Найдите Истину

В Палийских Суттах и Винае

settings

{{table.suttaCol}} {{table.readCol}} {{table.titleCol}} {{table.wordsCol}} {{table.countCol}} {{table.mrCol}} {{table.linksCol}} {{table.typeCol}} {{table.quoteCol}}
{{table.wordCol}} {{table.textsCol}} {{table.matchesCol}} {{table.linksCol}}

{{results.variantsForLabel}}

Variants 1/2 columns Dictionary Multi-select Compass Help

Заметка:Переводы, словари и комментарии сделаны не Благословенным.Сверяйтесь с Пали в 4 основных никаях.

  • Majjhima Nikāya 82Мадджхима Никая 82

RaṭṭhapālasuttaО Раттхапале

Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts) | sutaṁ → sutam (pts)
Так мной услышано.
ekaṁ samayaṁ bhagavā kurūsu cārikaṁ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena thullakoṭṭhikaṁ nāma kurūnaṁ nigamo tadavasari.
thullakoṭṭhikaṁ → thullakoṭṭhitaṁ (bj, sya-all, pts) | thullakoṭṭhitaṁ → thullakoṭṭhikaṁ (bj: machasaṁ) | thullakoṭṭhikaṁ → thūlakoṭṭhikaṁ (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | Kurūsu → Bm Kurusu. (pts note) | Thullakoṭṭhitaṁ → So Si Bu; Bm Thullakoṭihikaṁ; Sk Thūlakoṭṭhitaṁ. (pts note) | cārikaṁ caramāno → cārikañcaramāno (th) | bhikkhusaṅghena → bhikkhusaṁghena (ms2005, pts) | tadavasari → tad avasari (pts)
Одно время Благословенный путешествовал по стране Куру с большой общиной монахов и со временем прибыл в город Куру под названием Тхуллакоттхита.

Assosuṁ kho thullakoṭṭhikā brāhmaṇagahapatikā:
thullakoṭṭhikā → thullakoṭṭhitakā (bj, sya-all, km, pts1ed) | thullakoṭṭhikā → thullakoṭṭhitakā (pts) | thullakoṭṭhitakā → thullakoṭṭhikā (bj: machasaṁ) | thullakoṭṭhikā → thūlakoṭṭhitakā (cck: sī. syā. kaṁ. pī.)
Домохозяева-брахманы Тхуллакоттхиты услышали:

“samaṇo khalu, bho, gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito kurūsu cārikaṁ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ thullakoṭṭhikaṁ anuppatto.
thullakoṭṭhikaṁ → thullakoṭṭhitaṁ (bj, sya-all, pts) | bhikkhusaṅghena → bhikkhusaṁghena (ms2005, pts)
“Отшельник Готама – сын Сакьев, ушедший из клана Сакьев в бездомную жизнь, путешествует по стране Куру с большой общиной монахов и прибыл в Тхуллакоттхиту.
Taṁ kho pana bhavantaṁ gotamaṁ evaṁ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato:
bhavantaṁ → bhagavantaṁ (bj) | evaṁ kalyāṇo → evaṁkalyāṇo (th)
И об этом господине Готаме распространилась такая славная молва:
‘itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā’ti.
bhagavāti → bhagavā (th) | itipi → iti pi (pts) | bhagavāti → bhagavā ti (pts)
“Благословенный – это тот, кто достиг совершенства, Правильно Пробуждённый, видением и поведением наделённый, высочайший, знаток миров, непревзойдённый вожак тех, кто должен обуздать себя, учитель богов и людей, пробуждённый, благословенный”.
So imaṁ lokaṁ sadevakaṁ samārakaṁ sabrahmakaṁ sassamaṇabrāhmaṇiṁ pajaṁ sadevamanussaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedeti.
pajaṁ → pajam (pts)
Он провозглашает этот мир с богами и людьми, Марами и Брахмами, с поколением шраманов и брахманов, князей и [простых] людей, который он сам реализовал посредством прямого знания.
So dhammaṁ deseti ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ, kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ pakāseti.
majjhekalyāṇaṁ → majjhe kalyāṇaṁ (pts) | sabyañjanaṁ → savyañjanaṁ (pts)
Он обучает Дхамме – прекрасной в начале, прекрасной в середине и прекрасной в конце – в правильных значениях и формулировках. Он раскрывает святую жизнь, всецело совершенную и чистую.
Sādhu kho pana tathārūpānaṁ arahataṁ dassanaṁ hotī”ti.Хорошо было бы увидеть таких арахантов”.

Atha kho thullakoṭṭhikā brāhmaṇagahapatikā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā appekacce bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu; appekacce bhagavatā saddhiṁ sammodiṁsu, sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdiṁsu; appekacce yena bhagavā tenañjaliṁ paṇāmetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu; appekacce bhagavato santike nāmagottaṁ sāvetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu; appekacce tuṇhībhūtā ekamantaṁ nisīdiṁsu.
thullakoṭṭhikā → thullakoṭṭhitakā (bj, sya-all, pts) | sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all, pts) | thullakoṭṭhitakā → thullakoṭṭhikā (bj: machasaṁ) | sārāṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj: sīmu8, machasaṁ) | tenañjaliṁ paṇāmetvā → tenañjalimpaṇāmetvā (th) | tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā appekacce → ten upasaṁkamiṁsu upasaṁkamitvā app ekacce (pts) | appekacce → app ekacce (pts) | tenañjaliṁ → ten añjalim (pts)
И тогда домохозяева-брахманы Тхуллакоттхиты отправились к Благословенному. Некоторые поклонились Благословенному и сели рядом. Некоторые обменялись с ним приветствиями и после обмена вежливыми приветствиями и любезностями сели рядом. Некоторые из них сели рядом, поприветствовав Благословенного сложенными у груди ладонями. Некоторые из них сели рядом, объявив перед Благословенным своё имя и имя клана. Некоторые из них сели рядом [просто] молча.
Ekamantaṁ nisinne kho thullakoṭṭhike brāhmaṇagahapatike bhagavā dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṁsesi.
thullakoṭṭhike → thullakoṭṭhitake (bj, sya-all, pts) | thullakoṭṭhitake → thullakoṭṭhitake (bj: sīmu8); thullakoṭṭhike (bj: machasaṁ)
И тогда Благословенный наставлял, понуждал, побуждал и радовал их беседой о Дхамме.

Tena kho pana samayena raṭṭhapālo nāma kulaputto tasmiṁyeva thullakoṭṭhike aggakulassa putto tissaṁ parisāyaṁ nisinno hoti.
aggakulassa → aggakulikassa (bj, sya-all, km, pts1ed) | ti → ettha labheyy …pe… upasampada v sabbesupi m dissati pa sudinnabh p pana eta natthi. ma bhagav ida mr potthake yeva tadeva atthi bj sya-all potthakesu | thullakoṭṭhike aggakulassa → thullakoṭṭhite aggakulikassa (bj, sya-all) | tissaṁ → tassaṁ (bj) | tasmiṁyeva thullakoṭṭhike aggakulassa → tasmiṁ yeva thullakoṭṭhite aggakulikassa (pts) | thullakoṭṭhite → thullakoṭṭhitake (bj: sīmu8); thullakoṭṭhike (bj: machasaṁ) | aggakulikassa → aggakulassa (bj: machasaṁ) | aggakulassa → aggakulikassa (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | aggakulikassa → Bm aggakulassa. (pts note)
И представитель клана Раттхапала из главенствующего клана этой самой Тхуллакоттхиты сидел вместе с собравшимися.
Atha kho raṭṭhapālassa kulaputtassa etadahosi:
etadahosi → etad ahosi (pts)
И мысль пришла к нему:
“yathā yathā khvāhaṁ bhagavatā dhammaṁ desitaṁ ājānāmi, nayidaṁ sukaraṁ agāraṁ ajjhāvasatā ekantaparipuṇṇaṁ ekantaparisuddhaṁ saṅkhalikhitaṁ brahmacariyaṁ carituṁ.
yathā yathā khvāhaṁ bhagavatā dhammaṁ desitaṁ ājānāmi → yathā yathā kho bhagavā dhammaṁ deseti (bj) | khvāhaṁ bhagavatā → kho bhagavā (bj) | deseti → khavāhaṁ bhagavatā dhammaṁ desitaṁ ājānāmi (bj: machasaṁ, syā, PTS) | ājānāmi → yathā yathā kho bhagavā dhammaṁ deseti (cck: sī.) | ājānāmi → So Bm Si; Sk yathā yathā kho Bhagavā dhammaṁ deseti. (pts note) | saṅkhalikhitaṁ → saṁkhalikhitaṁ (pts)
“Как я понимаю Дхамму, которой обучил Благословенный, – непросто, проживая дома, вести святую жизнь, всецело чистую и совершенную, словно отполированная морская раковина.
Yannūnāhaṁ kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajeyyan”ti.
yannūnāhaṁ → So Sk Si; Bm yaṁ nunāhaṁ. (pts note) | yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | pabbajeyyanti → pabbajeyyan ti (pts)
Что, если я, обрив волосы и бороду и надев жёлтые одежды, оставлю домохозяйскую жизнь ради жизни бездомной?”

Atha kho thullakoṭṭhikā brāhmaṇagahapatikā bhagavatā dhammiyā kathāya sandassitā samādapitā samuttejitā sampahaṁsitā bhagavato bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkamiṁsu.
thullakoṭṭhikā → thullakoṭṭhitakā (bj, pts); dullakoṭṭhitakā (sya-all) | pakkamiṁsu → pakkāmiṁsu (sya-all) | thullakoṭṭhitakā → thullakoṭṭhikā (bj: machasaṁ) | uṭṭhāyāsanā → uṭṭhāy āsanā (pts)
И тогда домохозяева-брахманы Тхуллакоттхиты, после того, как Благословенный наставил, понудил, побудил и порадовал их беседой о Дхамме, восхитились и возрадовались его словам. А затем они встали с сидений и, поклонившись ему, ушли, обойдя его с правой стороны.

Atha kho raṭṭhapālo kulaputto acirapakkantesu thullakoṭṭhikesu brāhmaṇagahapatikesu yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho raṭṭhapālo kulaputto bhagavantaṁ etadavoca:
thullakoṭṭhikesu → thullakoṭṭhitakesu (bj, sya-all, pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
Вскоре после того как они ушли, представитель клана Раттхапала подошёл к Благословенному и, поклонившись ему, сел рядом и сказал:
“yathā yathāhaṁ, bhante, bhagavatā dhammaṁ desitaṁ ājānāmi, nayidaṁ sukaraṁ agāraṁ ajjhāvasatā ekantaparipuṇṇaṁ ekantaparisuddhaṁ saṅkhalikhitaṁ brahmacariyaṁ carituṁ.
carituṁ → icchāmahaṁ bhante, kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajituṁ (bj: adhikaṁ machasaṁ, PTS, syā, potthakesu.) | yathāhaṁ → yathā haṁ (pts) | saṅkhalikhitaṁ → saṁkhalikhitaṁ (pts)
“Почтенный, как я понимаю Дхамму, которой обучил Благословенный, – непросто, проживая дома, вести святую жизнь, всецело чистую и совершенную, словно отполированная морская раковина.
Icchāmahaṁ, bhante, kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajituṁ.
pabbajituṁ → Sk omits this sentance. (pts note) | icchāmahaṁ → icchām ahaṁ (pts)
Я хотел бы обрить волосы и бороду, надеть жёлтые одежды, оставить жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной.
Labheyyāhaṁ, bhante, bhagavato santike pabbajjaṁ, labheyyaṁ upasampadaṁ.
upasampadaṁ pabbājetu maṁ bhagavāti → upasampadanti (bj, sya-all) | Labheyyāhaṁ → Bm labheyyām'; ahaṁ. (pts note)
Я хотел бы получить младшее монашеское посвящение,
Pabbājetu maṁ bhagavā”ti.
bhagavā’’ti → ettha ‘‘labheyyāhaṁ…pe… upasampadaṁ’’ti vākyadvayaṁ sabbesupi mūlapotthakesu dissati, pārājikapāḷiyaṁ pana sudinnabhāṇavāre etaṁ natthi. ‘‘pabbājetu maṁ bhagavā’’ti idaṁ pana vākyaṁ marammapotthake yeva dissati, pārājikapāḷiyañca tadeva atthi (cck note) | upasampadan → Bm adds pabbājetu maṁ Bhagavā (as Vinaya III 12). (pts note) | pabbājetu maṁ bhagavāti → upasampadan ti (pts)
я хотел бы получить высшее монашеское посвящение”.

“Anuññātosi pana tvaṁ, raṭṭhapāla, mātāpitūhi agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāyā”ti?
raṭṭhapāla → raṭṭhapāl (th) | anuññātosi → anuññāto si (pts)
“Раттхапала, есть ли у тебя разрешение от родителей оставить жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной?”

“Na khohaṁ, bhante, anuññāto mātāpitūhi agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāyā”ti.
khohaṁ → kho ahaṁ (bj, pts) | ahaṁ → Bm Si kho 'haṁ. (pts note) | agārasmā → āgārasmā (th)
“Нет, почтенный”.

“Na kho, raṭṭhapāla, tathāgatā ananuññātaṁ mātāpitūhi puttaṁ pabbājentī”ti.
puttaṁ → (bj, pts)
“Раттхапала, Татхагаты не дают посвящения тому, у кого нет разрешения от родителей”.

“Svāhaṁ, bhante, tathā karissāmi yathā maṁ mātāpitaro anujānissanti agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāyā”ti.“Почтенный, я посмотрю, что смогу сделать, чтобы родители разрешили мне оставить жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной”.

Atha kho raṭṭhapālo kulaputto uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā yena mātāpitaro tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā mātāpitaro etadavoca:
uṭṭhāyāsanā → uṭṭhāy āsanā (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
И тогда представитель клана Раттхапала поднялся с сиденья и, поклонившись Благословенному, ушёл, обойдя его с правой стороны. Он отправился к своим родителям и сказал им:
“ammatātā, yathā yathāhaṁ bhagavatā dhammaṁ desitaṁ ājānāmi, nayidaṁ sukaraṁ agāraṁ ajjhāvasatā ekantaparipuṇṇaṁ ekantaparisuddhaṁ saṅkhalikhitaṁ brahmacariyaṁ carituṁ.
ammatātā → amma tāta (bj) | tāta → ammatātā (bj: machasaṁ, PTS) | Ammatātā → So Sk Bm; Si ammatāta. (pts note) | yathāhaṁ → yathā haṁ (pts) | dhammaṁ → dhammam (pts) | saṅkhalikhitaṁ → saṁkhalikhitaṁ (pts)
“Мать, отец, как я понимаю Дхамму, которой обучил Благословенный – непросто, проживая дома, вести святую жизнь, всецело чистую и совершенную, словно отполированная морская раковина.
Icchāmahaṁ kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajituṁ.
pabbajituṁ → pabbajjuṁ (pts) | icchāmahaṁ → icchām ahaṁ (pts)
Я хотел бы обрить волосы и бороду, надеть жёлтые одежды, оставить жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной.
Anujānātha maṁ agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāyā”ti.Дайте мне разрешение оставить жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной”.

Evaṁ vutte, raṭṭhapālassa kulaputtassa mātāpitaro raṭṭhapālaṁ kulaputtaṁ etadavocuṁ:
etadavocuṁ → etad avocuṁ (pts)
Когда так было сказано, его родители ответили:
“tvaṁ khosi, tāta raṭṭhapāla, amhākaṁ ekaputtako piyo manāpo sukhedhito sukhaparibhato.
sukhaparibhato → sukhaparihato (sya-all, km, mr) | raṭṭhapāla → ratthapāla (pts) | sukhedhito → sukhe ṭhito (pts) | khosi → tvaṁ kho (bj: PTS) | sukhedhito → sukhe ṭhito (bj: PTS) | sukhaparibhato → sukhaparihato (bj: syā) | sukhaparibhato → sukhaparihato (syā. kaṁ. ka.) (ehi tvaṁ tāta raṭṭhapāla bhuñja ca piva ca paricāre hi ca, bhuñjanto pivanto paricārento kāme paribhuñjanto puññāni karonto abhiramassu, na taṁ mayaṁ anujānāma agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāya,) sabbattha dissati, sudinnakaṇḍe pana natthi, aṭṭhakathāsupi na dassitaṁ (cck note) | ṭhito → So Sk Bu; Bm Si sukhedhito. (pts note) | sukhaparibhato → So Bu; Sk Bm Si parihato. (pts note)
“Дорогой Раттхапала, ты наш единственный сын, Дорогой и любимый. Ты вырос в комфорте, воспитан в комфорте.
Na tvaṁ, tāta raṭṭhapāla, kassaci dukkhassa jānāsi.
kassaci → kiñci (sya-all) | kassaci → kiñci (bj: syā) | kāmāni → kāme (bj: machasaṁ, syā, PTS) | kāme → kāmāni. * yu. chasu ṭhānesu sukhe ṭhitoti dissati (sya-all: sī.)
Ты ничего не знаешь о боли, дорогой Раттхапала.
(…) Maraṇenapi te mayaṁ akāmakā vinā bhavissāma.
(…) → (ehi tvaṁ tāta raṭṭhapāla bhuñja ca piva ca paricārehi ca, bhuñjanto pivanto paricārento kāme paribhuñjanto puññāni karonto abhiramassu, na taṁ mayaṁ anujānāma agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāya) sabbattha dissati, sudinnakaṇḍe pana natthi, aṭṭhakathāsupi na | kāme → So Bu Bm Si, the latter noting that the Sinh. reading is kāmāni (which Sk reads). (pts note) | pabbajjāya → The passage in brackets occurs in all MSS., but not at Vinaya III 13. From the order in which Bu comments on words in this passage, it is evident that it did not occur in his MS. (pts note) | pe → spelled out in full (pts)
Даже в случае твоей смерти мы бы утратили тебя с неохотой,
Kiṁ pana mayaṁ taṁ jīvantaṁ anujānissāma agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāyā”ti?Так как же мы можем дать тебе разрешение оставить жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной, когда ты ещё жив?”

Dutiyampi kho raṭṭhapālo kulaputto …pe…
raṭṭhapālo kulaputto → (bj, sya-all, pts) | dutiyampi → dutiyam pi (pts)
И во второй раз,
tatiyampi kho raṭṭhapālo kulaputto mātāpitaro etadavoca:
tatiyampi → tatiyaṁ pi (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
и в третий раз представитель клана Раттхапала сказал своим родителям: “Мать, отец, как я понимаю Дхамму, которой обучил Благословенный, – непросто, проживая дома, вести святую жизнь… Дайте мне разрешение оставить жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной”. И в третий раз его родители ответили: “Дорогой Раттхапала, ты наш единственный сын… как же мы можем дать тебе разрешение оставить жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной, когда ты ещё жив?”
“ammatātā, yathā yathāhaṁ bhagavatā dhammaṁ desitaṁ ājānāmi, nayidaṁ sukaraṁ agāraṁ ajjhāvasatā ekantaparipuṇṇaṁ ekantaparisuddhaṁ saṅkhalikhitaṁ brahmacariyaṁ carituṁ.
ammatātā → amma tāta (bj, sya-all) | ammatātā → ammatāta (th) | yathāhaṁ → yathā haṁ (pts) | saṅkhalikhitaṁ → saṁkhalikhitaṁ (pts)
Icchāmahaṁ kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajituṁ.
icchāmahaṁ → icchām ahaṁ (pts)
Anujānātha maṁ agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāyā”ti. Tatiyampi kho raṭṭhapālassa kulaputtassa mātāpitaro raṭṭhapālaṁ kulaputtaṁ etadavocuṁ:
tatiyampi → tatiyam pi (pts) | etadavocuṁ → etad avocuṁ (pts)
“tvaṁ khosi, tāta raṭṭhapāla, amhākaṁ ekaputtako piyo manāpo sukhedhito sukhaparibhato.
sukhaparibhato → sukhaparihato (sya-all) | sukhedhito → sukhe ṭhito (pts) | kho → Here, as above, Bm Si add si. (pts note)
Na tvaṁ, tāta raṭṭhapāla, kassaci dukkhassa jānāsi.
kassaci → kiñci (sya-all)
Maraṇenapi te mayaṁ akāmakā vinā bhavissāma. Kiṁ pana mayaṁ taṁ jīvantaṁ anujānissāma agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāyā”ti?

Atha kho raṭṭhapālo kulaputto:
kulaputto → ito paraṁ sīhaḷapotthake mātāpitūsu pabbajjaṁ alabhamāno tattheva anantarahitāya bhūmiyā nipajjīti vacanaṁ dissati (sya-all note)
И тогда Раттхапала подумал:
“na maṁ mātāpitaro anujānanti agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāyā”ti tattheva anantarahitāya bhūmiyā nipajji:
alabhamāno → na maṁ mātāpitaro anujānanti agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāyāti (bj: machasaṁ, syā) | alabhamāno → So Sk; Bm Si read na maṁ mātāpitaro anujānanti agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāyāti, tatth'; eva . . ., with note that: Ito paraṁ Sīhalapotthake: Mātāpitūsu pabbajjaṁ alabhamāno tatth'; eva anantarahitāya bhūmiyā nipajjīti vacanaṁ dassati. (pts note) | nipajji → Bm nippajji (& nippanno infra). (pts note)
“Мои родители не дают мне разрешение оставить жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной”. Прямо на том самом месте он лёг на голый пол, сказав:
“idheva me maraṇaṁ bhavissati pabbajjā vā”ti.
idheva → idha vā (sya-all) | vāti → ‘atha kho raṭṭhapālo kulaputto ekampi bhattaṁ na bhuñji -pe- sattapi bhattāni na bhuñji. iti sudinnabhāvāre viya (bj: machasaṁ, syāma potthakesu dissati.) | eva → Si throughout, & Sk infra, idha vā. (pts note) | ti → Like Vinaya III. 13, Bm (but not Sk or Si) adds: atha kho R. kulaputto ekam pi bhattaṁ na bhuñji dve pi bhattāni . . . satta pi bhattani na bhuñji. Bu does not favour this interpolation. (pts note) | idheva → idh eva (pts) | vāti → vā ti (pts)
“Вот прямо здесь я либо умру, либо получу разрешение оставить жизнь домохозяйскую”.
Atha kho raṭṭhapālo kulaputto ekampi bhattaṁ na bhuñji, dvepi bhattāni na bhuñji, tīṇipi bhattāni na bhuñji, cattāripi bhattāni na bhuñji, pañcapi bhattāni na bhuñji, chapi bhattāni na bhuñji, sattapi bhattāni na bhuñji.И он отказался есть вплоть до седьмой трапезы.

Atha kho raṭṭhapālassa kulaputtassa mātāpitaro raṭṭhapālaṁ kulaputtaṁ etadavocuṁ:
etadavocuṁ → etad avocuṁ (pts)
И тогда родители Раттхапалы сказали ему:
“tvaṁ khosi, tāta raṭṭhapāla, amhākaṁ ekaputtako piyo manāpo sukhedhito sukhaparibhato.
sukhaparibhato → sukhaparihato (sya-all) | sukhedhito → sukhe ṭhito (pts) | khosi → kho (pts)
“Дорогой Раттхапала, ты наш единственный сын, Дорогой и любимый. Ты вырос в комфорте, воспитан в комфорте.
Na tvaṁ, tāta raṭṭhapāla, kassaci, dukkhassa jānāsi.
kassaci → kiñci (sya-all) | jānāsi → ‘‘maraṇenapi te…pe… pabbajjāyā’’ti vākyadvayaṁ sī. syā. kaṁ. pī. potthakesu dutiyaṭṭhāne yeva dissati, pārājikapāḷiyaṁ pana paṭhamaṭṭhāne yeva dissati. tasmā idha dutiyaṭṭhāne punāgataṁ adhikaṁ viya dissati (cck note)
Ты ничего не знаешь о боли, дорогой Раттхапала.
Maraṇenapi te mayaṁ akāmakā vinā bhavissāma.Даже в случае твоей смерти мы бы утратили тебя с неохотой, Kiṁ pana mayaṁ taṁ jīvantaṁ anujānissāma agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāya.Так как же мы можем дать тебе разрешение оставить жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной, когда ты ещё жив? Uṭṭhehi, tāta raṭṭhapāla, bhuñja ca piva ca paricārehi ca;Вставай, друг Раттхапала, ешь, пей, развлекайся. bhuñjanto pivanto paricārento kāme paribhuñjanto puññāni karonto abhiramassu.
kāme → kāmāni (bj)
По мере того, как будешь есть, пить, развлекаться, ты можешь довольствоваться, наслаждаясь желаниями и совершая заслуги.
Na taṁ mayaṁ anujānāma agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāya.
pabbajjāya → ‘‘maraṇenapi te…pe… pabbajāyā’’ti vākyadvayaṁ sī. syā. kaṁ. pī. potthakesu dutiyaṭṭhāne yeva dissati, pārājikapāḷiyaṁ pana paṭhamaṭṭhāne yeva dissati. tasmā idha dutiyaṭṭhāne punāgataṁ adhikaṁ viya dissati (cck note)
Мы не дадим тебе разрешения оставить жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной.
Maraṇenapi te mayaṁ akāmakā vinā bhavissāma.
maraṇenapi → maraṇena pi (pts)
Даже в случае твоей смерти мы бы утратили тебя с неохотой,
Kiṁ pana mayaṁ taṁ jīvantaṁ anujānissāma agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāyā”ti?
mayaṁ → (pts)
Так как же мы можем дать тебе разрешение оставить жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной, когда ты ещё жив?”

Evaṁ vutte, raṭṭhapālo kulaputto tuṇhī ahosi.Когда так было сказано, представитель клана Раттхапала ничего не ответил.

Dutiyampi kho raṭṭhapālassa kulaputtassa mātāpitaro raṭṭhapālaṁ kulaputtaṁ etadavocuṁ …pe…И во второй раз, dutiyampi kho raṭṭhapālo kulaputto tuṇhī ahosi. Tatiyampi kho raṭṭhapālassa kulaputtassa mātāpitaro raṭṭhapālaṁ kulaputtaṁ etadavocuṁ:
tatiyampi → tatiyam pi (pts) | etadavocuṁ → etad avocuṁ (pts)
и в третий раз его родители сказали ему: “Дорогой Раттхапала… так как же мы можем дать тебе разрешение… когда ты ещё жив?”
“tvaṁ khosi, tāta raṭṭhapāla, amhākaṁ ekaputtako piyo manāpo sukhedhito sukhaparibhato.
sukhaparibhato → sukhaparihato (sya-all) | sukhedhito → sukhe ṭhito (pts) | khosi → kho (pts)
Na tvaṁ, tāta raṭṭhapāla, kassaci dukkhassa jānāsi.
kassaci → kiñci (sya-all)
Maraṇenapi te mayaṁ akāmakā vinā bhavissāma, kiṁ pana mayaṁ taṁ jīvantaṁ anujānissāma agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāya. Uṭṭhehi, tāta raṭṭhapāla, bhuñja ca piva ca paricārehi ca; bhuñjanto pivanto paricārento kāme paribhuñjanto puññāni karonto abhiramassu.
kāme → kāmāni (bj)
Na taṁ mayaṁ anujānāma agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāya. Maraṇenapi te mayaṁ akāmakā vinā bhavissāma.
maraṇenapi → maraṇena pi (pts)
Kiṁ pana mayaṁ taṁ jīvantaṁ anujānissāma agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāyā”ti?

Tatiyampi kho raṭṭhapālo kulaputto tuṇhī ahosi.
tatiyampi → tatiyam pi (pts)
И во второй… и в третий раз представитель клана Раттхапала ничего не ответил. Тогда родители представителя клана Раттхапалы отправились к его друзьям И сказали им: “Милые, представитель клана Раттхапала лёг на голый пол, сказав так: “Вот прямо здесь я либо умру, либо получу разрешение оставить жизнь домохозяйскую”. Ну же, милые, пойдите к представителю клана Раттхапале и скажите ему: “Друг Раттхапала, ты единственный сын своих родителей… Вставай, друг Раттхапала, ешь, пей, развлекайся… как же могут твои родители дать тебе разрешение оставить жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной, когда ты ещё жив?”

Atha kho raṭṭhapālassa kulaputtassa sahāyakā yena raṭṭhapālo kulaputto tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā raṭṭhapālaṁ kulaputtaṁ etadavocuṁ:
kulaputtassa → kulaputtassa mātāpitaro yena raṭṭhapālassa kulaputtassa (bj, pts) | tenupasaṅkamiṁsu → tenupasaṅkamatha (bj, pts) | etadavocuṁ → evaṁ vadetha (bj, pts) | etha → ehi (bj: PTS) | pabbajjāyā’ti → atha kho raṭṭhapālassa kulaputtassa -pe- pabbajjāyāti. ayaṁ pāṭho machasaṁ, syāmapotthakesu na dissati (bj note) | paṭissutvā → ‘raṭṭhapālassa kulaputtassa mātāpitunnaṁ paṭissutvā’ iti machasaṁ, syāma potthakesu natthi (bj note) | tātā → Sk tāta (bis). (pts note) | Ehi → So Sk. (pts note)
И тогда друзья представителя клана Раттхапалы отправились к нему и сказали:
“tvaṁ khosi, samma raṭṭhapāla, mātāpitūnaṁ ekaputtako piyo manāpo sukhedhito sukhaparibhato.
tvaṁ khosi → tvaṁ kho (bj, pts1ed) | mātāpitūnaṁ → mātāpitunnaṁ (bj, pts) | sukhaparibhato → sukhaparihato (sya-all) | sukhedhito → sukhe ṭhito (pts) | khosi → tvaṁ kho (cck: sī. pī.)
“Друг Раттхапала, ты единственный сын своих родителей, дорогой и любимый. Ты вырос в комфорте, воспитан в комфорте.
Na tvaṁ, samma raṭṭhapāla, kassaci dukkhassa jānāsi.
kassaci → kiñci (sya-all)
Ты ничего не знаешь о боли, дорогой Раттхапала.
Maraṇenapi te mātāpitaro akāmakā vinā bhavissanti.Даже в случае твоей смерти твои родители утратили бы тебя с неохотой, Kiṁ pana te taṁ jīvantaṁ anujānissanti agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāya.
anujānissanti → anujānanti (bj, sya-all, km)
так как же они могут дать тебе разрешение оставить жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной, когда ты ещё жив?
Uṭṭhehi, samma raṭṭhapāla, bhuñja ca piva ca paricārehi ca;Вставай, друг Раттхапала, ешь, пей, развлекайся. bhuñjanto pivanto paricārento kāme paribhuñjanto puññāni karonto abhiramassu.
kāme → kāmāni (bj)
По мере того, как будешь есть, пить, развлекаться, ты можешь довольствоваться, наслаждаясь желаниями и совершая заслуги.
Na taṁ mātāpitaro anujānissanti agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāya.
anujānissanti → anujānanti (bj, sya-all) | anujānissanti → anujānanti (cck: sī. syā. kaṁ. pī.)
Твои родители не дадут тебе разрешения оставить жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной.
Maraṇenapi te mātāpitaro akāmakā vinā bhavissanti.
maraṇenapi → maraṇena pi (pts)
Даже в случае твоей смерти твои родители утратили бы тебя с неохотой,
Kiṁ pana te taṁ jīvantaṁ anujānissanti agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāyā”ti?так как же они могут дать тебе разрешение оставить жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной, когда ты ещё жив?”

Evaṁ vutte, raṭṭhapālo kulaputto tuṇhī ahosi.
vutte → Bm reads atha kho for evaṁ vutte. (pts note)
Когда так было сказано, представитель клана Раттхапала ничего не ответил.

Dutiyampi kho …
dutiyampi → dutiyam pi (pts)
И во второй раз,
tatiyampi kho raṭṭhapālassa kulaputtassa sahāyakā raṭṭhapālaṁ kulaputtaṁ etadavocuṁ:
tatiyampi → pe-tatiyam pi (pts) | etadavocuṁ → etad avocuṁ (pts)
и в третий раз его друзья сказали ему: “Дорогой Раттхапала… так как же они могут дать тебе разрешение… когда ты ещё жив?”
“tvaṁ khosi, samma raṭṭhapāla, mātāpitūnaṁ ekaputtako piyo manāpo sukhedhito sukhaparibhato, na tvaṁ, samma raṭṭhapāla, kassaci dukkhassa jānāsi, maraṇenapi te mātāpitaro akāmakā vinā bhavissanti.
mātāpitūnaṁ → mātāpitunnaṁ (bj) | khosi → kho (bjt, pts) | sukhedhito → sukhe ṭhito (pts)
Kiṁ pana te taṁ jīvantaṁ anujānissanti agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāya? Uṭṭhehi, samma raṭṭhapāla, bhuñja ca piva ca paricārehi ca, bhuñjanto pivanto paricārento kāme paribhuñjanto puññāni karonto abhiramassu.
kāme → kāmāni (bj)
Na taṁ mātāpitaro anujānissanti agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāya, maraṇenapi te mātāpitaro akāmakā vinā bhavissanti.
anujānissanti → anujānanti (sya-all) | maraṇenapi → maraṇena pi (pts)
Kiṁ pana te taṁ jīvantaṁ anujānissanti agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāyā”ti? Tatiyampi kho raṭṭhapālo kulaputto tuṇhī ahosi.
tatiyampi → tatiyam pi (pts)
И во второй… и в третий раз представитель клана Раттхапала ничего не ответил.

Atha kho raṭṭhapālassa kulaputtassa sahāyakā yena raṭṭhapālassa kulaputtassa mātāpitaro tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā raṭṭhapālassa kulaputtassa mātāpitaro etadavocuṁ:
tassa → kā cassa (bj) | atha → atho (pts) | tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā → ten upasaṁkamiṁsu upasaṁkamitvā (pts) | etadavocuṁ → etad avocuṁ (pts)
Тогда друзья представителя клана Раттхапалы отправились к его родителям и сказали им:
“ammatātā, eso raṭṭhapālo kulaputto tattheva anantarahitāya bhūmiyā nipanno:
tattheva → tatthevassa (bj) | ammatātā → amma tāta (bj, sya-all) | ammatātā → ammatāta (th) | tattheva → tatth eva (pts)
“Мать, отец, представитель клана Раттхапала лежит там на голом полу, сказав:
‘idheva me maraṇaṁ bhavissati pabbajjā vā’ti.
idheva → idha vā (sya-all) | idheva → idh eva (pts) | vāti → vā ti (pts)
“Вот прямо здесь я либо умру, либо получу разрешение оставить жизнь домохозяйскую”.
Sace tumhe raṭṭhapālaṁ kulaputtaṁ nānujānissatha agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāya, tattheva maraṇaṁ āgamissati.
tattheva → tatthevassa (bj) | āgamissati → bhavissati (sya-all) | tatthevassa → tate tava maraṇaṁ (bj: machasaṁ, syā, PTS) | tattheva → tatthevassa (cck: sī.) | tattheva → tatth eva (pts)
Если вы не дадите ему своего разрешения оставить жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной, то он прямо там и умрёт.
Sace pana tumhe raṭṭhapālaṁ kulaputtaṁ anujānissatha agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāya, pabbajitampi naṁ dakkhissatha.
pana → pana te (sya-all, km, mr) | pabbajitampi → pabbajitaṁpi (th) | pabbajitampi → pabbajitaṁ pi (pts)
Но если вы дадите ему своё разрешение, то вы увидите его после, как он получит посвящение.
Sace raṭṭhapālo kulaputto nābhiramissati agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāya, kā tassa aññā gati bhavissati? Idheva paccāgamissati.
tassa → cassa (bj) | tassa → kā cassa (cck: sī.) | idheva → idh eva (pts)
А если ему не понравится житие бездомной жизнью, то что он сможет поделать, кроме как вернуться сюда?
Anujānātha raṭṭhapālaṁ kulaputtaṁ agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāyā”ti.Так дайте ему разрешение оставить жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной”.

“Anujānāma, tātā, raṭṭhapālaṁ kulaputtaṁ agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāya.“В таком случае, почтенные, мы даём представителю клана Раттхапале разрешение оставить жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной. Pabbajitena ca pana mātāpitaro uddassetabbā”ti.
pana → pana te (sya-all) | pana → pana te (cck: syā. kaṁ. ka.) | pana → Bm Si add te. (pts note) | uddassetabbā → Bm uddisetabbā. (pts note) | uddassetabbāti → uddassetabbā ti (pts)
Но когда он получит посвящение, он должен навестить своих родителей”.

Atha kho raṭṭhapālassa kulaputtassa sahāyakā yena raṭṭhapālo kulaputto tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā raṭṭhapālaṁ kulaputtaṁ etadavocuṁ:
etadavocuṁ uṭṭhehi → etad avocuṁ tvaṁ kho (pts) | + → tvaṁ kho samma raṭṭhapāla mātāpitunnaṁ ekaputtako piyo manāpo sukhedhito sukhaparibhato na tvaṁ samma raṭṭhapāla kassaci dukkhassa jānāsi (bjt) | tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā → ten upasaṁkamiṁsu upasaṁkamitvā (pts) | pe → spelled out in full (pts)
И тогда друзья представителя клана Раттхапалы отправились к нему и сказали:
“uṭṭhehi, samma raṭṭhapāla, anuññātosi mātāpitūhi agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāya.
uṭṭhehi, samma raṭṭhapāla → | uṭṭhehi samma raṭṭhapāla → (sya-all) | raṭṭhapāla → ‘‘tvaṁ khosi samma raṭṭhapāla mātāpitūnaṁ ekaputtako piyo manāpo sukhedhito sukhaparihato, na tvaṁ samma raṭṭhapāla kassaci dukkhassa jānāsi, uṭṭhehi samma raṭṭhapāla bhuñja ca piva ca paricārehi ca, bhuñjanto pivanto paricārento kāme paribhuñjanto puññāni karonto abhiramassu, (cck: sī. pī. ka.) | abhiramassu → So Sk Bm; Si (cf. Vinaya III 14) omits from Tvaṁ kho to abhiramassu. (pts note) | + → bhuñja ca piva ca paricārehi ca bhuñjanto pivanto paricārento kāmāni paribhuñjanto puññāni karonto abhiramassu (bjt) | samma raṭṭhapāla anuññātosi → bhuñja ca piva ca paricārehi ca bhuñjanto pivanto paricārento kāme paribhuñjanto puññāni karonto abhiramassu anuññāto si (pts)
Вставай, друг Раттхапала, твои родители разрешили тебе оставить жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной.
Pabbajitena ca pana te mātāpitaro uddassetabbā”ti.
uddassetabbāti → uddassetabbā ti (pts)
Но когда ты получишь посвящение, ты должен навестить своих родителей”.

Atha kho raṭṭhapālo kulaputto uṭṭhahitvā balaṁ gāhetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho raṭṭhapālo kulaputto bhagavantaṁ etadavoca:
gāhetvā → gahetvā (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad (pts)
Представитель клана Раттхапала поднялся, и как только набрался сил, отправился к Благословенному, после чего он поклонился ему, сел рядом и сказал:
“anuññāto ahaṁ, bhante, mātāpitūhi agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāya.
anuññāto → anuññātomhi (sya-all) | avoca:-Anuññāto → Si inserts 'smi. (pts note)
“Почтенный, я получил разрешение от родителей оставить жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной.
Pabbājetu maṁ bhagavā”ti.
bhagavāti → bhagavā ti (pts)
Пусть Благословенный даст мне посвящение”.

Alattha kho raṭṭhapālo kulaputto bhagavato santike pabbajjaṁ, alattha upasampadaṁ.И представитель клана Раттхапала получил [как] младшее посвящение у Благословенного, [так и] высшее посвящение. Atha kho bhagavā acirūpasampanne āyasmante raṭṭhapāle aḍḍhamāsupasampanne thullakoṭṭhike yathābhirantaṁ viharitvā yena sāvatthi tena cārikaṁ pakkāmi.
aḍḍhamāsupasampanne thullakoṭṭhike → aḍḍhamāsūpasampanne thullakoṭṭhiketa (bj); aḍḍhamāsūpasampanne thullakoṭṭhite (sya-all) | aḍḍhamāsupasampanne → aḍḍhamāsūpasampanne (cck) | sāvatthi → sāvatthī (sya-all) | aḍḍhamāsupasampanne thullakoṭṭhike yathābhirantaṁ → addhamāsūpasampanne thullakoṭṭhite yathā bhirantaṁ (pts)
И вскоре после того, как уважаемый Раттхапала получил высшее посвящение, через две недели после [этого], Благословенный, побыв в Тхуллакоттхите столько, сколько считал нужным, отправился в Саваттхи.
Anupubbena cārikaṁ caramāno yena sāvatthi tadavasari.
sāvatthi → sāvatthī (sya-all) | tadavasari → tad avasari (pts)
Совершив несколько переходов, он, со временем, прибыл в Саваттхи,
Tatra sudaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.где остановился в роще Джеты, в парке Анатхапиндики.

Atha kho āyasmā raṭṭhapālo eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva—yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti, tadanuttaraṁ—brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi.
nacirasseva → na cirasseva (bjt) | nacirasseva yassatthāya → na cirass eva yass aṭṭhāya (pts) | sammadeva → sammad-eva (pts) | tadanuttaraṁ → tad anuttaraṁ (pts) | diṭṭheva → diṭṭhe va (pts)
И вскоре, пребывая в уединении прилежным, старательным, решительным, уважаемый Раттхапала, реализовав это для себя посредством прямого знания, здесь и сейчас вошёл и пребывал в высочайшей цели святой жизни, ради которой представители клана праведно оставляют жизнь домохозяйскую и ведут жизнь бездомную.

“Khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā”ti abbhaññāsi.Он напрямую познал: “Рождение уничтожено, святая жизнь прожита, сделано то, что следовало сделать, не будет более появления в каком-либо состоянии существования”. Aññataro kho panāyasmā raṭṭhapālo arahataṁ ahosi.
panāyasmā → pan āyasmā (pts)
Так уважаемый Раттхапала стал одним из арахантов.

Atha kho āyasmā raṭṭhapālo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā raṭṭhapālo bhagavantaṁ etadavoca:
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
И тогда уважаемый Раттхапала отправился к Благословенному и, поклонившись ему, сел рядом и сказал:
“icchāmahaṁ, bhante, mātāpitaro uddassetuṁ, sace maṁ bhagavā anujānātī”ti.
uddassetuṁ → So Sk Si; Bm uddasituṁ. (pts note) | icchāmahaṁ → icchām ahaṁ (pts)
“Почтенный, я хотел бы навестить своих родителей, если Благословенный мне позволит”.

Atha kho bhagavā āyasmato raṭṭhapālassa cetasā ceto paricca manasākāsi.
paricca → parivitakkaṁ (bj, pts1ed) | bhagavā → (sya-all) | ceto paricca → cetoparivitakkaṁ (pts) | parivitakkaṁ → paricca (bj: machasaṁ, syā) | paricca → cetoparivitakkaṁ (cck: sī. pī.) | cetoparivitakkaṁ → Bm si. paricca. (pts note)
И тогда Благословенный умственно проник в мысли в уме Раттхапалы.
Yathā bhagavā aññāsi:
Yathā → yadā (bj, pts1ed) | yathā → yadā (bj, pts) | Yathā → yadā (cck: sī. pī.)
И когда он увидел, что
“abhabbo kho raṭṭhapālo kulaputto sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattitun”ti, atha kho bhagavā āyasmantaṁ raṭṭhapālaṁ etadavoca:
hīnāyāvattitunti → hīnāy āvattitun ti (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
представитель клана Раттхапала не мог [более] оставить тренировку и вернуться к низкой жизни [домохозяина], он сказал ему:
“yassadāni tvaṁ, raṭṭhapāla, kālaṁ maññasī”ti.
yassadāni tvaṁ → yassidāni (sya-all) | yassadāni → yassa dāni (pts) | kālaṁ → kālam (pts)
“Раттхапала, ты можешь отправляться, когда сочтёшь нужным”.

Atha kho āyasmā raṭṭhapālo uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā senāsanaṁ saṁsāmetvā pattacīvaramādāya yena thullakoṭṭhikaṁ tena cārikaṁ pakkāmi.
thullakoṭṭhikaṁ → thullakoṭṭhikataṁ (bj); thullakoṭṭhitaṁ (sya-all, pts) | pattacīvaramādāya → pattacīvaraṁ ādāya (bjt, pts) | uṭṭhāyāsanā → uṭṭhāy āsanā (pts)
Тогда уважаемый Раттхапала встал с сиденья и, поклонившись Благословенному, ушёл, обойдя его с правой стороны. Затем он привёл в порядок жилище, взял чашу и внешнее одеяние и отправился в Тхуллакоттхиту.
Anupubbena cārikaṁ caramāno yena thullakoṭṭhiko tadavasari.
thullakoṭṭhiko → thullakoṭṭhitaṁ (bj, sya-all) | thullakoṭṭhiko tadavasari → thullakoṭṭhitaṁ tad avasari (pts)
Странствуя переходами, со временем он прибыл в Тхуллакоттхиту.
Tatra sudaṁ āyasmā raṭṭhapālo thullakoṭṭhike viharati rañño korabyassa migacīre.
thullakoṭṭhike → thullakoṭṭhite (bj, sya-all, pts) | korabyassa migacīre → koravyassa migācīre (bj, pts) | migacīre → migācīre (sya-all) | migācīre → So Sk Bu; Si migācire; Bm migacīre. (pts note)
Там, в Тхуллакоттхите, он остановился в парке Мигачиры царя Коравьи.
Atha kho āyasmā raṭṭhapālo pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya thullakoṭṭhikaṁ piṇḍāya pāvisi.
pubbaṇhasamayaṁ → pubbanhasamayaṁ (bj) | pattacīvaramādāya thullakoṭṭhikaṁ → pattacīvaraṁ ādāya thullakoṭṭhitaṁ (bj, pts) | thullakoṭṭhikaṁ → thullakoṭṭhitaṁ (sya-all)
Когда наступило утро, он оделся, взял чашу и внешнее одеяние и отправился за подаяниями в Тхуллакоттхиту.
Thullakoṭṭhike sapadānaṁ piṇḍāya caramāno yena sakapitu nivesanaṁ tenupasaṅkami.
thullakoṭṭhike → thullakoṭṭhite (bj, sya-all, pts) | sakapitu nivesanaṁ → sakapitunivesanaṁ (bjt) | tenupasaṅkami → ten upasaṁkami (pts)
Ходя за подаяниями от жилища к жилищу в Тхуллакоттхите, он пришёл к дому своего отца.

Tena kho pana samayena āyasmato raṭṭhapālassa pitā majjhimāya dvārasālāya ullikhāpeti.
ullikhāpeti → ullikkhāpeti (bj: syā) | ullikhāpeti → So Sk Bm; Si ullikkhāpeti; Bu ullekhāpeti. (pts note)
В то время отец уважаемого Раттхапалы сидел в зале центрального входа, укладывая волосы.
Addasā kho āyasmato raṭṭhapālassa pitā āyasmantaṁ raṭṭhapālaṁ dūratova āgacchantaṁ.
dūratova → dūrato va (pts)
Он издали увидел уважаемого Раттхапалу
Disvāna etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)
и сказал:

“imehi muṇḍakehi samaṇakehi amhākaṁ ekaputtako piyo manāpo pabbājito”ti.
pabbājitoti → pabbājito ti (pts)
“Нашего единственного сына, дорогого и любимого, эти бритоголовые аскеты заставили отбросить домохозяйскую жизнь”.
Atha kho āyasmā raṭṭhapālo sakapitu nivesane neva dānaṁ alattha na paccakkhānaṁ;
sakapitu nivesane → sakapitunivesane (bjt) | neva → n eva (pts)
Так, в доме собственного отца уважаемый Раттхапала не получил ни подаяний, ни вежливого отказа.
aññadatthu akkosameva alattha.
aññadatthu → aññadatthuṁ (sya-all) | akkosameva → akkosam eva (pts)
Вместо этого он получил только оскорбления.

Tena kho pana samayena āyasmato raṭṭhapālassa ñātidāsī ābhidosikaṁ kummāsaṁ chaḍḍetukāmā hoti.
ābhidosikaṁ → So all MSS &. Bu, though Sk & Bu sts. make initial vowel short. (pts note) | kummāsaṁ → So Si Bu; Sk Bm pūtikummāsaṁ, Bm with single -m- as on p. 52. Si notes that the Sinh. reading is pūtikummāsaṁ. (pts note)
И тогда рабыня, принадлежавшая одному из его родственников, собиралась выбросить старую кашу.
Atha kho āyasmā raṭṭhapālo taṁ ñātidāsiṁ etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)
Увидев это, уважаемый Раттхапала сказал ей:
“sacetaṁ, bhagini, chaḍḍanīyadhammaṁ, idha me patte ākirā”ti.
ākirāti → ākīrāti (sya-all) | chaḍḍanīyadhammaṁ → āhidosikaṁ kummāsaṁ chaḍḍetukāmāsi (bj: sīmu8) | chaḍḍanīyadhammaṁ → So Si Bu; Bm chaṭtanīyadhammaṁ; Sk ābh. pūtikummāsaṁ chaḍḍetukāmā si. (pts note) | me → So Sk Si Bu; Bm idheva patte. (pts note) | sacetaṁ → sace taṁ (bjt, th, pts)
“Сестра, если это на выброс, то лучше вылей это вот сюда в мою чашу”.
Atha kho āyasmato raṭṭhapālassa ñātidāsī taṁ ābhidosikaṁ kummāsaṁ āyasmato raṭṭhapālassa patte ākirantī hatthānañca pādānañca sarassa ca nimittaṁ aggahesi.
ākirantī → ākīrantī (sya-all) | kummāsaṁ → So Si; Sk Bm pūtik. (pts note) | hatthānañca pādānañca → hatthānañ ca pādānañ ca (pts)
И когда она так делала, она распознала характерные черты его рук, его ног, и его голос.

Atha kho āyasmato raṭṭhapālassa ñātidāsī yenāyasmato raṭṭhapālassa mātā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmato raṭṭhapālassa mātaraṁ etadavoca:
yenāyasmato → yen āyasmato (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
И тогда она отправилась к его матери и сказала:
“yaggheyye, jāneyyāsi:
yaggheyye → yagegheyya (bj); yagghayye (sya-all) | yagegheyya → yaggheyya (bj: syā) | yye → So Bm & (apparently) Bu; Sk Si yaggh'; ayye. (pts note) | yaggheyye → yagghe yye (pts)
“Моя госпожа, знайте же,
‘ayyaputto raṭṭhapālo anuppatto’”ti.
ayyaputto → Bm adds kira. (pts note) | anuppattoti → anuppatto ti (pts)
что Раттхапала, сын моего господина, вернулся”.

“Sace, je, saccaṁ bhaṇasi, adāsiṁ taṁ karomī”ti.
adāsiṁ taṁ karomī”ti → adāsī bhavasīti (bj, pts1ed); adāsī bhavissasi (mr) | bhaṇasi adāsiṁ taṁ karomīti → vadasi adāsī bhavasīti (bj, pts) | bhavasī’ti → bhaṇasi adāsiṁ taṁ karomīti (bj: sīmu8, machasaṁ, syā) | karomī’’ti → saccaṁ vadasi, adāsī bhavasīti (cck: sī. pī.); saccaṁ vadasi, adāsī bhavissasi (cck: ka.) | adāsiṁ → vadasi adāsī bhavasi (sya-all: sī.) | bhavasīti → So Sk Bm; Si bhaṇasi, adāsiṁ taṁ karomīti, with note that the Sīnh. reading is vadasi, adasī bhavasi. Commenting on sace je saccaṁ, Bu says: Tasmā 'haṁ, bho dāsi, sace saccaṁ bhaṇāsīti, evaṁ etth'; attho daṭṭhabbo. (pts note)
“Не может быть! Если то, что ты говоришь, – правда, то ты больше не рабыня!”.

Atha kho āyasmato raṭṭhapālassa mātā yenāyasmato raṭṭhapālassa pitā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmato raṭṭhapālassa pitaraṁ etadavoca:
yenāyasmato → yen āyasmato (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
И тогда мать уважаемого Раттхапалы отправилась к его отцу и сказала:
“yagghe, gahapati, jāneyyāsi:“Домохозяин, знай же о том, что они говорят, ‘raṭṭhapālo kira kulaputto anuppatto’”ti?
anuppattoti → anuppatto ti (pts)
будто Раттхапала вернулся”.

Tena kho pana samayena āyasmā raṭṭhapālo taṁ ābhidosikaṁ kummāsaṁ aññataraṁ kuṭṭamūlaṁ nissāya paribhuñjati.
kuṭṭamūlaṁ → kuḍḍaṁ (bj, sya-all, km, pts1ed) | kuṭṭamūlaṁ → kuḍḍaṁ (pts) | kuḍḍaṁ → kuṭṭamulaṁ (bj: machasaṁ) | kuṭṭamūlaṁ → kuḍḍaṁ (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | kummāsaṁ → pūtikummāsaṁ (sya-all: sī.) | kuḍḍaṁ → So Sk Si Bu; Bm kuṭṭamūlaṁ. (pts note)
И в тот момент уважаемый Раттхапала ел старую кашу, [сидя] возле стены одного из домов.
Atha kho āyasmato raṭṭhapālassa pitā yenāyasmā raṭṭhapālo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ raṭṭhapālaṁ etadavoca:
yenāyasmā → yen āyasmā (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
Его отец подошёл к нему и сказал:
“atthi nāma, tāta raṭṭhapāla, ābhidosikaṁ kummāsaṁ paribhuñjissasi?“Раттхапала, мой дорогой, в самом деле, это ты… и ты ешь эту старую кашу! Nanu, tāta raṭṭhapāla, sakaṁ gehaṁ gantabban”ti?
gantabbanti → gantabban ti (pts)
Как будто у тебя нет своего [родного] дома?”

“Kuto no, gahapati, amhākaṁ gehaṁ agārasmā anagāriyaṁ pabbajitānaṁ?“Как у нас может быть дом, домохозяин, когда мы оставили жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной? Anagārā mayaṁ, gahapati.
anagārā → anāgārā (pts) | Anāgārā → Bm anagārā. (pts note)
Мы бездомные, домохозяин.
Agamamha kho te, gahapati, gehaṁ, tattha neva dānaṁ alatthamha na paccakkhānaṁ;
agamamha → agamamhā (bj, sya-all, pts) | alatthamha → alatthamhā (sya-all) | neva → n eva (pts)
Мы пришли в твой дом, но не получили ни подаяний, ни вежливого отказа.
aññadatthu akkosameva alatthamhā”ti.
aññadatthu → aññadatthuṁ (sya-all) | aññadatthu → aññadatthuṁ (bj: syā) | akkosameva → akkosaṁ eva (pts)
Вместо этого мы получили только оскорбления”.

“Ehi, tāta raṭṭhapāla, gharaṁ gamissāmā”ti.“Ну же, дорогой Раттхапала, пойдём в дом”.

“Alaṁ, gahapati, kataṁ me ajja bhattakiccaṁ”.
bhattakiccaṁ → bhattakiccanti (bj) | bhattakiccaṁ tena hi → bhattakiccanti tenahi (sya-all) | ajja bhattakiccaṁ → ajjha bhattakiccan ti (pts) | kataṁ → katam (pts)
“Довольно, домохозяин. Мой приём пищи на сегодня завершён”.

“Tena hi, tāta raṭṭhapāla, adhivāsehi svātanāya bhattan”ti.
tena hi → tenahi (th) | bhattanti → bhattan ti (pts)
“Тогда, дорогой Раттхапала, согласись принять приглашение на завтрашний обед!”
Adhivāsesi kho āyasmā raṭṭhapālo tuṇhībhāvena.Уважаемый Раттхапала молча согласился.

Atha kho āyasmato raṭṭhapālassa pitā āyasmato raṭṭhapālassa adhivāsanaṁ viditvā yena sakaṁ nivesanaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā mahantaṁ hiraññasuvaṇṇassa puñjaṁ kārāpetvā kilañjehi paṭicchādetvā āyasmato raṭṭhapālassa purāṇadutiyikā āmantesi:
paṭicchādetvā → paṭicchādāpetvā (bj, pts) | upasaṅkamitvā → upasaṅkamitvā haritena gomayena paṭhaviyā upalimpetvā (sya-all) | purāṇadutiyikā → purāṇadutiyike (sya-all); purāṇadūtiyike (pts) | upasaṅkamitvā → haritena gomayena paṭhaviyā upalimpetvā mahantaṁ hiraññasuvannassa puñjaṁ kārāpetvā, dve puñje kārāpetvā ekaṁ hiraññassa ekaṁ suvaṇṇassa, mahantā puñjā ahesuṁ orato ṭhito puriso pārato ṭhitaṁ purisaṁ na passati, tathā pārato ṭhito puriso orato ṭhitaṁ. te puñje kipañjehi paṭicchādāpetvā majjhe āsanaṁ paññāpetvā tirokaraṇīyaṁ parikkhipitvā āyasmato raṭṭhapālassa purāṇadutiyike āmantesi (bj: syāmapotthake dissate.) | purāṇadutiyikā → purāṇadutiyike (bj: syā, PTS) | upalimpetvā → ito paraṁ sī. ba. potthake mahantaṁ hiraññasuvaṇṇassa puñjaṁ kārāpetvā te puñje kilañjehi paṭicchādetvā āyasmato raṭṭhapālassa purāṇadutiyike āmantesīti vacanaṁ dissati (sya-all note) | upasaṁkamitvā → Si inserts (? from Bu): haritena gomayena paṭhaviyā upalimpetvā. (pts note) | kārāpetvā → Si inserts dve puñje kārāpetvā ekaṁ hiraññassa ekaṁ suvaṇṇassa mahantā puñjā ahesuṁ. Orato ṭhito puriso pārato ṭhitaṁ purisaṁ na passati, tathā pārato ṭhito orato ṭhitaṁ; te puñje kilañ (je) hi paṭicchādāpetvā majjhe āsanaṁ paññāpetvā tīrokaranīyaṁ parikkhipitvā āyasmato Raṭṭhapālassa purāṇaḍutiyike āmantesi. Si adds note: Ito paraṁ Sī. B. (i. e. Sinh. & Burm.) potthake -- Mahantaṁ hiraññasuvaṇṇassa puñjaṁ kārāpetvā te puñje kilañjehi paṭicchādetvā āyasmato Raṭṭhapalassa puraṇadutiyike āmantesīti vacanaṁ dissati. (pts note) | purāṇadūtiyike → Bu & Sk (infra); Si Bm purāṇdutiyike. (pts note) | hiraññasuvaṇṇassa → hirañña suvaṇṇassa (th) | pe → spelled out in full (th) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts)
И тогда, зная, что уважаемый Раттхапала согласился, его отец отправился обратно в свой дом, где собрал в большую кучу золотые монеты и золотые слитки, и накрыл её ковриками. Затем он сказал бывшим жёнам Раттхапалы:
“etha tumhe, vadhuyo, yena alaṅkārena alaṅkatā pubbe raṭṭhapālassa kulaputtassa piyā hotha manāpā tena alaṅkārena alaṅkarothā”ti.
vadhuyo → vadhuke (sya-all, pts) | pubbe → pubbe puttassa (sya-all) | kulaputtassa → (sya-all) | vadhuyo → vadhuke (bj: syā, PTS)
“Ну же, невестки, украсьте себя украшениями так, как когда Раттхапала считал вас наиболее милыми и привлекательными”.

Atha kho āyasmato raṭṭhapālassa pitā tassā rattiyā accayena sake nivesane paṇītaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyādāpetvā āyasmato raṭṭhapālassa kālaṁ ārocesi:И когда ночь подошла к концу, отец уважаемого Раттхапалы приготовил разнообразную превосходную пищу в своём доме и объявил уважаемому Раттхапале: “kālo, tāta raṭṭhapāla, niṭṭhitaṁ bhattan”ti.
bhattanti → bhattan ti (pts)
“Время пришло, дорогой Раттхапала. Кушанье готово”.

Atha kho āyasmā raṭṭhapālo pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena sakapitu nivesanaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Atha kho āyasmato raṭṭhapālassa pitā taṁ hiraññasuvaṇṇassa puñjaṁ vivarāpetvā āyasmantaṁ raṭṭhapālaṁ etadavoca:
sakapitu → Sk Si sakaṁ pitu. (pts note) | sakapitu nivesanaṁ → sakapitunivesanaṁ (bjt) | pattacīvaramādāya → pattacīvaraṁ ādāya (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
И тогда утром уважаемый Раттхапала оделся, взял чашу и внешнее одеяние, и отправился в дом своего отца, где сел на подготовленное сиденье. И тогда отец раскрыл груду золотых монет и золотых слитков и сказал:
“idaṁ te, tāta raṭṭhapāla, mātu mattikaṁ dhanaṁ, aññaṁ pettikaṁ, aññaṁ pitāmahaṁ.
mātu → (bj, sya-all, pts) | pitāmahaṁ → petāmahaṁ (sya-all) | mattikaṁ → So Sk Si Bu; Bm mātumattikaṁ. (pts note) | pettikaṁ → Bm pittikaṁ. (pts note) | pitāmahaṁ → So Sk Bm Bu; Si petāmahaṁ, which Bu cites as a var. lect. (pts note) | idaṁ → idan (pts)
“Дорогой Раттхапала, это твоё материнское состояние; И ещё есть твоё отцовское состояние; и [кроме того] ещё есть твоё фамильное состояние.
Sakkā, tāta raṭṭhapāla, bhoge ca bhuñjituṁ puññāni ca kātuṁ.
tāta → tātā (pts)
Дорогой Раттхапала, ты можешь наслаждаться богатством и совершать заслуги.
Ehi tvaṁ, tāta raṭṭhapāla, hīnāyāvattitvā bhoge ca bhuñjassu puññāni ca karohī”ti.
Ehi tvaṁ, tāta raṭṭhapāla → raṭṭhapāla sikkhaṁ paccakkhāya (sabbattha) | raṭṭhapāla → raṭṭhapāla sikkhaṁ paccakkhāya (bj, sya-all) | hīnāyāvattitvā → sikkhaṁ paccakkhāya hīnāy āvattitvā (pts) | ca → (pts) | raṭṭhapāla → raṭṭhapāla sikkhaṁ paccakkhāya (cck: sabbattha)
Ну же, дорогой, отбрось [монашескую] тренировку и возвращайся к низкой жизни [домохозяина], наслаждайся богатством и совершай заслуги”.

“Sace me tvaṁ, gahapati, vacanaṁ kareyyāsi, imaṁ hiraññasuvaṇṇassa puñjaṁ sakaṭe āropetvā nibbāhāpetvā majjhegaṅgāya nadiyā sote opilāpeyyāsi.
sakaṭe → sakaṭesu (bj, sya-all, pts) | opilāpeyyāsi → osīdāpeyyāsi (bj, sya-all) | osīdāpeyyāsi → opilāpeyyāsi (bj: sīmu8) | osīdāpeyyāsi → opilāpeyyāsi (sya-all: sī.) | kho → Bm Si omit kho. (pts note) | sakaṭesu → So Sk Si; Bm sakaṭe. (pts note) | opilāpeyyāsi → Si osīdāpeyyāsi, with note that the Sinh. reading is opilāpeyyāsi. (pts note) | majjhegaṅgāya → majjhe gaṅgāya (th, pts)
“Домохозяин, если бы ты послушался моего совета, то ты бы взял и погрузил эту груду золотых монет и золотых слитков на повозки, увёз бы и утопил посреди реки Ганги.
Taṁ kissa hetu?
hetu → Bm (alone) inserts Ye. (pts note)
И почему?
Ye uppajjissanti hi te, gahapati, tatonidānaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā”ti.
ye → (bj, sya-all, pts) | tatonidānaṁ → tato nidānaṁ (bjt) | sokaparidevadukkhadomanassupāyāsāti → sokaparideva dukkha domanassu pāyāsāti (th) | sokaparidevadukkhadomanassupāyāsāti → sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā ti (pts)
Потому что, домохозяин, из-за этого в тебе возникли бы страдание, плач, боль, недовольство и тоска”.

Atha kho āyasmato raṭṭhapālassa purāṇadutiyikā paccekaṁ pādesu gahetvā āyasmantaṁ raṭṭhapālaṁ etadavocuṁ:
purāṇadutiyikā → purāṇadutiyikāyo (bj) | purāṇadutiyikā paccekaṁ pādesu → purāṇadūtiyikā paccekapādesu (pts) | pādesu → purāṇadutiyikā paccekapādesu (bj: PTS) | paccekapādesu → So Bu; Sk Bm Si paccekaṁ pādesu. (pts note) | etadavocuṁ → etad avocuṁ (pts)
И тогда бывшие жёны Раттхапалы шлёпнули его по ногам и сказали:
“kīdisā nāma tā, ayyaputta, accharāyo yāsaṁ tvaṁ hetu brahmacariyaṁ carasī”ti?
ayyaputta → ayyaputtaka (bj, pts) | tā → tāta (sya-all) | tā → tāta (bj: syā) | tā → So Bm Bu; Sk Si tāta; Sk Bm Si ayyaputta; Bu (alone) ayyaputtaka. (pts note)
“Дорогой сын нашего господина, какие же они, эти небесные нимфы, ради которых ты ведёшь святую жизнь?”

“Na kho mayaṁ, bhaginī, accharānaṁ hetu brahmacariyaṁ carāmā”ti.
bhaginī → bhagini (sya-all, pts)
“Сёстры, мы не ведём святую жизнь ради нимф”.

“Bhaginivādena no ayyaputto raṭṭhapālo samudācaratī”ti tā tattheva mucchitā papatiṁsu.
tā → (bj, sya-all) | tā tattheva → tatth eva (pts) | samudācaratīti → Bm (alone) inserts tā. (pts note) | bhaginivādena → bhagini vādena (pts)
“Дорогой сын нашего господина назвал нас сёстрами” – воскликнули они и упали в обморок.

Atha kho āyasmā raṭṭhapālo pitaraṁ etadavoca:
etadavoca → etad (pts)
И тогда уважаемый Раттхапала сказал своему отцу:
“sace, gahapati, bhojanaṁ dātabbaṁ, detha;
+ → avoca (pts)
“Домохозяин, если есть пища, которую ты хотел бы дать, то давай её.
mā no viheṭhethā”ti.
viheṭhethāti → So Sk Si Bu; Bm vihedethāti. (pts note)
Не изнуряй нас”.

“Bhuñja, tāta raṭṭhapāla, niṭṭhitaṁ bhattan”ti.
bhattanti → bhattan ti (pts)
“Кушай же, тогда, дорогой Раттхапала, Кушанье готово”.
Atha kho āyasmato raṭṭhapālassa pitā āyasmantaṁ raṭṭhapālaṁ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi sampavāresi.И тогда отец уважаемого Раттхапалы своими собственными руками обслужил его превосходной различной пищей.

Atha kho āyasmā raṭṭhapālo bhuttāvī onītapattapāṇī ṭhitakova imā gāthā abhāsi:
onītapattapāṇī → Cf. p. 50 supra. Sk Si here onītap.; Bm onitap. (pts note) | gāthā → Cf. Theragāthā, p. 75. (pts note) | ṭhitakova → ṭhitako va (pts)
Когда уважаемый Раттхапала поел и убрал руки от чаши, он встал и произнёс эти строфы:

“Passa cittīkataṁ bimbaṁ, arukāyaṁ samussitaṁ;
cittīkataṁ → cittakataṁ (bj, sya-all, pts)
Узри эту наряженную куклу, болячками составленное тело –
Āturaṁ bahusaṅkappaṁ, yassa natthi dhuvaṁ ṭhiti.
bahusaṅkappaṁ → bahusaṁkappaṁ (pts) ṭhiti → Cf. Dhp. 147. (pts note) | natthi → na tthi (pts)
Предмет болезней, беспокойства – устойчивости в коем не найти.

Passa cittīkataṁ rūpaṁ, maṇinā kuṇḍalena ca;
cittīkataṁ → cittakataṁ (bj, sya-all, pts)
Узри наряженную эту статуэтку, всю в драгоценностях, в серьгах.
Aṭṭhi tacena onaddhaṁ, saha vatthebhi sobhati.
aṭṭhi tacena → aṭṭhitañcena (pts) | aṭṭhittacena → aṭṭhitacena (bj: machasaṁ, syā); aṭṭhitañcena (bj: PTS) | aṭṭhitañcena → So Bu; sk aṭṭhittañcena; Bm aṭṭhiṁ tacena; Si aṭṭhitacena. (pts note) vatthebhi → vatthehi (pts)
Скелета, что обтянут кожей, ведь лишь одежда делает красивым.

Alattakakatā pādā, mukhaṁ cuṇṇakamakkhitaṁ;
cuṇṇakamakkhitaṁ → Bu alattakatā & cuṇṇamakkhitaṁ. (pts note)
Краской из хны раскрашенные стопы, присыпанное пудрою лицо –
Alaṁ bālassa mohāya, no ca pāragavesino.Лишь дурака это уводит в заблуждение, а не искателя на дальнем берегу.

Aṭṭhāpadakatā kesā, nettā añjanamakkhitā;
aṭṭhāpadakatā → aṭṭhapādakatā (bj) | Aṭṭhapādakatā → So Sk Si Bu; Bm (alone) aṭṭhāpadakatā (as Theragāthā page 75); Childers aṭṭhapadakatā (Dict. p. 610). (pts note)
Причёска из восьми косичек, мазью намазаны глаза –
Alaṁ bālassa mohāya, no ca pāragavesino.Лишь дурака это уводит в заблуждение, а не искателя на дальнем берегу.

Añjanīva navā cittā, pūtikāyo alaṅkato;
Añjanīva navā → añjanīvaṇṇavā (mr) | navā → añjanīvaṇṇavā (cck: ka.) | añjanīva → añjanī va (pts)
Славно наряжено мерзкое тело, точно расписанный горшок –
Alaṁ bālassa mohāya, no ca pāragavesino.Лишь дурака это уводит в заблуждение, а не искателя на дальнем берегу.

Odahi migavo pāsaṁ, nāsadā vākaraṁ migo;
odahi → odahī (pts) | Odahī → So Si Bu; Bm odahi; Sk ohuhī. (pts note) | pāsaṁ → pāsam (pts) nāsadā → So Bm Si Bu; Sk nāsādā. (pts note)
Охотник выставил наживку, ловушки избежал олень.
Bhutvā nivāpaṁ gacchāma, kandante migabandhake”ti.
gacchāma → gacchāmi (si, sya-all, mr) | gacchāma → gacchāmi (bj: sīmu8, machasaṁ) | gacchāma → gacchāmi (cck: syā. ka.) | gacchāma → Si gacchāmi. (pts note) ti → Theragāthā (p. 75) gives an additional couplet. (pts note) | migabandhaketi → migabandhake ti (pts)
Съев всю приманку, мы уходим, в рыданиях охотников оставив.

Atha kho āyasmā raṭṭhapālo ṭhitakova imā gāthā bhāsitvā yena rañño korabyassa migacīraṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā aññatarasmiṁ rukkhamūle divāvihāraṁ nisīdi.
migacīraṁ → migācīraṁ (bj, sya-all) | korabyassa migacīraṁ tenupasaṅkami → koravyassa migācīraṁ ten upasaṁkami (pts) | ṭhitakova → ṭhitako va (pts) | korabyassa migacīraṁ tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → koravyassa migācīraṁ ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts)
После того, как уважаемый Раттхапала встал и произнёс эти строфы, он отправился к в парк Мигачиры царя Коравьи, и сел под дерево, чтобы провести [там] остаток дня.

Atha kho rājā korabyo migavaṁ āmantesi:
korabyo → koravyo (pts)
И в то время царь Коравья обратился к своему леснику:
“sodhehi, samma migava, migacīraṁ uyyānabhūmiṁ;
migacīraṁ → migācīraṁ (bj, sya-all, pts) | samma → (sya-all)
“Дорогой лесник, почисти парк Мигачиры,
gacchāma subhūmiṁ dassanāyā”ti.так чтобы мы могли отправиться в парк удовольствий и насладиться видом приятной местности”.

“Evaṁ, devā”ti kho migavo rañño korabyassa paṭissutvā migacīraṁ sodhento addasa āyasmantaṁ raṭṭhapālaṁ aññatarasmiṁ rukkhamūle divāvihāraṁ nisinnaṁ.
migacīraṁ → migācīraṁ (bj, sya-all) | korabyassa paṭissutvā migacīraṁ → koravyassa paṭisutvā migācīraṁ (pts) | paṭisutvā → So Bm Sk Si; paṭissutvā. (pts note)
“Да, ваше величество” – ответил он. И по мере того как он совершал уборку в парке Мигачиры, он увидел уважаемого Раттхапалу, сидящего под деревом, проводящего под ним остаток дня.
Disvāna yena rājā korabyo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā rājānaṁ korabyaṁ etadavoca:Увидев его, он отправился к царю Коравье и сказал ему: “suddhaṁ kho te, deva, migacīraṁ.
te → (bj, pts) | migacīraṁ → migācīraṁ (bj, sya-all, pts) | kho → Bm Si add te. (pts note)
“Ваше величество, парк Мигачира почищен.
Atthi cettha raṭṭhapālo nāma kulaputto imasmiṁyeva thullakoṭṭhike aggakulassa putto yassa tvaṁ abhiṇhaṁ kittayamāno ahosi, so aññatarasmiṁ rukkhamūle divāvihāraṁ nisinno”ti.
cettha → ca tattha (bj) | thullakoṭṭhike aggakulassa → thullakoṭṭhite aggakulikassa (bj, sya-all) | imasmiṁyeva thullakoṭṭhike aggakulassa → imasmiṁ yeva thullakoṭṭhite aggakulikassa (pts) | cettha → ettha (pts) | nisinnoti → nisinno ti (pts)
Представитель клана Раттхапала из главенствующего клана этой самой Тхуллакоттхиты, о ком вы всегда высоко отзывались, сидит под деревом, проводя под ним остаток дня”.

“Tena hi, samma migava, alaṁ dānajja uyyānabhūmiyā.
tena hi → tenahi (th) | alaṁ dānajja → alandānajja (th) | dānajja → dān ajja (pts)
“Хорошо, дорогой лесник, хватит на сегодня парка удовольствий.
Tameva dāni mayaṁ bhavantaṁ raṭṭhapālaṁ payirupāsissāmā”ti.
payirupāsissāmāti → Bm payirūp.; Si payīrūp. (pts note) | tameva dāni → tamevadāni (bjt, th) | tameva → tam eva (pts)
Теперь мы отправимся выразить почтение этому господину Раттхапале”.

Atha kho rājā korabyo “yaṁ tattha khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyattaṁ taṁ sabbaṁ vissajjethā”ti vatvā bhadrāni bhadrāni yānāni yojāpetvā bhadraṁ yānaṁ abhiruhitvā bhadrehi bhadrehi yānehi thullakoṭṭhikamhā niyyāsi mahaccarājānubhāvena āyasmantaṁ raṭṭhapālaṁ dassanāya.
thullakoṭṭhikamhā → thullakoṭṭhitamhā (bj, sya-all, pts) | paṭiyattaṁ → patiyattaṁ (sya-all) | rājānubhāvena → mahaccā rājānubhāvena (bj: sīmu8, machasaṁ) | mahaccarājānubhāvena → mahaccā rājānubhāvena (cck: sī.) | bhojanīyaṁ → So here Si only. (pts note) | taṁ → Sk omits taṁ. (pts note) | bhadraṁ → Bm repeats bhadraṁ, as usual. (pts note) | mahaccarājānubhāvena → So all MSS. Cf. I Dīgha p. 49, Sum. Vil. I 148, & (infra) Sutta 84. (pts note) | mahaccarājānubhāvena → mahacca rājānubhāvena (bjt) | vissajjethāti → visajjethāti (th) | abhiruhitvā → abhirūhitvā (th, pts) | korabyo → koravyo (pts)
И сказав: “Раздарите всю еду, что была приготовлена там” – Царь Коравья снарядил несколько царских колесниц, Взойдя на одну из них, отправился из Тхуллакоттхиты со всем царским великолепием в сопровождении остальных колесниц навестить уважаемого Раттхапалу.
Yāvatikā yānassa bhūmi yānena gantvā yānā paccorohitvā pattikova ussaṭāya ussaṭāya parisāya yenāyasmā raṭṭhapālo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā raṭṭhapālena saddhiṁ sammodi. Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhito kho rājā korabyo āyasmantaṁ raṭṭhapālaṁ etadavoca:
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all, pts) | pattikova → pattiko va (pts) | yenāyasmā → yen āyasmā (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | korabyo → koravyo (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
Он ехал, покуда дорога была проходимой, а затем спешился и пошёл пешком в сопровождении наиболее важных царских лиц к тому месту, где сидел уважаемый Раттхапала. Он обменялся с уважаемым Раттхапалой вежливыми приветствиями и после обмена вежливыми приветствиями и любезностями встал рядом и сказал:

“idha bhavaṁ raṭṭhapālo hatthatthare nisīdatū”ti.
hatthatthare → kaṭṭhatthare (sya-all, km) | raṭṭhapālo → raṭṭhapāla (cck) | hatthatthare → kaṭṭhatthare (cck: syā. kaṁ.) | kaṭṭhatthare → hatthatthare (sya-all: sī.) | hatthatthare → So Sk Bm Bu; Si kaṭṭhatthare, with note that the Sinh. reading is hatthatthare. (pts note)
“Вот ковёр-накидка для слона. Пусть господин Раттхапала сядет на него”.

“Alaṁ, mahārāja, nisīda tvaṁ;
alaṁ → alam (pts)
“Нет в этом необходимости, великий царь. Садись.
nisinno ahaṁ sake āsane”ti.
āsaneti → āsane ti (pts)
Я сижу на своём собственном коврике”.

Nisīdi rājā korabyo paññatte āsane. Nisajja kho rājā korabyo āyasmantaṁ raṭṭhapālaṁ etadavoca:
+ → kho (bjt, th, pts) | korabyo → koravyo (pts) | etadavoca → etad avoca cattār (pts)
Царь Коравья сел на подготовленное сиденье и сказал:

“Cattārimāni, bho raṭṭhapāla, pārijuññāni yehi pārijuññehi samannāgatā idhekacce kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti.
cattārimāni → cattārīmāni (sya-all) | cattārimāni → imāni (pts) | idhekacce → idh ekacce (pts)
“Господин Раттхапала, есть четыре вида утраты. Поскольку люди переживают эти четыре вида утраты, некоторые из них обривают волосы и бороды, надевают жёлтые одежды, оставляют жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной.
Katamāni cattāri?Какие четыре? Jarāpārijuññaṁ, byādhipārijuññaṁ, bhogapārijuññaṁ, ñātipārijuññaṁ.
byādhipārijuññaṁ → vyādhipārijuññaṁ (pts)
Утрата посредством старости, утрата посредством болезни, утрата посредством [потери] богатства, утрата посредством [потери] родных.

Katamañca, bho raṭṭhapāla, jarāpārijuññaṁ?
katamañca → katamañca pana (bj); katamaṁ (sya-all) | katamañca → katamañ ca (pts)
И что такое утрата посредством старости?
Idha, bho raṭṭhapāla, ekacco jiṇṇo hoti vuḍḍho mahallako addhagato vayoanuppatto.
vuḍḍho → vuddho (bj, pts) | vayoanuppatto → vayo anuppatto (bjt, pts)
Бывает так, господин Раттхапала, что некий человек стар, отягощён годами, много прожил, дни его подходят к концу.
So iti paṭisañcikkhati:Он рассуждает так: ‘ahaṁ khomhi etarahi jiṇṇo vuḍḍho mahallako addhagato vayoanuppatto.
vuḍḍho → vuddho (bj, pts) | vayoanuppatto → vayo anuppatto (bjt, pts) | khomhi → kho mhi (pts)
“Я стар, отягощён годами, много прожил, мои дни подходят к концу.
Na kho pana mayā sukaraṁ anadhigataṁ vā bhogaṁ adhigantuṁ adhigataṁ vā bhogaṁ phātiṁ kātuṁ.
phātiṁ kātuṁ → phātikattuṁ (bj) | anadhigataṁ → anadhigatā (pts) | bhogaṁ → bhogā (pts) | adhigataṁ → adhigatā (pts) | bhogaṁ → anadhigatā vā bhogā (bj: sīmu8, PTS) | kātuṁ → phātikattuṁ (cck: sī.) | bhogaṁ → anadhigagā vā bhogā (sya-all: sī.) | bhogaṁ → adhigagā vā bhogā (sya-all: sī.) | bhogā → So Sk; Bm Si anadhigataṁ vā bhogam & (infra) adhigataṁ vā bhogaṁ, Si with notes that the Sinh. readings are as in the text. (pts note) | phātiṁ → So Bm Si; Sk thitiraṁ. (pts note) | kātuṁ → kātum (pts)
Непросто мне отныне обрести необретённое богатство или увеличить то богатство, что уже приобретено.
Yannūnāhaṁ kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajeyyan’ti.
yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | pabbajeyyanti → pabbajjeyyanti (bjt) | pabbajeyyanti → pabbajeyyan ti (pts)
Что, если я, обрив волосы и бороду и надев жёлтые одежды, оставлю домохозяйскую жизнь ради жизни бездомной?”
So tena jarāpārijuññena samannāgato kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajati.Поскольку он пережил утрату посредством старости, он обривает волосы и бороду, надевает жёлтые одежды, оставляет жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной. Idaṁ vuccati, bho raṭṭhapāla, jarāpārijuññaṁ.Это называется утратой посредством старости. Bhavaṁ kho pana raṭṭhapālo etarahi daharo yuvā susukāḷakeso bhadrena yobbanena samannāgato paṭhamena vayasā.
susukāḷakeso → susukālakeso (bj) | pana → (pts) | susukāḷakeso → susu kāḷakeso (pts)
Но господин Раттхапала всё ещё молод, черноволос, наделён благословением молодости, [находится] на первом этапе жизни.
Taṁ bhoto raṭṭhapālassa jarāpārijuññaṁ natthi.
natthi → na tthi (pts)
Господин Раттхапала не пережил какой-либо утраты посредством старости.
Kiṁ bhavaṁ raṭṭhapālo ñatvā vā disvā vā sutvā vā agārasmā anagāriyaṁ pabbajito?Что же он познал или увидел или услышал, что он оставил жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной?

Katamañca, bho raṭṭhapāla, byādhipārijuññaṁ?
katamañca → katamañca pana (bj, sya-all) | katamañca → katamañ ca (pts) | byādhipārijuññaṁ → vyādhipārijuññaṁ (pts)
И что такое утрата посредством болезни?
Idha, bho raṭṭhapāla, ekacco ābādhiko hoti dukkhito bāḷhagilāno.Бывает так, господин Раттхапала, что некий человек нездоров, поражён болезнью, серьёзно болен. So iti paṭisañcikkhati:Он рассуждает так: ‘ahaṁ khomhi etarahi ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno.
ahaṁ khomhi → aham kho mhi (pts)
“Я нездоров, поражён болезнью, серьёзно болен.
Na kho pana mayā sukaraṁ anadhigataṁ vā bhogaṁ adhigantuṁ adhigataṁ vā bhogaṁ phātiṁ kātuṁ.
phātiṁ kātuṁ → phātikattuṁ (bj) | anadhigataṁ → anadhigatā (pts) | bhogaṁ → bhogā (pts) | adhigataṁ → adhigatā (pts) | bhogaṁ → anadhigatā vā bhogā (bj: sīmu8, PTS)
Непросто мне отныне обрести необретённое богатство или увеличить то богатство, что уже приобретено.
Yannūnāhaṁ kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajeyyan’ti.
yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | pabbajeyyanti → pabbajeyyan ti (pts)
Что, если я обрею волосы и бороду, надену жёлтые одежды, оставлю жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной?”
So tena byādhipārijuññena samannāgato kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajati.
byādhipārijuññena → vyādhipārijuññena (pts)
Поскольку он пережил утрату посредством болезни, он обривает волосы и бороду, надевает жёлтые одежды, оставляет жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной.
Idaṁ vuccati, bho raṭṭhapāla, byādhipārijuññaṁ.
byādhipārijuññaṁ → vyādhipārijuññaṁ (pts)
Это называется утратой посредством болезни.
Bhavaṁ kho pana raṭṭhapālo etarahi appābādho appātaṅko samavepākiniyā gahaṇiyā samannāgato nātisītāya nāccuṇhāya.
samavepākiniyā → So Sk Bm Bu; Si s-iṇiyā. (pts note) | nātisītāya → Bm (alone) nātisitāya. (pts note)
Но господин Раттхапала лишён болезней и недугов. У него хорошее пищеварение, не слишком холодное, не слишком тёплое, но среднее.
Taṁ bhoto raṭṭhapālassa byādhipārijuññaṁ natthi.
byādhipārijuññaṁ natthi → vyādhipārijuññaṁ na tthi (pts)
Господин Раттхапала не пережил какой-либо утраты посредством старости.
Kiṁ bhavaṁ raṭṭhapālo ñatvā vā disvā vā sutvā vā agārasmā anagāriyaṁ pabbajito?
kiṁ → kim (pts)
Что же он познал или увидел или услышал, что он оставил жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной?

Katamañca, bho raṭṭhapāla, bhogapārijuññaṁ?
katamañca → katamañca pana (bj) | katamañca → katamañ ca (pts)
И что такое утрата посредством [потери] богатства?
Idha, bho raṭṭhapāla, ekacco aḍḍho hoti mahaddhano mahābhogo.
bho → (sya-all)
Бывает так, господин Раттхапала, что некий человек богат, имеет большое богатство, много имущества.
Tassa te bhogā anupubbena parikkhayaṁ gacchanti.Постепенно его богатство истощается. So iti paṭisañcikkhati:Он рассуждает так: ‘ahaṁ kho pubbe aḍḍho ahosiṁ mahaddhano mahābhogo.“Прежде я был богат, имел большое богатство, много имущества. Tassa me te bhogā anupubbena parikkhayaṁ gatā.
me → Sk omits me. (pts note)
Постепенно моё богатство истощилось.
Na kho pana mayā sukaraṁ anadhigataṁ vā bhogaṁ adhigantuṁ adhigataṁ vā bhogaṁ phātiṁ kātuṁ.
phātiṁ kātuṁ → phātikattuṁ (bj) | anadhigataṁ → anadhigate (sya-all); anadhigatā (pts) | bhogaṁ → bhoge (sya-all); bhogā (pts) | adhigataṁ → adhigate (sya-all); adhigatā (pts) | bhogaṁ → anadhigatā vā bhogā (bj: sīmu8, PTS); anadhigeta vā bhoge (bj: syā) | bhogā → Si (here & infra) anadhigate vā bhoge. (pts note) | bhogā → Si (here & infra) adhigate vā bhoge. (pts note)
Непросто мне отныне обрести необретённое богатство или увеличить то богатство, что уже приобретено.
Yannūnāhaṁ kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajeyyan’ti.
yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | pabbajeyyanti → pabbajeyyan ti (pts)
Что, если я обрею волосы и бороду, надену жёлтые одежды, оставлю жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной?”
So tena bhogapārijuññena samannāgato kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajati.
kāsāyāni → kāsāyani (pts)
Поскольку он пережил утрату посредством [потери] богатства, он обривает волосы и бороду, надевает жёлтые одежды, оставляет жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной.
Idaṁ vuccati, bho raṭṭhapāla, bhogapārijuññaṁ.Это называется утратой посредством [потери] богатства. Bhavaṁ kho pana raṭṭhapālo imasmiṁyeva thullakoṭṭhike aggakulassa putto.
thullakoṭṭhike aggakulassa → thullakoṭṭhite aggakulikassa (bj, sya-all) | imasmiṁyeva thullakoṭṭhike aggakulassa → imasmiṁ yeva thullakoṭṭhite aggakulikassa (pts)
Но господин Раттхапала – сын главенствующего клана в этой самой Тхуллакоттхите.
Taṁ bhoto raṭṭhapālassa bhogapārijuññaṁ natthi.
natthi → na tthi (pts)
Господин Раттхапала не пережил какой-либо утраты посредством [потери] богатства.
Kiṁ bhavaṁ raṭṭhapālo ñatvā vā disvā vā sutvā vā agārasmā anagāriyaṁ pabbajito?Что же он познал или увидел или услышал, что он оставил жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной?

Katamañca, bho raṭṭhapāla, ñātipārijuññaṁ?
katamañca → katamañca pana (bj) | katamañca → katamañ ca (pts)
И что такое утрата посредством [потери] родных?
Idha, bho raṭṭhapāla, ekaccassa bahū honti mittāmaccā ñātisālohitā.Бывает так, господин Раттхапала, что у некоего человека много друзей и товарищей, близких и родственников. Tassa te ñātakā anupubbena parikkhayaṁ gacchanti.Постепенно эта родня сокращается. So iti paṭisañcikkhati:Он рассуждает так: ‘mamaṁ kho pubbe bahū ahesuṁ mittāmaccā ñātisālohitā.“Прежде у меня было много друзей и товарищей, близких и родственников. Tassa me te anupubbena parikkhayaṁ gatā.
te → te ñātakā (bj, sya-all); ñātakā (pts) | me → Si inserts te. (pts note)
Постепенно эта моя родня сократилась.
Na kho pana mayā sukaraṁ anadhigataṁ vā bhogaṁ adhigantuṁ adhigataṁ vā bhogaṁ phātiṁ kātuṁ.
phātiṁ kātuṁ → phātikattuṁ (bj) | anadhigataṁ → anadhigate (sya-all); anadhigatā (pts) | bhogaṁ → bhoge (sya-all); bhogā (pts) | adhigataṁ → adhigate (sya-all); adhigatā (pts)
Непросто мне отныне обрести необретённое богатство или увеличить то богатство, что уже приобретено.
Yannūnāhaṁ kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajeyyan’ti.
yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | pabbajeyyanti → pabbajeyyan ti (pts)
Что, если я, обрив волосы и бороду и надев жёлтые одежды, оставлю домохозяйскую жизнь ради жизни бездомной?”
So tena ñātipārijuññena samannāgato kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajati.Поскольку он пережил утрату посредством [потери] родных, он обривает волосы и бороду, надевает жёлтые одежды, оставляет жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной. Idaṁ vuccati, bho raṭṭhapāla, ñātipārijuññaṁ.Это называется утратой посредством [потери] родных. Bhoto kho pana raṭṭhapālassa imasmiṁyeva thullakoṭṭhike bahū mittāmaccā ñātisālohitā.
thullakoṭṭhike → thullakoṭṭhite (bj, sya-all) | imasmiṁyeva thullakoṭṭhike → imasmiṁ yeva thullakoṭṭhite (pts)
Но господин Раттхапала имеет множество друзей и товарищей, близких и родственников в этой самой Тхуллакоттхите.
Taṁ bhoto raṭṭhapālassa ñātipārijuññaṁ natthi.
taṁ → (sya-all) | natthi → na tthi (pts)
Господин Раттхапала не пережил какой-либо утраты посредством [потери] родных.
Kiṁ bhavaṁ raṭṭhapālo ñatvā vā disvā vā sutvā vā agārasmā anagāriyaṁ pabbajito?Что же он познал или увидел или услышал, что он оставил жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной?

Imāni kho, bho raṭṭhapāla, cattāri pārijuññāni, yehi pārijuññehi samannāgatā idhekacce kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti.
bho → (sya-all) | bho → Si omits bho here. (pts note) | idhekacce → idh ekacce (pts)
Господин Раттхапала, таковы эти четыре вида утраты. Поскольку люди переживают эти четыре вида утраты, некоторые из них обривают волосы и бороды, надевают жёлтые одежды, оставляют жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной.
Tāni bhoto raṭṭhapālassa natthi.
natthi → na tthi (pts)
Господин Раттхапала не пережил какой-либо из них.
Kiṁ bhavaṁ raṭṭhapālo ñatvā vā disvā vā sutvā vā agārasmā anagāriyaṁ pabbajito”ti?
agārasmā anagāriyaṁ pabbajitoti → pabbajito ti (pts)
Что же он познал или увидел или услышал, что он оставил жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной?”

“Atthi kho, mahārāja, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena cattāro dhammuddesā uddiṭṭhā, ye ahaṁ ñatvā ca disvā ca sutvā ca agārasmā anagāriyaṁ pabbajito.
ye ahaṁ → yehaṁ (bj); yamahaṁ (sya-all) | ye’haṁ → yamahaṁ (bj: syā); ye ahaṁ (bj: PTS) | ahaṁ → yamahaṁ (cck: syā. kaṁ. ka.)
“Великий царь, есть четыре сводки Дхаммы, которым научил Благословенный – тот, кто знает и видит, достойный и Правильно Пробуждённый. Зная и видя их, я оставил жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной.

Katame cattāro?Какие четыре?

‘Upaniyyati loko addhuvo’ti
addhuvo → Bm (alone) upaniyyati loko adhuvo. (pts note) | upaniyyati → upanīyati (bjt, th, pts) | addhuvoti → addhuvo ti (pts)
“Этот мир неустойчив, он сметается”.
kho, mahārāja, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena paṭhamo dhammuddeso uddiṭṭho, yamahaṁ ñatvā ca disvā ca sutvā ca agārasmā anagāriyaṁ pabbajito.
ca → (bj, cck) | yamahaṁ → yam ahaṁ (pts)
Такова первая сводка Дхаммы, которой научил Благословенный – тот, кто знает и видит, достойный и Правильно Пробуждённый. Зная и видя это, я оставил жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной.

‘Atāṇo loko anabhissaro’ti
Attāṇo → So Sk Bu; Si atāṇo; Bm atāno. (pts note) | anabhissaro → Bm (alone) anabhisaro. (pts note) | anabhissaroti → anabhissaro ti (pts)
“У этого мира нет укрытия и нет защитника”.
kho, mahārāja, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena dutiyo dhammuddeso uddiṭṭho, yamahaṁ ñatvā ca disvā ca sutvā ca agārasmā anagāriyaṁ pabbajito.
ca → (bj, cck) | yamahaṁ → yam ahaṁ (pts)
Такова вторая сводка Дхаммы, которой научил Благословенный – тот, кто знает и видит, достойный и Правильно Пробуждённый. Зная и видя это, я оставил жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной.

‘Assako loko, sabbaṁ pahāya gamanīyan’ti
gamanīyan → Bm (alone) gamaniyan. (pts note) | gamanīyanti → gamanīyan ti (pts)
“В этом мире нет ничего своего. Нужно всё оставить и идти дальше”.
kho, mahārāja, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena tatiyo dhammuddeso uddiṭṭho, yamahaṁ ñatvā ca disvā ca sutvā ca agārasmā anagāriyaṁ pabbajito.
ca → (bj, cck) | yamahaṁ ñatvā → yam ahaṁ ñātvā (pts)
Такова третья сводка Дхаммы, которой научил Благословенный – тот, кто знает и видит, достойный и Правильно Пробуждённый. Зная и видя это, я оставил жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной.

‘Ūno loko atitto taṇhādāso’ti
taṇhādāsoti → taṇhādāso ti (pts)
“Этот мир неполноценный, ненасытный, раб жажды”.
kho, mahārāja, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena catuttho dhammuddeso uddiṭṭho, yamahaṁ ñatvā ca disvā ca sutvā ca agārasmā anagāriyaṁ pabbajito.
ca → (bj, cck) | yamahaṁ → yam ahaṁ (pts)
Такова четвёртая сводка Дхаммы, которой научил Благословенный – тот, кто знает и видит, достойный и Правильно Пробуждённый. Зная и видя это, я оставил жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной.

Ime kho, mahārāja, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena cattāro dhammuddesā uddiṭṭhā, ye ahaṁ ñatvā ca disvā ca sutvā ca agārasmā anagāriyaṁ pabbajito”ti.
ahaṁ → ye’haṁ (bj); yamahaṁ (sya-all, km, mr) | ye ahaṁ → yehaṁ (bj); yamahaṁ (sya-all) | ca → (cck) | ye’haṁ → yamahaṁ (bj: syā); ye ahaṁ (bj: PTS) | ahaṁ → Sk ye c'; ahaṁ; Bm Si yam ahaṁ. (pts note) | pabbajitoti → pabbajito ti (pts)
Таковы, Великий царь, эти четыре сводки Дхаммы, которым научил Благословенный – тот, кто знает и видит, достойный и Правильно Пробуждённый. Зная и видя их, я оставил жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной”.

“‘Upaniyyati loko addhuvo’ti—
upaniyyati → upanīyati (bjt, th, pts) | addhuvoti → addhuvo ti (pts)
“Этот мир неустойчив, он сметается” –
bhavaṁ raṭṭhapālo āha.так сказал Господин Раттхапала. Imassa, bho raṭṭhapāla, bhāsitassa kathaṁ attho daṭṭhabbo”ti?
imassa → idha pana (bj); imassa pana (sya-all, pts) | daṭṭhabboti → daṭṭhabbo ti (pts)
Как следует понимать смысл этого утверждения?”

“Taṁ kiṁ maññasi, mahārāja,
mahārāja → mahārāja ahosi (bj, sya-all, pts) | kiṁ maññasi → kimmaññasi (bjt) | kiṁ → kim (pts)
“Как ты считаешь, великий царь?
tvaṁ vīsativassuddesikopi paṇṇavīsativassuddesikopi hatthismimpi katāvī assasmimpi katāvī rathasmimpi katāvī dhanusmimpi katāvī tharusmimpi katāvī ūrubalī bāhubalī alamatto saṅgāmāvacaro”ti?
vīsativassuddesikopi paṇṇavīsativassuddesikopi → vīsati vassuddesikopi pañcavīsati vassuddesikopi (bj) | pañcavīsati → paṇṇavīsati (bj: machasaṁ, syā); paṇṇuvīsati (bj: PTS) | paṇṇuvīsativassuddesiko → So Sk; Si paṇṇav.; Bm puṇṇav. (pts note) | tharusmim → So Sk; Bm dharusmiṁ; Si pharusamiṁ. (pts note) | alamatto → So Sk Bm Si; Bu (?) alamattho. (pts note) | hatthismimpi → hatthismiṁpi (th) | assasmimpi → assasmiṁpi (th) | rathasmimpi → rathasmiṁpi (th) | dhanusmimpi → dhanusmiṁpi (th) | tharusmimpi → tharusmiṁpi (th) | vīsativassuddesikopi paṇṇavīsativassuddesikopi hatthismimpi → vīsativassuddesiko pi paṇṇuvīsativassuddesiko pi hatthismim pi (pts) | assasmimpi → assasmim pi (pts) | rathasmimpi → rathasmim pi (pts) | dhanusmimpi → dhanusmim pi (pts) | tharusmimpi → tharusmim pi (pts) | saṅgāmāvacaroti → saṅgāmāvacaro ti (pts)
Когда тебе было двадцать или двадцать пять лет, был ли ты искусен в езде на слонах, езде на лошадях, езде на колесницах, в стрельбе из лука, во владении мечом; силён ли в руках и ногах, был ли выносливым и способным в битве?”

“Ahosiṁ ahaṁ, bho raṭṭhapāla, vīsativassuddesikopi paṇṇavīsativassuddesikopi hatthismimpi katāvī assasmimpi katāvī rathasmimpi katāvī dhanusmimpi katāvī tharusmimpi katāvī ūrubalī bāhubalī alamatto saṅgāmāvacaro.
ahosiṁ ahaṁ → ahosimahaṁ (th) | hatthismimpi → hatthismiṁpi (th) | assasmimpi → assasmiṁpi (th) | rathasmimpi → rathasmiṁpi (th) | dhanusmimpi → dhanusmiṁpi (th) | tharusmimpi → tharusmiṁpi (th) | vīsativassuddesikopi paṇṇavīsativassuddesikopi hatthismimpi → vīsativassuddesiko pi paṇṇuvīsativassuddesiko pi hatthismim pi (pts) | assasmimpi → assasmim pi (pts) | rathasmimpi → rathasmim pi (pts) | dhanusmimpi → dhanusmim pi (pts) | tharusmimpi → tharusmim pi (pts)
“Когда мне было двадцать или двадцать пять лет, господин Раттхапала, я был искусен в езде на слонах, езде на лошадях, езде на колесницах, в стрельбе из лука, во владении мечом; силён в руках и ногах, был выносливым и способным в битве.
Appekadāhaṁ, bho raṭṭhapāla, iddhimāva maññe na attano balena samasamaṁ samanupassāmī”ti.
iddhimāva maññe na → iddhimā ca maññe (si); iddhimā maññe (cck); iddhimā maññe na (sya1ed, sya2ed, km); na viya maññe (mr) | appekadāhaṁ → ti ahosiṁ ahaṁ (pts) | maññe → iddhi mā ca maññe (bj: sīmu8); iddhimā maññe (bj: sīmu8) | samasamaṁ → attano balena samaṁ (bj: sīmu8) | na → iddhimā maññe na (cck: syā. kaṁ.); iddhimā ca maññe (cck: sī.); na viya maññe (cck: ka.) | iddhimā → iddhimāva maññeti dissati (sya-all: sī. yu.) | va → So Sk; Si omits va; Bm omits iddhimā va & inserts na viya. (pts note) | appekadāhaṁ → appekadā haṁ (pts)
Иногда я удивляюсь, не было ли в те времена у меня сверхъестественной силы. Я не вижу никого, кто мог бы [тогда] сравниться со мной в силе”.

“Taṁ kiṁ maññasi, mahārāja,
kiṁ → kim (pts)
“Как ты считаешь, великий царь?
evameva tvaṁ etarahi ūrubalī bāhubalī alamatto saṅgāmāvacaro”ti?
etarahi → etarahipi (sya-all) | evameva → evam eva (pts) | saṅgāmāvacaroti → saṅgāmāvacaro ti (pts)
Сейчас ты точно так же силён в руках и ногах, выносливый и способный в битве?”

“No hidaṁ, bho raṭṭhapāla.
no hidaṁ → nohidaṁ (bjt) | hidaṁ → h idaṁ (pts)
“Нет, господин Раттхапала.
Etarahi jiṇṇo vuḍḍho mahallako addhagato vayoanuppatto āsītiko me vayo vattati.
vuḍḍho → vuddho (bj, pts) | āsītiko → asītiko (sya-all) | me → (pts) | vayo → Si inserts me; Sk inserts ce. (pts note) | vayoanuppatto → vayo anuppatto (bjt, pts)
Сейчас я стар, отягощён годами, много прожил, мои дни подходят к концу. Мне пошёл восьмидесятый год.
Appekadāhaṁ, bho raṭṭhapāla, ‘idha pādaṁ karissāmī’ti aññeneva pādaṁ karomī”ti.
eva → Bm aññadeva. (pts note) | appekadāhaṁ → appekadā haṁ (pts) | aññeneva → aññen eva (pts)
Иногда я хочу поставить ногу в одно место, а ставлю в другое”.

“Idaṁ kho taṁ, mahārāja, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena sandhāya bhāsitaṁ:“Великий царь, именно по этой причине Благословенный – тот, кто знает и видит, достойный и Правильно Пробуждённый – сказал: ‘upaniyyati loko addhuvo’ti,
upaniyyati → upanīyati (bjt, th, pts) | addhuvoti → addhuvo ti (pts)
“Этот мир неустойчив, он сметается”. Когда я узнал и увидел и услышал это, я оставил жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной”.
yamahaṁ ñatvā ca disvā ca sutvā ca agārasmā anagāriyaṁ pabbajito”ti.
ca → (cck) | yamahaṁ → yam ahaṁ (pts) | pabbajitoti → pabbajito ti (pts)

“Acchariyaṁ, bho raṭṭhapāla, abbhutaṁ, bho raṭṭhapāla.
abbhutaṁ → abbhūtaṁ (sya-all)
“Удивительно, господин Раттхапала, поразительно то,
Yāva subhāsitañcidaṁ tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena:
yāva subhāsitañcidaṁ → yāvasubhāsitamidaṁ (bj) | subhāsitañcidaṁ → subhāsitaṁ cidaṁ (my) | subhāsitañcidaṁ → subhāsitaṁ idaṁ (pts)
как хорошо выразил это Благословенный – тот, кто знает и видит, достойный и Правильно Пробуждённый:
‘upaniyyati loko addhuvo’ti.
upaniyyati → upanīyati (bjt, th, pts) | addhuvoti → addhuvo ti (pts)
Upaniyyati hi, bho raṭṭhapāla, loko addhuvo.
addhuvo → Sk adds ti. (pts note) | upaniyyati → upanīyati (bjt, th, pts)
“Этот мир неустойчив, он сметается”. В самом деле, так оно!

Saṁvijjante kho, bho raṭṭhapāla, imasmiṁ rājakule hatthikāyāpi assakāyāpi rathakāyāpi pattikāyāpi, amhākaṁ āpadāsu pariyodhāya vattissanti.
pariyodhāya → pariyodāya (sya-all) | ye → Bm omits ye. (pts note) | hatthikāyāpi assakāyāpi rathakāyāpi pattikāyāpi → hatthikāyā pi assakāyā pi rathakāyā pi pattikāyā pi ye (pts)
Господин Раттхапала, у меня при дворе есть боевые слоны, кавалерия, боевые колесницы и пехота, которые помогут устранить любые угрозы нам. А господин Раттхапала сказал:
‘Atāṇo loko anabhissaro’ti—
attāṇo → atāṇe (bj: sīmu8, machasaṁ, syā) | anabhissaroti → anabhissaro ti (pts)
“У этого мира нет укрытия и нет защитника”.
bhavaṁ raṭṭhapālo āha. Imassa pana, bho raṭṭhapāla, bhāsitassa kathaṁ attho daṭṭhabbo”ti?
daṭṭhabboti → daṭṭhabbo ti (pts)
Как следует понимать смысл этого утверждения?”

“Taṁ kiṁ maññasi, mahārāja,
kiṁ → kim (pts)
“Как ты считаешь, великий царь?
atthi te koci anusāyiko ābādho”ti?Есть ли у тебя какие-либо хронические заболевания?”

“Atthi me, bho raṭṭhapāla, anusāyiko ābādho.
ābādho → vātābādho (pts) | anusāyiko → So Si; Bm anussāyiko; Sk anusayiko. (pts note) | + → anusāyiko ābādho ti (pts)
“У меня хроническое заболевание нарушения ветров, господин Раттхапала.
Appekadā maṁ, bho raṭṭhapāla, mittāmaccā ñātisālohitā parivāretvā ṭhitā honti:Иногда мои друзья и товарищи, близкие и родственники встанут вокруг меня и думают: ‘idāni rājā korabyo kālaṁ karissati, idāni rājā korabyo kālaṁ karissatī’”ti.
korabyo → koravyo (pts)
“Сейчас царь Коравья умрёт, Сейчас царь Коравья скончается!”

“Taṁ kiṁ maññasi, mahārāja,“Как ты считаешь, великий царь? labhasi tvaṁ te mittāmacce ñātisālohite:Мог бы ты приказать твоим друзьям и товарищам, близким и родственникам: ‘āyantu me bhonto mittāmaccā ñātisālohitā, sabbeva santā imaṁ vedanaṁ saṁvibhajatha, yathāhaṁ lahukatarikaṁ vedanaṁ vediyeyyan’ti—
Āyantu → Sk ayantu. (pts note) | saṁvibhajatha → Bm saṁvibhajetha. (pts note) | lahukatarikaṁ → Bm lahukaṁ tarikaṁ. (pts note) | sabbeva → sabbe va (pts) | yathāhaṁ → yathā haṁ (pts) | vediyeyyanti → vediyeyyan ti (pts)
“Ну же, мои дорогие друзья и товарищи, близкие и родственники. Все здесь присутствующие, разделите со мной это болезненное чувство, так чтобы я мог почувствовать меньшую боль”?
udāhu tvaṁyeva taṁ vedanaṁ vediyasī”ti?
taṁ → (sya-all) | vediyasīti → Bm vedeyyāsīti. (pts note) | tvaṁyeva → tvaṁ yeva (pts)
Или же тебе приходится переживать боль самому?”

“Nāhaṁ, bho raṭṭhapāla, labhāmi te mittāmacce ñātisālohite:“Я не могу так приказать твоим друзьям и товарищам, близким и родственникам, господин Раттхапала. ‘āyantu me bhonto mittāmaccā ñātisālohitā, sabbeva santā imaṁ vedanaṁ saṁvibhajatha, yathāhaṁ lahukatarikaṁ vedanaṁ vediyeyyan’ti.
sabbeva → sabbe va (pts) | yathāhaṁ → yathā haṁ (pts) | vediyeyyanti → vediyeyyan ti (pts)
Atha kho ahameva taṁ vedanaṁ vediyāmī”ti.
ahameva → aham eva (pts)
Мне приходится переживать боль самому”.

“Idaṁ kho taṁ, mahārāja, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena sandhāya bhāsitaṁ:“Великий царь, именно по этой причине Благословенный – тот, кто знает и видит, достойный и Правильно Пробуждённый – сказал: ‘atāṇo loko anabhissaro’ti,
attāṇo → atāṇe (bj: sīmu8, machasaṁ, syā)
“У этого мира нет укрытия и нет защитника”. Когда я узнал и увидел и услышал это, я оставил жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной”.
yamahaṁ ñatvā ca disvā ca sutvā ca agārasmā anagāriyaṁ pabbajito”ti.
ca → (cck) | yamahaṁ ñatvā → yam ahaṁ ñātvā (pts) | pabbajitoti → pabbajito ti (pts)

“Acchariyaṁ, bho raṭṭhapāla, abbhutaṁ, bho raṭṭhapāla.
abbhutaṁ → abbhūtaṁ (sya-all)
“Удивительно, господин Раттхапала, поразительно то,
Yāva subhāsitaṁ cidaṁ tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena:
yāva subhāsitaṁ cidaṁ → yāvasubhāsitamidaṁ (bj) | subhāsitaṁ cidaṁ → subhāsitañcidaṁ (th) | cidaṁ → idaṁ (pts)
как хорошо выразил это Благословенный – тот, кто знает и видит, достойный и Правильно Пробуждённый:
‘atāṇo loko anabhissaro’ti.
atāṇo → attāṇo (bjt, pts) | anabhissaroti → anabhissaro ti (pts)
Atāṇo hi, bho raṭṭhapāla, loko anabhissaro.
atāṇo → attāṇo (bjt, pts)
“У этого мира нет укрытия и нет защитника”. В самом деле, так оно!

Saṁvijjati kho, bho raṭṭhapāla, imasmiṁ rājakule pahūtaṁ hiraññasuvaṇṇaṁ bhūmigatañca vehāsagatañca.
bhūmigatañca → bhūmigatañceva (bj) | pahūtaṁ hiraññasuvaṇṇaṁ → pahutaṁ hirañña suvaṇṇaṁ (sya-all) | pahūtaṁ → So Bu; Sk Si pahutaṁ; Bm bahu taṁ. Cf. I Dīgha 115. (pts note) | vehāsaṭṭhañ → Si vehāsagatañ (pts note) | bhūmigatañca vehāsagatañca → bhūmigatañ ca vehāsaṭṭhañ ca (pts)
Господин Раттхапала, моя казна полна золотых монет и слитков золота, что хранятся в подвалах и хранилищах. А господин Раттхапала сказал:
‘Assako loko, sabbaṁ pahāya gamanīyan’ti—
gamanīyanti → gamanīyan ti (pts)
“В этом мире нет ничего своего. Нужно всё оставить и идти дальше”.
bhavaṁ raṭṭhapālo āha. Imassa pana, bho raṭṭhapāla, bhāsitassa kathaṁ attho daṭṭhabbo”ti?
daṭṭhabboti → daṭṭhabbo ti (pts)
Как следует понимать смысл этого утверждения?”

“Taṁ kiṁ maññasi, mahārāja,
kiṁ → kim (pts)
“Как ты считаешь, великий царь?
yathā tvaṁ etarahi pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāresi, lacchasi tvaṁ paratthāpi:
samaṅgībhūto → samaṅgibhūto (pts) | samaṅgibhūto → Si samangībhūto. (pts note) | tvaṁ paratthāpi → paratthā pi (pts)
“Как ты считаешь, великий царь? Сейчас ты развлекаешь себя, будучи снабжённым и наделённым пятью множителями желания, но сможешь ли ты сохранить их для следующей жизни:
‘evamevāhaṁ imeheva pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāremī’ti, udāhu aññe imaṁ bhogaṁ paṭipajjissanti, tvaṁ pana yathākammaṁ gamissasī”ti?
samaṅgībhūto → samaṅgibhūto (pts) | evamevāhaṁ imeheva → evaṁ evāhaṁ imeh eva (pts)
“Пусть я точно так же буду развлекать себя, будучи снабжённым и наделённым этими же самыми пятью множителями желания”? Или же другие заберут это имущество, тогда как тебе придётся проследовать далее [в следующий мир] в соответствии с твоими собственными поступками?”

“Yathāhaṁ, bho raṭṭhapāla, etarahi pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāremi, nāhaṁ lacchāmi paratthāpi:
kāmaguṇehi → gāmaguṇehi (pts) | samaṅgībhūto → samaṅgibhūto (pts) | paratthāpi → paratthā pi evaṁ (pts)
“Я не смогу сохранить их для следующей жизни, господин Раттхапала.
‘evameva imeheva pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāremī’ti.
evameva → evamevāhaṁ (bj, sya-all) | samaṅgībhūto → samaṅgibhūto (pts) | evameva imeheva → evāhaṁ imeh eva (pts)
Atha kho aññe imaṁ bhogaṁ paṭipajjissanti; ahaṁ pana yathākammaṁ gamissāmī”ti.Напротив, другие заберут это имущество, тогда как мне придётся проследовать далее [в следующий мир] в соответствии со своими собственными поступками”.

“Idaṁ kho taṁ, mahārāja, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena sandhāya bhāsitaṁ:“Великий царь, именно по этой причине Благословенный – тот, кто знает и видит, достойный и Правильно Пробуждённый – сказал: ‘assako loko, sabbaṁ pahāya gamanīyan’ti,
gamanīyanti → gamanīyan ti (pts)
“В этом мире нет ничего своего. Нужно всё оставить и идти дальше”. Когда я узнал и увидел и услышал это, я оставил жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной”.
yamahaṁ ñatvā ca disvā ca sutvā ca agārasmā anagāriyaṁ pabbajito”ti.
ñatvā → ñātvā (bj) | yamahaṁ → yam ahaṁ (pts) | pabbajitoti → pabbajito ti (pts)

“Acchariyaṁ, bho raṭṭhapāla, abbhutaṁ, bho raṭṭhapāla.
abbhutaṁ → abbhūtaṁ (sya-all)
“Удивительно, господин Раттхапала, поразительно то,
Yāva subhāsitaṁ cidaṁ tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena:
subhāsitaṁ cidaṁ → subhāsitaṁmidaṁ (bj) | subhāsitaṁ cidaṁ → subhāsitañcidaṁ (th) | subhāsitaṁ cidaṁ → subhāsitañ idaṁ (pts)
как хорошо выразил это Благословенный – тот, кто знает и видит, достойный и Правильно Пробуждённый:
‘assako loko, sabbaṁ pahāya gamanīyan’ti.
gamanīyanti → gamanīyan ti (pts)
Assako hi, bho raṭṭhapāla, loko sabbaṁ pahāya gamanīyaṁ.“В этом мире нет ничего своего. Нужно всё оставить и идти дальше”. В самом деле, так оно!

‘Ūno loko atitto taṇhādāso’ti—
taṇhādāsoti → taṇhā dāsoti (bjt) | taṇhādāsoti → taṇhādāso ti (pts)
Господин Раттхапала сказал: “Этот мир неполноценный, ненасытный, раб жажды”.
bhavaṁ raṭṭhapālo āha. Imassa, bho raṭṭhapāla, bhāsitassa kathaṁ attho daṭṭhabbo”ti?
imassa → imassa pana (bj, sya-all, pts) | daṭṭhabboti → daṭṭhabbo ti (pts)
Как следует понимать смысл этого утверждения?”

“Taṁ kiṁ maññasi, mahārāja,
kiṁ → kim (pts)
“Как ты считаешь, великий царь?
phītaṁ kuruṁ ajjhāvasasī”ti?
Phītaṁ → Bm Si phitaṁ. (pts note)
Правишь ли ты сейчас богатой страной Куру?”

“Evaṁ, bho raṭṭhapāla, phītaṁ kuruṁ ajjhāvasāmī”ti.“Да, господин Раттхапала, я правлю”.

“Taṁ kiṁ maññasi, mahārāja,
kiṁ → kim (pts)
“Как ты считаешь, великий царь?
idha puriso āgaccheyya puratthimāya disāya saddhāyiko paccayiko.
idha → idha te (bj, sya-all, pts)
Это как, если бы надёжный и заслуживающий доверия человек пришёл бы к тебе с востока
So taṁ upasaṅkamitvā evaṁ vadeyya:
upasaṅkamitvā → upasaṁkamitvā (pts)
и сказал:
‘yagghe, mahārāja, jāneyyāsi, ahaṁ āgacchāmi puratthimāya disāya?“Знай же, великий царь, что я пришёл с востока, Tatthaddasaṁ mahantaṁ janapadaṁ iddhañceva phītañca bahujanaṁ ākiṇṇamanussaṁ.
tatthaddasaṁ → tatth addasaṁ (pts) | iddhañceva phītañca → iddhañ eva phītañ ca (pts)
и там я видел большую страну, могущественную и богатую, многолюдную и переполненную людьми.
Bahū tattha hatthikāyā assakāyā rathakāyā pattikāyā;
bahū → bahu (sya-all) | bahū → So Bm; Sk Si bahu throughout. (pts note)
Там много боевых слонов, много кавалерии, боевых колесниц и пехоты.
bahu tattha dhanadhaññaṁ;
dhanadhaññaṁ → dantājinaṁ (sya-all, km, pts1ed) | bahu → bahuṁ (bj) | dhanadhaññaṁ → dantājinaṁ (pts) | dhanadhaññaṁ → bahu tattha dantājinaṁ (bj: syā, PTS) | dhanadhaññaṁ → dantājinaṁ (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | bahu → Bm bahuṁ. (pts note) | dantājinaṁ → Bm (alone) dhanadhaññaṁ. (pts note)
Там много слоновой кости,
bahu tattha hiraññasuvaṇṇaṁ akatañceva katañca;
bahu → bahuṁ (bj) | hiraññasuvaṇṇaṁ → hirañña suvaṇṇaṁ (bjt, th) | akatañceva katañca → akatañ eva katañ ca (pts)
много золотых монет и золотых слитков, как обработанных, так и нет.
bahu tattha itthipariggaho.
itthipariggaho → itthīpariggaho (th)
Много женщин, которых можно взять в жёны.
Sakkā ca tāvatakeneva balamattena abhivijinituṁ.
balamattena → balatthena (sya-all, km, pts1ed); bahalatthena (mr) | tāvatakeneva → tāvatakena (bj) | tāvatakeneva balamattena → tāvatakena balatthena (pts) | balamattena → balatthena (bj: PTS); tāvattakena balatthena (bj: syā) | balamattena → balatthena (cck: sī. syā. kaṁ. pī.); bahalatthena (cck: ka.) | tāvatakena → Bm adds va. (pts note)
С твоими нынешними войсками ты мог бы покорить её.
Abhivijina, mahārājā’ti, kinti naṁ kareyyāsī”ti?
mahārājāti → Bm bahalatthena abhivijituṁ, mahārājāti. (pts note)
Завоюй же её, великий царь”. Что бы ты тогда сделал?”

“Tampi mayaṁ, bho raṭṭhapāla, abhivijiya ajjhāvaseyyāmā”ti.
abhivijiya → abhivijjiya (bj: syā) | abhivijiya → So Bm; Sk abhivijīyya; Si abhivijjiya. (pts note) | tampi → tam pi (pts)
“Я бы также завоевал её и стал бы править, господин Раттхапала”.

“Taṁ kiṁ maññasi, mahārāja,
kiṁ → kim (pts)
“Как ты считаешь, великий царь?
idha puriso āgaccheyya pacchimāya disāya …
idha → idha te (bj, sya-all, pts) | pe → Bm Si omit pe. (pts note)
Это как, если бы надёжный и заслуживающий доверия человек пришёл бы к тебе с запада…
uttarāya disāya …с севера… dakkhiṇāya disāya …
dakkhiṇāya → dakkhiṇaya (pts)
с юга…
parasamuddato saddhāyiko paccayiko.
parasamuddato → pārasamuddato (pts)
и из-за океана.
So taṁ upasaṅkamitvā evaṁ vadeyya:
upasaṅkamitvā → upasaṁkamitvā (pts)
Он приблизился к тебе и сказал: “Знай же, великий царь, что я пришёл с юга, и там я видел большую страну, могущественную и богатую, многолюдную и переполненную людьми. Там много боевых слонов, много кавалерии, боевых колесниц и пехоты. Там много слоновой кости, много золотых монет и золотых слитков, как обработанных, так и нет. Много женщин, которых можно взять в жёны. С твоими нынешними войсками ты мог бы покорить её. Завоюй же её, великий царь”.
‘yagghe, mahārāja, jāneyyāsi, ahaṁ āgacchāmi parasamuddato?
parasamuddato tatthaddasaṁ → pārasamuddato tatth addasaṁ (pts)
Tatthaddasaṁ mahantaṁ janapadaṁ iddhañceva phītañca bahujanaṁ ākiṇṇamanussaṁ.
tatthaddasaṁ → tatth addasaṁ (pts) | iddhañceva phītañca → iddhañ eva phītañ ca (pts)
Bahū tattha hatthikāyā assakāyā rathakāyā pattikāyā;
bahū → bahu (sya-all)
bahu tattha dhanadhaññaṁ;
bahu → bahuṁ (bj) | dhanadhaññaṁ → dantājinaṁ (sya-all, pts)
bahu tattha hiraññasuvaṇṇaṁ akatañceva katañca;
bahu → bahuṁ (bj) | hiraññasuvaṇṇaṁ → hirañña suvaṇṇaṁ (th) | akatañceva katañca → akatañ eva katañ ca (pts)
bahu tattha itthipariggaho.
itthipariggaho → itthīpariggaho (th)
Sakkā ca tāvatakeneva balamattena abhivijinituṁ.
tāvatakeneva → tāvatakena (bj) | tāvatakeneva balamattena abhivijinituṁ → tāvatakena balatthena abhivijinitum (pts)
Abhivijina, mahārājā’ti, kinti naṁ kareyyāsī”ti?Что бы ты тогда сделал?”

“Tampi mayaṁ, bho raṭṭhapāla, abhivijiya ajjhāvaseyyāmā”ti.
abhivijiya → abhivijjiya (th) | tampi → taṁ pi (pts)
“Я бы также завоевал её и стал бы править, господин Раттхапала”.

“Idaṁ kho taṁ, mahārāja, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena sandhāya bhāsitaṁ:“Великий царь, именно по этой причине Благословенный – тот, кто знает и видит, достойный и Правильно Пробуждённый – сказал: ‘ūno loko atitto taṇhādāso’ti,
taṇhādāsoti → taṇhādāso ti (pts)
“Этот мир неполноценный, ненасытный, раб жажды”.
yamahaṁ ñatvā ca disvā ca sutvā ca agārasmā anagāriyaṁ pabbajito”ti.
ca → (cck) | yamahaṁ → yam ahaṁ (pts) | pabbajitoti → pabbajito ti (pts)
Когда я узнал и увидел и услышал это, я оставил жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной”.

“Acchariyaṁ, bho raṭṭhapāla, abbhutaṁ, bho raṭṭhapāla.
abbhutaṁ → abbhūtaṁ (sya-all)
“Удивительно, господин Раттхапала, поразительно то,
Yāva subhāsitañcidaṁ tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena:
subhāsitañcidaṁ → subhāsitamidaṁ (bj) | subhāsitañcidaṁ → subhāsitaṁ cidaṁ (my) | subhāsitañcidaṁ → subhāsitañ idaṁ (pts) | sammāsambuddhena → sammāsaṁbuddhena (pts)
как хорошо выразил это Благословенный – тот, кто знает и видит, достойный и Правильно Пробуждённый:
‘ūno loko atitto taṇhādāso’ti.
taṇhādāsoti → taṇhādāso ti (pts)
Ūno hi, bho raṭṭhapāla, loko atitto taṇhādāso”ti.
taṇhādāsoti → taṇhādāso ti idam (pts)
“Этот мир неполноценный, ненасытный, раб жажды”.

Idamavoca āyasmā raṭṭhapālo.
idamavoca āyasmā → idamavocāyasmā (bj) | idamavoca → avoc (pts)
Так сказал уважаемый Раттхапала.
Idaṁ vatvā athāparaṁ etadavoca:
avoca:-- → Cf. Theragāthā pp. 75--77. (pts note) | etadavoca → etad avoca (pts)
И сказав это, он далее добавил:

“Passāmi loke sadhane manusse, laddhāna vittaṁ na dadanti mohā;Богатых в этом мире вижу я, кто по неведению не делится добром, Luddhā dhanaṁ sannicayaṁ karonti, bhiyyova kāme abhipatthayanti.
Luddhā dhanaṁ → laddhā dhanaṁ (mr) | dhanaṁ → laddhā dhanaṁ (cck: ka.) | Luddhā → Bm laddhā. (pts note) | sannicayaṁ → sanniccayaṁ (pts) bhiyyova → bhiyyo ca (sya-all) | bhiyyova → bhiyyo ca (bj: syā) | va → So Bu Bm; Sk Si ca. (pts note) | bhiyyova → bhiyyo va (pts)
Жадно скрывая всё своё богатство, желая чувственной услады вновь.

Rājā pasayhā pathaviṁ vijitvā, sasāgarantaṁ mahimāvasanto;
pasayhā pathaviṁ → pasayha paṭhaviṁ (bj, sya-all) | pathaviṁ → paṭhaviṁ (pts) | pasayha → pasayhā (bj: sīmu8, machasaṁ, PTS) | vijitvā → jinitvā (bj: sīmu8) | pasayhā → So Sk; Si pasayha p.; Bm pasayha ppathaviṁ. (pts note) mahimāvasanto → mahiyā vasanto (si, mr); mahiṁ āvasanto (pts1ed) | mahimāvasanto → mahiṁ āvasanto (bj: PTS); mahiyāvasanto (bj: sīmu8) | mahimāvasanto → mahiyā vasanto (cck: sī. ka.) | mahim → Sk mahiyā vasanto. (pts note) | mahimāvasanto → mahim āvasanto (pts)
Властитель, силой покоривший землю, правит страной до края океана,
Oraṁ samuddassa atittarūpo, pāraṁ samuddassapi patthayetha.
samuddassapi → samuddassa pi (pts)
И всё же, недовольный этим брегом, желает дальний берег также получить.

Rājā ca aññe ca bahū manussā, avītataṇhā maraṇaṁ upenti;
avītataṇhā → atittataṇhā (mr) | avītataṇhā → atittataṇhā (bj: machasaṁ) | Avītataṇhā → atittataṇhā (cck: ka.)
Но и не только царь – другие люди встречают смерть с неутолённой жаждой,
Ūnāva hutvāna jahanti dehaṁ, kāmehi lokamhi na hatthi titti.
va → Bm ca. (pts note) | hutvāna → hutvā na (th) | ūnāva → ūnā va (pts) kāmehi → kāme hi (bjt) | na hatthi → nahatthi (bjt, th) | hatthi → h atthi (pts)
И в недовольстве оставляют тело, с желанием к миру не ослабшим.

Kandanti naṁ ñātī pakiriya kese, ahovatā no amarāti cāhu;
ñātīpakiriya → taṁ ñāti (bj: sīmu8) | pakiriya → Sk parikiriya; Bm pakirāya; Si pakīriya. 3 So Bu, who paraphrases by aho vata no, adding ‘ayam eva vā pāṭho'; MSS vatā no. (pts note) | ñātī pakiriya → ñāti pakīriya (th) no → ne (bj: PTS) | ahovatā → aho vatā (bjt) | ahovatā no → aho vatāno (th)
Родня рвёт волосы и плачет: “Ох, Ах! Наш милый мёртв!”
Vatthena naṁ pārutaṁ nīharitvā, citaṁ samādāya tatoḍahanti.
samādāya → samādhāya (bj) | samādāya tatoḍahanti → samādhāya tato ḍahanti (bj) | samādāya → samādhāya (cck: sī.) | ḍahanti → Bm Si dahanti; Sk citakaṁ s. nayato ḍ. (pts note)
Несут завёрнутое в саван тело, чтоб на костре спалить на погребальном.

So ḍayhati sūlehi tujjamāno, ekena vatthena pahāya bhoge;Одетый в саван, оставляет он богатство, толкаемый шестами, он горит. Na mīyamānassa bhavanti tāṇā, ñātīdha mittā atha vā sahāyā.
mīyamānassa → miyyamānassa (sya-all) ñātīdha → ñātī ca (sya-all) | dha → So Sk; Bm Si ca. (pts note) | ñātīdha → ñātī dha (pts)
И после смерти ни родня, ни друг не смогут дать ему прибежище, защиту.

Dāyādakā tassa dhanaṁ haranti, satto pana gacchati yena kammaṁ;Наследникам достанется богатство, а он отправится по указанию каммы, Na mīyamānaṁ dhanamanveti kiñci, puttā ca dārā ca dhanañca raṭṭhaṁ.
mīyamānaṁ → miyyamānaṁ (sya-all) | dhanamanveti → dhanam anveti (pts) dhanañca → dhanañ ca (pts)
И умерев, ничто не сможет взять с собой – ни жён, и ни детей, ни собственных владений.

Na dīghamāyuṁ labhate dhanena, na cāpi vittena jaraṁ vihanti;
dīghamāyuṁ → dīgham āyuṁ (pts)
Долгую жизнь не оплатить монетой, и процветание старению не указ.
Appaṁ hidaṁ jīvitamāhu dhīrā, asassataṁ vippariṇāmadhammaṁ.
appaṁ hidaṁ → appakañcidaṁ (sya-all) | hidaṁ → appakañcidaṁ (bj: syā) | idaṁ → So Sk; Bm appañ hi tam; Si appakañ c'; idaṁ. (pts note) | hidaṁ jīvitamāhu → h idaṁ jīvitaṁ āhu (pts) vippariṇāmadhammaṁ → vipparināmadhammaṁ (bj) | asassataṁ → assassataṁ (bj: syā)
Жизнь коротка – так мудрые все молвят, не знает вечности она, но только перемену.

Aḍḍhā daliddā ca phusanti phassaṁ, bālo ca dhīro ca tatheva phuṭṭho;
daliddā → daḷiddā (bj, pts) | daḷiddā → Bm Si daliddā. (pts note) tatheva → tath eva (pts)
Богач и нищий ощутят прикосновение, и мудрый и дурак почувствуют его,
Bālo ca bālyā vadhitova seti, dhīro ca na vedhati phassaphuṭṭho.
ca bālyā vadhitova → hi bālyāvadhitova (bj) | ca → hi (sya-all, pts) | vadhitova → vadhito va (pts) dhīro ca → dhīrova (mr) | ca → dhīrova (cck: ka.)
Но если глупого накажет его глупость, то мудрый при касании [смерти] не трепещет.

Tasmā hi paññāva dhanena seyyo, yāya vosānamidhādhigacchati;
paññāva → paññā ca (sya-all) | paññāva → paññā va (pts) vosānamidhādhigacchati abyositattā → vosānaṁ idhādhigacchati asositattā (pts)
Понимание превыше всякого богатства, ведь именно она ведёт к конечной цели.
Abyositattā hi bhavābhavesu, pāpāni kammāni karonti mohā.
Abyositattā → asositattā (si, pts1ed) | abyositattā → asositattā (bj: sīmu8, PTS) | Abyositattā → asositattā (cck: sī. pī.) | Asositattā → So Bu; Sk ahotasittā; Bm Si abyositattā. (pts note)
С неведеньем они свершают злодеяния, из жизни в жизнь высшую цель теряя.

Upeti gabbhañca parañca lokaṁ, saṁsāramāpajja paramparāya;
gabbhañca parañca → gabbhañ ca parañ ca (pts) saṁsāramāpajja → saṁsāram āpajja (pts)
Перерождаясь, он идёт в утробу, возобновляя жизней круговерть,
Tassappapañño abhisaddahanto, upeti gabbhañca parañca lokaṁ.
tassappapañño → tass appapañño (pts) gabbhañca parañca → gabbhañ ca parañ ca (pts)
В утробу идёт также, в мир другой. другой глупец, вверяя жизнь такому,

Coro yathā sandhimukhe gahito, sakammunā haññati pāpadhammo;
gahito sakammunā → gahīto sakammanā (bj, pts) sakammanā → sakammunā (bj: machasaṁ, syā) | sakammanā → Bm sakammunā. (pts note)
И как грабитель, пойманный на взломе, за содеянное получает плохое-явление
Evaṁ pajā pecca paramhi loke, sakammunā haññati pāpadhammo.
sakammunā → sakammanā (bj, pts) | pāpadhammo kāmāhi → pāpadhammā kāmā hi (sya-all) | pāpadhammo → pāpadhammā (bj: syā) | pāpadhammo → Si haññanti pāpadhammā. (pts note)
Так народ после смерти в другом мире за содеянное получает плохое-явление.

Kāmāhi citrā madhurā manoramā, virūparūpena mathenti cittaṁ;
kāmāhi → kāmā hi (th, pts)
Услады чувств различны, восхитительны, и многими путями возбуждают ум.
Ādīnavaṁ kāmaguṇesu disvā, tasmā ahaṁ pabbajitomhi rāja.
ādīnavaṁ → adīnavaṁ (pts) tasmā ahaṁ → tasmāhaṁ (sya-all) | ahaṁ → So Sk; Bm tasmāmahaṁ; Si tasmā 'haṁ. (pts note) | pabbajitomhi → pabbajito mhi (pts)
Видя опасность в чувственных привязках, ведение бездомной жизни выбрал я, о царь.

Dumapphalāneva patanti māṇavā, daharā ca vuḍḍhā ca sarīrabhedā;
dumapphalāneva → dumapphalānīva (bj, pts) | dumapphalānīva → dumapphalāneva (bj: sīmu8, machasaṁ, syā) | Dumapphalānīva → All MSS. d-āneva. (pts note) | dumapphalāneva → dumapphalā neva (th) vuḍḍhā → vuddhā (bj, pts)
Как фрукты падают с деревьев, так стар и млад теряют это тело.
Etampi disvā pabbajitomhi rāja, apaṇṇakaṁ sāmaññameva seyyo”ti.
Etampi disvā → evampi disvā (si); etaṁ viditvā (sya-all, km) | etampi disvā → etaṁ viditvā (sya-all) | disvā → etaṁ viditvā (bj: syā); evampi disvā (bj: sīmu8) | disvā → evampi disvā (cck: sī.); etaṁ viditvā (cck: syā. kaṁ.) | disvā → Si etaṁ viditvā. (pts note) | etampi → etam pi (pts) | pabbajitomhi → pabbajito mhi (pts) sāmaññameva seyyoti → sāmaññam eva seyyo ti (pts)
И это также осознав, о царь, ушёл из дому я, ведь жизнь отшельника – надёжней.

Raṭṭhapālasuttaṁ niṭṭhitaṁ dutiyaṁ.

Принципы · Обоснование · Глоссарий · 6 изданий Пали
MP3: пали · русский


Переводы: English · Русский · Deutsch · Italiano · Српски