Madhurasutta๘๔ มธุรสูตร
Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts)ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้
ekaṁ samayaṁ āyasmā mahākaccāno madhurāyaṁ viharati gundāvane.
madhurāyaṁ → madhurāya (sya-all); mathurāyaṁ (ṭīkā) | gundāvane → gundhāvane (sya-all) | gundāvane → gundavana (bj: sīmu8); gundhuvane (bj: syā) | Gundāvane → Skt; Gunadavane, Si gundhāvane, throughout. (pts note) | mahākaccāno → mahā-kaccāno (pts)สมัยหนึ่ง ท่านพระมหากัจจานะอยู่ ณ ป่าคุนธาวัน เขตกรุงมธุรา
Assosi kho rājā mādhuro avantiputto:
mādhuro → madhuro (sya-all, pts)พระเจ้า มธุระ อวันตีบุตรได้ทรงสดับว่า
“samaṇo khalu, bho, kaccāno madhurāyaṁ viharati gundāvane.
gundāvane → gundhāvane (sya-all) | gundāvane → madhuro (bj: machasaṁ, syā, PTS) | madhurāyaṁ → mathurāyaṁ (cck: ṭīkā) | madhurāyaṁ → madhurāya (th)“ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ได้ยินว่า ท่านสมณะนามว่า กัจจานะ อยู่ ณ ป่าคุนธาวัน เขตกรุงมธุรา
Taṁ kho pana bhavantaṁ kaccānaṁ evaṁ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato:ท่านพระมหากัจจานะนั้นมีกิตติศัพท์ อันงามขจรไปแล้วอย่างนี้ว่า
‘paṇḍito viyatto medhāvī bahussuto cittakathī kalyāṇapaṭibhāno vuddho ceva arahā ca’.
viyatto → byatto (bj, pts) | kalyāṇapaṭibhāno vuddho → kalyāṇapaṭibhāṇo vuḍḍho (sya-all) | vuddho → vuḍḍho (bj: syā) | vyatto → Bm Si vigatto. (pts note) | kalyāṇapaṭibhāno → Bm kalyāṇapaṭibhāno. (pts note) | vuddho → Si vuḍḍho. (pts note) | ceva → eva (pts)‘เป็นบัณฑิต ฉลาด มีปัญญา เป็นพหูสูต มีถ้อยคำ สละสลวย มีปฏิภาณดี เป็นผู้ใหญ่ และเป็นพระอรหันต์
Sādhu kho pana tathārūpānaṁ arahataṁ dassanaṁ hotī”ti.การเห็นพระอรหันต์ทั้งหลาย เช่นนั้น เป็นความดีอย่างแท้จริง”
Atha kho rājā mādhuro avantiputto bhadrāni bhadrāni yānāni yojāpetvā bhadraṁ yānaṁ abhiruhitvā bhadrehi bhadrehi yānehi madhurāya niyyāsi mahaccarājānubhāvena āyasmantaṁ mahākaccānaṁ dassanāya.
mādhuro → madhuro (sya-all, pts) | mādhuro → madhuro (bj: machasaṁ, syā, PTS) | mahaccarājānubhāvena → mahaccā rājānubhāvena (bj: sīmu8) | mahaccarājānubhāvena → Si Bm mahaccar-.; St mahār-.; Sk mahañcar-. Cf. p. 65 & p. 118. (pts note) | abhiruhitvā → abhirūhitvā (th, pts) | mahākaccānaṁ → mahā-kaccānam (pts)ลำดับนั้น พระเจ้ามธุระ อวันตีบุตรรับสั่งให้จัดยานพาหนะคันงาม ๆ หลายคัน ทรงขึ้นยานพาหนะคันงาม เสด็จออกจากกรุงมธุราพร้อมกับยานพาหนะคันงาม ๆ ตามเสด็จด้วยราชานุภาพอย่างยิ่งใหญ่ เพื่อทรงเยี่ยมท่านพระมหากัจจานะ
Yāvatikā yānassa bhūmi yānena gantvā yānā paccorohitvā pattikova yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā mahākaccānena saddhiṁ sammodi. Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho rājā mādhuro avantiputto āyasmantaṁ mahākaccānaṁ etadavoca:
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj) | mādhuro → madhuro (th, pts) | pattikova yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → pattiko va yen āyasmā mahā-kaccāno ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | mahākaccānena → mahā-kaccānena (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)เสด็จไป จนสุดทางที่ยานพาหนะจะไปได้ จึงเสด็จลงจากยาน เสด็จพระราชดำเนินด้วยพระบาท เข้าไปหาท่านพระมหากัจจานะถึงที่อยู่ แล้วได้สนทนาปราศรัยพอเป็นที่บันเทิงใจ พอเป็น ที่ระลึกถึงกันแล้ว ประทับนั่ง ณ ที่สมควร ได้รับสั่งว่า
“brāhmaṇā, bho kaccāna, evamāhaṁsu:
evamāhaṁsu brāhmaṇova → evam āhaṁsu brāhmaṇā va (pts)“พระคุณเจ้ากัจจานะ พราหมณ์ทั้งหลายกล่าวอย่างนี้ว่า
‘brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo, hīno añño vaṇṇo;
brāhmaṇova → brāhmaṇāva (bj, sya-all) | hīno → So Bu Si and Bm; Skt hīṇo throughout. (pts note) | brāhmaṇova → va (pts)‘วรรณะที่ประเสริฐ ที่สุด คือวรรณะพราหมณ์เท่านั้น วรรณะอื่นเลว
brāhmaṇova sukko vaṇṇo, kaṇho añño vaṇṇo;
brāhmaṇova → brāhmaṇāva (bj, sya-all, pts) | brāhmaṇova → brāhmaṇā va (pts)วรรณะที่ขาวคือวรรณะพราหมณ์ เท่านั้น วรรณะอื่นดำ
brāhmaṇāva sujjhanti, no abrāhmaṇā;
brāhmaṇāva → brāhmaṇā va (pts)พราหมณ์เท่านั้นบริสุทธิ์ ผู้ที่ไม่ใช่พราหมณ์ไม่บริสุทธิ์
brāhmaṇāva brahmuno puttā orasā mukhato jātā brahmajā brahmanimmitā brahmadāyādā’ti.
brāhmaṇāva → brāhmaṇā (pts) | brahmadāyādāti → brahmadāyādā ti (pts)พราหมณ์ เท่านั้นเป็นบุตร เป็นโอรส เกิดจากโอษฐ์ของพรหม เกิดจากพรหม เป็นผู้ที่พรหม สร้างขึ้น เป็นทายาทของพรหม’
Idha bhavaṁ kaccāno kimakkhāyī”ti?
kimakkhāyīti → kimāhāti (bj) | idha → idaṁ (sya-all) | kimakkhāyīti ghosoyeva → kim āhāti ghoso yeva (pts) | idha → iti (bj: sīmu8, idaṁ – syā) | kimāhāti → kimakkhāyīti (bj: machasaṁ, syā) | idaṁ → iti (sya-all: sī.) | kimakkhāyīti → kimāhāti (sya-all: sī.) | Idha → Bm idha; Sk iti; Si idaṁ, -- with note: Sinhalese iti. (pts note) | āhāti → Bm akkhāyīti, as Si with note: Sinhalese kim āhāti. (pts note)เรื่องนี้พระคุณเจ้ากัจจานะจะกล่าวอย่างไร”
“Ghosoyeva kho eso, mahārāja, lokasmiṁ:
ghosoyeva → ghoso yeva (pts)ท่านพระมหากัจจานะถวายพระพรว่า “มหาบพิตร
‘brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo, hīno añño vaṇṇo;
brāhmaṇova → brāhmaṇāva (bj, sya-all, pts) | brāhmaṇova → brāhmaṇā va (pts)วาทะที่พวกพราหมณ์ กล่าวว่า ‘วรรณะที่ประเสริฐที่สุดคือวรรณะพราหมณ์เท่านั้น วรรณะอื่นเลว
brāhmaṇova sukko vaṇṇo, kaṇho añño vaṇṇo;
brāhmaṇova → brāhmaṇāva (bj, sya-all, pts) | brāhmaṇova → brāhmaṇā va (pts)วรรณะ ที่ขาวคือวรรณะพราหมณ์เท่านั้น วรรณะอื่นดำ
brāhmaṇāva sujjhanti, no abrāhmaṇā;
brāhmaṇāva → brāhmaṇā va (pts)พราหมณ์เท่านั้นบริสุทธิ์ ผู้ที่ไม่ใช่ พราหมณ์ไม่บริสุทธิ์
brāhmaṇāva brahmuno puttā orasā mukhato jātā brahmajā brahmanimmitā brahmadāyādā’ti.
brāhmaṇāva → brāhmaṇā (pts) | brahmadāyādāti → brahmadāyādā ti tad aminā p (pts)พราหมณ์เท่านั้นเป็นบุตร เป็นโอรส เกิดจากโอษฐ์ของพรหม เกิดจากพรหม (เป็นผู้ที่พรหมสร้างขึ้น) เป็นทายาทของพรหม’ นั่นเป็นเพียงคำโฆษณา ในโลกเท่านั้น
Tadamināpetaṁ, mahārāja, pariyāyena veditabbaṁ yathā ghosoyeveso lokasmiṁ:
ghosoyeveso → ghosoyeva eso (bj) | tadamināpetaṁ → imināpi kho etaṁ (sya-all) | imināpi → tadimināpetaṁ (sya-all: sī.) | etaṁ → Si (& all MSS infra) Iminā pi kho etaṁ, -- with note Sinhalese tad imina p'; etaṁ. (pts note) | ghosoyeveso → ghoso yev eso (pts)มหาบพิตร โดยปริยายนี้ พระองค์ทรงทราบเถิดว่า
‘brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo, hīno añño vaṇṇo …pe…
brāhmaṇova → brāhmaṇāva (bj, sya-all) | brāhmaṇova seṭṭho → brāhmaṇā va settho (pts)วาทะที่พวกพราหมณ์ กล่าวว่า ‘วรรณะที่ประเสริฐที่สุดคือพราหมณ์เท่านั้น วรรณะอื่นเลว ฯลฯ
brahmadāyādā’ti.
brahmadāyādāti → brahmadāyādā ti (pts)เป็นทายาท ของพรหม’ นั่นเป็นเพียงคำโฆษณาในโลกเท่านั้น”
Taṁ kiṁ maññasi, mahārāja,
kiṁ → kim (pts)ท่านพระมหากัจจานะถวายพระพรว่า “มหาบพิตร พระองค์ทรง เข้าพระทัยความข้อนั้นว่าอย่างไร
khattiyassa cepi ijjheyya dhanena vā dhaññena vā rajatena vā jātarūpena vā khattiyopissāssa pubbuṭṭhāyī pacchānipātī kiṅkārapaṭissāvī manāpacārī piyavādī …
ijjheyya → iccheyya (bj: sīmu8) | ijjheyya → So Si Bm Bu and (here) Sk, which subsequently reads iccheyya (as St throughout). (pts note) | ssāssa → Bm pisassa throughout (pts note) | kiṅkārapaṭissāvī → kiṁkārapaṭissāvī (my, th, ms2005, pts) | cepi → ce pi (pts) | khattiyopissāssa → khattiyo pi ssāssa (pts)ถ้าแม้กษัตริย์จะพึงทำให้ความต้องการทรัพย์ ข้าวเปลือก เงิน หรือทองสำเร็จได้ แม้กษัตริย์(อื่น)ก็จะพึงลุกขึ้นก่อน นอนทีหลัง คอยรับใช้ ปฏิบัติให้ถูกใจ พูดไพเราะต่อกษัตริย์พระองค์นั้นใช่ไหม
brāhmaṇopissāssa …
brāhmaṇopissāssa → brāhmaṇo pi ssāssa (pts)แม้พราหมณ์ ฯลฯ
vessopissāssa …
vessopissāssa → vesso pi ssāssa (pts)แม้แพศย์ ฯลฯ
suddopissāssa pubbuṭṭhāyī pacchānipātī kiṅkārapaṭissāvī manāpacārī piyavādī”ti?
kiṅkārapaṭissāvī → kiṁkārapaṭissāvī (my, th, ms2005, pts) | suddopissāssa → suddo pi ssāssa (pts) | piyavādīti → piyavādī ti (pts)แม้ศูทรก็จะพึงลุกขึ้นก่อน นอนทีหลัง คอยรับใช้ ปฏิบัติให้ถูกใจ พูดไพเราะต่อกษัตริย์พระองค์นั้นใช่ไหม”
“Khattiyassa cepi, bho kaccāna, ijjheyya dhanena vā dhaññena vā rajatena vā jātarūpena vā khattiyopissāssa pubbuṭṭhāyī pacchānipātī kiṅkārapaṭissāvī manāpacārī piyavādī …
kiṅkārapaṭissāvī → kiṁkārapaṭissāvī (my, th, ms2005, pts) | cepi → ce pi (pts) | khattiyopissāssa → khattiyo pi ssāssa (pts)พระเจ้ามธุระ อวันตีบุตร ตรัสว่า “พระคุณเจ้ากัจจานะ ถ้าแม้กษัตริย์จะพึง ทำให้ความต้องการทรัพย์ ข้าวเปลือก เงิน หรือทองสำเร็จได้ แม้กษัตริย์(อื่น) ก็จะพึงลุกขึ้นก่อน นอนทีหลัง คอยรับใช้ ปฏิบัติให้ถูกใจ พูดไพเราะต่อกษัตริย์ พระองค์นั้น
brāhmaṇopissāssa …
brāhmaṇopissāssa → brāhmaṇo pi ssāssa (pts)แม้พราหมณ์ ฯลฯ
vessopissāssa …
vessopissāssa → vesso pi ssāssa (pts)แม้แพศย์ ฯลฯ
suddopissāssa pubbuṭṭhāyī pacchānipātī kiṅkārapaṭissāvī manāpacārī piyavādī”ti.
kiṅkārapaṭissāvī → kiṁkārapaṭissāvī (my, th, ms2005, pts) | suddopissāssa → suddo pi ssāssa (pts) | piyavādīti → piyavādī ti (pts)แม้ศูทรก็จะพึงลุกขึ้นก่อน นอนทีหลัง คอยรับใช้ ปฏิบัติให้ถูกใจ พูดไพเราะต่อกษัตริย์พระองค์นั้น”
“Taṁ kiṁ maññasi, mahārāja,
kiṁ → kim (pts)“มหาบพิตร พระองค์ทรงเข้าพระทัยความข้อนั้นว่าอย่างไร
brāhmaṇassa cepi ijjheyya dhanena vā dhaññena vā rajatena vā jātarūpena vā brāhmaṇopissāssa pubbuṭṭhāyī pacchānipātī kiṅkārapaṭissāvī manāpacārī piyavādī …
kiṅkārapaṭissāvī → kiṁkārapaṭissāvī (my, th, ms2005, pts) | cepi → ce pi (pts) | vā → va (pts) | brāhmaṇopissāssa → brāhmaṇo pi ssāssa (pts)ถ้าแม้พราหมณ์ จะพึงทำให้ความต้องการทรัพย์ ข้าวเปลือก เงิน หรือทองสำเร็จได้ แม้พราหมณ์(อื่น) ก็จะพึงลุกขึ้นก่อน นอนทีหลัง คอยรับใช้ ปฏิบัติให้ถูกใจ พูดไพเราะต่อพราหมณ์นั้น ใช่ไหม
vessopissāssa …
vessopissāssa → vesso pi ssāssa (pts)แม้แพศย์ ฯลฯ
suddopissāssa …
suddopissāssa → suddo pi ssāssa (pts)แม้ศูทร ฯลฯ
khattiyopissāssa pubbuṭṭhāyī pacchānipātī kiṅkārapaṭissāvī manāpacārī piyavādī”ti?
kiṅkārapaṭissāvī → kiṁkārapaṭissāvī (my, th, ms2005, pts) | khattiyopissāssa → khattiyo pi ssāssa (pts) | piyavādīti → piyavādī ti (pts)แม้กษัตริย์ ก็จะพึงลุกขึ้นก่อน นอนทีหลัง คอยรับใช้ ปฏิบัติให้ถูกใจ พูดไพเราะต่อพราหมณ์นั้นใช่ไหม”
“Brāhmaṇassa cepi, bho kaccāna, ijjheyya dhanena vā dhaññena vā rajatena vā jātarūpena vā brāhmaṇopissāssa pubbuṭṭhāyī pacchānipātī kiṅkārapaṭissāvī manāpacārī piyavādī …
kiṅkārapaṭissāvī → kiṁkārapaṭissāvī (my, th, ms2005, pts) | cepi → ce pi (pts) | brāhmaṇopissāssa → brāhmaṇo pi ssāssa (pts)“พระคุณเจ้ากัจจานะ ถ้าแม้พราหมณ์จะพึงทำให้ความต้องการทรัพย์ ข้าวเปลือก เงิน หรือทองสำเร็จได้ แม้พราหมณ์(อื่น) ก็จะพึงลุกขึ้นก่อน นอนทีหลัง คอยรับใช้ ปฏิบัติให้ถูกใจ พูดไพเราะต่อพราหมณ์นั้น
vessopissāssa …
vessopissāssa → vesso pi ssāssa (pts)แม้แพศย์ ฯลฯ
suddopissāssa …
suddopissāssa → suddo pi ssāssa (pts)แม้ศูทร ฯลฯ
khattiyopissāssa pubbuṭṭhāyī pacchānipātī kiṅkārapaṭissāvī manāpacārī piyavādī”ti.
kiṅkārapaṭissāvī → kiṁkārapaṭissāvī (my, th, ms2005, pts) | khattiyopissāssa → khattiyo pi ssāssa (pts) | piyavādīti → piyavādī ti (pts)แม้กษัตริย์ ก็จะพึงลุกขึ้นก่อน นอนทีหลัง คอยรับใช้ ปฏิบัติให้ถูกใจ พูดไพเราะต่อพราหมณ์นั้น”
“Taṁ kiṁ maññasi, mahārāja, vessassa cepi ijjheyya dhanena vā dhaññena vā rajatena vā jātarūpena vā vessopissāssa pubbuṭṭhāyī pacchānipātī kiṅkārapaṭissāvī manāpacārī piyavādī …
kiṅkārapaṭissāvī → kiṁkārapaṭissāvī (my, th, ms2005, pts) | kiṁ → kim (pts) | cepi → ce pi (pts) | vessopissāssa → vesso pi ssāssa (pts)“มหาบพิตร พระองค์ทรงเข้าพระทัยความข้อนั้นว่าอย่างไร ถ้าแม้แพศย์จะพึง ทำให้ความต้องการทรัพย์ ข้าวเปลือก เงิน หรือทองสำเร็จได้ แม้แพศย์(อื่น) ก็จะพึงลุกขึ้นก่อน นอนทีหลัง คอยรับใช้ ปฏิบัติให้ถูกใจ พูดไพเราะต่อแพศย์นั้น ใช่ไหม
suddopissāssa …
suddopissāssa → suddo pi ssāssa (pts)แม้ศูทร ฯลฯ
khattiyopissāssa …
khattiyopissāssa → khattiyo pi ssāssa (pts)แม้กษัตริย์ ฯลฯ
brāhmaṇopissāssa pubbuṭṭhāyī pacchānipātī kiṅkārapaṭissāvī manāpacārī piyavādī”ti?
kiṅkārapaṭissāvī → kiṁkārapaṭissāvī (my, th, ms2005, pts) | brāhmaṇopissāssa → brāhmaṇo pi ssāssa (pts) | piyavādīti → piyavādī ti (pts)แม้พราหมณ์ ก็จะพึงลุกขึ้นก่อน นอนทีหลัง คอยรับใช้ ปฏิบัติให้ถูกใจ พูดไพเราะต่อแพศย์นั้นใช่ไหม”
“Vessassa cepi, bho kaccāna, ijjheyya dhanena vā dhaññena vā rajatena vā jātarūpena vā vessopissāssa pubbuṭṭhāyī pacchānipātī kiṅkārapaṭissāvī manāpacārī piyavādī …
kiṅkārapaṭissāvī → kiṁkārapaṭissāvī (my, th, ms2005, pts) | cepi → ce pi (pts) | vessopissāssa → vesso pi ssāssa (pts)“พระคุณเจ้ากัจจานะ ถ้าแม้แพศย์จะพึงทำให้ความต้องการทรัพย์ ข้าวเปลือก เงิน หรือทองสำเร็จได้ แม้แพศย์(อื่น)ก็จะพึงลุกขึ้นก่อน นอนทีหลัง คอยรับใช้ ปฏิบัติให้ถูกใจ พูดไพเราะต่อแพศย์นั้น
suddopissāssa …
suddopissāssa → suddo pi ssāssa (pts)แม้ศูทร ฯลฯ
khattiyopissāssa …
khattiyopissāssa → khattiyo pi ssāssa (pts)แม้กษัตริย์ ฯลฯ
brāhmaṇopissāssa pubbuṭṭhāyī pacchānipātī kiṅkārapaṭissāvī manāpacārī piyavādī”ti.
kiṅkārapaṭissāvī → kiṁkārapaṭissāvī (my, th, ms2005, pts) | brāhmaṇopissāssa → brāhmaṇo pi ssāssa (pts) | piyavādīti → piyavādī ti (pts)แม้พราหมณ์ ก็จะพึงลุกขึ้นก่อน นอนทีหลัง คอยรับใช้ ปฏิบัติให้ถูกใจ พูดไพเราะต่อแพศย์นั้น”
“Taṁ kiṁ maññasi, mahārāja, suddassa cepi ijjheyya dhanena vā dhaññena vā rajatena vā jātarūpena vā suddopissāssa pubbuṭṭhāyī pacchānipātī kiṅkārapaṭissāvī manāpacārī piyavādī …
kiṅkārapaṭissāvī → kiṁkārapaṭissāvī (my, th, ms2005, pts) | kiṁ → kim (pts) | cepi → ce pi (pts) | suddopissāssa → suddo pi ssāssa (pts)“มหาบพิตร พระองค์ทรงเข้าพระทัยความข้อนั้นว่าอย่างไร ถ้าแม้ศูทรจะพึง ทำให้ความต้องการทรัพย์ ข้าวเปลือก เงิน หรือทองสำเร็จได้ แม้ศูทร(อื่น)ก็จะพึง ลุกขึ้นก่อน นอนทีหลัง คอยรับใช้ ปฏิบัติให้ถูกใจ พูดไพเราะต่อศูทรนั้นใช่ไหม
khattiyopissāssa …
khattiyopissāssa → khattiyo pi ssāssa (pts)แม้กษัตริย์ ฯลฯ
brāhmaṇopissāssa …
brāhmaṇopissāssa → brāhmaṇo pi ssāssa (pts)แม้พรหมณ์ ฯลฯ
vessopissāssa pubbuṭṭhāyī pacchānipātī kiṅkārapaṭissāvī manāpacārī piyavādī”ti?
kiṅkārapaṭissāvī → kiṁkārapaṭissāvī (my, th, ms2005, pts) | vessopissāssa → vesso pi ssāssa (pts) | piyavādīti → piyavādī ti (pts)แม้แพศย์ ก็จะพึงลุกขึ้นก่อน นอนทีหลัง คอยรับใช้ ปฏิบัติให้ถูกใจ พูดไพเราะต่อศูทรนั้นใช่ไหม”
“Suddassa cepi, bho kaccāna, ijjheyya dhanena vā dhaññena vā rajatena vā jātarūpena vā suddopissāssa pubbuṭṭhāyī pacchānipātī kiṅkārapaṭissāvī manāpacārī piyavādīti …
kiṅkārapaṭissāvī → kiṁkārapaṭissāvī (my, th, ms2005, pts) | piyavādīti → piyavādī (bjt, th, pts) | cepi → ce pi (pts) | suddopissāssa → suddo pi ssāssa (pts)“พระคุณเจ้ากัจจานะ ถ้าแม้ศูทรจะพึงทำให้ความต้องการทรัพย์ ข้าวเปลือก เงิน หรือทองสำเร็จได้ แม้ศูทร(อื่น)ก็จะพึงลุกขึ้นก่อน นอนทีหลัง คอยรับใช้ ปฏิบัติให้ถูกใจ พูดไพเราะต่อศูทรนั้น
khattiyopissāssa …
khattiyopissāssa → khattiyo pi ssāssa (pts)แม้กษัตริย์ ฯลฯ
brāhmaṇopissāssa …
brāhmaṇopissāssa → brāhmaṇo pi ssāssa (pts)แม้พราหมณ์ ฯลฯ
vessopissāssa pubbuṭṭhāyī pacchānipātī kiṅkārapaṭissāvī manāpacārī piyavādī”ti.
kiṅkārapaṭissāvī → kiṁkārapaṭissāvī (my, th, ms2005, pts) | vessopissāssa → vesso pi ssāssa (pts) | piyavādīti → piyavādī ti (pts)แม้แพศย์ ก็จะพึงลุกขึ้นก่อน นอนทีหลัง คอยรับใช้ ปฏิบัติให้ถูกใจ พูดไพเราะต่อศูทรนั้น”
“Taṁ kiṁ maññasi, mahārāja,“มหาบพิตร พระองค์ทรงเข้าพระทัยความข้อนั้นว่าอย่างไร
yadi evaṁ sante, ime cattāro vaṇṇā samasamā honti no vā?
samasamā → samā (sya-all) | samasamā → samā honti (bj: syā) | samasamā → Si samā here only. (pts note)ถ้าเมื่อเป็นอย่างนี้ วรรณะทั้ง ๔ จำพวกนี้ย่อมเป็นผู้เสมอกัน ใช่หรือไม่
Kathaṁ vā te ettha hotī”ti?หรือพระองค์ทรงเข้าพระทัยใน วรรณะ ๔ จำพวกนี้ว่าอย่างไร”
“Addhā kho, bho kaccāna, evaṁ sante, ime cattāro vaṇṇā samasamā honti.
samasamā → Skt sammā honti, here only. (pts note)“พระคุณเจ้ากัจจานะ เมื่อเป็นอย่างนี้ วรรณะ ๔ จำพวกนี้ก็เสมอกันหมด แน่นอน
Nesaṁ ettha kiñci nānākaraṇaṁ samanupassāmī”ti.
Nesaṁ → nāhaṁ (sya-all, km); na’saṁ (pts1ed) | nesaṁ → nāhaṁ (sya-all); na saṁ (pts) | nesaṁ → nāhaṁ (bj: syā) | Nesaṁ → nāsaṁ (cck: sī.); nāhaṁ (cck: syā. kaṁ.) | saṁ → Si nāhaṁ; Bm nesaṁ; Skt here nāsaṁ, elsewhere na 'sam; Bu na 'saṁ. (pts note)ในวรรณะทั้ง ๔ จำพวกนี้ โยมไม่เห็นความแตกต่างอะไรกันเลย”
“Imināpi kho etaṁ, mahārāja, pariyāyena veditabbaṁ yathā ghosoyeveso lokasmiṁ:
ghosoyeveso → ghoso yeveso (my) | imināpi → iminā pi (pts) | ghosoyeveso → ghoso yev eso (pts)“มหาบพิตร โดยปริยายนี้ พระองค์ทรงทราบเถิดว่า
‘brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo, hīno añño vaṇṇo …pe…
brāhmaṇova → brāhmaṇāva (bj, sya-all, pts) | brāhmaṇova → brāhmaṇā va (pts)วาทะที่พวกพราหมณ์ กล่าวว่า ‘วรรณะที่ประเสริฐที่สุดคือพราหมณ์เท่านั้น วรรณะอื่นเลว ฯลฯ
brahmadāyādā’ti.
brahmadāyādāti → brāhmadāyādā ti (pts) | brahmadāyādāti → brahmadāyādā ti (pts)เป็นทายาท ของพรหม’ นั่นเป็นคำโฆษณาในโลกนี้เท่านั้น”
Taṁ kiṁ maññasi, mahārāja,
kiṁ → kim (pts)ท่านพระมหากัจจานะถวายพระพรว่า “มหาบพิตร พระองค์ทรง เข้าพระทัยความข้อนั้นว่าอย่างไร
idhassa khattiyo pāṇātipātī adinnādāyī kāmesumicchācārī musāvādī pisuṇavāco pharusavāco samphappalāpī abhijjhālu byāpannacitto micchādiṭṭhi kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjeyya no vā?
micchādiṭṭhi → micchādiṭṭhī (bj, sya1ed, sya2ed, km, pts1ed) | idhassa → idhāssa (bj, sya-all, pts) | pisuṇavāco pharusavāco → pisunāvāco pharusāvāco (bj) | abhijjhālu → abhijjhālū (bj) | micchādiṭṭhi → micchādiṭṭhī (sya-all) | micchādiṭṭhi → micchādiṭṭhī (cck: sabbattha) | pāṇātipāti → Si Sk Bm pāṇātipātī. (pts note) | adinnādāyi → Si Bm adinnādāyī. (pts note) | pisuṇāvāco → Si pisu avāco. (pts note) | pharusāvāco → Sk pharūsāvāco; Si pharusavāco. (pts note) | abhijjhālū → Si Bm abhijjhālu. (pts note) | micchādiṭṭhī → Si micchādiṭṭhi. (pts note) | uppajjeyya → Si Bm upapajjeyya throughout. (pts note) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | pāṇātipātī adinnādāyī kāmesumicchācārī → pāṇātipāti adinnādāyi kāmesu micchācārī (pts) | pisuṇavāco pharusavāco → pisuṇāvāco pharusāvāco (pts) | paraṁ → param (pts)กษัตริย์ในโลกนี้พึงฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์ ประพฤติผิด ในกาม พูดเท็จ พูดส่อเสียด พูดคำหยาบ พูดเพ้อเจ้อ เป็นผู้เพ่งเล็งอยากได้สิ่งของ ของผู้อื่น มีจิตพยาบาท เป็นมิจฉาทิฏฐิ หลังจากตายแล้วพึงไปเกิดในอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ใช่หรือไม่
Kathaṁ vā te ettha hotī”ti?หรือพระองค์ทรงเข้าพระทัยในเรื่องนี้ว่าอย่างไร”
“Khattiyopi hi, bho kaccāna, pāṇātipātī adinnādāyī kāmesumicchācārī musāvādī pisuṇavāco pharusavāco samphappalāpī abhijjhālu byāpannacitto micchādiṭṭhi kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjeyya.
pisuṇavāco pharusavāco → pisunāvāco pharusāvāco (bj) | abhijjhālu → abhijjhālū (bj) | micchādiṭṭhi → micchādiṭṭhī (bj, sya-all) | upapajjeyya → uppajjeyya (bj: PTS) | hi → Skt omit hi here. (pts note) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | khattiyopi → khattiyo pi (pts) | pāṇātipātī adinnādāyī kāmesumicchācārī → paṇātipāti adinnādāyi kāmesu micchācārī (pts) | pisuṇavāco pharusavāco → pīsuṇāvāco pharusāvāco (pts) | paraṁ → param (pts)พระเจ้ามธุระ อวันตีบุตร ตรัสว่า “พระคุณเจ้ากัจจานะ อันที่จริงถึงจะเป็น กษัตริย์เมื่อฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์ ประพฤติผิดในกาม พูดเท็จ พูดส่อเสียด พูดคำหยาบ พูดเพ้อเจ้อ เป็นผู้เพ่งเล็งอยากได้สิ่งของของผู้อื่น มีจิตพยาบาท เป็นมิจฉาทิฏฐิ หลังจากสวรรคตแล้วพึงไปบังเกิดในอบาย ทุคติ วินิบาต นรก
Evaṁ me ettha hoti, evañca pana me etaṁ arahataṁ sutan”ti.
evañca → evañ ca (pts) | sutanti → sutan ti (pts)โยมมีความคิดเห็น ในเรื่องนี้อย่างนี้ อนึ่ง โยมเองก็ได้ฟังมาจากพระอรหันต์ทั้งหลายเช่นนั้น”
“Sādhu sādhu, mahārāja.“ดีละ ดีละ มหาบพิตร
Sādhu kho te etaṁ, mahārāja, evaṁ hoti, sādhu ca pana te etaṁ arahataṁ sutaṁ.เป็นความดีที่พระองค์ทรงเข้าพระทัยความข้อนี้ อย่างนั้น และเป็นสิ่งที่ดีที่พระองค์ได้ทรงสดับความข้อนี้มาจากพระอรหันต์ทั้งหลาย
Taṁ kiṁ maññasi, mahārāja,
kiṁ → kim (pts)พระองค์ทรงเข้าพระทัยความข้อนั้นว่าอย่างไร
idhassa brāhmaṇo …pe…
idhassa → idhāssa (bj, sya-all, pts)พราหมณ์ในโลกนี้ ฯลฯ
idhassa vesso …pe…
idhassa → idhāssa (bj) | vesso → Bm inserts la. (pts note)แพศย์ ในโลกนี้ ฯลฯ
idhassa suddo pāṇātipātī adinnādāyī …pe… micchādiṭṭhi kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjeyya no vā?
idhassa → idhāssa (bj) | micchādiṭṭhi → micchādiṭṭhī (bj, sya-all) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | pāṇātipātī adinnādāyī → pāṇātipāti adinnādāyi (pts) | paraṁ → param (pts) | upapajjeyya → uppajjeyya (pts)ศูทรในโลกนี้ เมื่อฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์ ประพฤติผิดในกาม พูดเท็จ พูดส่อเสียด พูดคำหยาบ พูดเพ้อเจ้อ เป็นผู้เพ่งเล็งอยากได้สิ่งของของผู้อื่น มีจิต พยาบาท เป็นมิจฉาทิฏฐิ หลังจากตายแล้วพึงไปเกิดในอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ใช่หรือไม่
Kathaṁ vā te ettha hotī”ti?หรือพระองค์ทรงเข้าพระทัยในเรื่องนี้ว่าอย่างไร”
“Suddopi hi, bho kaccāna, pāṇātipātī adinnādāyī …pe… micchādiṭṭhi kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjeyya.
micchādiṭṭhi → micchādiṭṭhī (bj, sya-all); sammādiṭṭhī (pts) | suddopi → ti suddo pi (pts) | pāṇātipātī adinnādāyī → pāṇātipātā paṭivirato adinnādānā paṭivirato (pts) | upapajjeyya → uppajjeyya (bj: PTS) | --pe-kāyassa → Si Bm insert micchādiṭṭhī after pe. (pts note) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | pāṇātipātī adinnādāyī micchādiṭṭhi kāyassa → pāṇātipāti adinnādāyi pe-kāyassa (pts) | paraṁ → param (pts)“พระคุณเจ้ากัจจานะ อันที่จริงถึงจะเป็นศูทร เมื่อฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์ ประพฤติ ผิดในกาม พูดเท็จ พูดส่อเสียด พูดคำหยาบ พูดเพ้อเจ้อ เป็นผู้เพ่งเล็งอยากได้ สิ่งของของผู้อื่น มีจิตพยาบาท เป็นมิจฉาทิฏฐิ หลังจากตายแล้วพึงไปเกิดในอบาย ทุคติ วินิบาต นรก
Evaṁ me ettha hoti, evañca pana me etaṁ arahataṁ sutan”ti.
evaṁ me ettha hoti evañca → uppajjeyya evañ ca (pts) | sutanti → sutan ti (pts)โยมมีความคิดเห็นในเรื่องนี้อย่างนี้ อนึ่ง โยมเองก็ได้ฟังมา จากพระอรหันต์ทั้งหลายเช่นนั้น”
“Sādhu sādhu, mahārāja.“ดีละ ดีละ มหาบพิตร
Sādhu kho te etaṁ, mahārāja, evaṁ hoti, sādhu ca pana te etaṁ arahataṁ sutaṁ.เป็นความดีที่พระองค์ทรงเข้าพระทัยความข้อนี้ อย่างนั้น และเป็นสิ่งที่ดีที่พระองค์ได้ทรงสดับความข้อนี้มาจากพระอรหันต์ทั้งหลาย
Taṁ kiṁ maññasi, mahārāja,
kiṁ → kim (pts)พระองค์ทรงเข้าพระทัยความข้อนั้นว่าอย่างไร
yadi evaṁ sante, ime cattāro vaṇṇā samasamā honti no vā?ถ้าเมื่อเป็นอย่างนี้ วรรณะทั้ง ๔ จำพวกนี้ย่อมเป็นผู้เสมอกัน ใช่หรือไม่
Kathaṁ vā te ettha hotī”ti?หรือพระองค์ทรงเข้าพระทัยในวรรณะทั้ง ๔ จำพวกนี้ว่าอย่างไร”
“Addhā kho, bho kaccāna, evaṁ sante, ime cattāro vaṇṇā samasamā honti.
bho → (sya-all)“พระคุณเจ้ากัจจานะ เมื่อเป็นอย่างนี้ วรรณะ ๔ จำพวกนี้ก็เสมอกันหมด แน่นอน
Nesaṁ ettha kiñci nānākaraṇaṁ samanupassāmī”ti.
nesaṁ → nāhaṁ (sya-all); na sam (pts) | nesaṁ → na saṁ (pts)ในวรรณะ ๔ จำพวกนี้ โยมไม่เห็นความแตกต่างอะไรกันเลย”
“Imināpi kho etaṁ, mahārāja, pariyāyena veditabbaṁ yathā ghosoyeveso lokasmiṁ:
ghosoyeveso → ghoso yeveso (my, bjt) | imināpi → iminā pi (pts) | ghosoyeveso → ghoso yev eso (pts)“มหาบพิตร โดยปริยายนี้ พระองค์ทรงทราบเถิดว่า
‘brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo, hīno añño vaṇṇo …pe… brahmadāyādā’”ti.
brāhmaṇova → brāhmaṇāva (sya-all, pts) | vaṇṇo → yaṇṇo (pts) | brāhmaṇova → brāhmaṇā va (pts) | brahmadāyādāti → brāhmadāyādā ti (pts)วาทะที่พวกพราหมณ์ กล่าวว่า ‘วรรณะที่ประเสริฐที่สุดคือพราหมณ์เท่านั้น วรรณะอื่นเลว ฯลฯ เป็นทายาท ของพรหม’ นั่นเป็นคำโฆษณาในโลกนี้เท่านั้น”
“Taṁ kiṁ maññasi, mahārāja,
kiṁ → kim (pts)ท่านพระมหากัจจานะถวายพระพรว่า “มหาบพิตร พระองค์ทรง เข้าพระทัยความข้อนั้นว่าอย่างไร
idhassa khattiyo pāṇātipātā paṭivirato, adinnādānā paṭivirato, kāmesumicchācārā paṭivirato, musāvādā paṭivirato, pisuṇāya vācāya paṭivirato, pharusāya vācāya paṭivirato, samphappalāpā paṭivirato, anabhijjhālu abyāpannacitto sammādiṭṭhi kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjeyya no vā?
sammādiṭṭhi → sammādiṭṭhī (bj, sya1ed, sya2ed, km, pts1ed, mr) | idhassa → idhāssa (bj, sya-all) | pisuṇāya vācāya → pisunāvācā (bj) | pharusāya vācāya → pharusāvācā (bj) | anabhijjhālu → anabhijjhālū (bj) | sammādiṭṭhi → sammādiṭṭhī (sya-all) | pisunāvācā → pisuṇāya vācāya (bj: machasaṁ, syā); pisuṇāvācāya (bj: PTS) | pharusāvācā → pharusāya vācāya (bj: machasaṁ, syā); pharusāvācāya (bj: PTS) | sammādiṭṭhi → sammādiṭṭhī (cck: syā. kaṁ. pī. ka.) | pisuṇāvācāya → So Skt; Si Bm pisuṇāya v-. (pts note) | pharusāvācāya → So Skt; Si Bm pharusāya. (pts note) | samphappalāpā → Sk samphappalāpāya. (pts note) | anabhijjhālū → Si Bm anabhijjhālu. (pts note) | sammādiṭṭhī → Si Sk sammādiṭṭhi. (pts note) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | kāmesumicchācārā → kāmesu micchācārā (pts) | paraṁ → param (pts) | upapajjeyya → uppajjeyya (pts)กษัตริย์ในโลกนี้พึงเว้นขาดจากการฆ่าสัตว์ เว้นขาด จากการลักทรัพย์ เว้นขาดจากการประพฤติผิดในกาม เว้นขาดจากการพูดเท็จ เว้นขาดจากการพูดส่อเสียด เว้นขาดจากการพูดคำหยาบ เว้นขาดจากการพูดเพ้อเจ้อ ไม่เพ่งเล็งอยากได้สิ่งของของผู้อื่น มีจิตไม่พยาบาท เป็นสัมมาทิฏฐิ หลังจากตาย แล้วพึงไปเกิดในสุคติโลกสวรรค์ ใช่หรือไม่
Kathaṁ vā te ettha hotī”ti?
kathaṁ → chindeyya nillopaṁ (pts)หรือพระองค์ทรงเข้าพระทัยในเรื่องนี้ว่า อย่างไร”
“Khattiyopi hi, bho kaccāna, pāṇātipātā paṭivirato, adinnādānā paṭivirato, kāmesumicchācārā paṭivirato, musāvādā paṭivirato, pisuṇāya vācāya paṭivirato, pharusāya vācāya paṭivirato, samphappalāpā paṭivirato, anabhijjhālu abyāpannacitto sammādiṭṭhi kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjeyya.
pisuṇāya vācāya → pisunāvācā (bj) | pharusāya vācāya → pharusāvācā (bj) | anabhijjhālu → anabhijjhālū (bj) | sammādiṭṭhi → sammādiṭṭhī (sya-all) | pisunāvācā → pisuṇāya vācāya (bj: machasaṁ, syā); pisuṇāvācāya (bj: PTS) | pharusāvācā → pharusāya vācāya (bj: machasaṁ, syā); pharusāvācāya (bj: PTS) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | khattiyopi → khattiyo pi (pts) | pāṇātipātā → pāṇātipatā (pts) | kāmesumicchācārā → kāmesu micchācārā (pts) | paraṁ → param (pts) | upapajjeyya → uppajjeyya (pts)พระเจ้ามธุระ อวันตีบุตร ตรัสว่า “พระคุณเจ้ากัจจานะ อันที่จริงถึงจะเป็น กษัตริย์ เมื่อเว้นขาดจากการฆ่าสัตว์ เว้นขาดจากการลักทรัพย์ เว้นขาดจากการ ประพฤติผิดในกาม เว้นขาดจากการพูดเท็จ เว้นขาดจากการพูดส่อเสียด เว้นขาด จากการพูดคำหยาบ เว้นขาดจากการพูดเพ้อเจ้อ ไม่เพ่งเล็งอยากได้สิ่งของของผู้อื่น มีจิตไม่พยาบาท เป็นสัมมาทิฏฐิ หลังจากตายแล้วพึงไปเกิดในสุคติโลกสวรรค์
Evaṁ me ettha hoti, evañca pana me etaṁ arahataṁ sutan”ti.
evaṁ → evam (pts) | evañca → evañ ca (pts) | arahataṁ sutanti → arahatam sutan ti (pts)โยมมีความเห็นในเรื่องนี้อย่างนี้ อนึ่ง โยมเองก็ได้ฟังเรื่องนี้มาจากพระอรหันต์ทั้งหลาย เช่นนั้น”
“Sādhu sādhu, mahārāja.“ดีละ ดีละ มหาบพิตร
Sādhu kho te etaṁ, mahārāja, evaṁ hoti, sādhu ca pana te etaṁ arahataṁ sutaṁ.เป็นความดีที่พระองค์ทรงเข้าพระทัยความข้อนี้อย่างนั้น และเป็นสิ่งที่ดีที่พระองค์ได้ทรงสดับความข้อนี้มาจากพระอรหันต์ทั้งหลาย
Taṁ kiṁ maññasi, mahārāja,
kiṁ → kim (pts)พระองค์ ทรงเข้าพระทัยความข้อนั้นว่าอย่างไร
idhassa brāhmaṇo, idhassa vesso, idhassa suddo pāṇātipātā paṭivirato adinnādānā paṭivirato …pe… sammādiṭṭhi kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjeyya no vā?
idhassa → idhāssa (bj, sya-all) | adinnādānā paṭivirato → (sya-all) | sammādiṭṭhi → sammādiṭṭhī (sya-all) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | paraṁ → param (pts) | upapajjeyya → uppajjeyya (pts)พราหมณ์ในโลกนี้ ฯลฯ แพศย์ในโลกนี้ ฯลฯ ศูทรในโลกนี้ เมื่อเว้นขาดจากการฆ่าสัตว์ เว้นขาดจากการลักทรัพย์ เว้นขาดจากการ ประพฤติผิดในกาม เว้นขาดจากการพูดเท็จ เว้นขาดจากการพูดส่อเสียด เว้นขาด จากการพูดคำหยาบ เว้นขาดจากการพูดเพ้อเจ้อ ไม่เพ่งเล็งอยากได้สิ่งของของผู้อื่น มีจิตไม่พยาบาท เป็นสัมมาทิฏฐิ หลังจากตายแล้วพึงไปเกิดในสุคติโลกสวรรค์ ใช่หรือไม่
Kathaṁ vā te ettha hotī”ti?
kathaṁ → chindeyya nillopaṁ (pts)หรือพระองค์ทรงเข้าพระทัยในเรื่องนี้ว่าอย่างไร”
“Suddopi hi, bho kaccāna, pāṇātipātā paṭivirato, adinnādānā paṭivirato …pe… sammādiṭṭhi kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjeyya.
sammādiṭṭhi → sammādiṭṭhī (sya-all) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | suddopi → ti suddo pi (pts) | paraṁ → param (pts) | upapajjeyya → uppajjeyya (pts)“ใช่ พระคุณเจ้ากัจจานะ อันที่จริงถึงจะเป็นพราหมณ์ ฯลฯ เป็นแพศย์ ฯลฯ เป็นศูทร เมื่อเว้นขาดจากการฆ่าสัตว์ เว้นขาดจากการลักทรัพย์ เว้นขาดจากการ ประพฤติผิดในกาม เว้นขาดจากการพูดเท็จ เว้นขาดจากการพูดส่อเสียด เว้นขาด จากการพูดคำหยาบ เว้นขาดจากการพูดเพ้อเจ้อ ไม่เพ่งเล็งอยากได้สิ่งของของผู้อื่น มีจิตไม่พยาบาท เป็นสัมมาทิฏฐิ หลังจากตายแล้วพึงไปเกิดในสุคติโลกสวรรค์
Evaṁ me ettha hoti, evañca pana me etaṁ arahataṁ sutan”ti.
evaṁ → evam (pts) | evañca → evañ ca (pts) | sutanti → sutan ti (pts)โยมมีความเห็นในเรื่องนี้อย่างนี้ อนึ่ง โยมเองก็ได้ฟังเรื่องนี้มาจากพระอรหันต์ ทั้งหลายเช่นนั้น”
“Sādhu sādhu, mahārāja.“ดีละ ดีละ มหาบพิตร
Sādhu kho te etaṁ, mahārāja, evaṁ hoti, sādhu ca pana te etaṁ arahataṁ sutaṁ.เป็นความดีที่พระองค์ทรงเข้าพระทัยความข้อนี้อย่างนั้น และเป็นสิ่งที่ดีที่พระองค์ได้ทรงสดับความข้อนี้มาจากพระอรหันต์ทั้งหลาย
Taṁ kiṁ maññasi, mahārāja,
kiṁ → kim (pts)พระองค์ ทรงเข้าพระทัยความข้อนั้นว่าอย่างไร
yadi evaṁ sante, ime cattāro vaṇṇā samasamā honti no vā?ถ้าเมื่อเป็นอย่างนี้ วรรณะ ๔ จำพวกนี้ย่อม เป็นผู้เสมอกัน ใช่หรือไม่
Kathaṁ vā te ettha hotī”ti?หรือพระองค์ทรงเข้าพระทัยในวรรณะ ๔ จำพวกนี้ว่า อย่างไร”
“Addhā kho, bho kaccāna, evaṁ sante, ime cattāro vaṇṇā samasamā honti.“พระคุณเจ้ากัจจานะ เมื่อเป็นอย่างนี้ วรรณะ ๔ จำพวกนี้ก็เสมอกันหมด แน่นอน
Nesaṁ ettha kiñci nānākaraṇaṁ samanupassāmī”ti.
nesaṁ → nāhaṁ (sya-all); na saṁ (pts) | nesaṁ → nāsaṁ (bj: sīmu8); nāhaṁ (bj: syā) | nesaṁ → na sam (pts)ในวรรณะ ๔ จำพวกนี้ โยมไม่เห็นความแตกต่างอะไรกันเลย”
“Imināpi kho etaṁ, mahārāja, pariyāyena veditabbaṁ yathā ghosoyeveso lokasmiṁ:
ghosoyeveso → ghoso yeveso (my, bjt) | imināpi → iminā pi (pts) | ghosoyeveso → ghoso yev eso (pts)“มหาบพิตร โดยปริยายนี้ พระองค์ทรงทราบเถิดว่า
‘brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo, hīno añño vaṇṇo …pe… brahmadāyādā’”ti.
brāhmaṇova → brāhmaṇāva (bj, sya-all, pts) | vaṇṇo hīno añño → (sya-all) | brāhmaṇova → brāhmaṇā va (pts) | vaṇṇo → yaṇṇo (pts) | brahmadāyādāti → brahmadāyādā ti (pts)วาทะที่พวกพราหมณ์ กล่าวว่า ‘วรรณะที่ประเสริฐที่สุดคือพราหมณ์เท่านั้น วรรณะอื่นเลว ฯลฯ เป็นทายาท ของพรหม’ นั่นเป็นคำโฆษณาในโลกนี้เท่านั้น”
“Taṁ kiṁ maññasi, mahārāja,
kiṁ → kim (pts)ท่านพระมหากัจจานะถวายพระพรว่า “มหาบพิตร พระองค์ทรง เข้าพระทัยความข้อนั้นว่าอย่างไร
idha khattiyo sandhiṁ vā chindeyya, nillopaṁ vā hareyya, ekāgārikaṁ vā kareyya, paripanthe vā tiṭṭheyya, paradāraṁ vā gaccheyya, tañce te purisā gahetvā dasseyyuṁ:
tañce te → taṁ cete (bjt) | tañce te → tañcete (th) | tañce → tañ ce (pts)กษัตริย์ในโลกนี้พึงตัดช่องย่องเบา ปล้นเรือน หลังเดียว ดักจี้ในทางเปลี่ยว เป็นชู้ ถ้าราชบุรุษทั้งหลายจับเขาได้แล้ว พึงแสดงว่า
‘ayaṁ te, deva, coro āgucārī.
āgucārī → āguṁ cārī (sya-all) | āgucārī → āguṁ cārī (bj: syā) | āgucārī → Si āguṁ cārī throughout; Skt here ā-riṁ. (pts note) | ayaṁ → ayan (pts)‘ขอเดชะ ผู้นี้เป็นโจรประพฤติผิดต่อพระองค์
Imassa yaṁ icchasi taṁ daṇḍaṁ paṇehī’ti.
paṇehīti;-- → Bm panehīti. (pts note)พระองค์ทรงประสงค์จะลงพระราช อาชญาสถานใดแก่โจรนั้น ขอจงทรงโปรดให้ลงพระราชอาชญาสถานนั้นเถิด’
Kinti naṁ kareyyāsī”ti?พระองค์ จะพึงโปรดให้ทำอย่างไรกับโจรนั้น”
“Ghāteyyāma vā, bho kaccāna, jāpeyyāma vā pabbājeyyāma vā yathāpaccayaṁ vā kareyyāma.
jāpeyyāma → phāleyyāma (sya-all); paccuṭṭheyyāma (pts) | ghāteyyāma → abhivādeyyāma (pts) | pabbājeyyāma → āsanena (pts) | kareyyāma → assa rakkhāvaraṇaguttiṁ saṁvidaheyyāma (pts) | jāpeyyāma → phāleyyāma (bj: syā) | phāleyyāma → jāpeyyāma (sya-all: sī.) | Ghāteyyāma → Bm ghāṭeyyāma. (pts note) | jāpeyyāma → So Skt Bm throughout, for jhāpeyyāma (?). Si phāleyyāma, -- with note that the Sinh. reading is jāpeyyāma. (pts note)พระเจ้ามธุระ อวันตีบุตร ตรัสว่า “พระคุณเจ้ากัจจานะ โยมก็ต้องให้ประหาร ให้ผ่าอก ให้เนรเทศ หรือทำตามสมควรแก่เหตุ
Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร
Yā hissa, bho kaccāna, pubbe ‘khattiyo’ti samaññā sāssa antarahitā; corotveva saṅkhyaṁ gacchatī”ti.
saṅkhyaṁ → saṅkhaṁ (bj, sya-all, km, pts1ed) | saṅkhaṁ → saṅkhyaṁ (bj: machasaṁ) | saṅkhyaṁ → saṅkhaṁ (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | eva → Si Bm tveva. (pts note) | saṅkhaṁ → Bm saṇkhyaṁ. (pts note) | hissa → hi ssa (pts) | khattiyoti → khattiyo ti (pts) | sāssa → sā ssa (pts) | corotveva saṅkhyaṁ → coro t eva saṅkhaṁ (pts)เพราะสมญานาม ว่ากษัตริย์ของเขาเมื่อก่อนนั้นหายไปแล้ว(บัดนี้) เขาได้ชื่อว่า ‘เป็นโจรเท่านั้น ๋
“Taṁ kiṁ maññasi, mahārāja,
kiṁ → kim (pts)“มหาบพิตร พระองค์ทรงเข้าพระทัยความข้อนั้นว่าอย่างไร
idha brāhmaṇo, idha vesso, idha suddo sandhiṁ vā chindeyya, nillopaṁ vā hareyya, ekāgārikaṁ vā kareyya, paripanthe vā tiṭṭheyya, paradāraṁ vā gaccheyya, tañce te purisā gahetvā dasseyyuṁ:
tañce te → taṁ cete (bjt) | tañce te → tañcete (th) | tañce → tañ ce (pts)พราหมณ์ในโลกนี้ ฯลฯ แพศย์ในโลกนี้ ฯลฯ ศูทรในโลกนี้พึงตัดช่องย่องเบา ปล้นเรือนหลังเดียว ดักจี้ในทางเปลี่ยว เป็นชู้ ถ้าราชบุรุษทั้งหลายจับเขาได้แล้ว พึงแสดงว่า
‘ayaṁ te, deva, coro āgucārī.
āgucārī → āguṁ cārī (sya-all) | āgucārī → āguṁ cārī (bj: syā) | ayaṁ → ayan (pts)‘ขอเดชะ ผู้นี้เป็นโจรประพฤติผิดต่อพระองค์
Imassa yaṁ icchasi taṁ daṇḍaṁ paṇehī’ti.พระองค์ทรงประสงค์จะลงพระราชอาชญาสถานใด แก่โจรนั้น ขอจงทรงโปรดให้ลงพระราชอาชญาสถานนั้นเถิด’
Kinti naṁ kareyyāsī”ti?พระองค์จะพึงโปรดให้ ทำอย่างไรกับโจรนั้น”
“Ghāteyyāma vā, bho kaccāna, jāpeyyāma vā pabbājeyyāma vā yathāpaccayaṁ vā kareyyāma.
jāpeyyāma → phāleyyāma (sya-all); paccuṭṭheyyāma (pts) | ghāteyyāma → abhivādeyyāma (pts) | pabbājeyyāma → āsanena (pts) | kareyyāma → assa rakkhāvaraṇaguttiṁ saṁvidaheyyāma (pts)“พระคุณเจ้ากัจจานะ โยมก็ต้องให้ประหาร ให้ผ่าอก ให้เนรเทศ หรือทำตาม สมควรแก่เหตุ
Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร
Yā hissa, bho kaccāna, pubbe ‘suddo’ti samaññā sāssa antarahitā; corotveva saṅkhyaṁ gacchatī”ti.
saṅkhyaṁ → saṅkhaṁ (bj, sya-all) | saṅkhaṁ → saṅkhyaṁ (bj: machasaṁ) | hissa → hi ssa (pts) | suddoti → suddo ti (pts) | sāssa → sa ssa (pts) | corotveva saṅkhyaṁ → coro t eva saṅkhaṁ (pts)เพราะสมญานามว่าศูทรของเขาเมื่อก่อนนั้นหาย ไปแล้ว เขาได้ชื่อว่า ‘เป็นโจรเท่านั้น”
“Taṁ kiṁ maññasi, mahārāja,
kiṁ → kim (pts)“มหาบพิตร พระองค์ทรงเข้าพระทัยความข้อนั้นว่าอย่างไร
yadi evaṁ sante, ime cattāro vaṇṇā samasamā honti no vā?ถ้าเมื่อเป็นอย่างนี้ วรรณะ ๔ จำพวกนี้ ย่อมเป็นผู้เสมอกัน ใช่หรือไม่
Kathaṁ vā te ettha hotī”ti?หรือพระองค์ทรงเข้าพระทัย ในวรรณะ ๔ จำพวกนี้ว่าอย่างไร”
“Addhā kho, bho kaccāna, evaṁ sante, ime cattāro vaṇṇā samasamā honti.“พระคุณเจ้ากัจจานะ เมื่อเป็นอย่างนี้ วรรณะ ๔ จำพวกนี้ก็เสมอกันหมด แน่นอน
Nesaṁ ettha kiñci nānākaraṇaṁ samanupassāmī”ti.
nesaṁ → nāhaṁ (sya-all); na saṁ (pts) | samanupassāmīti imināpi → samanupassamīti iminā pi (pts)ในวรรณะ ๔ จำพวกนี้ โยมไม่เห็นความแตกต่างอะไรกันเลย”
“Imināpi kho etaṁ, mahārāja, pariyāyena veditabbaṁ yathā ghosoyeveso lokasmiṁ:
ghosoyeveso → ghoso yeveso (my, bjt) | imināpi → iminā pi (pts) | ghosoyeveso → ghoso yev eso (pts)“มหาบพิตร โดยปริยายนี้ พระองค์ทรงทราบเถิดว่า
‘brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo, hīno añño vaṇṇo …pe… brahmadāyādā’”ti.
brāhmaṇova → brāhmaṇāva (bj, sya-all, pts) | brāhmaṇova → brāhmaṇā va (pts) | brahmadāyādāti → brahmadāyādā ti (pts)วาทะที่พวกพราหมณ์ กล่าวว่า ‘วรรณะที่ประเสริฐที่สุดคือพราหมณ์เท่านั้น วรรณะอื่นเลว ฯลฯ เป็นทายาท ของพรหม’ นั่นเป็นคำโฆษณาในโลกนี้เท่านั้น”
“Taṁ kiṁ maññasi, mahārāja,
kiṁ → kim (pts)ท่านพระมหากัจจานะถวายพระพรว่า “มหาบพิตร พระองค์ทรง เข้าพระทัยความข้อนั้นว่าอย่างไร
idha khattiyo kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajito assa virato pāṇātipātā, virato adinnādānā, virato musāvādā, rattūparato, ekabhattiko, brahmacārī, sīlavā, kalyāṇadhammo.
rattūparato → (bj, sya-all) | musāvādā → Bm inserts rattupurato. (pts note)กษัตริย์ในโลกนี้พึงปลงพระเกศาและพระมัสสุ นุ่งห่ม ผ้ากาสาวพัสตร์เสด็จออกจากวังผนวชเป็นบรรพชิต ทรงงดเว้นจากการฆ่าสัตว์ งดเว้นจากการลักทรัพย์ งดเว้นจากการพูดเท็จ ไม่บริโภคในราตรี ฉันภัตตาหาร มื้อเดียว เป็นพรหมจารี มีศีล มีกัลยาณธรรม
Kinti naṁ kareyyāsī”ti?พระองค์จะทรงทำอย่างไรกับราชบรรพชิตนั้น”
“Abhivādeyyāma vā, bho kaccāna, paccuṭṭheyyāma vā āsanena vā nimanteyyāma abhinimanteyyāma vā naṁ cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārehi dhammikaṁ vā assa rakkhāvaraṇaguttiṁ saṁvidaheyyāma.
cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārehi → cīvara piṇḍapāta senāsanagalānapaccayabhesajjaparikkhārehi (sya-all) | vā → pi (cck: dī. ni. 1.184, 187 sāmaññaphale) | pi → So Bm and Bu; Si Skt vā. (pts note) | cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārehi → cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi (bjt, pts)พระเจ้ามธุระ อวันตีบุตร ตรัสว่า “พระคุณเจ้ากัจจานะ โยมต้องกราบไหว้ ลุกรับ เชื้อเชิญด้วยอาสนะ หรือเจาะจงนิมนต์ราชบรรพชิตนั้นด้วยจีวร บิณฑบาต เสนาสนะและคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร จัดการอารักขา คุ้มครอง ป้องกันท่าน ตามความเหมาะสม
Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร
Yā hissa, bho kaccāna, pubbe ‘khattiyo’ti samaññā sāssa antarahitā; samaṇotveva saṅkhyaṁ gacchatī”ti.
saṅkhyaṁ → saṅkhaṁ (bj, sya-all) | saṅkhaṁ → saṅkhyaṁ (bj: machasaṁ) | hissa → hi ssa (pts) | khattiyoti → khattiyo ti (pts) | sāssa → sā ssa (pts) | samaṇotveva saṅkhyaṁ → samaṇo t eva saṅkhaṁ (pts)เพราะสมญานามว่ากษัตริย์ของท่านเมื่อ ก่อนนั้นหายไปแล้ว ท่านได้ชื่อว่า ‘สมณะเท่านั้น”
“Taṁ kiṁ maññasi, mahārāja,
kiṁ → kim (pts)“มหาบพิตร พระองค์ทรงเข้าพระทัยความข้อนั้นว่าอย่างไร
idha brāhmaṇo, idha vesso, idha suddo kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajito assa virato pāṇātipātā, virato adinnādānā virato musāvādā, rattūparato, ekabhattiko, brahmacārī, sīlavā, kalyāṇadhammo.
rattūparato → (bj, sya-all)พราหมณ์ในโลกนี้ ฯลฯ แพศย์ในโลกนี้ ฯลฯ ศูทรในโลกนี้โกนผมและหนวด นุ่งห่มผ้ากาสาวพัสตร์ ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิต งดเว้นจากการฆ่าสัตว์ งดเว้นจากการลักทรัพย์ งดเว้นจากการพูดเท็จ ไม่บริโภคในราตรี ฉันภัตตาหารมื้อเดียว เป็นพรหมจารี มีศีล มีกัลยาณธรรม
Kinti naṁ kareyyāsī”ti?พระองค์จะทรงทำอย่างไรกับบรรพชิตนั้น”
“Abhivādeyyāma vā, bho kaccāna, paccuṭṭheyyāma vā āsanena vā nimanteyyāma abhinimanteyyāma vā naṁ cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārehi dhammikaṁ vā assa rakkhāvaraṇaguttiṁ saṁvidaheyyāma.
cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārehi → cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi (bjt, pts) | cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārehi → cīvara piṇḍapāta senāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi (th) | vā → pi (pts)“พระคุณเจ้ากัจจานะ โยมต้องกราบไหว้ ลุกรับ เชื้อเชิญด้วยอาสนะ หรือเจาะ จงนิมนต์ท่านด้วยจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร จัดการ อารักขา คุ้มครอง ป้องกันท่านตามความเหมาะสม
Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร
Yā hissa, bho kaccāna, pubbe ‘suddo’ti samaññā sāssa antarahitā; samaṇotveva saṅkhyaṁ gacchatī”ti.
saṅkhyaṁ → saṅkhaṁ (bj, sya-all) | hissa → hi ssa (pts) | suddoti → suddo ti (pts) | sāssa → sā ssa (pts) | samaṇotveva saṅkhyaṁ → samaṇo t eva saṅkhaṁ (pts)เพราะ สมญานามว่าศูทรของท่านเมื่อก่อนนั้นหายไปแล้ว ท่านได้ชื่อว่า ‘สมณะเท่านั้น”
“Taṁ kiṁ maññasi, mahārāja,
kiṁ → kim (pts)“มหาบพิตร พระองค์ทรงเข้าพระทัยความข้อนั้นว่าอย่างไร
yadi evaṁ sante, ime cattāro vaṇṇā samasamā honti no vā?ถ้าเมื่อเป็นอย่างนี้ วรรณะ ๔ จำพวกนี้ ย่อมเป็นผู้เสมอกัน ใช่หรือไม่
Kathaṁ vā te ettha hotī”ti?หรือพระองค์ทรงเข้าพระทัยใน วรรณะ ๔ จำพวกนี้ ว่าอย่างไร”
“Addhā kho, bho kaccāna, evaṁ sante, ime cattāro vaṇṇā samasamā honti.“พระคุณเจ้ากัจจานะ เมื่อเป็นอย่างนี้ วรรณะ ๔ จำพวกนี้ ก็เสมอกันหมด แน่นอน
Nesaṁ ettha kiñci nānākaraṇaṁ samanupassāmī”ti.
nesaṁ → nāhaṁ (sya-all) | nesaṁ → na saṁ (pts) | samanupassāmīti → samanupassamīti (pts)ในวรรณะ ๔ จำพวกนี้ โยมไม่เห็นความแตกต่างอะไรกันเลย”
“Imināpi kho etaṁ, mahārāja, pariyāyena veditabbaṁ yathā ghosoyeveso lokasmiṁ:
ghosoyeveso → ghoso yeveso (my, bjt) | imināpi → iminā (th) | imināpi → iminā pi (pts) | veditabbaṁ → veditabbam (pts) | ghosoyeveso → ghoso yev eso (pts)“มหาบพิตร โดยปริยายนี้ พระองค์ทรงทราบเถิดว่า
‘brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo, hīno añño vaṇṇo;
brāhmaṇova → brāhmaṇāva (bj, sya-all) | brāhmaṇova → brāhmaṇā va (pts)วาทะที่พวกพราหมณ์ กล่าวว่า ‘วรรณะที่ประเสริฐที่สุดคือพราหมณ์เท่านั้น วรรณะอื่นเลว
brāhmaṇova sukko vaṇṇo, kaṇho añño vaṇṇo;
brāhmaṇova → brāhmaṇāva (bj, sya-all) | brāhmaṇova → brāhmaṇā va (pts)วรรณะที่ขาว คือพราหมณ์เท่านั้น วรรณะอื่นดำ
brāhmaṇāva sujjhanti, no abrāhmaṇā;
brāhmaṇāva → brāhmaṇā va (pts)พราหมณ์เท่านั้นบริสุทธิ์ ผู้ที่ไม่ใช่พราหมณ์ไม่ บริสุทธิ์
brāhmaṇāva brahmuno puttā orasā mukhato jātā brahmajā brahmanimmitā brahmadāyādā’”ti.
brāhmaṇāva → brāhmaṇā (pts) | brahmadāyādāti → brahmadāyādā ti (pts)พราหมณ์เท่านั้นเป็นบุตร เป็นโอรส เกิดจากโอษฐ์ของพรหม เกิดจาก พรหม เป็นผู้ที่พรหมสร้างขึ้น เป็นทายาทของพรหม’ นั่นเป็นคำโฆษณาในโลกนี้ เท่านั้น”
Evaṁ vutte, rājā mādhuro avantiputto āyasmantaṁ mahākaccānaṁ etadavoca:
mādhuro → madhuro (sya-all, pts) | Avantiputto → Skt omit Madhuro Avantiputto & the first three words of line 3. (pts note) | mahākaccānaṁ etadavoca → mahā-kaccānaṁ etad avoca (pts)เมื่อท่านพระมหากัจจานะถวายพระพรอย่างนี้แล้ว พระเจ้ามธุระ อวันตีบุตรได้ตรัสว่า
“abhikkantaṁ, bho kaccāna, abhikkantaṁ, bho kaccāna.“พระคุณเจ้ากัจจานะ ภาษิตของท่านชัดเจนไพเราะยิ่งนัก พระคุณเจ้ากัจจานะ ภาษิตของท่านชัดเจนไพเราะยิ่งนัก
Seyyathāpi, bho kaccāna, nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṁ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṁ dhāreyya ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti; evamevaṁ bhotā kaccānena anekapariyāyena dhammo pakāsito.
dakkhantīti → dakkhintīti (bj) | bho → (sya-all) | dakkhantīti evamevaṁ → dakkhintīti evam eva (pts) | evamevaṁ → evameva (th)พระคุณเจ้ากัจจานะ ประกาศธรรมแจ่มแจ้งโดยประการต่าง ๆ เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่ผู้หลงทาง หรือตามประทีปในที่มืดด้วยตั้งใจว่า ‘คนมี ตาดีจักเห็นรูปได้’
Esāhaṁ bhavantaṁ kaccānaṁ saraṇaṁ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca.
bhikkhusaṅghañca → bhikkhusaṁghañca (ms2005) | dhammañca bhikkhusaṅghañca → dhammañ ca bhikkhusaṁghañ ca (pts)โยมขอถึงพระคุณเจ้ากัจจานะพร้อมทั้งพระธรรมและพระสงฆ์เป็น สรณะ
Upāsakaṁ maṁ bhavaṁ kaccāno dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gatan”ti.
saraṇaṁ gatanti → saraṇaṅgatanti (th) | gatanti → gatan ti (pts)ขอพระคุณเจ้ากัจจานะจงจำโยมว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะ ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป จนตลอดชีวิต”
“Mā kho maṁ tvaṁ, mahārāja, saraṇaṁ agamāsi.ท่านพระมหากัจจานะถวายพระพรว่า “มหาบพิตร พระองค์อย่าทรงถึง อาตมภาพเป็นสรณะเลย
Tameva tvaṁ bhagavantaṁ saraṇaṁ gaccha yamahaṁ saraṇaṁ gato”ti.
Tameva tvaṁ → tametaṁ tvaṁ (sya-all, km); tametaṁ (mr) | tameva → tametaṁ (sya-all) | tvaṁ → tametaṁ tvaṁ (cck: syā. kaṁ.); tametaṁ (cck: ka.) | eva → Si Bm tam etaṁ, omitting tvaṁ. (pts note) | tameva → tam eva (pts) | yamahaṁ → yam ahaṁ (pts) | gatoti → gato ti (pts)ขอจงทรงถึงพระผู้มีพระภาคผู้เป็นสรณะของอาตมภาพ เป็นสรณะเถิด”
“Kahaṁ pana, bho kaccāna, etarahi so bhagavā viharati arahaṁ sammāsambuddho”ti?
sammāsambuddhoti → sammāsambuddho ti (pts)พระเจ้ามธุระ อวันตีบุตร ตรัสถามว่า “พระคุณเจ้ากัจจานะ บัดนี้ พระผู้มี พระภาคผู้เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นประทับอยู่ที่ไหน”
“Parinibbuto kho, mahārāja, etarahi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho”ti.
sammāsambuddhoti sacepi → sammāsambuddho ti sace hi (pts)ท่านพระมหากัจจานะถวายพระพรว่า “มหาบพิตร บัดนี้ พระผู้มีพระภาค ผู้เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น เสด็จปรินิพพานเสียแล้ว”
“Sacepi mayaṁ, bho kaccāna, suṇeyyāma taṁ bhagavantaṁ dasasu yojanesu, dasapi mayaṁ yojanāni gaccheyyāma taṁ bhagavantaṁ dassanāya arahantaṁ sammāsambuddhaṁ.
sacepi → sace hi (bj, sya-all) | hi → So Si & Skt throughout both here and in Sutta 94; Bm pi. (pts note) | taṁ → tam (pts) | dasapi → dasa pi (pts)พระเจ้ามธุระ อวันตีบุตร ตรัสว่า “พระคุณเจ้ากัจจานะ ถ้าพวกโยมได้ยินว่า พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นประทับอยู่ไกลถึง ๑๐ โยชน์ พวกโยมก็ต้องไปเฝ้า พระผู้มีพระภาคผู้เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น แม้สิ้นทาง ๑๐ โยชน์
Sacepi mayaṁ, bho kaccāna, suṇeyyāma taṁ bhagavantaṁ vīsatiyā yojanesu, tiṁsāya yojanesu, cattārīsāya yojanesu, paññāsāya yojanesu, paññāsampi mayaṁ yojanāni gaccheyyāma taṁ bhagavantaṁ dassanāya arahantaṁ sammāsambuddhaṁ.
sacepi → sace hi (bj, sya-all, pts) | tiṁsāya → tiṁsatiyā (bj, pts) | cattārīsāya → cattāḷīsāya (bj, sya-all); cattālīsāya (pts) | tiṁsatiyā → Si Bm tiṁsāya. (pts note) | cattālīsāya → Bm cattārisaya; Si cattārīsāya. (pts note) | paññāsampi → paññāsam pi (pts)ถ้าพวกโยมได้ยินว่า พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นประทับอยู่ไกลถึง ๒๐ โยชน์ ... ๓๐ โยชน์... ๔๐ โยชน์... ๕๐ โยชน์ พวกโยมก็ต้องไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคผู้เป็น พระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น แม้สิ้นทาง ๕๐ โยชน์
Yojanasate cepi mayaṁ bho kaccāna, suṇeyyāma taṁ bhagavantaṁ, yojanasatampi mayaṁ gaccheyyāma taṁ bhagavantaṁ dassanāya arahantaṁ sammāsambuddhaṁ.
ce → Skt omit here and in Sutta No. 94. (pts note) | yojanasatampi → yojanasataṁpi (th) | cepi mayaṁ → ce pi mayam (pts) | yojanasatampi → yojanasatam pi (pts) | taṁ → tam (pts)พระคุณเจ้ากัจจานะ ถ้าพวกโยมได้ยินว่า พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นประทับ อยู่ไกลถึง ๑๐๐ โยชน์ พวกโยมก็ต้องไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคผู้เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ถึงแม้ว่าจะไกลสัก ๑๐๐ โยชน์
Yato ca, bho kaccāna, parinibbuto so bhagavā, parinibbutampi mayaṁ bhagavantaṁ saraṇaṁ gacchāma dhammañca bhikkhusaṅghañca.
taṁ → Si Bm omit. 8 So Bu Si, as also Hardy's Manual; Skt Bm Madhuriya. (pts note) | + → kho (bjt, th, pts) | parinibbutampi → parinibbutaṁpi (th) | bhikkhusaṅghañca → bhikkhusaṁghañca (ms2005) | parinibbutampi → parinibbutam pi (pts) | dhammañca bhikkhusaṅghañca → dhammañ ca bhikkhusaṁghañ ca (pts)แต่เพราะเหตุที่ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น เสด็จปรินิพพานเสียแล้ว พวกโยมขอถึงพระผู้มี พระภาคแม้เสด็จปรินิพพานแล้ว พร้อมทั้งพระธรรมและพระสงฆ์เป็นสรณะ
Upāsakaṁ maṁ bhavaṁ kaccāno dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gatan”ti.
saraṇaṁ gatanti → saraṇaṅgatanti (th) | gatanti → gatan ti (pts)ขอพระคุณเจ้ากัจจานะจงจำโยมว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะ ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป จน ตลอดชีวิต” ดังนี้แล