Find the Truth

In the Pāli Suttas and Vinaya

settings

{{table.suttaCol}} {{table.readCol}} {{table.titleCol}} {{table.wordsCol}} {{table.countCol}} {{table.mrCol}} {{table.linksCol}} {{table.typeCol}} {{table.quoteCol}}
{{table.wordCol}} {{table.textsCol}} {{table.matchesCol}} {{table.linksCol}}

{{results.variantsForLabel}}

Variants 1/2 columns Dictionary Multi-select Compass Help

Note:Translations, dictionaries and commentaries were not made by the Blessed One.Cross-check with Pali in 4 main nikayas.

  • Majjhima Nikāya 79มัชฌิมนิกาย

Cūḷasakuludāyisutta๗๙ จูฬสกุลุทายิสูตร

Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts)
ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้
ekaṁ samayaṁ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe.สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเวฬุวัน สถานที่ให้เหยื่อกระแต เขตกรุงราชคฤห์ Tena kho pana samayena sakuludāyī paribbājako moranivāpe paribbājakārāme paṭivasati mahatiyā paribbājakaparisāya saddhiṁ.
sakuludāyī → sakuludāyi (sya-all, pts)
สมัยนั้นแล ปริพาชกชื่อสกุลุทายีพร้อมด้วยปริพาชกบริษัทหมู่ ใหญ่อาศัยอยู่ในอารามของปริพาชกอันเป็นที่ให้เหยื่อแก่นกยูง

Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya rājagahaṁ piṇḍāya pāvisi.
pattacīvaramādāya → pattacīvaramādāya yena (sya-all) | rājagahaṁ → rājagahaṁ tena (sya-all) | Rājagahaṁ → Si inserts yena before Rājagahaṁ & tena after it. (pts note) | pattacīvaramādāya → pattacīvaraṁ ādāya (pts)
ครั้นเวลาเช้า พระผู้มี พระภาคทรงครองอันตรวาสก ถือบาตรและจีวรเสด็จเข้าไปบิณฑบาตยังกรุงราชคฤห์ ลำดับนั้น
Atha kho bhagavato etadahosi:
etadahosi → etad ahosi (pts)
พระผู้มีพระภาคได้มีพระดำริว่า
“atippago kho tāva rājagahe piṇḍāya carituṁ.
rājagahe → rājagahaṁ (bj) | rājagahe piṇḍāya → rājagahaṁ piṇḍaya (pts)
“ยังเช้าเกินไปที่จะเที่ยวบิณฑบาตในกรุงราชคฤห์
Yannūnāhaṁ yena moranivāpo paribbājakārāmo yena sakuludāyī paribbājako tenupasaṅkameyyan”ti.
sakuludāyī → sakuludāyi (sya-all, pts) | yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | tenupasaṅkameyyanti → ten upasaṁkameyyan ti (pts)
ทางที่ดี เราควรเข้าไปหา สกุลุทายีปริพาชก จนถึงอารามของปริพาชกอันเป็นที่ให้เหยื่อแก่นกยูง”
Atha kho bhagavā yena moranivāpo paribbājakārāmo tenupasaṅkami.
tenupasaṅkami → ten upasaṁkami (pts)
ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคได้เสด็จเข้าไปจนถึงอารามของปริพาชกอันเป็นที่ให้ เหยื่อแก่นกยูง

Tena kho pana samayena sakuludāyī paribbājako mahatiyā paribbājakaparisāya saddhiṁ nisinno hoti unnādiniyā uccāsaddamahāsaddāya anekavihitaṁ tiracchānakathaṁ kathentiyā, seyyathidaṁ—
sakuludāyī → sakuludāyi (pts) | uccāsaddamahāsaddāya → uccāsaddāya mahāsaddāya (pts) | uccāsaddamahāsaddāya → uccāsaddāya mahāsaddāya (bj: sīmu8, PTS) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th, pts)
สมัยนั้น สกุลุทายีปริพาชกกำลังนั่งอยู่กับปริพาชกบริษัทหมู่ใหญ่ผู้กำลังสนทนา ถึงดิรัจฉานกถาต่าง ๆ ด้วยเสียงดังอื้ออึง คือ
rājakathaṁ corakathaṁ mahāmattakathaṁ senākathaṁ bhayakathaṁ yuddhakathaṁ annakathaṁ pānakathaṁ vatthakathaṁ sayanakathaṁ mālākathaṁ gandhakathaṁ ñātikathaṁ yānakathaṁ gāmakathaṁ nigamakathaṁ nagarakathaṁ janapadakathaṁ itthikathaṁ sūrakathaṁ visikhākathaṁ kumbhaṭṭhānakathaṁ pubbapetakathaṁ nānattakathaṁ lokakkhāyikaṁ samuddakkhāyikaṁ itibhavābhavakathaṁ iti vā.
itthikathaṁ → itthikathaṁ purisakathaṁ (bj) | Rājakathaṁ → Si here inserts pe & omits sentence to iti vā. (pts note) | + → yānakathaṁ (bjt)
พูดเรื่องพระราชา เรื่องโจร ฯลฯ เรื่องความเจริญและความเสื่อมอย่างนั้น ๆ

Addasā kho sakuludāyī paribbājako bhagavantaṁ dūratova āgacchantaṁ.
sakuludāyī → sakuludāyi (sya-all) | dūratova → dūrato va (pts)
สกุลุทายีปริพาชก ได้เห็นพระผู้มีพระภาค กำลังเสด็จมาแต่ไกล
Disvāna sakaṁ parisaṁ saṇṭhāpesi:
saṇṭhāpesi → saṇṭhapesi (bj, sya-all)
จึงห้ามบริษัทของตนว่า
“appasaddā bhonto hontu, mā bhonto saddamakattha.
mā → ma (pts) | saddamakattha → saddam akattha (pts)
“ท่านผู้เจริญทั้งหลาย โปรดเงียบหน่อย อย่าส่งเสียงอื้ออึง
Ayaṁ samaṇo gotamo āgacchati;นี้คือ พระสมณโคดมกำลังเสด็จมา appasaddakāmo kho pana so āyasmā appasaddassa vaṇṇavādī.พระองค์โปรดเสียงเบา ทรงแนะนำให้พูดกันเบา ๆ ตรัสสรรเสริญ คุณของคนที่พูดเสียงเบา Appeva nāma appasaddaṁ parisaṁ viditvā upasaṅkamitabbaṁ maññeyyā”ti.
appeva nāma → appevanāma (bjt, th) | appeva → app eva (pts) | upasaṅkamitabbaṁ → upasaṁkamitabbaṁ (pts)
บางทีพระองค์ทรงทราบว่าบริษัทเสียงเบา พระองค์อาจ จะเสด็จเข้ามาหาก็ได้”
Atha kho te paribbājakā tuṇhī ahesuṁ.ลำดับนั้น ปริพาชกเหล่านั้นจึงได้พากันนิ่ง

Atha kho bhagavā yena sakuludāyī paribbājako tenupasaṅkami.
sakuludāyī → sakuludāyi (sya-all, pts) | tenupasaṅkami → ten upasaṁkami (pts)
ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคได้เสด็จเข้าไปหาสกุลุทายีถึงที่อยู่
Atha kho sakuludāyī paribbājako bhagavantaṁ etadavoca:
taṁ → taṁ no (bj, km, pts1ed); tanno (sya-all) | sakuludāyī → sakuludāyi (sya-all, pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
สกุลุทายี ปริพาชกทูลเชื้อเชิญพระผู้มีพระภาคว่า
“etu kho, bhante, bhagavā.“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอเชิญพระผู้มีพระภาคจงเสด็จเข้ามาเถิด Svāgataṁ, bhante, bhagavato.
svāgataṁ → sāgataṁ (pts)
ขอต้อนรับเสด็จ
Cirassaṁ kho, bhante, bhagavā imaṁ pariyāyamakāsi yadidaṁ idhāgamanāya.
pariyāyamakāsi → pariyāyam akāsi (pts) | idhāgamanāya → idh āgamanāya (pts)
นาน ๆ พระองค์จะมีเวลาเสด็จมาที่นี้
Nisīdatu, bhante, bhagavā;ขอเชิญพระผู้มีพระภาคประทับนั่งเถิด idamāsanaṁ paññattan”ti.
idamāsanaṁ paññattanti → idam āsanaṁ paññattan ti (pts)
อาสนะนี้ ปูลาดไว้แล้ว พระพุทธเจ้าข้า”
Nisīdi bhagavā paññatte āsane.พระผู้มีพระภาคจึงประทับนั่งบนพุทธอาสน์ที่ปูลาดไว้แล้ว Sakuludāyīpi kho paribbājako aññataraṁ nīcaṁ āsanaṁ gahetvā ekamantaṁ nisīdi.
sakuludāyīpi → sakuludāyipi (sya-all, pts) | sakuludāyīpi → sakuludāyi pi (pts)
แม้สกุลุทายีปริพาชก ก็เลือกนั่ง ณ ที่สมควรที่ใดที่หนึ่งซึ่งต่ำกว่า
Ekamantaṁ nisinnaṁ kho sakuludāyiṁ paribbājakaṁ bhagavā etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)
พระผู้มีพระภาคได้ตรัสถามสกุลุทายี ปริพาชกว่า
“kāya nuttha, udāyi, etarahi kathāya sannisinnā, kā ca pana vo antarākathā vippakatā”ti?
kāya nuttha → kāyanuttha (bjt) | antarākathā → antarā kathā (bjt) | nuttha → nu ttha (pts) | vippakatāti → vippakatā ti (pts)
“อุทายี บัดนี้ ท่านทั้งหลายนั่งประชุมสนทนากันด้วยเรื่องอะไร และเรื่องอะไร ที่ท่านทั้งหลายสนทนากันค้างไว้”

“Tiṭṭhatesā, bhante, kathā yāya mayaṁ etarahi kathāya sannisinnā.
tiṭṭhatesā → tiṭṭhat esā (pts)
สกุลุทายีปริพาชกทูลตอบว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เรื่องที่ข้าพระองค์ ทั้งหลายนั่งประชุมสนทนากันในเวลานี้ ของดไว้ก่อนเถิด
Nesā, bhante, kathā bhagavato dullabhā bhavissati pacchāpi savanāya.
savanāya → savaṇāya (bj) | dullabhā → dullabbā (pts) | nesā → n esā (pts)
เรื่องนี้พระผู้มีพระภาค จะทรงสดับได้ในภายหลังโดยไม่ยาก
Yadāhaṁ, bhante, imaṁ parisaṁ anupasaṅkanto homi athāyaṁ parisā anekavihitaṁ tiracchānakathaṁ kathentī nisinnā hoti;
anupasaṅkanto → anupasaṁkanto (pts)
ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในเวลาที่ข้าพระองค์ ไม่ได้เข้าไปยังบริษัทนี้ บริษัทนี้ก็จะนั่งสนทนากันแต่ดิรัจฉานกถาต่าง ๆ
yadā ca kho ahaṁ, bhante, imaṁ parisaṁ upasaṅkanto homi athāyaṁ parisā mamaññeva mukhaṁ ullokentī nisinnā hoti:
ullokentī → olokentī (sya-all) | ullokentī → olokentī (bj: syā) | ullokentī → So Skt Bm; Si olokentī. (pts note) | mamaññeva → mamaṁyeva (bjt, th) | upasaṅkanto → upasaṁkanto (pts) | mamaññeva → mamaṁ yeva (pts)
แต่ในเวลา ที่ข้าพระองค์เข้าไปยังบริษัทนี้ บริษัทนี้ก็นั่งมองดูแต่หน้าของข้าพระองค์ด้วยความ ประสงค์ว่า
‘yaṁ no samaṇo udāyī dhammaṁ bhāsissati taṁ sossāmā’ti;
taṁ → taṁ no (bj, sya-all, pts) | udāyī → gotamo udāyi (sya-all); udāyi (pts) | taṁ → taṁ no (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | yaṁ no → yanno (th) | taṁ → tanno (th)
‘สมณะอุทายี จักกล่าวธรรมใดแก่พวกเรา พวกเราจักฟังธรรมนั้น’
yadā pana, bhante, bhagavā imaṁ parisaṁ upasaṅkanto hoti athāhañceva ayañca parisā bhagavato mukhaṁ ullokentā nisinnā homa:
ullokentā → ullokento (bj); olokentī (sya-all, km, mr) | athāhañceva → atha ahañceva (bj); atha ca ahañceva (sya-all) | bhagavato → bhagavatova (bj, pts) | homa yaṁ no → hoti yanno (sya-all) | bhagavatova → bhagavato (bj: machasaṁ) | ullokento → olokentī (bj: syā) | homa → hoti (bj: syā) | ullokentā → olokentī (cck: syā. kaṁ. ka.) | va → Bm Si omit va. (pts note) | ullokentā → Si olokentī; Bm oloketvā; Sk ulloketo. (pts note) | homa → So Bm; Skt hotima; Si hoti. (pts note) | upasaṅkanto → upasaṁkanto (pts) | athāhañceva ayañca → atha ahañ eva ayañ ca (pts)
และในเวลาที่พระผู้มีพระภาคเสด็จเข้ามายังบริษัทนี้ ทั้งข้าพระองค์และบริษัทนี้ก็นั่ง มองดูพระพักตร์ของพระผู้มีพระภาคด้วยความประสงค์ว่า
‘yaṁ no bhagavā dhammaṁ bhāsissati taṁ sossāmā’”ti.
taṁ → tanno (sya-all, pts) | yaṁ no → yanno (th) | + → no (pts)
‘พระผู้มีพระภาคจักตรัส ธรรมใดแก่พวกเรา พวกเราจักฟังธรรมนั้น”

“Tenahudāyi, taṁyevettha paṭibhātu yathā maṁ paṭibhāseyyā”ti.
paṭibhāseyyāti → paṭibhāseyyāsi (cck) | tenahudāyi taṁyevettha → tenahi udāyi taññevettha (sya-all) | tenahudāyi taṁyevettha paṭibhātu → tena h udāyi taṁ yev ettha patibhātu (pts)
พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “อุทายี ถ้าเช่นนั้น ท่านจงตั้งปัญหาซึ่งจะ เป็นเหตุให้เราแสดงธรรมในบริษัทนี้เถิด”

“Purimāni, bhante, divasāni purimatarāni sabbaññū sabbadassāvī aparisesaṁ ñāṇadassanaṁ paṭijānamāno ‘carato ca me tiṭṭhato ca suttassa ca jāgarassa ca satataṁ samitaṁ ñāṇadassanaṁ paccupaṭṭhitan’ti.
paccupaṭṭhitanti → paccupaṭṭhitan ti (pts)
สกุลุทายีปริพาชกกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ วันก่อน ๆ ท่านผู้เป็น สัพพัญญู มีปกติเห็นธรรมทั้งปวง ปฏิญญาญาณทัสสนะอย่างเบ็ดเสร็จว่า ‘เมื่อเรา เดินอยู่ หยุดอยู่ หลับอยู่ และตื่นอยู่ ญาณทัสสนะจะปรากฏต่อเนื่องตลอดไป’
So mayā pubbantaṁ ārabbha pañhaṁ puṭṭho samāno aññenaññaṁ paṭicari, bahiddhā kathaṁ apanāmesi, kopañca dosañca appaccayañca pātvākāsi.
mayā → paccupaṭṭhitan ti may | mayā → paccupaṭṭhita’’nti mayā (cck: ?) | bahiddhā kathaṁ → bahiddhākathaṁ (th) | aññenaññaṁ → aññen aññaṁ (pts) | kopañca dosañca appaccayañca → kopañ ca dosañ ca appaccayañ ca (pts)
ท่านผู้นั้นถูกข้าพระองค์ถามปัญหาปรารภขันธ์ส่วนอดีตก็นำเรื่องอื่นมาพูดกลบเกลื่อน ไถลไปพูดนอกเรื่อง ทั้งทำความโกรธ ความประทุษร้าย และความไม่พอใจให้ปรากฏ
Tassa mayhaṁ, bhante, bhagavantaṁyeva ārabbha sati udapādi:
sati → pīti (bj, pts) | pīti → Skt sīti; Bm Si sati. (pts note) | bhagavantaṁyeva → bhagavantaṁ yeva (pts)
ข้าพระองค์นั้นระลึกถึงพระผู้มีพระภาคว่า
‘aho nūna bhagavā, aho nūna sugato. Yo imesaṁ dhammānaṁ sukusalo’”ti.
sukusaloti → kusaloti (bj, sya-all, pts) | sukusaloti → kusalo ti (pts)
‘ผู้ฉลาดในธรรมเหล่านี้ต้องเป็นพระผู้มี พระภาคแน่นอน ต้องเป็นพระสุคตแน่นอน”

“Ko pana so, udāyi, sabbaññū sabbadassāvī aparisesaṁ ñāṇadassanaṁ paṭijānamāno ‘carato ca me tiṭṭhato ca suttassa ca jāgarassa ca satataṁ samitaṁ ñāṇadassanaṁ paccupaṭṭhitan’ti, yo tayā pubbantaṁ ārabbha pañhaṁ puṭṭho samāno aññenaññaṁ paṭicari, bahiddhā kathaṁ apanāmesi kopañca dosañca appaccayañca pātvākāsī”ti?
pana so → penaso (bj); paneso (sya-all, pts) | yo → so (sya-all) | sabbadassāvī → sabbādassāvī (pts) | tayā → so tayā (bj: syā) | tayā → Bm Si so tayā; Skt yo nayā. (pts note) | bahiddhā kathaṁ → bahiddhākathaṁ (th) | pana so → pan eso (pts) | paccupaṭṭhitanti → paccupaṭṭhitan ti (pts) | aññenaññaṁ → aññen aññaṁ (pts) | kopañca dosañca appaccayañca → kopañ ca dosañ ca appaccayañ ca (pts)
“ท่านผู้เป็นสัพพัญญู มีปกติเห็นธรรมทั้งปวง ปฏิญญาญาณทัสสนะอย่าง เบ็ดเสร็จว่า ‘เมื่อเราเดินอยู่ หยุดอยู่ หลับอยู่ และตื่นอยู่ ญาณทัสสนะจะปรากฏ ต่อเนื่องตลอดไป’ ที่ถูกท่านถามปัญหาปรารภขันธ์ส่วนอดีตก็นำเรื่องอื่นมาพูด กลบเกลื่อน ไถลไปพูดนอกเรื่อง ทั้งทำความโกรธ ความประทุษร้าย และความ ไม่พอใจให้ปรากฏ เป็นใครเล่า”

“Nigaṇṭho, bhante, nāṭaputto”ti.
nāṭaputtoti → nātaputtoti (bj, pts) | nigaṇṭho → nigantho (sya-all) | Nātaputto → Bm Si Nāṭ-. (pts note) | nāṭaputtoti → nātaputto ti (pts)
“นิครนถ์ นาฏบุตร พระพุทธเจ้าข้า”

“Yo kho, udāyi, anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussareyya, seyyathidaṁ—ekampi jātiṁ dvepi jātiyo …pe… iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussareyya, so vā maṁ pubbantaṁ ārabbha pañhaṁ puccheyya, taṁ vāhaṁ pubbantaṁ ārabbha pañhaṁ puccheyyaṁ;
vā → Stk omit vā here. (pts note) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th) | seyyathidaṁ ekampi → seyyathīdaṁ ekam pi (pts) | dvepi → dve pi (pts) | sauddesaṁ → sa-uddesaṁ (pts) | taṁ vāhaṁ → tam vā haṁ (pts)
“ผู้ใดระลึกชาติก่อนได้หลายชาติ คือ ๑ ชาติบ้าง ๒ ชาติบ้าง ฯลฯ ระลึก ชาติก่อนได้หลายชาติ พร้อมทั้งลักษณะทั่วไปและชีวประวัติอย่างนี้ ผู้นั้นควรถาม ปัญหาปรารภขันธ์ส่วนอดีตกับเรา หรือเราควรถามปัญหาปรารภขันธ์ส่วนอดีตกับ ผู้นั้น
so vā me pubbantaṁ ārabbha pañhassa veyyākaraṇena cittaṁ ārādheyya, tassa vāhaṁ pubbantaṁ ārabbha pañhassa veyyākaraṇena cittaṁ ārādheyyaṁ.
cittaṁ → cittam (pts) | vāhaṁ → vā haṁ (pts)
ผู้นั้นจะทำให้เรายินดีด้วยการตอบปัญหาปรารภขันธ์ส่วนอดีต หรือเราจะพึง ทำจิตของผู้นั้นให้ยินดีด้วยการตอบปัญหาปรารภขันธ์ส่วนอดีต

Yo kho, udāyi, dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passeyya cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajāneyya, so vā maṁ aparantaṁ ārabbha pañhaṁ puccheyya, taṁ vāhaṁ aparantaṁ ārabbha pañhaṁ puccheyyaṁ;
Yo → so (si, pts1ed) | yo → so (pts) | vāhaṁ → va haṁ (pts) | kho → so kho (bj: sīmu8, PTS) | Yo → so (cck: sī. pī.)
ผู้ใดพึงเห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังเถิด ทั้งชั้นต่ำและชั้นสูง งามและไม่งาม เกิดดีและเกิดไม่ดี ด้วยตาทิพย์อันบริสุทธิ์เหนือมนุษย์ รู้ชัดถึงหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตาม กรรม ผู้นั้นควรถามปัญหาปรารภขันธ์ส่วนอนาคตกับเรา หรือเราควรถามปัญหา ปรารภขันธ์ส่วนอนาคตกับผู้นั้น
so vā me aparantaṁ ārabbha pañhassa veyyākaraṇena cittaṁ ārādheyya, tassa vāhaṁ aparantaṁ ārabbha pañhassa veyyākaraṇena cittaṁ ārādheyyaṁ.
vāhaṁ → vā ham (pts)
ผู้นั้นทำให้เรายินดีด้วยการตอบปัญหาปรารภขันธ์ ส่วนอนาคต หรือเราพึงยังจิตของผู้นั้นให้ยินดีด้วยการตอบปัญหาปรารภขันธ์ส่วน อนาคต

Api ca, udāyi, tiṭṭhatu pubbanto, tiṭṭhatu aparanto.
api ca udāyi → apicudāyi (bj, sya-all)
อุทายี จงงดขันธ์ส่วนอดีตและขันธ์ส่วนอนาคตไว้ก่อน
Dhammaṁ te desessāmi—
dhammaṁ te → dhammante (th) | dhammaṁ → dhamman (pts)
เราจักแสดงธรรมแก่ ท่านว่า
imasmiṁ sati idaṁ hoti, imassuppādā idaṁ uppajjati;
uppajjati → upapajjati (pts) | imassuppādā → imass uppādā (pts)
‘เมื่อเหตุนี้มี ผลนี้จึงมี เพราะเหตุนี้เกิด ผลนี้จึงเกิด
imasmiṁ asati idaṁ na hoti, imassa nirodhā idaṁ nirujjhatī”ti.
idaṁ → imaṁ (bj, pts)
เมื่อเหตุนี้ไม่มี ผลนี้ จึงไม่มี เพราะเหตุนี้ดับ ผลนี้จึงดับ”

“Ahañhi, bhante, yāvatakampi me iminā attabhāvena paccanubhūtaṁ tampi nappahomi sākāraṁ sauddesaṁ anussarituṁ,
ahañhi → ahaṁ (pts) | bhante → ahaṁ bhante (bj: sīmu8, PTS) | sākāraṁ → iti sākāraṁ (bj: sīmu8, PTS) | ahañhi → ahaṁ hi (bjt) | yāvatakampi → yāvatakam pi (pts) | tampi → tam pi (pts) | sauddesaṁ → sa-uddesaṁ (pts)
“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ชาตินี้ที่ปรากฏแก่ข้าพระองค์โดยอัตภาพนี้พร้อม ทั้งลักษณะทั่วไปและชีวประวัติ ข้าพระองค์ยังไม่สามารถจะระลึกได้เลย
kuto panāhaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarissāmi, seyyathidaṁ—ekampi jātiṁ dvepi jātiyo …pe… iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarissāmi, seyyathāpi bhagavā?
dvepi → dvepi jātiyo tissopi (sya-all) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th) | + → tissopi jātiyo (th) | seyyathidaṁ ekampi → seyyathīdaṁ ekaṁ pi (pts) | dvepi → dve pi (pts) | sauddesaṁ → sa-uddesaṁ (pts)
ไฉนเลยจัก ระลึกชาติก่อนได้หลายชาติ คือ ๑ ชาติบ้าง ๒ ชาติบ้าง ๓ ชาติบ้าง ฯลฯ ระลึกถึง ชาติก่อนได้หลายชาติพร้อมทั้งลักษณะทั่วไปและชีวประวัติอย่างนี้ เหมือนพระผู้มี พระภาคเล่า
Ahañhi, bhante, etarahi paṁsupisācakampi na passāmi,
ahañhi → ahaṁ hi (bjt, pts) | paṁsupisācakampi → paṁsupisācakam pi (pts)
บัดนี้ แม้แต่ปีศาจเล่นฝุ่น ข้าพระองค์ก็ยังไม่เคยเห็นเลย
kuto panāhaṁ dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passissāmi cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānissāmi, seyyathāpi bhagavā?ไฉนเลย จักเห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังเกิด ทั้งชั้นต่ำและชั้นสูง งามและไม่งาม เกิดดีและ เกิดไม่ดี ด้วยตาทิพย์อันบริสุทธิ์เหนือมนุษย์ จักรู้ชัดถึงหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตามกรรม เหมือนพระผู้มีพระภาคเล่า Yaṁ pana maṁ, bhante, bhagavā evamāha:
yaṁ pana → yampana (th) | evamāha → evam āha (pts)
คำที่พระผู้มีพระภาคตรัสกับข้าพระองค์อย่างนี้ว่า
‘api ca, udāyi, tiṭṭhatu pubbanto, tiṭṭhatu aparanto;
ca udāyi → cudāyi (bj) | api ca udāyi → apicudāyi (sya-all)
‘อุทายี จงงดขันธ์ส่วนอดีตและขันธ์ส่วนอนาคตไว้ก่อน
dhammaṁ te desessāmi—
te → (pts) | desessāmi:-- → Bu desissāmi; Si alone inserts te. (pts note) | dhammaṁ te → dhammante (th)
เราจักแสดงธรรมแก่ท่านว่า

imasmiṁ sati idaṁ hoti, imassuppādā idaṁ uppajjati;
uppajjati → upapajjati (pts) | imassuppādā → imass uppādā (pts)
‘เมื่อเหตุนี้มี ผลนี้จึงมี เพราะเหตุนี้เกิด ผลนี้จึงเกิด
imasmiṁ asati idaṁ na hoti, imassa nirodhā idaṁ nirujjhatī’ti tañca pana me bhiyyoso mattāya na pakkhāyati.
pakkhāyati → So Si; Bm na makkhāyati; Skt pana pakkhāyīti. (pts note) | bhiyyoso mattāya → bhiyyosomattāya (my, bjt, pts) | tañca → tañ ca (pts)
เมื่อเหตุนี้ไม่มี ผลนี้จึงไม่มี เพราะเหตุนี้ดับ ผลนี้จึงดับ’ จะปรากฏแก่ข้าพระองค์ โดยประมาณยิ่ง ๆ ขึ้นไป ก็หาไม่
Appeva nāmāhaṁ, bhante, sake ācariyake bhagavato cittaṁ ārādheyyaṁ pañhassa veyyākaraṇenā”ti.
appeva nāmāhaṁ → appevanāma (sya-all) | veyyākaraṇenāti → veyyakaraṇenāti (sya-all) | appeva nāmāhaṁ → appevanāmāhaṁ (bjt)
ไฉนข้าพระองค์จึงจะทำให้พระผู้มีพระภาคทรงยินดีด้วยการตอบปัญหาใน ลัทธิอาจารย์ของตนได้เล่า”

“Kinti pana te, udāyi, sake ācariyake hotī”ti?
kinti → kin ti (pts)
พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า “อุทายี ในลัทธิอาจารย์ของตน ท่านมี ความเห็นว่าอย่างไร”

“Amhākaṁ, bhante, sake ācariyake evaṁ hoti:สกุลุทายีปริพาชกทูลตอบว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในลัทธิอาจารย์ของตน ข้าพระองค์มีความเห็นอย่างนี้ว่า ‘ayaṁ paramo vaṇṇo, ayaṁ paramo vaṇṇo’”ti.
vaṇṇoti → vaṇṇo ti (pts)
‘นี้เป็นวรรณะสูงสุด นี้เป็นวรรณะสูงสุด”

“Yaṁ pana te etaṁ, udāyi, sake ācariyake evaṁ hoti:
etaṁ → taṁ (sya-all) | yaṁ pana → yampana (th)
“ในลัทธิอาจารย์ของตน ท่านมีความเห็นอย่างนี้ว่า
‘ayaṁ paramo vaṇṇo, ayaṁ paramo vaṇṇo’ti, katamo so paramo vaṇṇo”ti?
katamo → katamo pana (sya-all) | vaṇṇoti → vaṇṇo ti (pts)
‘นี้เป็นวรรณะสูงสุด นี้เป็น วรรณะสูงสุด’ วรรณะสูงสุดนั้นเป็นอย่างไร”

“Yasmā, bhante, vaṇṇā añño vaṇṇo uttaritaro vā paṇītataro vā natthi so paramo vaṇṇo”ti.
natthi → na tthi (pts) | vaṇṇoti → vaṇṇo ti (pts)
“วรรณะใดไม่มีวรรณะอื่นยิ่งกว่า หรือประณีตกว่า วรรณะนั้นเป็นวรรณะ สูงสุด พระพุทธเจ้าข้า”

“Katamo pana so paramo vaṇṇo yasmā vaṇṇā añño vaṇṇo uttaritaro vā paṇītataro vā natthī”ti?
paramo → udāyi (bj, sya-all, pts) | vaṇṇo → so paramo vaṇṇo (bj: machasaṁ) | natthīti → na tthīti (pts)
“วรรณะใดไม่มีวรรณะอื่นยิ่งกว่าหรือประณีตกว่า วรรณะนั้นเป็นวรรณะไหนเล่า”

“Yasmā, bhante, vaṇṇā añño vaṇṇo uttaritaro vā paṇītataro vā natthi so paramo vaṇṇo”ti.
ti → So Si; Sk reads Katamo pana so Udāyi vaṇṇo yasmā añño vaṇṇo utt. vā pan. vā na 'tthīti; Bm Katamo pana so paramo vaṇṇo? Yasmā bhante &c. (pts note) | natthi → na tthi (pts) | vaṇṇoti → vaṇṇo ti (pts)
“วรรณะใดไม่มีวรรณะอื่นยิ่งกว่า หรือประณีตกว่า วรรณะนั้นเป็นวรรณะสูงสุด พระพุทธเจ้าข้า”

“Dīghāpi kho te esā, udāyi, phareyya:
dīghāpi → dīghā pi (pts)
“ท่านกล่าวแต่เพียงว่า
‘yasmā, bhante, vaṇṇā añño vaṇṇo uttaritaro vā paṇītataro vā natthi so paramo vaṇṇo’ti vadesi, tañca vaṇṇaṁ na paññapesi.
paññapesi → paññāpesi (bj, sya-all, pts) | vā → va (pts) | natthi → na tthi (pts) | vaṇṇoti vadesi tañca → vaṇṇo ti vadasi tañ ca (pts)
‘วรรณะใดไม่มีวรรณะอื่นยิ่งกว่า หรือประณีตกว่า วรรณะ นั้นเป็นวรรณะสูงสุด’ คำที่ท่านกล่าวนั้น พึงขยายความได้อย่างยืดยาว แต่ท่าน ไม่ชี้วรรณะนั้นให้ชัด
Seyyathāpi, udāyi, puriso evaṁ vadeyya:เปรียบเหมือนชายคนหนึ่งปรารภถึงหญิงสาวอย่างนี้ว่า ‘ahaṁ yā imasmiṁ janapade janapadakalyāṇī taṁ icchāmi, taṁ kāmemī’ti.‘เรา ปรารถนารักใคร่หญิงงามแห่งชนบทนี้’ Tamenaṁ evaṁ vadeyyuṁ:
tamenaṁ → tam enaṁ (pts)
คนจะถามเขาว่า
‘ambho purisa, yaṁ tvaṁ janapadakalyāṇiṁ icchasi kāmesi, jānāsi taṁ janapadakalyāṇiṁ—khattiyī vā brāhmaṇī vā vessī vā suddī vā’ti?
khattiyī → khattiyiṁ (sya-all) | brāhmaṇī → brāhmaṇiṁ (sya-all) | vessī → vessiṁ (sya-all) | suddī → suddiṁ (sya-all) | suddī vāti → suddīvāti (bjt) | vāti → vā ti (pts)
‘พ่อคุณ เธอรู้จักหญิงคน นั้นหรือว่าเป็นนางกษัตริย์ นางพราหมณี นางแพศย์ หรือนางศูทร’
Iti puṭṭho ‘no’ti vadeyya.
noti → no ti (pts)
เมื่อถูกถาม อย่างนี้ เขาจะตอบว่า ‘ไม่รู้จัก’
Tamenaṁ evaṁ vadeyyuṁ:
tamenaṁ → tam enaṁ (pts)
จะถูกถามต่อไปว่า
‘ambho purisa, yaṁ tvaṁ janapadakalyāṇiṁ icchasi kāmesi, jānāsi taṁ janapadakalyāṇiṁ—evaṁnāmā evaṅgottāti vāti …pe… dīghā vā rassā vā majjhimā vā kāḷī vā sāmā vā maṅguracchavī vāti … amukasmiṁ gāme vā nigame vā nagare vā’ti?
taṁ → tvaṁ (bj) | evaṁnāmā evaṅgottāti → evannāmā evaṅgottā iti (bj); evaṁvaṇṇā evaṁgottā iti (sya-all) | amukasmiṁ → amukasmiṁ nāma (sya-all) | evaṅgottāti vāti → evaṁgottā iti vā ti (pts) | majjhimā → majjhā vā (sya-all: sī.) | Evaṁnāmā → Bm Si evaṁvaṇṇā. (pts note) | majjhimā → So Bm & Si; Skt majjhā, which Si notes as the Sinh. reading. Cf. Nr. 80 & 1 Dīgha p. 241. (pts note) | evaṅgottāti → evaṁgottāti (my, ms2005)
‘เธอรู้จักหญิงคนนั้นหรือว่า มีชื่อ ตระกูล สูง ต่ำ สันทัด ดำ คล้ำ หรือผิวเหลือง อยู่ในหมู่บ้าน นิคม หรือ เมืองโน้น’
Iti puṭṭho ‘no’ti vadeyya.
noti → no ti (pts)
เมื่อถูกถามอย่างนี้ เขาจะตอบว่า ‘ยังไม่รู้จัก’
Tamenaṁ evaṁ vadeyyuṁ:
tamenaṁ → tam enaṁ (pts)
จะถูกถามต่อไปว่า
‘ambho purisa, yaṁ tvaṁ na jānāsi na passasi, taṁ tvaṁ icchasi kāmesī’ti?
kāmesīti → kamesīti (pts)
‘เธอปรารถนารักใคร่หญิงที่ยังไม่เคยรู้จักทั้งไม่เคยเห็น อย่างนั้นหรือ’
Iti puṭṭho ‘āmā’ti vadeyya.เมื่อถูกถาม อย่างนี้ เขาจะตอบว่า ‘ใช่’

Taṁ kiṁ maññasi, udāyi—
kiṁ → kim (pts)
ท่านเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร
nanu evaṁ sante, tassa purisassa appāṭihīrakataṁ bhāsitaṁ sampajjatī”ti?
appāṭihīrakataṁ → appāṭihīrakaṁ (bj); appāṭihirīkataṁ (sya-all) | appāṭihīrakaṁ → appāṭihirīkataṁ (bj: machasaṁ, PTS); appāṭihirīkataṁ (bj: syā) | appāṭihīrakataṁ → So Bu; Si appāṭihirikataṁ; Bm appāṭihirakataṁ; Skt appāṭihīrikaṁ. (pts note)
เมื่อเป็นเช่นนี้ คำพูดของชายผู้นั้นจะถือว่า เลื่อนลอย มิใช่หรือ”

“Addhā kho, bhante, evaṁ sante tassa purisassa appāṭihīrakataṁ bhāsitaṁ sampajjatī”ti.
appāṭihīrakataṁ → appāṭihīrakaṁ (bj); appāṭihirīkataṁ (sya-all)
“เมื่อเป็นเช่นนี้ คำพูดของชายผู้นั้นถือว่าเลื่อนลอยแน่นอน พระพุทธเจ้าข้า”

“Evameva kho tvaṁ, udāyi, ‘yasmā, bhante, vaṇṇā añño vaṇṇo uttaritaro vā paṇītataro vā natthi so paramo vaṇṇo’ti vadesi, tañca vaṇṇaṁ na paññapesī”ti.
tvaṁ → (bj) | paññapesīti → paññāpesīti (bj, sya-all, pts) | evameva → evam eva (pts) | natthi → na tthi (pts) | vaṇṇoti vadesi tañca → vaṇṇo ti vadasi tañ ca (pts)
“อุทายี ท่านก็อย่างนั้นเหมือนกัน กล่าวอยู่แต่เพียงว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ วรรณะใดไม่มีวรรณะอื่นยิ่งกว่าหรือประณีตกว่า วรรณะนั้นเป็นวรรณะสูงสุด’ แต่ไม่ ได้ชี้วรรณะนั้นให้ชัด”

“Seyyathāpi, bhante, maṇi veḷuriyo subho jātimā aṭṭhaṁso suparikammakato paṇḍukambale nikkhitto bhāsate ca tapate ca virocati ca, evaṁ vaṇṇo attā hoti arogo paraṁ maraṇā”ti.
bhāsate → bhāsati (bj, pts) | tapate → tapati (bj, pts) | jātimā → jotimā (sya-all) | ca → bhāsate ca tapate ca (bj: sīmu8, machasaṁ); virocate ca (bj: sīmu); bhāsateva tapateva virocateva (bj: syā) | virocateva → bhāsati ca tapati ca virocati ca (sya-all: sī.) | bhāsati → This is the Sinhalese reading, as noted by Si (which reads bhāsate va tapate va virocate va); Bm bhāsate ca tapate ca (as Sk infra Nr. 80). (pts note) | arogo → Skt ārogo here & in Nr. 80. Cf. 1 Jāt. 368. (pts note) | paraṁ maraṇāti → parammaraṇāti (bjt, th) | bhāsate ca tapate ca virocati ca evaṁ vaṇṇo → bhāsateva tapateva virocateva evaṁvaṇṇo (th) | evaṁ vaṇṇo → evaṁvaṇṇo (pts) | paraṁ maraṇāti → param maraṇā ti (pts)
“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ แก้วไพฑูรย์อันงาม เกิดเองอย่างบริสุทธิ์แปดเหลี่ยม นายช่างเจียระไนดีแล้ว ซึ่งเขาวางไว้ที่ผ้ากัมพลเหลือง ย่อมส่องแสงสว่างเป็นประกาย ออกมา แม้ฉันใด อัตตา ก็มีวรรณะ(แสงสว่าง)ก็ฉันนั้นเหมือนกัน หลังจากตายไป ย่อมเป็นของยั่งยืน”

“Taṁ kiṁ maññasi, udāyi,
kiṁ → kim (pts)
“อุทายี ท่านเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร
yo vā maṇi veḷuriyo subho jātimā aṭṭhaṁso suparikammakato paṇḍukambale nikkhitto bhāsate ca tapate ca virocati ca, yo vā rattandhakāratimisāya kimi khajjopanako—imesaṁ ubhinnaṁ vaṇṇānaṁ katamo vaṇṇo abhikkantataro ca paṇītataro cā”ti?
yo vā → (bj) | bhāsate → bhāsati (bj, pts) | tapate → tapati (bj, pts) | rattandhakāratimisāya → rattandhakāratimisāyaṁ (bj) | khajjopanako → khajjopaṇako (bj) | jātimā → jotimā (sya-all) | ca → bhāsate ca tapate ca (bj: sīmu8, machasaṁ); virocate ca (bj: sīmu); bhāsateva tapateva virocateva (bj: syā) | ca → sīhaḷapotthake anekaṭhānesu vāti pāṭho dissati (sya-all note) | vā → Skt omit vā. (pts note) | ca → So Bm Si, the latter with note ‘Sīhaḷapotthake anekaṭhānesu vā ti pāṭho dissati'; Skt vā . . . cāti here, but ca . . . cāti infra. (pts note)
แก้วไพฑูรย์อันงาม เกิดเอง อย่างบริสุทธิ์แปดเหลี่ยม นายช่างเจียระไนดีแล้ว ซึ่งเขาวางไว้ที่ผ้ากำพลเหลือง ย่อมส่องแสงสว่างเป็นประกายออกมา กับหิ่งห้อยในราตรีที่มีเดือนมืด บรรดา วรรณะทั้ง ๒ นี้ วรรณะไหนจะส่องสว่างกว่า และประณีตกว่ากัน”

“Yvāyaṁ, bhante, rattandhakāratimisāya kimi khajjopanako—ayaṁ imesaṁ ubhinnaṁ vaṇṇānaṁ abhikkantataro ca paṇītataro cā”ti.
yvāyaṁ bhante rattandhakāratimisāya → yvāyambhante rattandhakāratimisāyaṁ (bj) | khajjopanako → khajjopaṇako (bj)
“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บรรดาวรรณะทั้ง ๒ นี้ หิ่งห้อยในราตรีที่มีเดือนมืดนี้ ย่อมส่องสว่างกว่า และประณีตกว่า”

“Taṁ kiṁ maññasi, udāyi,
kiṁ → kim (pts)
“ท่านเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร
yo vā rattandhakāratimisāya kimi khajjopanako, yo vā rattandhakāratimisāya telappadīpo—imesaṁ ubhinnaṁ vaṇṇānaṁ katamo vaṇṇo abhikkantataro ca paṇītataro cā”ti?
rattandhakāratimisāya → rattandhakāratimisāyaṁ (bj) | khajjopanako → khajjopaṇako (bj) | rattandhakāratimisāyaṁ → rattandhakāratimisāya (bj: machasaṁ, PTS, syā)
หิ่งห้อยในราตรีที่มีเดือนมืด กับประทีปน้ำมัน ในราตรีที่มีเดือนมืด บรรดาวรรณะทั้ง ๒ นี้ วรรณะไหนจะส่องสว่างกว่าและประณีต กว่ากัน”

“Yvāyaṁ, bhante, rattandhakāratimisāya telappadīpo—ayaṁ imesaṁ ubhinnaṁ vaṇṇānaṁ abhikkantataro ca paṇītataro cā”ti.
rattandhakāratimisāya → rattandhakāratimisāyaṁ (bj)
“บรรดาวรรณะทั้ง ๒ นี้ ประทีปน้ำมันในราตรีที่มีเดือนมืดส่องสว่างกว่าและ ประณีตกว่า พระพุทธเจ้าข้า”

“Taṁ kiṁ maññasi, udāyi,
kiṁ → kim (pts)
“ท่านเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร
yo vā rattandhakāratimisāya telappadīpo, yo vā rattandhakāratimisāya mahāaggikkhandho—imesaṁ ubhinnaṁ vaṇṇānaṁ katamo vaṇṇo abhikkantataro ca paṇītataro cā”ti?
rattandhakāratimisāya → rattandhakāratimisāyaṁ (bj) | rattandhakāratimisāya mahāaggikkhandho → rattandakāratimisāya mahā aggikkhandho (pts)
ประทีปน้ำมันในราตรีที่มีเดือนมืดกับกอง ไฟใหญ่ในราตรีที่มีเดือนมืด บรรดาวรรณะทั้ง ๒ นี้ วรรณะไหนจะส่องสว่างกว่า และประณีตกว่ากัน”

“Yvāyaṁ, bhante, rattandhakāratimisāya mahāaggikkhandho—ayaṁ imesaṁ ubhinnaṁ vaṇṇānaṁ abhikkantataro ca paṇītataro cā”ti.
rattandhakāratimisāya → rattandhakāratimisāyaṁ (bj) | mahāaggikkhandho → mahā aggikkhandho (pts)
“บรรดาวรรณะทั้ง ๒ นี้ กองไฟใหญ่ในราตรีที่มีเดือนมืด ส่องสว่างกว่าและ ประณีตกว่า พระพุทธเจ้าข้า”

“Taṁ kiṁ maññasi, udāyi,
kiṁ → kim (pts)
“ท่านเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร
yo vā rattandhakāratimisāya mahāaggikkhandho, yā vā rattiyā paccūsasamayaṁ viddhe vigatavalāhake deve osadhitārakā—imesaṁ ubhinnaṁ vaṇṇānaṁ katamo vaṇṇo abhikkantataro ca paṇītataro cā”ti?
rattandhakāratimisāya → rattandhakāratimisāyaṁ (bj) | osadhitārakā → osadhītārakā (bj) | mahāaggikkhandho → aggikkhandho (sya-all) | mahāaggikkhandho → mahā aggikkhandho (pts)
กองไฟใหญ่ในราตรีที่มีเดือนมืด กับดาวศุกร์ ในนภากาศอันกระจ่างปราศจากเมฆ ในเวลาใกล้รุ่ง บรรดาวรรณะทั้ง ๒ นี้ วรรณะ ไหนจะส่องสว่างกว่าและประณีตกว่ากัน”

“Yvāyaṁ, bhante, rattiyā paccūsasamayaṁ viddhe vigatavalāhake deve osadhitārakā—ayaṁ imesaṁ ubhinnaṁ vaṇṇānaṁ abhikkantataro ca paṇītataro cā”ti.
yvāyaṁ → yāyaṁ (bj, sya-all, pts) | osadhitārakā → osadhītārakā (bj)
“บรรดาวรรณะทั้ง ๒ นี้ ดาวศุกร์ในนภากาศอันกระจ่างปราศจากเมฆ ในเวลา ใกล้รุ่งส่องสว่างกว่าและประณีตกว่า พระพุทธเจ้า”

“Taṁ kiṁ maññasi, udāyi,
kiṁ → kim (pts)
“ท่านเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร
yā vā rattiyā paccūsasamayaṁ viddhe vigatavalāhake deve osadhitārakā, yo vā tadahuposathe pannarase viddhe vigatavalāhake deve abhido aḍḍharattasamayaṁ cando—imesaṁ ubhinnaṁ vaṇṇānaṁ katamo vaṇṇo abhikkantataro ca paṇītataro cā”ti?
osadhitārakā → osadhītārakā (bj) | pannarase → paṇṇarase (bj, sya-all) | abhido → abhide (bj: sīmu8) | abhido → abhide (cck: ka. sī.); abhidosaṁ (cck: ka.); abhidoti abhisaddena samānatthanipātapadaṁ (cck: chakkaṅguttaraṭīkā mahāvagga aṭṭhamasuttavaṇṇanā) | yo → All MSS yā here & yo in Nr. 80. (pts note) | abhido → So Si Bu, & Skt once infra; Sk abhidose twice & abhidosa once; Bm abhidosaṁ always; St abhidese twice. In Nr. 80 Sk abhide. (pts note) | tadahuposathe → tadahu posathe (pts)
ดาวศุกร์ในนภากาศอันกระจ่างปราศจาก เมฆ ในเวลาใกล้รุ่งกับดวงจันทร์เวลาเที่ยงคืนตรง ในนภากาศอันกระจ่างปราศจาก เมฆ ในวันอุโบสถขึ้น ๑๕ ค่ำ บรรดาวรรณะทั้ง ๒ นี้ วรรณะไหนจะส่องสว่างกว่า และประณีตกว่ากัน”

“Yvāyaṁ, bhante, tadahuposathe pannarase viddhe vigatavalāhake deve abhido aḍḍharattasamayaṁ cando—ayaṁ imesaṁ ubhinnaṁ vaṇṇānaṁ abhikkantataro ca paṇītataro cā”ti.
pannarase → paṇṇarase (bj, sya-all) | abhido → abhide (bj: sīmu8) | tadahuposathe → tadahu posathe (pts)
“บรรดาวรรณะทั้ง ๒ นี้ ดวงจันทร์เวลาเที่ยงคืนตรง ในนภากาศอันกระจ่าง ปราศจากเมฆ ในวันอุโบสถขึ้น ๑๕ ค่ำ จะส่องสว่างกว่าและประณีตกว่า พระพุทธเจ้าข้า”

“Taṁ kiṁ maññasi, udāyi,
kiṁ → kim (pts)
“ท่านเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร
yo vā tadahuposathe pannarase viddhe vigatavalāhake deve abhido aḍḍharattasamayaṁ cando, yo vā vassānaṁ pacchime māse saradasamaye viddhe vigatavalāhake deve abhido majjhanhikasamayaṁ sūriyo—imesaṁ ubhinnaṁ vaṇṇānaṁ katamo vaṇṇo abhikkantataro ca paṇītataro cā”ti?
pannarase → paṇṇarase (bj, sya-all) | majjhanhikasamayaṁ sūriyo → majjhantikaṁ samayaṁ suriyo (bj); majjhantikasamayaṁ suriyo (sya-all, pts) | katamo → katamo ca (bj) | tadahuposathe → tadahu posathe (pts)
ดวงจันทร์ในเวลาเที่ยงคืนตรงในนภากาศ อันกระจ่างปราศจากเมฆในวันอุโบสถขึ้น ๑๕ ค่ำ กับดวงอาทิตย์เวลาเที่ยงตรงใน นภากาศอันกระจ่างปราศจากเมฆ ในสารทกาลเดือนท้ายแห่งฤดูฝน บรรดา วรรณะทั้ง ๒ นี้ วรรณะไหนจะส่องสว่างกว่าและประณีตกว่ากัน”

“Yvāyaṁ, bhante, vassānaṁ pacchime māse saradasamaye viddhe vigatavalāhake deve abhido majjhanhikasamayaṁ sūriyo—ayaṁ imesaṁ ubhinnaṁ vaṇṇānaṁ abhikkantataro ca paṇītataro cā”ti.
majjhanhikasamayaṁ sūriyo → majjhantikaṁ samayaṁ suriyo (bj); majjhantikasamayaṁ suriyo (sya-all, pts)
“บรรดาวรรณะทั้ง ๒ นี้ ดวงอาทิตย์เวลาเที่ยงตรงอันกระจ่างปราศจากเมฆ ใน สารทกาลเดือนท้ายแห่งฤดูฝนจะส่องสว่างกว่าและประณีตกว่า พระพุทธเจ้าข้า”

“Ato kho te, udāyi, bahū hi bahutarā devā ye imesaṁ candimasūriyānaṁ ābhā nānubhonti, tyāhaṁ pajānāmi.
candimasūriyānaṁ → candimasuriyānaṁ (bj, sya-all, pts) | ato → tato (sya-all) | ato → tato (bj: syā) | ābhā → ābhā te (bj: sīmu8) | kho → ato khoti dissati (sya-all: yu.) | Ato → Si tato. In Nr. 80 Sk atha. (pts note) | ābhā → So MSS; Bu ābhāya. (pts note) | bahū hi → bahūhi (pts)
“เทวดาเหล่าใดไม่อาศัยแสงดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ เทวดาเหล่านั้นมีมาก มีมากยิ่งกว่าเหล่าเทวดาที่อาศัยแสงดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ เรารู้ทั่วถึงเทวดา เหล่านั้น
Atha ca panāhaṁ na vadāmi:แต่เราก็ไม่กล่าวว่า ‘yasmā vaṇṇā añño vaṇṇo uttaritaro vā paṇītataro vā natthī’ti.
natthīti → na tthīti (pts)
‘เป็นวรรณะที่ไม่มีวรรณะอื่นยิ่งกว่าหรือประณีตกว่า’
Atha ca pana tvaṁ, udāyi, ‘yvāyaṁ vaṇṇo kiminā khajjopanakena nihīnataro ca patikiṭṭhataro ca so paramo vaṇṇo’ti vadesi, tañca vaṇṇaṁ na paññapesī”ti.
nihīnataro → hīnataro (bj, pts1ed) | khajjopanakena nihīnataro → khajjopaṇakena hīnataro (bj) | paññapesīti → paññāpesīti (bj, sya-all, pts) | patikiṭṭhataro → kiliṭṭhataro (sya-all) | nihīnataro → hīnataro (pts) | hīnataro → nihīnataro (bj: machasaṁ, syā) | nihīnataro → hīnataro (cck: sī. pī.) | hīnataro → Bm Si nihīnataro. (pts note) | patikiṭṭhataro → Si kiliṭṭhataro; Bm patiṭṭataro. (pts note) | vaṇṇoti vadesi tañca → vaṇṇo ti vadasi tañ ca (pts)
ส่วนท่านกล่าวว่า ‘วรรณะที่เลวกว่าและเศร้าหมองกว่าหิ่งห้อยเป็นวรรณะสูงสุด’ แต่ท่านไม่ชี้วรรณะนั้นให้ชัด”

“Acchidaṁ bhagavā kathaṁ, acchidaṁ sugato kathan”ti.
Acchidaṁ → acchira (mr); acchida (?) | sugato → sugata (sya-all) | Acchidaṁ → acchira (cck: ka.); acchida (cck: ?) | Acchidaṁ → So Skt Si; Bm acchira. (pts note) | kathanti → kathan ti (pts)
“พระผู้มีพระภาคทรงหักล้างเรื่องนี้เสียแล้ว พระสุคตทรงหักล้างเรื่องนี้เสียแล้ว พระพุทธเจ้าข้า”

“Kiṁ pana tvaṁ, udāyi, evaṁ vadesi:
vadesi → vadasi (pts) | kiṁ → kim (pts)
“อุทายี ทำไมท่านจึงกล่าวอย่างนี้ว่า
‘acchidaṁ bhagavā kathaṁ, acchidaṁ sugato kathan’”ti?
sugato → sugata (sya-all) | kathanti → kathaṁti (my) | acchidaṁ → acchidam (pts) | kathanti → kathan ti (pts)
‘พระผู้มีพระภาคทรงหักล้างเรื่องนี้เสียแล้ว พระสุคตทรงหักล้างเรื่องนี้เสียแล้วเล่า”

“Amhākaṁ, bhante, sake ācariyake evaṁ hoti:“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในลัทธิอาจารย์ของตน ข้าพระองค์ทั้งหลายมีความ เห็นอย่างนี้ว่า ‘ayaṁ paramo vaṇṇo, ayaṁ paramo vaṇṇo’ti.
vaṇṇoti → vaṇṇo ti (pts)
‘วรรณะนี้เป็นวรรณะสูงสุด วรรณะนี้เป็นวรรณะสูงสุด’
Te mayaṁ, bhante, bhagavatā sake ācariyake samanuyuñjīyamānā samanuggāhīyamānā samanubhāsīyamānā rittā tucchā aparaddhā”ti.
samanuyuñjīyamānā samanuggāhīyamānā samanubhāsīyamānā → samanuyuñjiyamānā samanugāhiyamānā samanubhāsiyamānā (bj, cck, sya-all, pts) | samanuyuñjīyamānā samanuggāhīyamānā samanubhāsīyamānā → samanuyuñjiyamānā samanuggāhiyamānā samanubhāsiyamānā (my, th, pts) | aparaddhāti → aparaddhā ti (pts)
ข้าพระองค์ เหล่านั้นเมื่อถูกพระผู้มีพระภาคสอบสวนซักไซร้ไล่เลียงในลัทธิอาจารย์ของตนจึง กลายเป็นคนว่าง เป็นคนเปล่า ผิดไปหมด”

“Kiṁ panudāyi, atthi ekantasukho loko, atthi ākāravatī paṭipadā ekantasukhassa lokassa sacchikiriyāyā”ti?
panudāyi → pan udāyi (pts)
“อุทายี โลกที่มีสุขโดยส่วนเดียวมีอยู่หรือ ข้อปฏิบัติที่มีเหตุ เพื่อ ทำให้แจ้งโลกที่มีสุขโดยส่วนเดียว มีอยู่หรือ”

“Amhākaṁ, bhante, sake ācariyake evaṁ hoti:“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในลัทธิอาจารย์ของตน ข้าพระองค์ทั้งหลายมีความ เห็นอย่างนี้ว่า ‘atthi ekantasukho loko, atthi ākāravatī paṭipadā ekantasukhassa lokassa sacchikiriyāyā’”ti.‘โลกมีสุขโดยส่วนเดียวมีอยู่ ข้อปฏิบัติที่มีเหตุเพื่อทำให้แจ้งโลก ที่มีสุขโดยส่วนเดียวก็มีอยู่”

“Katamā pana sā, udāyi, ākāravatī paṭipadā ekantasukhassa lokassa sacchikiriyāyā”ti?
ekantasukhassa → ekantasukassa (pts)
“ข้อปฏิบัติที่มีเหตุเพื่อทำให้แจ้งโลกที่มีสุขโดยส่วนเดียวนั้น เป็นอย่างไร”

“Idha, bhante, ekacco pāṇātipātaṁ pahāya pāṇātipātā paṭivirato hoti, adinnādānaṁ pahāya adinnādānā paṭivirato hoti, kāmesumicchācāraṁ pahāya kāmesumicchācārā paṭivirato hoti, musāvādaṁ pahāya musāvādā paṭivirato hoti, aññataraṁ vā pana tapoguṇaṁ samādāya vattati.
kāmesumicchācāraṁ → kāmesu micchācāraṁ (bjt, pts) | kāmesumicchācārā → kāmesu micchācārā (bjt, pts)
“คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ละเว้นขาดจากปาณาติบาต(การฆ่าสัตว์) ละเว้น ขาดจากอทินนาทาน(การลักทรัพย์) ละเว้นขาดจากกาเมสุมิจฉาจาร(การประพฤติ ผิดในกาม) ละเว้นขาดจากมุสาวาท(การพูดเท็จ) สมาทานคุณคือตบะอย่างใด อย่างหนึ่ง ประพฤติอยู่
Ayaṁ kho sā, bhante, ākāravatī paṭipadā ekantasukhassa lokassa sacchikiriyāyā”ti.นี้แลเป็นข้อปฏิบัตินั้นที่มีเหตุเพื่อทำให้แจ้งโลกที่มีสุขโดย ส่วนเดียว พระพุทธเจ้าข้า”

“Taṁ kiṁ maññasi, udāyi,
kiṁ → kim (pts)
“ท่านเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร
yasmiṁ samaye pāṇātipātaṁ pahāya pāṇātipātā paṭivirato hoti, ekantasukhī vā tasmiṁ samaye attā hoti sukhadukkhī vā”ti?
sukhadukkhī → sukha dukkhī (th) | vāti → vā ti (pts)
ในเวลาที่บุคคลละเว้นขาดจากปาณาติบาต อัตตามีสุขโดยส่วนเดียว หรือมีสุขบ้าง มีทุกข์บ้าง”

“Sukhadukkhī, bhante”.
sukhadukkhī bhante → sukha dukkhī bhanteti (sya-all) | bhante → Sk here, & Si throughout, adds ti. (pts note)
“มีสุขบ้าง มีทุกข์บ้าง พระพุทธเจ้าข้า”

“Taṁ kiṁ maññasi, udāyi,
kiṁ → kim (pts)
“ท่านเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร
yasmiṁ samaye adinnādānaṁ pahāya adinnādānā paṭivirato hoti, ekantasukhī vā tasmiṁ samaye attā hoti sukhadukkhī vā”ti?
sukhadukkhī → sukha dukkhī (th) | vāti → vā ti (pts)
ในเวลาที่บุคคลละเว้นขาดจากอทินนาทาน อัตตามีสุขโดยส่วนเดียว หรือมีสุขบ้าง มีทุกข์บ้าง”
“Sukhadukkhī, bhante”.
sukhadukkhī bhante → sukha dukkhī bhanteti (sya-all)
“มีสุขบ้าง มีทุกข์บ้าง พระพุทธเจ้าข้า”
“Taṁ kiṁ maññasi, udāyi, yasmiṁ samaye kāmesumicchācāraṁ pahāya kāmesumicchācārā paṭivirato hoti, ekantasukhī vā tasmiṁ samaye attā hoti sukhadukkhī vā”ti?
kāmesumicchācāraṁ → kāmesu micchācāraṁ (bjt, th, pts) | kāmesumicchācārā → kāmesu micchācārā (bjt, th, pts) | sukhadukkhī → sukha dukkhī (th) | kiṁ → kim (pts) | vāti → vā ti (pts)
“ท่านเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร ในเวลาที่บุคคลละเว้นขาดจากกาเมสุมิจฉาจาร อัตตามีสุขโดยส่วนเดียว หรือมีสุขบ้าง มีทุกข์บ้าง”
“Sukhadukkhī, bhante”.
sukhadukkhī bhante → sukha dukkhī bhanteti (sya-all)
“มีสุขบ้าง มีทุกข์บ้าง พระพุทธเจ้าข้า”
“Taṁ kiṁ maññasi, udāyi, yasmiṁ samaye musāvādaṁ pahāya musāvādā paṭivirato hoti, ekantasukhī vā tasmiṁ samaye attā hoti sukhadukkhī vā”ti?
sukhadukkhī → sukha dukkhī (th) | kiṁ → kim (pts) | vāti → vā ti (pts)
“ท่านเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร ในเวลาที่บุคคลละเว้นขาดจากมุสาวาท อัตตามีสุขโดยส่วนเดียว หรือมีสุขบ้าง มีทุกข์บ้าง”

“Sukhadukkhī, bhante”.
sukhadukkhī bhante → sukha dukkhī bhanteti (sya-all)
“มีสุขบ้าง มีทุกข์บ้าง พระพุทธเจ้าข้า”

“Taṁ kiṁ maññasi, udāyi,
kiṁ → kim (pts)
“ท่านเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร
yasmiṁ samaye aññataraṁ tapoguṇaṁ samādāya vattati, ekantasukhī vā tasmiṁ samaye attā hoti sukhadukkhī vā”ti?
sukhadukkhī → sukha dukkhī (th) | vāti → vā ti (pts)
ในเวลาที่บุคคลสมาทานคุณคือตบะอย่างใด อย่างหนึ่งประพฤติอยู่ อัตตามีสุขโดยส่วนเดียว หรือมีสุขบ้าง มีทุกข์บ้าง”

“Sukhadukkhī, bhante”.
sukhadukkhī bhante → sukha dukkhī bhanteti (sya-all) | sukhadukkhī → sukkhadukkhī (pts)
“มีสุขบ้าง มีทุกข์บ้าง พระพุทธเจ้าข้า”

“Taṁ kiṁ maññasi, udāyi,
kiṁ → kim (pts)
“ท่านเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร
api nu kho vokiṇṇasukhadukkhaṁ paṭipadaṁ āgamma ekantasukhassa lokassa sacchikiriyā hotī”ti?
sacchikiriyā hotī”ti → sacchikiriyāyāti (mr) | hotī’’ti → sacchikiriyāyāti (cck: ka.) | hotīti → So Sk Si; Bm sacchikiriyāyāti. (pts note)
การจะอาศัยข้อปฏิบัติอันมีทั้งสุขและทุกข์ แล้วทำให้แจ้งโลกที่มีสุขโดยส่วนเดียว มีอยู่บ้างไหม”

“Acchidaṁ bhagavā kathaṁ, acchidaṁ sugato kathan”ti.
sugato → sugata (sya-all) | kathanti → kathan ti (pts)
“พระผู้มีพระภาคทรงหักล้างเรื่องนี้เสียแล้ว พระสุคตทรงหักล้างเรื่องนี้เสียแล้ว พระพุทธเจ้าข้า”

“Kiṁ pana tvaṁ, udāyi, vadesi:
udāyi → udāyi evaṁ (bj, sya-all) | vadesi → evaṁ vadasi (pts) | kiṁ → kim (pts)
“อุทายี ทำไมท่านจึงกล่าวอย่างนี้ว่า
‘acchidaṁ bhagavā kathaṁ, acchidaṁ sugato kathan’”ti?
sugato → sugata (sya-all) | kathanti → kathaṁti (my) | kathanti → kathan ti (pts)
‘พระผู้มีพระภาคทรงหักล้างเรื่องนี้เสียแล้ว พระสุคตทรงหักล้างเรื่องนี้เสียแล้วเล่า”

“Amhākaṁ, bhante, sake ācariyake evaṁ hoti:“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในลัทธิอาจารย์ของตน ข้าพระองค์ทั้งหลายมีความ เห็นอย่างนี้ว่า ‘atthi ekantasukho loko, atthi ākāravatī paṭipadā ekantasukhassa lokassa sacchikiriyāyā’ti.‘โลกที่มีสุขโดยส่วนเดียวมีอยู่ ข้อปฏิบัติที่มีเหตุเพื่อทำให้แจ้งโลกที่มี สุขโดยส่วนเดียวก็มีอยู่’ Te mayaṁ, bhante, bhagavatā sake ācariyake samanuyuñjiyamānā samanuggāhiyamānā samanubhāsiyamānā rittā tucchā aparaddhā”ti.
aparaddhā”ti → aparaddhāpi (sya-all, km, pts1ed) | aparaddhāti → aparaddhāpi (sya-all) | aparaddhāti kiṁ → aparaddhā pi kim (pts) | aparaddhā’’ti → aparaddhā (cck: sī.); aparaddhāpi (cck: syā. kaṁ. pī.) | pi → So Si; Bm aparaddhā ti; Sk aparaṇḍā vā; St aparaddhā vā. (pts note) | samanuggāhiyamānā → samanugāhiyamānā (bjt)
ข้าพระองค์เหล่านั้นเมื่อถูกพระผู้มีพระภาคสอบสวนซักไซ้ ไล่เลียงในลัทธิอาจารย์ของตนก็เป็นคนว่าง เป็นคนเปล่า เป็นคนผิดไปหมด

“Kiṁ pana, bhante, atthi ekantasukho loko, atthi ākāravatī paṭipadā ekantasukhassa lokassa sacchikiriyāyā”ti?
kiṁ → kim (pts)
ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ โลกที่มีสุขโดยส่วนเดียวมีอยู่หรือ ข้อปฏิบัติที่ มีเหตุเพื่อทำให้แจ้งโลกที่มีสุขโดยส่วนเดียวมีอยู่หรือ”

“Atthi kho, udāyi, ekantasukho loko, atthi ākāravatī paṭipadā ekantasukhassa lokassa sacchikiriyāyā”ti.“อุทายี โลกที่มีสุขโดยส่วนเดียวมีอยู่ ข้อปฏิบัติที่มีเหตุเพื่อทำให้แจ้งโลกที่มีสุข โดยส่วนเดียวก็มีอยู่”

“Katamā pana sā, bhante, ākāravatī paṭipadā ekantasukhassa lokassa sacchikiriyāyā”ti?“ข้อปฏิบัติที่มีเหตุเพื่อทำให้แจ้งโลกที่มีสุขโดยส่วนเดียวนั้น เป็นอย่างไร พระพุทธเจ้าข้า”

“Idhudāyi, bhikkhu vivicceva kāmehi …pe… paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati;
paṭhamaṁ jhānaṁ → paṭhamajjhānaṁ (pts) | idhudāyi → idh udāyi (pts) | vivicceva → eva (pts)
“อุทายี ภิกษุในธรรมวินัยนี้ สงัดจากกามและอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว บรรลุปฐมฌาน ฯลฯ อยู่
vitakkavicārānaṁ vūpasamā …pe… dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati;
pe → Skt omit. (pts note) | dutiyajjhānaṁ → Bm Si insert upasampajja viharati, pitiyā ca virāgā. (pts note)
เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป บรรลุทุติยฌาน ฯลฯ อยู่
pītiyā ca virāgā …pe… tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati—
tatiyaṁ jhānaṁ → tatiyajjhānaṁ (pts)
เพราะปีติจางคลายไป มีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะเสวยสุขด้วยนามกาย บรรลุ ตติยฌาน ฯลฯ อยู่
ayaṁ kho sā, udāyi, ākāravatī paṭipadā ekantasukhassa lokassa sacchikiriyāyā”ti.นี้แล เป็นข้อปฏิบัตินั้นที่มีเหตุเพื่อทำให้แจ้งโลกที่มีสุขโดย ส่วนเดียว”

“Na kho sā, bhante, ākāravatī paṭipadā ekantasukhassa lokassa sacchikiriyāya, sacchikato hissa, bhante, ettāvatā ekantasukho loko hotī”ti.
Na → kinnu (sya-all); kiṁ nu (km, mr) | na → kinnu (sya-all) | kho → kiṁ nu kho (bj: syā) | Na → kiṁ nu (cck: syā. kaṁ. ka.) | kho → Bm Si kin nu kho. (pts note) | hotīti → Skt hoti. (pts note) | hissa → hi ssa (pts)
“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้อปฏิบัติที่ตรัสตอบมิใช่ข้อปฏิบัติที่มีเหตุเพื่อทำให้ แจ้งโลกที่มีสุขโดยส่วนเดียวได้ เพราะโลกที่มีสุขโดยส่วนเดียว บุคคลทำให้แจ้งชัด ด้วยข้อปฏิบัติเพียงเท่านี้ ”

“Na khvāssa, udāyi, ettāvatā ekantasukho loko sacchikato hoti;
khvāssa → khvassa (sya-all) | khvāssa → Bm Si na khvāssa; Sk nakkhāvāssa; St nakkhavāssa. (pts note) | na khvāssa → nakhvāssa (bjt)
“อุทายี โลกมีสุขโดยส่วนเดียว บุคคลไม่อาจทำให้แจ้งด้วยข้อปฏิบัติเพียง เท่านี้
ākāravatī tveva sā paṭipadā ekantasukhassa lokassa sacchikiriyāyā”ti.
ākāravatī tveva → ākāravatītveva (my, bjt)
แต่ข้อปฏิบัตินั้นเป็นข้อปฏิบัติที่มีเหตุเพื่อทำให้แจ้งโลกที่มีสุขโดยส่วนเดียวได้ แน่แท้”

Evaṁ vutte, sakuludāyissa paribbājakassa parisā unnādinī uccāsaddamahāsaddā ahosi:
uccāsaddamahāsaddā → uccāsaddā mahāsaddā (pts) | uccāsaddamahāsaddā → uccāsaddā mahāsaddā (bj: syā, machasaṁ) | mahāsaddā → Bm Si uccāsaddamahāsaddā, Supra Skt unnādīni. (pts note) | ahosi:-- → So Skt Si; Bm ahesuṁ. (pts note) | uccāsaddamahāsaddā → uccāsadda mahāsaddā (th) | evaṁ → evam (pts)
เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว บริษัทของสกุลุทายีปริพาชก ได้บันลือ เสียงอื้ออึงขึ้นว่า
“ettha mayaṁ anassāma sācariyakā, ettha mayaṁ anassāma sācariyakā.
anassāma → panassāma (bj) | panassāma → anassāma (bj: machasaṁ, PTS) | anassāma → panassāma (cck: sī.) | mayaṁ → Skt add p'. (pts note)
“พวกเราพร้อมทั้งอาจารย์ยังไม่พอใจในเหตุนี้ พวกเราพร้อม ทั้งอาจารย์ยังไม่พอใจในเหตุนี้
Na mayaṁ ito bhiyyo uttaritaraṁ pajānāmā”ti.พวกเรายังไม่รู้ชัดซึ่งข้อปฏิบัติที่ยิ่งไปกว่านี้”

Atha kho sakuludāyī paribbājako te paribbājake appasadde katvā bhagavantaṁ etadavoca:
sakuludāyī → sakuludāyi (bj, sya-all, pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
ลำดับนั้น สกุลุทายีปริพาชกห้ามปริพาชกเหล่านั้นให้เงียบเสียงแล้วได้กราบทูล พระผู้มีพระภาคว่า
“kittāvatā panāssa, bhante, ekantasukho loko sacchikato hotī”ti?
panāssa → panassa (bj, sya-all, pts) | panāssa → pan assa (pts)
“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ด้วยข้อปฏิบัติเพียงเท่าไร ภิกษุนั้นจึงจะ ทำให้แจ้งโลกที่มีสุขโดยส่วนเดียวได้”

“Idhudāyi, bhikkhu sukhassa ca pahānā …pe… catutthaṁ jhānaṁ … upasampajja viharati.
idhudāyi → idh udāyi (pts) | catutthaṁ jhānaṁ → pe-catutthajjhānaṁ (pts)
“อุทายี เพราะละสุขและทุกข์ได้ เพราะโสมนัสและโทมนัสดับไปก่อน ภิกษุใน ธรรมวินัยนี้ บรรลุจตุตถฌาน ฯลฯ อยู่
Yā tā devatā ekantasukhaṁ lokaṁ upapannā tāhi devatāhi saddhiṁ santiṭṭhati sallapati sākacchaṁ samāpajjati.
yā tā → yāvatā (bj, sya-all, pts) | upapannā → uppannā (pts)
ยืนสนทนาปราศรัยกันกับเทวดาทั้งหลาย ผู้เข้าถึงโลกที่มีสุขโดยส่วนเดียวเหล่านั้น
Ettāvatā khvāssa, udāyi, ekantasukho loko sacchikato hotī”ti.
khvāssa → khvassa (sya-all)
อุทายี ด้วยข้อปฏิบัติเพียงเท่านั้นแล ภิกษุ นั้นจึงจะทำให้แจ้งโลกที่มีสุขโดยส่วนเดียวได้”

“Etassa nūna, bhante, ekantasukhassa lokassa sacchikiriyāhetu bhikkhū bhagavati brahmacariyaṁ carantī”ti?
nūna → So Skt Si; Bm nanu. (pts note)
“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุประพฤติพรหมจรรย์ในพระผู้มีพระภาค คงมุ่งจะทำให้แจ้ง โลกที่มีสุขโดยส่วนเดียวนั้นเป็นแน่”

“Na kho, udāyi, ekantasukhassa lokassa sacchikiriyāhetu bhikkhū mayi brahmacariyaṁ caranti.
udāyi → udāyi etassa (bj, sya-all, pts) | etassa → etassa (bj: machasaṁ natthi.)
“อุทายี ไม่ใช่ภิกษุจะประพฤติพรหมจรรย์ในเรา เพียงเพื่อทำให้แจ้งโลกที่มีสุข โดยส่วนเดียวนี้เท่านั้น
Atthi kho, udāyi, aññeva dhammā uttaritarā ca paṇītatarā ca, yesaṁ sacchikiriyāhetu bhikkhū mayi brahmacariyaṁ carantī”ti.
aññeva → aññe ca (bj) | ca → aññeva (bj: machasaṁ, PTS) | aññeva → aññe va (pts)
แท้จริงยังมีธรรมอื่นที่ดีกว่า และประณีตกว่า ที่ภิกษุประพฤติ พรหมจรรย์ในเรา มุ่งจะทำให้แจ้ง”

“Katame pana te, bhante, dhammā uttaritarā ca paṇītatarā ca yesaṁ sacchikiriyāhetu bhikkhū bhagavati brahmacariyaṁ carantī”ti?
yesaṁ → yesam (pts)
“ธรรมที่ดีกว่าและประณีตกว่าที่ภิกษุประพฤติพรหมจรรย์ในพระผู้มีพระภาค มุ่งจะทำให้แจ้งนั้นคืออะไร พระพุทธเจ้าข้า”

“Idhudāyi, tathāgato loke uppajjati arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā …pe…
idhudāyi → idh udāyi (pts)
“อุทายี ตถาคตอุบัติขึ้นมาในโลกนี้ เป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ด้วยตนเอง โดยชอบ เพียบพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ ไปดี รู้แจ้งโลก เป็นสารถีฝึกผู้ที่ควรฝึก ได้อย่างยอดเยี่ยม เป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นพระพุทธเจ้า เป็นพระผู้มีพระภาค ฯลฯ

so ime pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe
pañca nīvaraṇe → pañcanīvaraṇe (bjt)
ภิกษุนั้นละนิวรณ์ ๕ ประการนี้ อันเป็นเหตุทำใจให้ เศร้าหมอง เป็นครื่องบั่นทอนปัญญาได้แล้ว
vivicceva kāmehi …pe… paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
paṭhamaṁ jhānaṁ → paṭhamajjhānaṁ (pts) | vivicceva → eva (pts)
เธอสงัดจากกาม และอกุศลธรรม ทั้งหลายแล้ว บรรลุปฐมฌาน ฯลฯ อยู่
Ayampi kho, udāyi, dhammo uttaritaro ca paṇītataro ca yassa sacchikiriyāhetu bhikkhū mayi brahmacariyaṁ caranti.
ayampi → ayam pi (pts)
ธรรมนี้แลดีกว่าและประณีตกว่า ที่ภิกษุ ประพฤติพรหมจรรย์ในเรา มุ่งจะทำให้แจ้ง

Puna caparaṁ, udāyi, bhikkhu vitakkavicārānaṁ vūpasamā … dutiyaṁ jhānaṁ …
bhikkhu → (sya-all) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | dutiyaṁ jhānaṁ → dutiyajjhānaṁ (pts)
อีกประการหนึ่ง เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป ภิกษุบรรลุทุติยฌาน ฯลฯ
tatiyaṁ jhānaṁ …
tatiyaṁ jhānaṁ → tatiyajjhānaṁ (pts)
บรรลุตติยฌาน ฯลฯ
catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
catutthaṁ jhānaṁ → catuṭṭhajjhānaṁ (pts)
บรรลุจตุตถฌาน ฯลฯ อยู่
Ayampi kho, udāyi, dhammo uttaritaro ca paṇītataro ca yassa sacchikiriyāhetu bhikkhū mayi brahmacariyaṁ caranti.
ayampi → ayam pi (pts)
อุทายี ธรรมนี้แล ดีกว่าและ ประณีตกว่า ที่ภิกษุประพฤติพรหมจรรย์ในเรา มุ่งจะทำให้แจ้ง”

So evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte pubbenivāsānussatiñāṇāya cittaṁ abhininnāmeti.
āneñjappatte → ānejjappatte (pts)
เมื่อจิตเป็นสมาธิ บริสุทธิ์ผุดผ่อง ไม่มีกิเลสเพียงดังเนิน ปราศจากความ เศร้าหมอง อ่อน เหมาะแก่การใช้งาน ตั้งมั่น ไม่หวั่นไหวอย่างนี้ ภิกษุนั้นน้อมจิต ไปเพื่อปุพเพนิวาสานุสสติญาณ
So anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati, seyyathidaṁ—ekampi jātiṁ dvepi jātiyo …pe… iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati.
seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th) | seyyathidaṁ ekampi → seyyathīdaṁ ekam pi (pts) | dvepi → dve pi (pts) | sauddesaṁ → sa-uddesaṁ (pts)
ระลึกชาติก่อนได้หลายชาติ คือ ๑ ชาติบ้าง ๒ ชาติบ้าง ฯลฯ เธอระลึกชาติก่อนได้หลายชาติ พร้อมทั้งลักษณะทั่วไปและ ชีวประวัติอย่างนี้
Ayampi kho, udāyi, dhammo uttaritaro ca paṇītataro ca yassa sacchikiriyāhetu bhikkhū mayi brahmacariyaṁ caranti.
ayampi → ayaṁ pi (pts)
ธรรมนี้แลดีกว่าและประณีตกว่า ที่ภิกษุทั้งหลายประพฤติพรหมจรรย์ ในเรา มุ่งจะทำให้แจ้ง

So evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte sattānaṁ cutūpapātañāṇāya cittaṁ abhininnāmeti.
āneñjappatte → ānejjappatte (pts)
เมื่อจิตเป็นสมาธิ บริสุทธิ์ผุดผ่อง ไม่มีกิเลสเพียงดังเนิน ปราศจากความ เศร้าหมอง อ่อน เหมาะแก่การใช้งาน ตั้งมั่น ไม่หวั่นไหวอย่างนี้ ภิกษุนั้นน้อมจิต ไปเพื่อจุตูปปาตญาณ
So dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate …pe… yathākammūpage satte pajānāti.
cakkhunā → cakkunā (pts) | yathākammūpage → yathā kammūpage (pts)
เห็นหมู่สัตว์ผู้ที่กำลังจุติ กำลังเกิด ทั้งชั้นต่ำและชั้นสูง งาม และไม่งาม เกิดดีและเกิดไม่ดี ด้วยตาทิพย์อันบริสุทธิ์เหนือมนุษย์ ฯลฯ เธอรู้ชัด ถึงหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตามกรรม
Ayampi kho, udāyi, dhammo uttaritaro ca paṇītataro ca yassa sacchikiriyāhetu bhikkhū mayi brahmacariyaṁ caranti.
ayampi → ayam pi (pts)
ธรรมนี้แลดีกว่าและประณีตกว่า ที่ภิกษุประพฤติ พรหมจรรย์ในเรามุ่งจะทำให้แจ้ง

So evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte āsavānaṁ khayañāṇāya cittaṁ abhininnāmeti.
āneñjappatte → ānejjappatte (pts)
เมื่อจิตเป็นสมาธิ บริสุทธิ์ผุดผ่อง ไม่มีกิเลสเพียงดังเนิน ปราศจากความ เศร้าหมอง อ่อน เหมาะแก่การใช้งาน ตั้งมั่น ไม่หวั่นไหวอย่างนี้ ภิกษุนั้นน้อมจิต ไปเพื่ออาสวักขยญาณ
So ‘idaṁ dukkhan’ti yathābhūtaṁ pajānāti, ‘ayaṁ dukkhasamudayo’ti …pe… ‘ayaṁ dukkhanirodho’ti … ‘ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṁ pajānāti,
yathābhūtaṁ pajānāti → (cck) | dukkhanirodhagāminī paṭipadāti → dukkhanirodhagāminīpaṭipadāti (bjt) | dukkhanti → dukkhan ti (pts) | dukkhasamudayoti → dukkhasamudayo ti (pts) | dukkhanirodhoti → dukkhanirodho ti (pts) | paṭipadāti → paṭipadā ti (pts)
รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ นี้ทุกขสมุทัย นี้ทุกขนิโรธ นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา
‘ime āsavā’ti yathābhūtaṁ pajānāti, ‘ayaṁ āsavasamudayo’ti … ‘ayaṁ āsavanirodho’ti … ‘ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṁ pajānāti.
āsavāti → āsavā ti (pts) | āsavasamudayoti → āsavasamudayo ti (pts) | āsavanirodhoti → āsavanirodho ti (pts) | paṭipadāti → paṭipadā ti (pts)
นี้อาสวะ นี้อาสวสมุทัย นี้อาสวนิโรธ นี้อาสวนิโรธคามินีปฏิปทา’

Tassa evaṁ jānato evaṁ passato kāmāsavāpi cittaṁ vimuccati, bhavāsavāpi cittaṁ vimuccati, avijjāsavāpi cittaṁ vimuccati.
evaṁ jānato evaṁ passato → evañjānato evampassato (bjt) | kāmāsavāpi → kāmāsavā pi (pts) | bhavāsavāpi → bhavāsavā pi (pts) | avijjāsavāpi → avijjāsavā pi (pts)
เมื่อเธอรู้เห็นอยู่อย่างนี้ จิตย่อมหลุดพ้นจากกามาสวะ ภวาสวะ และ อวิชชาสวะ
Vimuttasmiṁ vimuttamiti ñāṇaṁ hoti.
vimuttamiti → vimuttam iti (pts)
เมื่อจิตหลุดพ้นแล้วก็รู้ว่า ‘หลุดพ้นแล้ว’

‘Khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā’ti pajānāti.รู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว อยู่จบ พรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ไม่มีกิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้อีกต่อไป’ Ayampi kho, udāyi, dhammo uttaritaro ca paṇītataro ca yassa sacchikiriyāhetu bhikkhū mayi brahmacariyaṁ caranti.
ayampi → ayaṁ (bj, sya-all, pts) | sacchikiriyāhetu → sacchikiriyā hetu (pts)
ธรรมนี้แลดีกว่าและประณีตกว่า ที่ภิกษุประพฤติพรหมจรรย์ในเรามุ่งจะทำให้แจ้ง
Ime kho, udāyi, dhammā uttaritarā ca paṇītatarā ca yesaṁ sacchikiriyāhetu bhikkhū mayi brahmacariyaṁ carantī”ti.
ime → ame (sya-all)
อุทายี ธรรมเหล่านี้แล ดีกว่าและประณีตกว่า ที่ภิกษุประพฤติพรหมจรรย์ ในเรา มุ่งจะทำให้แจ้ง”

Evaṁ vutte, sakuludāyī paribbājako bhagavantaṁ etadavoca:
sakuludāyī → sakuludāyi (sya-all, pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว สกุลุทายีปริพาชกได้กราบทูล พระผู้มีพระภาคว่า
“abhikkantaṁ, bhante, abhikkantaṁ, bhante.“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระภาษิตของพระองค์ชัดเจนไพเราะยิ่งนัก ข้าแต่ พระองค์ผู้เจริญ พระภาษิตของพระองค์ชัดเจนไพเราะยิ่งนัก Seyyathāpi, bhante, nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṁ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṁ dhāreyya: ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti; evamevaṁ bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito.
dakkhantīti → dakkhintīti (bj) | rūpāni dakkhantīti evamevaṁ → rupāni dakkhintītievam evaṁ (pts) | evamevaṁ → evameva (th) | nikkujjitaṁ → nikujjitaṁ (pts) | rūpāni dakkhantīti evamevaṁ → rupāni dakkhintīti evam evaṁ (pts)
พระผู้มีพระภาคทรง ประกาศธรรมแจ่มแจ้งโดยประการต่าง ๆ เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่ผู้หลงทาง หรือตามประทีปในที่มืดด้วยตั้งใจว่า ‘คนมีตาดี จักเห็นรูปได้’
Esāhaṁ, bhante, bhagavantaṁ saraṇaṁ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca.
bhikkhusaṅghañca → bhikkhusaṁghañca (ms2005) | dhammañca bhikkhusaṅghañca → dhammañ ca bhikkhusaṁghañ ca (pts)
ข้าพระองค์นี้ขอถึงพระผู้มีพระภาค พร้อมทั้งพระธรรม และพระสงฆ์ เป็นสรณะ
Labheyyāhaṁ, bhante, bhagavato santike pabbajjaṁ, labheyyaṁ upasampadan”ti.
upasampadanti → upasampadan ti (pts)
ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์พึงได้บรรพชาอุปสมบทในสำนักของพระผู้มี พระภาคเถิด”

Evaṁ vutte, sakuludāyissa paribbājakassa parisā sakuludāyiṁ paribbājakaṁ etadavocuṁ:
etadavocuṁ → etadavoca (bj, sya-all, pts) | avoca:-- → Bm (alone) avocuṁ. (pts note) | etadavocuṁ → etad avoca (pts)
เมื่อสกุลุทายีปริพาชกกราบทูลอย่างนี้แล้ว บริษัทของสกุลุทายีปริพาชกได้ กล่าวห้ามสกุลุทายีปริพาชกว่า
“mā bhavaṁ, udāyi, samaṇe gotame brahmacariyaṁ cari;“ท่านอุทายี ท่านอย่าได้ประพฤติพรหมจรรย์ใน พระสมณโคดมเลย mā bhavaṁ, udāyi, ācariyo hutvā antevāsīvāsaṁ vasi.ท่านเป็นอาจารย์แล้วอย่ายอมเป็นศิษย์เลย Seyyathāpi nāma udakamaṇiko hutvā udañcaniko assa, evaṁ sampadamidaṁ bhoto udāyissa bhavissati.
udañcaniko → uddekaniko (sya-all, km, pts1ed) | udakamaṇiko → maṇiko (pts1ed, mr) | evaṁ sampadamidaṁ → evaṁ sampadametaṁ (pts1ed) | udakamaṇiko → maṇiko (pts) | udañcaniko → uddekaniko (pts) | sampadamidaṁ → sampadam etaṁ (pts) | udakamaṇiko → maṇiko (bj: PTS) | udañcaniko → uddekaniko (bj: syā, PTS) | sampadamidaṁ → sampadamekaṁ (bj: PTS) | udakamaṇiko → maṇiko (cck: sī. pī. ka.) | udañcaniko → uddekaniko (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | sampadamidaṁ → evaṁ sampadametaṁ (cck: sī. pī.) | maṇiko → Si udakamaṇiko. (pts note) | uddekaniko → So Sk Si; St uddevakaniko; Bm udañjaniko (pts note) | etaṁ → Bm Si idaṁ. (pts note) | Udāyissa → Bm adds ca. (pts note)
อุปมาเหมือน เป็นขันน้ำแล้ว จะลดฐานะลงเป็นจอกในขันน้ำ แม้ฉันใด ข้ออุปไมยนี้ก็จักมีแก่ ท่านอุทายีฉันนั้นเหมือนกัน
Mā bhavaṁ, udāyi, samaṇe gotame brahmacariyaṁ cari;ท่านอย่าได้ประพฤติพรหมจรรย์ในพระสมณโคดมเลย mā bhavaṁ, udāyi, ācariyo hutvā antevāsīvāsaṁ vasī”ti.
ācariyo → Skt ācariyako. (pts note)
ท่านอุทายี ท่านเป็นอาจารย์แล้วอย่ายอมเป็นศิษย์เลย”
Iti hidaṁ sakuludāyissa paribbājakassa parisā sakuludāyiṁ paribbājakaṁ antarāyamakāsi bhagavati brahmacariyeti.
antarāyam → Skt antarāyekāsi. (pts note) | iti hidaṁ → iti-h-idaṁ (pts) | antarāyamakāsi → antarāyam akāsi (pts) | brahmacariyeti → brahmacariye ti (pts)
เรื่องนี้เป็นอันยุติได้ว่า บริษัทของสกุลุทายีปริพาชก ได้ทำให้สกุลุทายีปริพาชก มีอุปสรรคต่อการประพฤติพรหมจรรย์ในพระผู้มีพระภาค ดังนี้แล

Cūḷasakuludāyisuttaṁ niṭṭhitaṁ navamaṁ.จูฬสกุลุทายิสูตรที่ ๙ จบ

Principles · Rationale · Glossary · 6 Pali editions
MP3: Pali


Translations: English · Русский · Deutsch · Italiano · Српски · ไทย