืนอยู่ระหว่าง เรือน ๒ หลังนั้น เห็นหมู่ชนกำลังเข้าไปสู่เรือนบ้าง ออกจากเรือนบ้าง เดินรอบ ๆ บ้าง แม้ฉันใด
evameva kho, udāyi, akkhātā mayā sāvakānaṁ paṭipadā, yathāpaṭipannā me sāvakā dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passanti cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānanti …pe…
pe → Bm omits, inserting la after pajānanti infra. (pts note) | evameva → eva meva (bjt) | evameva → evam eva (pts) | yathāpaṭipannā → yathā paṭipannā (pts)
เราก็ฉันนั้นเหมือนกัน ได้บอกข้อปฏิบัติแก่สาวกทั้งหลาย สาวกทั้งหลาย ของเราผู้ปฏิบัติตามข้อปฏิบัติที่เราบอกแล้วย่อมเห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังเกิด ทั้งชั้นต่ำและชั้นสูง งามและไม่งาม เกิดดีและเกิดไม่ดี ด้วยตาทิพย์อันบริสุทธิ์เหนือ มนุษย์ รู้ชัดถึงหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตามกรรม ฯลฯ

tatra ca pana me sāvakā bahū abhiññāvosānapāramippattā viharanti.
abhiññāvosānapāramippattā → abhiññāvosāna pāramippattā (th)
เพราะปฏิบัติตามข้อปฏิบัติที่เราบอกแล้วเห็นสัตว์กำลังจุติ กำลังเกิดนั้นแล สาวก ทั้งหลายของเราเป็นอันมากจึงได้บรรลุที่สุดแห่งอภิญญาและอภิญญาบารมีอยู่

Puna caparaṁ, udāyi, akkhātā mayā sāvakānaṁ paṭipadā, yathāpaṭipannā me sāvakā āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharanti.
caparaṁ → ca paraṁ (pts) | yathāpaṭipannā → yathā paṭipannā (pts) | diṭṭheva → diṭṭhe va (pts)
อีกประการหนึ่ง เราได้บอกข้อปฏิบัติแก่สาวกทั้งหลาย สาวก ทั้งหลายของเราผู้ปฏิบัติตาม ทำให้แจ้งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองเข้าถึงอยู่ในปัจจุบัน
Seyyathāpi, udāyi, pabbatasaṅkhepe udakarahado accho vippasanno anāvilo, tattha cakkhumā puriso tīre ṭhito passeyya sippisambukampi sakkharakaṭhalampi macchagumbampi carantampi tiṭṭhantampi. Tassa evamassa: ‘ayaṁ kho udakarahado accho vippasanno anāvilo, tatrime sippisambukāpi sakkharakaṭhalāpi macchagumbāpi carantipi tiṭṭhantipī’ti.
tattha → tatra (sya-all) | sippisambukampi sakkharakaṭhalampi → sippika sambukampi sakkhara kaṭhalampi (sya-all) | sippisambukāpi sakkharakaṭhalāpi → sippikasambukāpi sakkhara kaṭhalāpi (sya-all) | sippisambukampi → sippikasambukampi (cck: syā. kaṁ. ka.) | sippisambukam → Bm Si sippikas-. (pts note) | sakkharakaṭhalam → So Skt si; Bm -kath-. 3 Bu Si suttaṁ always; Skt Bm suttantaṁ. Skt Si (not Bu Bm) add niṭṭhitaṁ. (pts note) | pabbatasaṅkhepe → pabbatasaṁkhepe (pts) | sippisambukampi sakkharakaṭhalampi macchagumbampi carantampi tiṭṭhantampi → sippisambukam pi sakkharakaṭhalam pi macchagumbam pi carantam pi tiṭṭhantam pi (pts) | evamassa → evam assa (pts) | tatrime sippisambukāpi sakkharakaṭhalāpi macchagumbāpi carantipi tiṭṭhantipīti → tatr ime sippisambukā pi sakkharakaṭhalā macchagumbā pi caranti pi tiṭṭhanti pīti (pts)
สระน้ำใสสะอาดไม่ขุ่น มัวบนยอดภูเขา คนมีตาดียืนที่ขอบสระนั้น เห็นหอยโข่งและหอยกาบ ก้อนกรวด และก้อนหิน หรือฝูงปลา กำลังแหวกว่ายอยู่บ้าง หยุดอยู่บ้าง ในสระนั้น ก็คิด อย่างนี้ว่า ‘สระน้ำนี้ ใสสะอาด ไม่ขุ่นมัว หอยโข่งและหอยกาบ ก้อนกรวดและก้อนหิน หรือฝูงปลา เหล่านี้กำลังแหวกว่ายอยู่ก็มี หยุดอยู่ก็มี ในสระนั้น’ แม้ฉันใด

Evameva kho, udāyi, akkhātā mayā sāvakānaṁ paṭipadā, yathāpaṭipannā me sāvakā āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharanti.
evameva → evam eva (pts) | yathāpaṭipannā → yathā paṭipannā (pts) | diṭṭheva → diṭṭhe va (pts)
เราก็ ฉันนั้นเหมือนกัน ได้บอกข้อปฏิบัติแก่สาวกทั้งหลาย สาวกทั้งหลายของเราผู้ปฏิบัติ ตามข้อปฏิบัติที่เราบอกแล้วย่อมทำให้แจ้งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองเข้าถึงอยู่ในปัจจุบัน

Tatra ca pana me sāvakā bahū abhiññāvosānapāramippattā viharanti.เพราะปฏิบัติตามข้อปฏิบัติที่เราบอกแล้วรู้แจ้งวิมุตตินั้นแล สาวกของเราเป็น อันมากจึงได้บรรลุที่สุดแห่งอภิญญาและอภิญญาบารมีอยู่

Ayaṁ kho, udāyi, pañcamo dhammo yena mama sāvakā sakkaronti garuṁ karonti mānenti pūjenti, sakkatvā garuṁ katvā upanissāya viharanti.
garuṁ katvā → garukatvā (bj, sya-all); garūkatvā (pts) | garuṁ karonti → garukaronti (sya-all); garūkaronti (pts) | mama → mamaṁ (bjt)
นี้แล เป็นธรรมประการที่ ๕ ซึ่งเป็นเหตุให้สาวกทั้งหลายของเราสักการะ เคารพ นับถือ บูชาเรา นอกจากสักการะ เคารพแล้วก็ยังอาศัยเราอยู่

Ime kho, udāyi, pañca dhammā yehi mamaṁ sāvakā sakkaronti garuṁ karonti mānenti pūjenti, sakkatvā garuṁ katvā upanissāya viharantī”ti.
garuṁ karonti → garukaronti (bj, sya-all); garūkaronti (pts) | garuṁ katvā → garukatvā (bj, sya-all); garūkatvā (pts) | viharantīti idamavoca → viharanti idam avoca (pts) | mamaṁ → mama (bj: syā, PTS)
อุทายี ธรรม ๕ ประการนี้เแล เป็นเหตุให้สาวกทั้งหลายของเราสักการะ เคารพ นับถือ บูชาเรา นอกจากสักการะ เคารพแล้วก็ยังอาศัยเราอยู่”

Idamavoca bhagavā.
idamavoca → idam avoca (pts)
พระผู้มีพระภาคได้ตรัสภาษิตนี้แล้ว
Attamano sakuludāyī paribbājako bhagavato bhāsitaṁ abhinandīti.
sakuludāyī → sakuludāyi (sya-all, pts)
สกุลุทายีปริพาชกมีใจยินดีชื่นชมพระภาษิต ของพระผู้มีพระภาค ดังนี้แล

Mahāsakuludāyisuttaṁ niṭṭhitaṁ sattamaṁ.
mahāsakuludāyisuttaṁ niṭṭhitaṁ → mahāsakuludāyi suttaṁ (bjt)
มหาสกุลุทายีสูตรที่ ๗ จบ

Principles · Rationale · Glossary · 6 Pali editions
MP3: Pali


Translations: English · Русский · Deutsch · Italiano · Српски · ไทย