Find the Truth

In the Pāli Suttas and Vinaya

settings

{{table.suttaCol}} {{table.readCol}} {{table.titleCol}} {{table.wordsCol}} {{table.countCol}} {{table.mrCol}} {{table.linksCol}} {{table.typeCol}} {{table.quoteCol}}
{{table.wordCol}} {{table.textsCol}} {{table.matchesCol}} {{table.linksCol}}

{{results.variantsForLabel}}

Variants 1/2 columns Dictionary Multi-select Compass Help

Note:Translations, dictionaries and commentaries were not made by the Blessed One.Cross-check with Pali in 4 main nikayas.

  • Majjhima Nikāya 83มัชฌิมนิกาย

Maghadevasutta
Maghadevasutta → makhādevasuttaṁ (bj)
๘๓ มฆเทวสูตร

Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts)
ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้
ekaṁ samayaṁ bhagavā mithilāyaṁ viharati maghadevaambavane.
maghadevaambavane → makhādevambavane (bj, pts); maghadevambavane (sya-all) | makhādevambavane → maghadevambavane (bj: machasaṁ, syā) | maghadevaambavane → makhādevaambavane (cck: sī. pī.); magghadevaambavane (cck: ka.) | maghadevambavane → makhādevambavane (sya-all: sī.) | Makhādevambavane → Sk Bu Makhādeva throughout, as also Jātaka No. 9; Bm Magghadeva; Si Maghadeva, a spelling which repeats Pl. XLVIII (2) of the ‘Stūpa of Bharhut'. Si notes that the Sinh. spelling is Makhādeva. (pts note)
สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ อัมพวันของพระเจ้ามฆเทวะ เขตกรุง มิถิลา
Atha kho bhagavā aññatarasmiṁ padese sitaṁ pātvākāsi.
pātvākāsi → patvākāsi (pts)
ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงแย้มพระโอษฐ์ ณ สถานที่แห่งหนึ่ง

Atha kho āyasmato ānandassa etadahosi:
etadahosi → etad ahosi (pts)
ลำดับนั้น ท่านพระอานนท์ได้คิดว่า
“ko nu kho hetu, ko paccayo bhagavato sitassa pātukammāya?“อะไรหนอ เป็นเหตุเป็นปัจจัยให้พระผู้มีพระภาคทรง แย้มพระโอษฐ์ Na akāraṇena tathāgatā sitaṁ pātukarontī”ti.
akāraṇe → na akāraṇena (bj: PTS) | pātukarontīti → Bm patuṁk. (pts note)
พระตถาคตทั้งหลายไม่ทรงแย้มพระโอษฐ์โดยไม่มีสาเหตุ”

Atha kho āyasmā ānando ekaṁsaṁ cīvaraṁ katvā yena bhagavā tenañjaliṁ paṇāmetvā bhagavantaṁ etadavoca:
tenañjaliṁ paṇāmetvā → tenañjalimpaṇāmetvā (bjt, th) | tenañjaliṁ → ten añjalim (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
แล้วจึง ห่มจีวรเฉวียงบ่า ประนมมือไปทางที่ที่พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ได้ทูลถามว่า
“ko nu kho, bhante, hetu, ko paccayo bhagavato sitassa pātukammāya?“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรหนอ เป็นเหตุเป็นปัจจัยให้พระผู้มีพระภาคทรง แย้มพระโอษฐ์ Na akāraṇena tathāgatā sitaṁ pātukarontī”ti.
akāraṇe → na akāraṇena (bj: PTS)
พระตถาคตทั้งหลายไม่ทรงแย้มพระโอษฐ์โดยไม่มีสาเหตุ”

“Bhūtapubbaṁ, ānanda, imissāyeva mithilāyaṁ rājā ahosi maghadevo nāma dhammiko dhammarājā dhamme ṭhito mahārājā;
maghadevo → makhādevo (bj, pts) | makhādevo → maghadevo (bj: machasaṁ, syā) | maghadevo → makhādevo (sya-all: sī.) | imissāyeva → imissā yeva (pts)
พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า “อานนท์ เรื่องเคยมีมาแล้ว ในกรุงมิถิลานี้แล ได้มีพระราชาทรงพระนามว่ามฆเทวะ เป็นผู้ทรงธรรม เป็นธรรมราชา เป็นมหาราช ผู้ตั้งมั่นในธรรม
dhammaṁ carati brāhmaṇagahapatikesu negamesu ceva jānapadesu ca;
ceva → cepi (bj) | negamesu → nigamesu (bj: sīmu8) | negamesu → So Si (& Sk infra); Sk Bm nigamesu. (pts note) | jānapadesu → So Si (& Sk infra) Sk Bm janapadesu. (pts note) | ceva → eva (pts)
ทรงประพฤติธรรมในพราหมณ์และคหบดี ในชาวนิคมและชาวชนบท
uposathañca upavasati cātuddasiṁ pañcadasiṁ aṭṭhamiñca pakkhassa.
pañcaddasiṁ → Sk Si pañcadasiṁ; at p. 78 Sk pannarasiṁ. (pts note) | aṭṭhamiñca → aṭṭhamiṁ ca (th) | uposathañca → uposathañ ca (pts) | pañcadasiṁ aṭṭhamiñca → pañcaddasiṁ aṭṭhamiñ ca (pts)
ทรงรักษาอุโบสถทุกวัน ๑๔ ค่ำ ๑๕ ค่ำ และวัน ๘ ค่ำ แห่งปักษ์

Atha kho, ānanda, rājā maghadevo bahūnaṁ vassānaṁ bahūnaṁ vassasatānaṁ bahūnaṁ vassasahassānaṁ accayena kappakaṁ āmantesi:
maghadevo bahūnaṁ → makhādevo bahunnaṁ (bj, pts) | bahūnaṁ → bahunnaṁ (bj, pts) | bahunnaṁ → bahūnaṁ (bj: machasaṁ, syā) | bahunnaṁ → Bm Si bahūnaṁ always. (pts note)
ครั้งนั้น เมื่อล่วงไปหลายปี หลายร้อยปี หลายพันปี พระเจ้ามฆเทวะรับสั่งเรียกช่างกัลบก มาตรัสว่า
‘yadā me, samma kappaka, passeyyāsi sirasmiṁ palitāni jātāni, atha me āroceyyāsī’ti.
palitāni → phalitāni (pts) | palitāni → phalitāni (bj: PTS) | phalitāni → Sk Bu sts. pahalitāni sts. palitāni; Bm Si palitāni throughout. (pts note)
‘ช่างกัลบกเพื่อนรัก เมื่อใดท่านเห็นผมหงอกเกิดบนศีรษะของเรา เมื่อนั้นพึงบอกเรา’

‘Evaṁ, devā’ti kho, ānanda, kappako rañño maghadevassa paccassosi.
maghadevassa → makhādevassa (bj, pts)
ครั้งนั้น ช่างกัลบกทูลรับสนองพระราชดำรัสแล้ว

Addasā kho, ānanda, kappako bahūnaṁ vassānaṁ bahūnaṁ vassasatānaṁ bahūnaṁ vassasahassānaṁ accayena rañño maghadevassa sirasmiṁ palitāni jātāni.
bahūnaṁ → bahunnaṁ (bj, pts) | maghadevassa → makhādevassa (bj, pts) | palitāni → phalitāni (pts)
เมื่อล่วงไปหลายปี หลายร้อยปี หลายพันปี ช่างกัลบกได้เห็นพระเกศาหงอกเกิดแล้วบนพระเศียรของ พระเจ้ามฆเทวะ
Disvāna rājānaṁ maghadevaṁ etadavoca:
maghadevaṁ → makhādevaṁ (bj) | maghadevaṁ etadavoca → makhādevaṁ etad avoca (pts)
ได้กราบทูลว่า
‘pātubhūtā kho devassa devadūtā, dissanti sirasmiṁ palitāni jātānī’ti.
palitāni → phalitāni (pts) | palitāni → phalitāni (bj: PTS)
‘เทวทูต ปรากฏแก่พระองค์แล้ว พระเกศาหงอก เกิดแล้วบนพระเศียรปรากฏอยู่’

‘Tena hi, samma kappaka, tāni palitāni sādhukaṁ saṇḍāsena uddharitvā mama añjalismiṁ patiṭṭhāpehī’ti.
palitāni → phalitāni (pts) | mama → mamaṁ (pts) | mama → mamaṁ (bj: PTS) | mamaṁ → Bm Si mama. (pts note) | tena hi → tenahi (th)
พระเจ้ามฆเทวะตรัสว่า ‘ช่างกัลบกเพื่อนรัก ถ้าเช่นนั้น ท่านจงใช้แหนบถอน ผมหงอกนั้นให้ดี แล้ววางลงที่กระพุ่มมือของเราเถิด’

‘Evaṁ, devā’ti kho, ānanda, kappako rañño maghadevassa paṭissutvā tāni palitāni sādhukaṁ saṇḍāsena uddharitvā rañño maghadevassa añjalismiṁ patiṭṭhāpesi.
maghadevassa → makhādevassa (bj, pts) | maghadevassa paṭissutvā → makhādevassa paṭisutvā (pts) | palitāni → phalitāni (pts) | patiṭṭhāpesi → patiṭṭhāpesī (pts)
อานนท์ ช่างกัลบกทูลรับสนองพระราชดำรัสแล้ว จึงใช้แหนบถอนพระเกศา หงอกนั้นอย่างดี แล้ววางลงบนกระพุ่มพระหัตถ์ของพระเจ้ามฆเทวะ

Atha kho, ānanda, rājā maghadevo kappakassa gāmavaraṁ datvā jeṭṭhaputtaṁ kumāraṁ āmantāpetvā etadavoca:
maghadevo → makhādevo (bj, pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
ครั้งนั้น พระเจ้ามฆเทวะพระราชทานบ้านส่วยแก่ช่างกัลบกแล้วรับ สั่งให้เรียกพระราชกุมารผู้เป็นโอรสองค์ใหญ่มาเฝ้าแล้วตรัสว่า
‘pātubhūtā kho me, tāta kumāra, devadūtā;‘ลูกเอ๋ย เทวทูต ปรากฏแก่พ่อแล้ว dissanti sirasmiṁ palitāni jātāni;
palitāni → phalitāni (pts)
ผมหงอกเกิดแล้วบนศีรษะปรากฏอยู่
bhuttā kho pana me mānusakā kāmā;
kāmā → So Si throughout & Sk infra; Bm mānussakā always; Sk here mānussakakāmā. (pts note)
กามทั้งหลายที่เป็นของ มนุษย์ พ่อได้บริโภคแล้ว
samayo dibbe kāme pariyesituṁ.เวลานี้เป็นเวลาที่จะแสวงหากามทั้งหลายที่เป็นทิพย์ Ehi tvaṁ, tāta kumāra, imaṁ rajjaṁ paṭipajja.มาเถิดลูกเอ๋ย ลูกจงปกครองราชสมบัตินี้ Ahaṁ pana kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajissāmi.ส่วนพ่อจักโกนผมและหนวด นุ่งห่ม ผ้ากาสาวพัสตร์ ออกจากวังบวชเป็นบรรพชิต

Tena hi, tāta kumāra, yadā tvampi passeyyāsi sirasmiṁ palitāni jātāni, atha kappakassa gāmavaraṁ datvā jeṭṭhaputtaṁ kumāraṁ sādhukaṁ rajje samanusāsitvā kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajeyyāsi.
tvampi → tvaṁ (sya-all) | palitāni → phalitāni (pts) | pi → Si omits pi. (pts note) | tena hi → tenahi (th) | tvampi → tvam pi (pts)
เมื่อใด ลูกเห็นผมหงอกเกิดแล้ว บนศีรษะ เมื่อนั้นลูกจงให้บ้านส่วยแก่ช่างกัลบก พึงพร่ำสอนราชกุมารผู้เป็นโอรส องค์ใหญ่ในการครองราชสมบัติให้ดี แล้วโกนผมและหนวดนุ่งห่มผ้ากาสาวพัสตร์ ออกจากวังบวชเป็นบรรพชิตเถิด
Yena me idaṁ kalyāṇaṁ vattaṁ nihitaṁ anuppavatteyyāsi, mā kho me tvaṁ antimapuriso ahosi.
vattaṁ → vaṭṭaṁ (bj, pts) | vaṭṭaṁ → vattaṁ (bj: machasaṁ, syā) | vaṭṭaṁ → So Bu & Sk infra; Bm Si vattaṁ; Sk here vaddhaṁ. (pts note) | nihitaṁ → So Sk Si Bu; Bm nihataṁ. (pts note) | anuppavatteyyāsi → Bm anupav-. (pts note)
ลูกพึงประพฤติวัตรอันงามตามวิธีที่พ่อตั้งไว้นี้ ลูกอย่าเป็นคนสุดท้ายของพ่อเลย
Yasmiṁ kho, tāta kumāra, purisayuge vattamāne evarūpassa kalyāṇassa vattassa samucchedo hoti so tesaṁ antimapuriso hoti.
vattassa → vaṭṭassa (bj, pts)
เมื่อยุคของคนใดเป็นไปอยู่ แต่ปล่อยให้วัตร อันงามเห็นปานนี้ขาดสูญไป คนนั้นชื่อว่าเป็นคนสุดท้ายของราชบรรพชิตนั้น
Taṁ tāhaṁ, tāta kumāra, evaṁ vadāmi—
tāhaṁ → Bm tathā 'haṁ. (pts note) | taṁ tāhaṁ → tantāhaṁ (th) | taṁ → tan (pts)
ลูกเอ๋ย พ่อกล่าวอย่างนี้ว่า
yena me idaṁ kalyāṇaṁ vattaṁ nihitaṁ anuppavatteyyāsi, mā kho me tvaṁ antimapuriso ahosī’ti.
vattaṁ → vaṭṭaṁ (bj, pts)
‘ลูกพึงประพฤติวัตรอันงามตามวิธีที่พ่อตั้งไว้นี้ ลูกอย่าเป็นคน สุดท้ายของพ่อเลย’

Atha kho, ānanda, rājā maghadevo kappakassa gāmavaraṁ datvā jeṭṭhaputtaṁ kumāraṁ sādhukaṁ rajje samanusāsitvā imasmiṁyeva maghadevaambavane kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbaji.
maghadevo → makhādevo (bj, pts) | maghadevaambavane → makhādevambavane (bj); maghadevambavane (sya-all) | imasmiṁyeva maghadevaambavane → imasmiṁ yeva makhādevambavane (pts)
ครั้งนั้น พระเจ้ามฆเทวะครั้นพระราชทานบ้านส่วยแก่ช่างกัลบกและทรงพร่ำสอน พระราชกุมารผู้เป็นโอรสองค์ใหญ่ในการครองราชสมบัติให้ดีแล้ว ทรงปลงพระเกศา และพระมัสสุ ทรงนุ่งห่มผ้ากาสาวพัสตร์ แล้วเสด็จออกจากวังผนวชเป็นบรรพชิต ที่มฆเทวอัมพวันนี้
So mettāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā vihāsi, tathā dutiyaṁ, tathā tatiyaṁ, tathā catutthaṁ; iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena pharitvā vihāsi.
abyābajjhena → abyāpajjhena (bj, sya-all, km); avyāpajjhena (pts1ed); abyāpajjena (mr) | catutthaṁ → catutthiṁ (bj, pts) | sabbattatāya → sabbatthatāya (sya-all) | abyābajjhena → avyāpajjhena (pts) | catutthiṁ → catutthaṁ (bj: machasaṁ, syā) | abyābajjhena → abyāpajjhena (cck: sī. syā. kaṁ. pī.); abyāpajjena (cck: ka.) | catutthiṁ → Bm Si catutthaṁ. (pts note) | mettāsahagatena → Sk here & infra upekhāsahagatena, as Bm infra. (pts note) | avyāpajjhena → Bm abyābajjhena. (pts note)
ท้าวเธอทรงมีเมตตาจิตแผ่ไปตลอดทิศที่ ๑ อยู่ ทิศที่ ๒ ... ทิศที่ ๓ ... ทิศที่ ๔ ... ทิศเบื้องบน ทิศเบื้องล่าง ทิศเฉียง ทรงแผ่ไปตลอดโลก ทั่วทุกหมู่เหล่าในที่ทุกสถานด้วยเมตตาจิตอันไพบูลย์ เป็นมหัคคตะ ไม่มีขอบเขต ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียนอยู่
Karuṇāsahagatena cetasā …
pe → Bm omits. (pts note)
ทรงมีกรุณาจิต ฯลฯ
muditāsahagatena cetasā …
cetasā → Si inserts pe. (pts note)
ทรงมีมุทิตาจิต ฯลฯ
upekkhāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā vihāsi, tathā dutiyaṁ, tathā tatiyaṁ, tathā catutthaṁ; iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena pharitvā vihāsi.
catutthaṁ → catutthiṁ (bj); catuṭṭhiṁ (pts) | abyābajjhena → abyāpajjhena (bj, sya-all, pts) | sabbattatāya → sabbatthatāya (sya-all) | catutthiṁ → catutthaṁ (bj: machasaṁ, syā) | upekhāsahagatena → Bm Si upekkh-. (pts note) | abyābajjhena → avyāpajjhena (pts)
ทรงมีอุเบกขาจิต แผ่ไปตลอดทิศที่ ๑ อยู่ ทิศที่ ๒ ... ทิศที่ ๓ ... ทิศที่ ๔ ... ทิศเบื้องบน ทิศเบื้องล่าง ทิศเฉียง ทรงแผ่ไปตลอดโลกทั่วทุกหมู่เหล่าในที่ทุกสถาน ด้วยอุเบกขาจิตอันไพบูลย์ เป็นมหัคคตะ ไม่มีขอบเขต ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียนอยู่

Rājā kho panānanda, maghadevo caturāsītivassasahassāni kumārakīḷitaṁ kīḷi, caturāsītivassasahassāni oparajjaṁ kāresi, caturāsītivassasahassāni rajjaṁ kāresi, caturāsītivassasahassāni imasmiṁyeva maghadevaambavane agārasmā anagāriyaṁ pabbajito brahmacariyamacari.
maghadevo → makhādevo (bj) | maghadevaambavane → makhādevambavane (bj); maghadevambavane (sya-all) | brahmacariyamacari → brahmacariyaṁ cari (bj, sya-all, pts) | kumārakīḷitaṁ → kumārakīḷikaṁ (sya-all, pts) | oparajjaṁ → uparajjaṁ (sya-all) | panānanda maghadevo → pan ānanda makhādevo (pts) | imasmiṁyeva maghadevaambavane → imasmiṁ yeva makhādevambavane (pts) | oparajjaṁ → uparajjaṁ (bj: syā) | kīḷi → So Si Sk Bu; Bm -kiḷikaṁ kiḷi. (pts note) | oparajjaṁ → Si uparajjaṁ. (pts note) | cari → Bm acariṁ. (pts note)
อานนท์ พระเจ้ามฆเทวะทรงเล่นอย่างเด็กอยู่ ๘๔,๐๐๐ ปี ทรงดำรงตำแหน่ง อุปราชอยู่ ๘๔,๐๐๐ ปี ทรงครองราชย์อยู่ ๘๔,๐๐๐ ปี เสด็จออกจากวังผนวช เป็นบรรพชิตประพฤติพรหมจรรย์อยู่ที่มฆเทวอัมพวันนี้อีก ๘๔,๐๐๐ ปี
So cattāro brahmavihāre bhāvetvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā brahmalokūpago ahosi.
paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | paraṁ → param (pts)
พระองค์ ทรงเจริญพรหมวิหาร ๔ ประการ หลังจากสวรรคตแล้วได้เสด็จเข้าถึงพรหมโลก

Atha kho rañño, ānanda, maghadevassa putto bahūnaṁ vassānaṁ bahūnaṁ vassasatānaṁ bahūnaṁ vassasahassānaṁ accayena kappakaṁ āmantesi:
kho → kho ānanda (bj, pts) | ānanda maghadevassa → makhādevassa (bj, pts) | bahūnaṁ → bahunnaṁ (bj, pts)
อานนท์ ครั้งนั้นแล เมื่อล่วงไปหลายปี หลายร้อยปี หลายพันปี พระราชโอรสของพระเจ้ามฆเทวะ รับสั่งเรียกช่างกัลบกมาตรัสว่า
‘yadā me, samma kappaka, passeyyāsi sirasmiṁ palitāni jātāni, atha kho āroceyyāsī’ti.
kho → me (bj, sya-all, pts) | palitāni → phalitāni (pts)
‘ช่างกัลบก เพื่อนรัก เมื่อใดท่านเห็นผมหงอก เกิดแล้วบนศีรษะของเรา เมื่อนั้นพึงบอกเรา’
‘Evaṁ, devā’ti kho, ānanda, kappako rañño maghadevassa puttassa paccassosi.
maghadevassa → makhādevassa (bj, pts)
ครั้งนั้น ช่างกัลบกทูลรับสนองพระราชดำรัสแล้ว
Addasā kho, ānanda, kappako bahūnaṁ vassānaṁ bahūnaṁ vassasatānaṁ bahūnaṁ vassasahassānaṁ accayena rañño maghadevassa puttassa sirasmiṁ palitāni jātāni.
bahūnaṁ → bahunnaṁ (bj, pts) | maghadevassa → makhādevassa (bj, pts) | palitāni → phalitāni (pts) | addasā → addassā (pts)
เมื่อล่วงไปหลายปี หลาย ร้อยปี หลายพันปี ช่างกัลบกได้เห็นเส้นพระเกศาหงอกเกิดแล้วบนพระเศียรของ พระราชโอรสของพระเจ้ามฆเทวะ
Disvāna rañño maghadevassa puttaṁ etadavoca:
maghadevassa → makhādevassa (bj, pts) | disvāna → disvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
ได้กราบทูลว่า
‘pātubhūtā kho devassa devadūtā;‘เทวทูตปรากฏแก่พระองค์แล้ว dissanti sirasmiṁ palitāni jātānī’ti.
palitāni → phalitāni (pts)
พระเกศาหงอกเกิดแล้วบนพระเศียรปรากฏอยู่’
‘Tena hi, samma kappaka, tāni palitāni sādhukaṁ saṇḍāsena uddharitvā mama añjalismiṁ patiṭṭhāpehī’ti.
palitāni → phalitāni (pts) | tena hi → tenahi (th)
พระราชโอรสของพระเจ้ามฆเทวะตรัสว่า ‘ ช่างกัลบกเพื่อนรัก ถ้าเช่นนั้น ท่านจงใช้แหนบถอนผมหงอกนั้นให้ดี แล้ววางบนกระพุ่มมือของเราเถิด’
‘Evaṁ, devā’ti kho, ānanda, kappako rañño maghadevassa puttassa paṭissutvā tāni palitāni sādhukaṁ saṇḍāsena uddharitvā rañño maghadevassa puttassa añjalismiṁ patiṭṭhāpesi.
maghadevassa → makhādevassa (bj, pts) | palitāni → phalitāni (pts) | paṭissutvā → paṭisutvā (pts)
ช่างกัลบกทูลรับสนองพระราชดำรัสแล้ว จึงใช้แหนบถอนพระเกศาหงอกนั้น อย่างดี แล้ววางบนกระพุ่มพระหัตถ์ของพระราชโอรสของพระเจ้ามฆเทวะ
Atha kho, ānanda, rañño maghadevassa putto kappakassa gāmavaraṁ datvā jeṭṭhaputtaṁ kumāraṁ āmantāpetvā etadavoca:
maghadevassa → makhādevassa (bj, pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
ครั้งนั้น พระราชโอรสของพระเจ้ามฆเทวะ ได้พระราชทานบ้านส่วยแก่ช่าง กัลบก แล้วรับสั่งให้เรียกพระราชกุมารผู้เป็นโอรสพระองค์ใหญ่มาเฝ้าตรัสว่า
‘pātubhūtā kho me, tāta kumāra, devadūtā;‘ลูกเอ๋ย เทวทูตปรากฏแก่พ่อแล้ว dissanti sirasmiṁ palitāni jātāni;
sirasmiṁ palitāni → sirasmim phalitāni (pts)
ผมหงอกเกิดแล้วบนศีรษะปรากฏอยู่
bhuttā kho pana me mānusakā kāmā;กามทั้งหลายที่เป็นของ มนุษย์พ่อบริโภคแล้ว samayo dibbe kāme pariyesituṁ.เวลานี้เป็นเวลาที่จะแสวงหากามอันเป็นทิพย์ Ehi tvaṁ, tāta kumāra, imaṁ rajjaṁ paṭipajja.มาเถิด ลูกเอ๋ย ลูกจงปกครองราชสมบัตินี้ Ahaṁ pana kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajissāmi.ส่วนพ่อจักโกนผมและหนวด นุ่งห่มผ้ากาสาวพัสตร์ ออกจากวังบวชเป็นบรรพชิต Tena hi, tāta kumāra, yadā tvampi passeyyāsi sirasmiṁ palitāni jātāni, atha kappakassa gāmavaraṁ datvā jeṭṭhaputtaṁ kumāraṁ sādhukaṁ rajje samanusāsitvā kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajeyyāsi.
palitāni → phalitāni (pts) | tena hi → tenahi (th) | tvampi → tvam pi (pts)
เมื่อใด ลูกเห็นผมหงอกเกิดแล้วบนศีรษะ เมื่อนั้น ลูกพึงให้บ้านส่วยแก่ช่างกัลบก แล้วพึงพร่ำสอนราชกุมารผู้เป็นโอรสองค์ใหญ่ในการ ครองราชสมบัติให้ดี แล้วพึงโกนผมและหนวดนุ่งห่มผ้ากาสาวพัสตร์ ออกจากวัง บวชเป็นบรรพชิตเถิด
Yena me idaṁ kalyāṇaṁ vattaṁ nihitaṁ anuppavatteyyāsi, mā kho me tvaṁ antimapuriso ahosi.
vattaṁ → vaṭṭaṁ (bj, pts)
ลูกพึงประพฤติวัตรอันงามตามวิธีที่พ่อตั้งไว้นี้ ลูกอย่าเป็น คนสุดท้ายของพ่อเลย
Yasmiṁ kho, tāta kumāra, purisayuge vattamāne evarūpassa kalyāṇassa vattassa samucchedo hoti so tesaṁ antimapuriso hoti.
vattassa → vaṭṭassa (bj, pts)
เมื่อยุคของคนใดเป็นไปอยู่ แต่ปล่อยให้วัตรอันงามเห็นปานนี้ขาดสูญไป คนนั้น ชื่อว่าเป็นคนสุดท้ายของราชบรรพชิตนั้น
Taṁ tāhaṁ, tāta kumāra, evaṁ vadāmi—
taṁ tāhaṁ → tantāhaṁ (th) | taṁ → tan (pts)
ลูกเอ๋ย พ่อกล่าวอย่างนี้ว่า
yena me idaṁ kalyāṇaṁ vattaṁ nihitaṁ anuppavatteyyāsi, mā kho me tvaṁ antimapuriso ahosī’ti.
vattaṁ → vaṭṭaṁ (bj, pts)
‘ลูกพึงประพฤติวัตร อันงามตามวิธีที่พ่อตั้งไว้แล้วนี้ ลูกอย่าเป็นคนสุดท้ายของพ่อเลย’
Atha kho, ānanda, rañño maghadevassa putto kappakassa gāmavaraṁ datvā jeṭṭhaputtaṁ kumāraṁ sādhukaṁ rajje samanusāsitvā imasmiṁyeva maghadevaambavane kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbaji.
maghadevassa → makhādevassa (bj, pts) | maghadevaambavane → makhādevambavane (bj); maghadevambavane (sya-all) | imasmiṁyeva maghadevaambavane → imasmiṁ yeva makhādevambavane (pts)
ครั้งนั้น พระราชโอรสของพระเจ้ามฆเทวะ ครั้นพระราชทานบ้านส่วยแก่ช่าง กัลบก และทรงพร่ำสอนพระราชกุมารผู้เป็นโอรสองค์ใหญ่ ในการครองราชสมบัติ ให้ดีแล้ว ทรงปลงพระเกศาและพระมัสสุ ทรงนุ่งห่มผ้ากาสาวพัสตร์แล้วเสด็จออกจากวัง ผนวชเป็นบรรพชิตอยู่ในมฆเทวอัมพวันนี้
So mettāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā vihāsi, tathā dutiyaṁ, tathā tatiyaṁ, tathā catutthaṁ; iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena pharitvā vihāsi.
catutthaṁ → catutthiṁ (bj, pts) | abyābajjhena → abyāpajjhena (bj, sya-all, pts) | sabbattatāya → sabbatthatāya (sya-all) | sabbattatāya → sabbatthatāya (bj: sīmu8) | abyābajjhena → avyāpajjhena (pts)
ท้าวเธอทรงมีเมตตาจิต แผ่ไปตลอดทิศ ที่ ๑ อยู่ ทิศที่ ๒ ... ทิศที่ ๓ ... ทิศที่ ๔ ... ทิศเบื้องบน ทิศเบื้องล่าง ทิศเฉียง ทรงแผ่ไปตลอดโลกทั่วทุกหมู่เหล่าในที่ทุกสถานด้วยเมตตาจิตอันไพบูลย์ เป็นมหัคคตะ ไม่มีขอบเขต ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียนอยู่
Karuṇāsahagatena cetasā …ทรงมีกรุณาจิต ฯลฯ muditāsahagatena cetasā …ทรงมีมุทิตาจิต ฯลฯ upekkhāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā vihāsi, tathā dutiyaṁ, tathā tatiyaṁ, tathā catutthaṁ; iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena pharitvā vihāsi.
catutthaṁ → catutthiṁ (bj, pts) | abyābajjhena → abyāpajjhena (bj, sya-all, pts) | sabbattatāya → sabbatthatāya (sya-all) | upekkhāsahagatena → upekhāsahagatena (pts) | abyābajjhena → avyāpajjhena (pts)
ทรงมีอุเบกขาจิต แผ่ไปตลอดทิศที่ ๑ อยู่ ทิศที่ ๒ ... ทิศที่ ๓ ... ทิศที่ ๔ ... ทิศเบื้องบน ทิศเบื้องล่าง ทิศเฉียง ทรงแผ่ไปตลอดโลกทั่วทุกหมู่เหล่าในที่ทุกสถาน ด้วยอุเบกขาจิตอันไพบูลย์ เป็นมหัคคตะ ไม่มีขอบเขต ไม่มีเวร ไม่มีความ เบียดเบียนอยู่
Rañño kho panānanda, maghadevassa putto caturāsītivassasahassāni kumārakīḷitaṁ kīḷi, caturāsītivassasahassāni oparajjaṁ kāresi, caturāsītivassasahassāni rajjaṁ kāresi, caturāsītivassasahassāni imasmiṁyeva maghadevaambavane agārasmā anagāriyaṁ pabbajito brahmacariyamacari.
maghadevassa → makhādevassa (bj) | maghadevaambavane → makhādevambavane (bj); maghadevambavane (sya-all) | brahmacariyamacari → brahmacariyaṁ cari (bj, sya-all, pts) | kumārakīḷitaṁ → kumārakīḷikaṁ (sya-all, pts) | oparajjaṁ → uparajjaṁ (sya-all) | panānanda maghadevassa → pan ānanda makhādevassa (pts) | imasmiṁyeva maghadevaambavane → imasmiṁ yeva makhādevambavane (pts)
อานนท์ พระราชโอรสของพระเจ้ามฆเทวะทรงเล่นอย่างเด็กอยู่ ๘๔,๐๐๐ ปี ทรงดำรงตำแหน่งอุปราชอยู่ ๘๔,๐๐๐ ปี ทรงครองราชย์อยู่ ๘๔,๐๐๐ ปี เสด็จ ออกจากวังผนวชเป็นบรรพชิต ประพฤติพรหมจรรย์อยู่ที่มฆเทวอัมพวันนี้อีก ๘๔,๐๐๐ ปี
So cattāro brahmavihāre bhāvetvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā brahmalokūpago ahosi.
paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | paraṁ → param (pts)
พระองค์ทรงเจริญพรหมวิหาร ๔ ประการ หลังจากสวรรคตแล้ว ได้เสด็จเข้าถึงพรหมโลก

Rañño kho panānanda, maghadevassa puttapaputtakā tassa paramparā caturāsītirājasahassāni imasmiṁyeva maghadevaambavane kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajiṁsu.
maghadevassa puttapaputtakā → makhādevassa puttappaputtakā (bj) | caturāsītirājasahassāni → caturāsītikhattiyasahassāni (bj) | maghadevaambavane → makhādevambavane (bj); maghadevambavane (sya-all) | paramparā caturāsītirājasahassāni → paraṁparā caturāsītisahassāni (sya-all) | panānanda maghadevassa → pan ānanda makhādevassa (pts) | caturāsītirājasahassāni imasmiṁyeva maghadevaambavane → caturāsītikhattiyasahassāni imasmiṁ yeva makhādevambavane (pts) | anagāriyaṁ → anagārīyaṁ (pts) | puttappaputtakā → puttappaputtikā (bj: sīmu8) | caturāsītikhattiyasahassāni → caturāsītirājasahassāni (bj: machasaṁ); caturāsītisahassāni (bj: syā) | caturāsītirājasahassāni → caturāsītikhattiyasahassāni (cck: sī. pī.); caturāsītisahassāni (cck: syā. kaṁ.) | caturāsītikhattiyasahassāni → So Sk; Bm caturāsītirājasahassāni; Si caturāsītisahassāni. (pts note)
อานนท์ พระราชโอรสและพระราชนัดดาของพระเจ้ามฆเทวะสืบราชวงศ์ ต่อมา ๘๔,๐๐๐ ชั่วกษัตริย์ ได้ปลงพระเกศาและพระมัสสุ นุ่งห่มผ้ากาสาวพัสตร์ เสด็จออกจากวังผนวชเป็นบรรพชิต อยู่ในมฆเทวอัมพวันนี้
Te mettāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā vihariṁsu, tathā dutiyaṁ, tathā tatiyaṁ, tathā catutthaṁ; iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena pharitvā vihariṁsu.
catutthaṁ → catutthiṁ (bj, pts) | abyābajjhena → abyāpajjhena (bj, sya-all, pts) | sabbattatāya → sabbatthatāya (sya-all) | catutthiṁ → catutthaṁ (bj: machasaṁ, syā) | Te → Sk omits te. (pts note) | mettāsahagatena → So all MSS. here. (pts note) | abyābajjhena → avyāpajjhena (pts)
ท้าวเธอเหล่านั้นทรงมี เมตตาจิต แผ่ไปตลอดทิศที่ ๑ อยู่ ทิศที่ ๒ ... ทิศที่ ๓ ... ทิศที่ ๔ ... ทิศเบื้องบน ทิศเบื้องล่าง ทิศเฉียง ทรงแผ่ไปตลอดโลกทั่วหมู่เหล่าในที่ทุกสถาน ด้วยเมตตาจิต อันไพบูลย์ เป็นมหัคคตะ ไม่มีขอบเขต ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียนอยู่
Karuṇāsahagatena cetasā …ทรงมีกรุณาจิต ฯลฯ muditāsahagatena cetasā …ทรงมีมุทิตาจิต ฯลฯ upekkhāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā vihariṁsu, tathā dutiyaṁ, tathā tatiyaṁ, tathā catutthaṁ; iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena pharitvā vihariṁsu.
catutthaṁ → catutthiṁ (bj, pts) | abyābajjhena → abyāpajjhena (bj, sya-all, pts) | vihariṁsu → vihariṁsu te (bj, pts) | sabbattatāya → sabbatthatāya (sya-all) | Te → Bm Si omit te here. (pts note) | upekkhāsahagatena → upekhāsahagatena (pts) | abyābajjhena → avyāpajjhena (pts)
ทรงมีอุเบกขาจิต แผ่ไปตลอดทิศที่ ๑ อยู่ ทิศที่ ๒ ... ทิศที่ ๓ ... ทิศ ที่ ๔ ... ทิศเบื้องบน ทิศเบื้องล่าง ทิศเฉียง ทรงแผ่ไปตลอดโลกทั่วทุกหมู่เหล่า ในที่ทุกสถาน ด้วยอุเบกขาจิตอันไพบูลย์ เป็นมหัคคตะ ไม่มีขอบเขต ไม่มีเวร ไม่มี ความเบียดเบียนอยู่
Caturāsītivassasahassāni kumārakīḷitaṁ kīḷiṁsu, caturāsītivassasahassāni oparajjaṁ kāresuṁ, caturāsītivassasahassāni rajjaṁ kāresuṁ, caturāsītivassasahassāni imasmiṁyeva maghadevaambavane agārasmā anagāriyaṁ pabbajitā brahmacariyamacariṁsu.
maghadevaambavane → makhādevambavane (bj); maghadevambavane (sya-all) | brahmacariyamacariṁsu → brahmacariyaṁ cariṁsu (bj, sya-all); brahmacariṁ cariṁsu (pts) | kumārakīḷitaṁ → kumārakīḷikaṁ (sya-all, pts) | oparajjaṁ → uparajjaṁ (sya-all) | imasmiṁyeva maghadevaambavane → imasmiṁ makhādevambavane (pts) | oparajjaṁ → uparajjaṁ (bj: machasaṁ, syā) | kāresuṁ → Si kāresu. (pts note)
ท้าวเธอเหล่านั้นทรงเล่นอย่างเด็กอยู่ ๘๔,๐๐๐ ปี ทรงดำรงตำแหน่งอุปราช อยู่ ๘๔,๐๐๐ ปี ทรงครองราชย์อยู่ ๘๔,๐๐๐ ปี เสด็จออกจากวังผนวชเป็น บรรพชิต ประพฤติพรหมจรรย์อยู่ที่มฆเทวอัมพวันนี้อีก ๘๔,๐๐๐ ปี
Te cattāro brahmavihāre bhāvetvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā brahmalokūpagā ahesuṁ.
paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | paraṁ → param (pts)
พระองค์ทรง เจริญพรหมวิหาร ๔ ประการ หลังจากสวรรคตแล้วได้เสด็จเข้าถึงพรหมโลก

Nimi tesaṁ rājā pacchimako ahosi dhammiko dhammarājā dhamme ṭhito mahārājā;
rājā → rājānaṁ (bj, pts1ed) | rājā → rājā rājānaṁ (bj); rājānaṁ (pts) | rājānaṁ → rājā (bj: syā) | rājā → rājānaṁ (cck: sī. pī.) | rājānaṁ → Si rājā. (pts note)
พระเจ้านิมิเป็นพระราชาองค์สุดท้ายแห่งราชบรรพชิตนั้น เป็นผู้ทรงธรรม เป็นธรรมราชา เป็นมหาราชผู้ตั้งมั่นในธรรม
dhammaṁ carati brāhmaṇagahapatikesu negamesu ceva jānapadesu ca;
ceva → eva (pts)
ทรงประพฤติธรรมในพราหมณ์และ คหบดี ในชาวนิคมและชาวชนบท
uposathañca upavasati cātuddasiṁ pañcadasiṁ aṭṭhamiñca pakkhassa.
aṭṭhamiñca → aṭṭhamiṁ ca (th) | uposathañca → uposathañ ca (pts) | pañcadasiṁ aṭṭhamiñca → pañcaddasiṁ aṭṭhamiñ ca (pts)
และทรงรักษาอุโบสถทุกวัน ๑๔ ค่ำ ๑๕ ค่ำ และวัน ๘ ค่ำแห่งปักษ์

Bhūtapubbaṁ, ānanda, devānaṁ tāvatiṁsānaṁ sudhammāyaṁ sabhāyaṁ sannisinnānaṁ sannipatitānaṁ ayamantarākathā udapādi:
devānaṁ → Bu devatānaṁ. (pts note) | ayamantarākathā → ayam antarākathā (pts)
อานนท์ เรื่องเคยมีมาแล้ว อันตรากถานี้เกิดขึ้นแล้วแก่เทพทั้งหลาย ชั้นดาวดึงส์ผู้นั่งประชุมกัน ณ สภาชื่อสุธัมมาว่า
‘lābhā vata, bho, videhānaṁ, suladdhaṁ vata, bho, videhānaṁ,‘ท่านผู้เจริญทั้งหลาย เป็นลาภ ของชาววิเทหะหนอ ชาววิเทหะได้ดีแล้วหนอ yesaṁ nimi rājā dhammiko dhammarājā dhamme ṭhito mahārājā;ที่พระเจ้านิมิเป็นผู้ทรงธรรม เป็น ธรรมราชา เป็นมหาราชผู้ตั้งมั่นในธรรม dhammaṁ carati brāhmaṇagahapatikesu negamesu ceva jānapadesu ca;
ceva → eva (pts)
ทรงประพฤติธรรมในพราหมณ์และคหบดี ในชาวนิคมและชาวชนบท
uposathañca upavasati cātuddasiṁ pañcadasiṁ aṭṭhamiñca pakkhassā’ti.
aṭṭhamiñca → aṭṭhamiṁ ca (th) | uposathañca → uposathañ ca (pts) | pañcadasiṁ aṭṭhamiñca → pañcaddasiṁ aṭṭhamiñ ca (pts)
และทรงรักษาอุโบสถทุกวัน ๑๔ ค่ำ ๑๕ ค่ำ และวัน ๘ ค่ำแห่งปักษ์’

Atha kho, ānanda, sakko devānamindo deve tāvatiṁse āmantesi:
devānamindo → devānam indo (pts)
ลำดับนั้น ท้าวสักกะจอมเทพ ตรัสเรียกเทพทั้งหลายชั้นดาวดึงส์มาถามว่า
‘iccheyyātha no tumhe, mārisā, nimiṁ rājānaṁ daṭṭhun’ti?
nimiṁ rājānaṁ → nimirājānaṁ (sya-all) | nimiṁ rājānaṁ daṭṭhunti → nimirājānaṁ daṭṭhun ti (pts) | nimiṁ rājānaṁ daṭṭhunti → nimi-rājānaṁ daṭṭhun ti (pts)
‘ท่านผู้นิรทุกข์ทั้งหลาย ท่านทั้งหลายปรารถนาจะเห็นพระเจ้านิมิหรือไม่’

‘Icchāma mayaṁ, mārisa, nimiṁ rājānaṁ daṭṭhun’ti.
mārisa nimiṁ rājānaṁ → mārisā nimirājānaṁ (sya-all) | nimiṁ rājānaṁ daṭṭhunti → nimirājānaṁ daṭṭhun ti (pts) | nimiṁ rājānaṁ daṭṭhunti → nimi-rājānaṁ daṭṭhun ti (pts)
เทพทั้งหลาย ชั้นดาวดึงส์ ทูลตอบว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ พวกข้าพระองค์ปรารถนาจะเห็น พระเจ้านิมิ’

Tena kho pana, ānanda, samayena nimi rājā tadahuposathe pannarase sīsaṁnhāto uposathiko uparipāsādavaragato nisinno hoti.
sīsaṁnhāto → sasīsaṁ nahāto (bj); sīsanhāto (sya-all, km); sīsaṁ nahāto (pts1ed) | ānanda → (bj, pts) | pana ānanda → panānanda (sya-all) | pannarase sīsaṁnhāto → paṇṇarase sīsanhāto (sya-all) | sīsaṁnhāto → sīsaṁ nahāto (pts) | nahāto → sīhanahāto (bj: syā); sīsaṁ nahāto (bj: PTS) | sīsaṁnhāto → sasīsaṁ nahāto (cck: sī.); sīsanhāto (cck: syā. kaṁ.) | pana → Bm Si insert Ananda. (pts note) | nahāto → So Sk; Bm sīsaṁ nhāto; Si sīsanhāto. (pts note) | uparipāsādavaragato → upari pāsādavaragato (bjt, th, pts) | nimi rājā tadahuposathe → nimirājā tadahu posathe (pts)
อานนท์ สมัยนั้น ในวันอุโบสถ ๑๕ ค่ำ พระเจ้านิมิทรงสนานพระกายทั่ว พระเศียรแล้ว ทรงรักษาอุโบสถ ประทับนั่งอยู่แล้วบนปราสาทอันประเสริฐชั้นบน
Atha kho, ānanda, sakko devānamindo—seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya, pasāritaṁ vā bāhaṁ samiñjeyya; evameva—devesu tāvatiṁsesu antarahito nimissa rañño pamukhe pāturahosi.
pamukhe → sammukhe (sya-all); mukhe (pts) | sammiñjitaṁ → So Sk Si; Bm samiñjitaṁ, as Vol. I 168. Cf. I Dīgha 222 & I Sum. Vil. 196. (pts note) | mukhe → So Bu (bis); Si sammukhe; Sk Bm pamukhe. (pts note) | samiñjeyya evameva → sammiñjeyya evamevaṁ (bjt) | samiñjeyya → sammiñjeyya (th) | devānamindo → devānam indo (pts) | samiñjeyya evameva → sammiñjeyya evam eva (pts)
ครั้งนั้น ท้าวสักกะจอมเทพได้ทรงอันตรธานจากเทพทั้งหลายชั้นดาวดึงส์ ไปปรากฏ เฉพาะพระพักตร์พระเจ้านิมิ’ เปรียบเหมือนคนที่แข็งแรงเหยียดแขนออกหรือคู้แขนเข้า
Atha kho, ānanda, sakko devānamindo nimiṁ rājānaṁ etadavoca:
devānamindo nimiṁ rājānaṁ etadavoca → devānam indo nimi-rājānaṁ etad avoca (pts)
แล้วตรัสกับพระเจ้านิมิว่า
‘lābhā te, mahārāja, suladdhaṁ te, mahārāja.
te → Bm vo here et infra. (pts note)
‘มหาราช เป็นลาภของพระองค์ พระองค์ได้ดีแล้ว
Devā, mahārāja, tāvatiṁsā sudhammāyaṁ sabhāyaṁ kittayamānarūpā sannisinnā:
devā → devā te (bj)
เทพทั้งหลายชั้นดาวดึงส์นั่งประชุมสรรเสริญกันอยู่ในสภาชื่อสุธัมมาว่า
“lābhā vata, bho, videhānaṁ, suladdhaṁ vata, bho, videhānaṁ,‘ท่านผู้เจริญ ทั้งหลาย เป็นลาภของชาววิเทหะหนอ ชาววิเทหะได้ดีแล้วหนอ yesaṁ nimi rājā dhammiko dhammarājā dhamme ṭhito mahārājā;ที่พระเจ้านิมิเป็น ผู้ทรงธรรม เป็นธรรมราชา เป็นมหาราชผู้ตั้งมั่นในธรรม dhammaṁ carati brāhmaṇagahapatikesu negamesu ceva jānapadesu ca;ทรงประพฤติธรรม ในพราหมณ์และคหบดี ในชาวนิคมและชาวชนบท uposathañca upavasati cātuddasiṁ pañcadasiṁ aṭṭhamiñca pakkhassā”ti.
aṭṭhamiñca → aṭṭhamiṁ ca (th) | pakkhassāti → pakkhassā ti (ms2005)
และทรงรักษาอุโบสถทุกวัน ๑๔ ค่ำ ๑๕ ค่ำ และวัน ๘ ค่ำแห่งปักษ์’
Devā te, mahārāja, tāvatiṁsā dassanakāmā.มหาราช เทพทั้งหลายชั้นดาวดึงส์ ปรารถนาจะเห็นพระองค์ Tassa te ahaṁ, mahārāja, sahassayuttaṁ ājaññarathaṁ pahiṇissāmi;หม่อมฉันจะส่งรถเทียมด้วยม้าอาชาไนย ๑,๐๐๐ ตัวมา เพื่อพระองค์ abhiruheyyāsi, mahārāja, dibbaṁ yānaṁ avikampamāno’ti.
abhiruheyyāsi → abhirūheyyāsi (sya-all, pts) | avikampamānoti → avikampamāno ti (pts)
พระองค์ทรงขึ้นประทับบนทิพยยานเถิด อย่าทรงหวั่นพระทัยเลย’
Adhivāsesi kho, ānanda, nimi rājā tuṇhībhāvena.
Adhivāsesi → So Si Bu; Sk Bm a-ti. (pts note)
พระเจ้านิมิทรงรับเชิญโดยดุษณีภาพ

Atha kho, ānanda, sakko devānamindo nimissa rañño adhivāsanaṁ viditvā—seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya, pasāritaṁ vā bāhaṁ samiñjeyya; evameva—nimissa rañño pamukhe antarahito devesu tāvatiṁsesu pāturahosi.
pamukhe → sammukhe (sya-all) | evameva → evamevaṁ (bjt) | samiñjitaṁ → sammiñjitaṁ (th) | samiñjeyya → sammiñjeyya (th) | devānamindo → devānam indo (pts)
อานนท์ ครั้งนั้น ท้าวสักกะจอมเทพทราบอาการที่พระเจ้านิมิทรง รับเชิญแล้ว จึงอันตรธานจากที่เฉพาะพระพักตร์ของพระเจ้านิมิมาปรากฏในหมู่เทพ ชั้นดาวดึงส์ เปรียบเหมือนคนที่แข็งแรงเหยียดแขนออกหรือคู้แขนเข้า

Atha kho, ānanda, sakko devānamindo mātaliṁ saṅgāhakaṁ āmantesi:
devānamindo mātaliṁ → devānam indo mātali (pts) | saṁgāhakaṁ → So Sk Bm; Si Mātaliṁ (as Nimiṁ rājānaṁ supra et infra). (pts note) | mātaliṁ saṅgāhakaṁ → mātalisaṅgāhakaṁ (bjt) | devānamindo mātaliṁ saṅgāhakaṁ → devānam indo mātali saṁgāhakaṁ (pts)
ลำดับนั้น ท้าวสักกะจอมเทพ รับสั่งเรียกมาตลีเทพบุตรผู้รับใช้มาตรัสว่า
‘ehi tvaṁ, samma mātali, sahassayuttaṁ ājaññarathaṁ yojetvā nimiṁ rājānaṁ upasaṅkamitvā evaṁ vadehi—
vadehi → vadesi (bj) | nimiṁ rājānaṁ → nimirājānaṁ (pts) | vadehi ayaṁ → vadesi ayan (pts) | nimiṁ rājānaṁ upasaṅkamitvā → nimi-rājānaṁ upasaṁkamitvā (pts)
‘มาเถิด มาตลี เพื่อนรัก ท่านจงจัดรถเทียมด้วยม้าอาชาไนย ๑,๐๐๐ ตัว แล้วเข้าไปเฝ้าพระเจ้านิมิ’ จงทูลอย่างนี้ว่า
ayaṁ te, mahārāja, sahassayutto ājaññaratho sakkena devānamindena pesito;
ayaṁ te → ayante (th) | ayaṁ → ayan (pts) | devānamindena → devānam indena (pts)
‘มหาราช รถเทียมด้วยม้าอาชาไนย ๑,๐๐๐ ตัวนี้ ท้าวสักกะ จอมเทพทรงส่งมารับพระองค์
abhiruheyyāsi, mahārāja, dibbaṁ yānaṁ avikampamāno’ti.
abhiruheyyāsi → abhirūheyyāsi (sya-all, pts) | avikampamānoti → avikampamāno ti (pts)
พระองค์พึงเสด็จขึ้นประทับยังทิพยยานเถิด อย่าทรง หวั่นพระทัยเลย’

‘Evaṁ, bhaddantavā’ti kho, ānanda, mātali saṅgāhako sakkassa devānamindassa paṭissutvā sahassayuttaṁ ājaññarathaṁ yojetvā nimiṁ rājānaṁ upasaṅkamitvā etadavoca:
bhaddantavāti → hotu bhaddan tavāti (pts) | nimiṁ rājānaṁ → nimirājānaṁ (pts) | bhaddantavāti → evaṁ hotu bhaddantavāti (bj: PTS) | tavāti → So Bu; Sk Bm evaṁ bhaddaṁ tavāti; Si evaṁ bhadantavāti. (pts note) | saṅgāhako → saṁgāhako (pts) | devānamindassa paṭissutvā → devānam indassa paṭisutvā (pts) | nimiṁ rājānaṁ upasaṅkamitvā etadavoca → nimi-rājānaṁ upasaṁkamitvā etad avoca (pts)
มาตลีเทพบุตรผู้รับใช้ทูลรับสนองพระดำรัสแล้ว จัดรถเทียมด้วยม้าอาชาไนย ๑,๐๐๐ ตัว เข้าไปเฝ้าพระเจ้านิมิแล้วทูลว่า
‘ayaṁ te, mahārāja, sahassayutto ājaññaratho sakkena devānamindena pesito;
ayaṁ → ayan (pts) | devānamindena → devānam indena (pts)
‘มหาราช รถที่เทียมด้วยม้าอาชาไนย ๑,๐๐๐ ตัวนี้ ท้าวสักกะจอมเทพส่งมารับพระองค์
abhiruha, mahārāja, dibbaṁ yānaṁ avikampamāno.
abhiruha → abhirūha (sya-all, pts) | avikampamāno → Bm Si add ti. (pts note)
เชิญเสด็จขึ้นประทับยังทิพยยานเถิด อย่าทรงหวั่นพระทัยเลย
Api ca, mahārāja, katamena taṁ nemi, yena vā pāpakammā pāpakānaṁ kammānaṁ vipākaṁ paṭisaṁvedenti, yena vā kalyāṇakammā kalyāṇakammānaṁ vipākaṁ paṭisaṁvedentī’ti?
kalyāṇakammānaṁ → kalyāṇānaṁ kammānaṁ (bj, pts) | api ca → apica (th)
อนึ่ง ทางสำหรับสัตว์ผู้มีบาปกรรม เสวยผลของบาปกรรม ทางหนึ่ง ทางสำหรับสัตว์ผู้มีกรรมอันงาม เสวยผลของกรรมอันงามทางหนึ่ง ข้าพระองค์จะเชิญเสด็จไปทางไหน พระเจ้าข้า’

‘Ubhayeneva maṁ, mātali, nehī’ti.
ubhayeneva → ubhayen eva (pts)
พระเจ้านิมิตรัสว่า ‘มาตลี จงนำเราไปทั้งสองทางนั่นแล’

Sampavesesi kho, ānanda, mātali, saṅgāhako nimiṁ rājānaṁ sudhammaṁ sabhaṁ.
Sampavesesi → sampāpesi (bj, pts1ed); saṁpavesi (sya-all) | sampavesesi → sampāpesi (bj, pts); saṁpavesi (sya-all) | sudhammaṁ sabhaṁ → sudhammāyaṁ sabhāyaṁ (sya-all) | nimiṁ rājānaṁ → nimirājānaṁ (pts) | sampāpesi → sampavesesi (bj: syā, machasaṁ) | sabhaṁ → sudhammāyaṁ sabhāyaṁ (bj: syā) | Sampavesesi → sampāpesi (cck: sī. pī.) | saṁpavesi → sampāpesi (sya-all: sī.) | sabhāyaṁ → sudhammaṁ sabhaṁ (sya-all: sī.) | Sampāpesi → So Sk; Bm saṁpaveseti; Si saṁpavesi, with note that the Sinh. reading is sampāpesi. (pts note) | sabhaṁ → So Sk Bm; Si sudhammāyaṁ sabhāyam, with note that the Sinh. reading is sudhammaṁ sabhaṁ. (pts note) | mātali saṅgāhako → mātalisaṅgāhako (bjt) | saṅgāhako nimiṁ rājānaṁ → saṁgāhako nimi-rājānaṁ (pts)
อานนท์ มาตลีเทพบุตรผู้รับใช้ นำเสด็จพระเจ้านิมิถึงสภาชื่อสุธัมมา
Addasā kho, ānanda, sakko devānamindo nimiṁ rājānaṁ dūratova āgacchantaṁ.
devānamindo nimiṁ rājānaṁ dūratova → devānam indo nimi-rājānaṁ dūrato va (pts)
ท้าวสักกะ จอมเทพ ทอดพระเนตรเห็นพระเจ้านิมิผู้กำลังเสด็จมาแต่ไกล
Disvāna nimiṁ rājānaṁ etadavoca:
nimiṁ rājānaṁ etadavoca → nimirājānaṁ etad avoca (pts) | disvāna → disvā (th)
จึงตรัสว่า
‘ehi kho, mahārāja.‘มหาราช เชิญเสด็จเข้ามาเถิด Svāgataṁ, mahārāja.
svāgataṁ → sāgataṁ (pts) | svāgataṁ → sāgataṁ (bj: sīmu8, PTS)
ขอรับเสด็จมหาราช
Devā te dassanakāmā, mahārāja, tāvatiṁsā sudhammāyaṁ sabhāyaṁ kittayamānarūpā sannisinnā:
dassanakāmā → (bj, sya-all, pts) | te → te dassanakāmā (bj: machasaṁ) | kittayamānarūpā → Sk here, as Bm always, kittiyamānarūpa. (pts note)
เทพทั้งหลายชั้นดาวดึงส์ปรารถนา จะเห็นพระองค์ ประชุมสรรเสริญกันอยู่ในสภาชื่อสุธัมมาว่า
“lābhā vata, bho, videhānaṁ, suladdhaṁ vata, bho, videhānaṁ,
vata → suladdhalābhā vata (bj: sīmu8)
‘ท่านผู้เจริญ เป็นลาภ ของชาววิเทหะหนอ ชาววิเทหะได้ดีแล้วหนอ
yesaṁ nimi rājā dhammiko dhammarājā dhamme ṭhito mahārājā;ที่พระเจ้านิมิ เป็นผู้ทรงธรรม เป็นธรรมราชา เป็นมหาราชผู้ตั้งมั่นในธรรม dhammaṁ carati brāhmaṇagahapatikesu negamesu ceva jānapadesu ca;ทรงประพฤติธรรมในพราหมณ์และ คหบดี ในชาวนิคมและชาวชนบท uposathañca upavasati cātuddasiṁ pañcadasiṁ aṭṭhamiñca pakkhassā”ti.
aṭṭhamiñca → aṭṭhamiṁ ca (th) | pakkhassāti → pakkhassā ti (ms2005)
และทรงรักษาอุโบสถทุกวัน ๑๔ ค่ำ ๑๕ ค่ำ และวัน ๘ ค่ำแห่งปักษ์’
Devā te, mahārāja, tāvatiṁsā dassanakāmā.มหาราช เทพทั้งหลายชั้นดาวดึงส์ปรารถนาจะเห็น พระองค์ Abhirama, mahārāja, devesu devānubhāvenā’ti.ขอเชิญพระองค์ทรงอภิรมย์อยู่ในหมู่เทพทั้งหลาย ด้วยเทวานุภาพเถิด’

‘Alaṁ, mārisa, tattheva maṁ mithilaṁ paṭinetu.
mārisa → Bm mārisā. (pts note) | tattheva → tatth eva (pts)
พระเจ้านิมิตรัสว่า ‘อย่าเลย พระองค์ผู้นิรทุกข์ ขอจงนำหม่อมฉันกลับไปยัง กรุงมิถิลา ในมนุษยโลกนั้นเถิด
Tathāhaṁ dhammaṁ carissāmi brāhmaṇagahapatikesu negamesu ceva jānapadesu ca;
tathāhaṁ → tatthāhaṁ (bjt, pts) | ceva → eva (pts)
หม่อมฉันจะได้ประพฤติธรรมอย่างนั้น ในพราหมณ์ และคหบดี ในชาวนิคมและชาวชนบท
uposathañca upavasāmi cātuddasiṁ pañcadasiṁ aṭṭhamiñca pakkhassā’ti.
upavasāmi → upavasissāmi (bj, sya-all) | aṭṭhamiñca → aṭṭhamiṁ ca (th) | uposathañca upavasāmi cātuddasiṁ → uposathañ ca upavasissāmi catuddasiṁ (pts) | aṭṭhamiñca → aṭṭhamiñ ca (pts)
และจักได้รักษาอุโบสถทุกวัน ๑๔ ค่ำ ๑๕ ค่ำ และวัน ๘ ค่ำแห่งปักษ์ต่อไป’

Atha kho, ānanda, sakko devānamindo mātaliṁ saṅgāhakaṁ āmantesi:
devānamindo mātaliṁ saṅgāhakaṁ → devānam indo mātalisaṁgāhakaṁ (pts) | mātaliṁ → mātali (bjt) | devānamindo mātaliṁ saṅgāhakaṁ → devānam indo mātali-saṁgāhakaṁ (pts)
อานนท์ ลำดับนั้น ท้าวสักกะจอมเทพรับสั่งเรียกมาตลีเทพบุตร ผู้รับใช้มาตรัสว่า
‘ehi tvaṁ, samma mātali, sahassayuttaṁ ājaññarathaṁ yojetvā nimiṁ rājānaṁ tattheva mithilaṁ paṭinehī’ti.
nimiṁ rājānaṁ tattheva → nimirājānaṁ tatth eva (pts) | nimiṁ rājānaṁ tattheva → nimi-rājānaṁ tatth eva (pts)
‘มาเถิด มาตลีเพื่อนรัก ท่านจงจัดรถเทียมด้วยม้าอาชาไนย ๑,๐๐๐ ตัว นำพระเจ้านิมิกลับไปยังกรุงมิถิลาในมนุษยโลกนั้นเถิด’

‘Evaṁ, bhaddantavā’ti kho, ānanda, mātali saṅgāhako sakkassa devānamindassa paṭissutvā sahassayuttaṁ ājaññarathaṁ yojetvā nimiṁ rājānaṁ tattheva mithilaṁ paṭinesi.
nimiṁ rājānaṁ tattheva → nimirājānaṁ tatth eva (pts) | bhaddantavāti → bhadantavāti (th) | bhaddantavāti → bhaddan tavāti (pts) | saṅgāhako → saṁgāhako (pts) | devānamindassa paṭissutvā → devānam indassa paṭisutvā (pts) | nimiṁ rājānaṁ tattheva → nimi-rājānaṁ tatth eva (pts)
มาตลีเทพบุตรผู้รับใช้ทูลรับสนองพระดำรัสแล้ว จัดรถเทียมด้วยม้าอาชาไนย ๑,๐๐๐ ตัว แล้วนำพระเจ้านิมิเสด็จกลับไปยังกรุงมิถิลาในมนุษยโลกนั้น
Tatra sudaṁ, ānanda, nimi rājā dhammaṁ carati brāhmaṇagahapatikesu negamesu ceva jānapadesu ca, uposathañca upavasati cātuddasiṁ pañcadasiṁ aṭṭhamiñca pakkhassāti.
pakkhassāti → pakkhassa (bj) | nimi rājā → mahārājā (sya-all) | aṭṭhamiñca → aṭṭhamiṁ ca (th) | nimi rājā → nimirājā (pts) | ceva → eva (pts) | uposathañca → uposathañ ca (pts) | pañcadasiṁ aṭṭhamiñca pakkhassāti → pañcaddasiṁ aṭṭhamiñ ca pakkhassa (pts)
ได้ยินว่า สมัยนั้น พระเจ้านิมิทรงประพฤติธรรมในพราหมณ์และคหบดี ในชาวนิคมและชาว ชนบท และทรงรักษาอุโบสถทุกวัน ๑๔ ค่ำ ๑๕ ค่ำ และวัน ๘ ค่ำแห่งปักษ์

Atha kho, ānanda, nimi rājā bahūnaṁ vassānaṁ bahūnaṁ vassasatānaṁ bahūnaṁ vassasahassānaṁ accayena kappakaṁ āmantesi:
bahūnaṁ → bahunnaṁ (bj, pts) | nimi rājā bahūnaṁ → nimirājā bahunnaṁ (pts) | vassasahassānaṁ → bahunnaṁ vassasahassānaṁ (bj: bujamu) | nimi rājā bahūnaṁ → nimi-rājā bahunnaṁ (pts)
ต่อมาเมื่อล่วงไปหลายปี หลายร้อยปี หลายพันปี พระเจ้านิมิรับสั่งเรียกช่างกัลบก มาตรัสว่า
‘yadā me, samma kappaka, passeyyāsi sirasmiṁ palitāni jātāni, atha me āroceyyāsī’ti.
passeyyāsi → passeyyayāsi (sya-all) | palitāni → phalitāni (pts)
‘ช่างกัลบกเพื่อนรัก เมื่อใดท่านเห็นผมหงอกเกิดแล้วบนศีรษะของเรา เมื่อนั้นพึงบอกเรา’
‘Evaṁ, devā’ti kho, ānanda, kappako nimissa rañño paccassosi.ช่างกัลบกทูลรับสนองพระราชดำรัสแล้ว Addasā kho, ānanda, kappako bahūnaṁ vassānaṁ bahūnaṁ vassasatānaṁ bahūnaṁ vassasahassānaṁ accayena nimissa rañño sirasmiṁ palitāni jātāni.
bahūnaṁ → bahunnaṁ (bj, pts) | palitāni → phalitāni (pts)
เมื่อล่วงไปหลายปี หลายร้อยปี หลายพันปี ช่างกัลบกได้เห็นพระเกศาหงอกเกิดแล้วบนพระเศียรของพระเจ้านิมิ
Disvāna nimiṁ rājānaṁ etadavoca:
disvāna nimiṁ rājānaṁ etadavoca → disvā nimirājānaṁ etad avoca (pts)
จึงกราบทูลว่า
‘pātubhūtā kho devassa devadūtā;‘เทวทูตปรากฏแก่พระองค์แล้ว dissanti sirasmiṁ palitāni jātānī’ti.
palitāni → phalitāni (pts)
พระเกศาหงอกเกิดแล้วบนพระเศียร ปรากฏอยู่’
‘Tena hi, samma kappaka, tāni palitāni sādhukaṁ saṇḍāsena uddharitvā mama añjalismiṁ patiṭṭhāpehī’ti.
palitāni → phalitāni (pts) | tena hi → tenahi (th)
พระเจ้านิมิตรัสว่า ‘ช่างกัลบกเพื่อนรัก ถ้าเช่นนั้น ท่านจงใช้แหนบถอนผม หงอกนั้นให้ดี แล้ววางลงบนกระพุ่มมือของเรา’
‘Evaṁ, devā’ti kho, ānanda, kappako nimissa rañño paṭissutvā tāni palitāni sādhukaṁ saṇḍāsena uddharitvā nimissa rañño añjalismiṁ patiṭṭhāpesi.
palitāni → phalitāni (pts) | paṭissutvā → paṭisutvā (pts)
ช่างกัลบกทูลรับสนองพระราชดำรัสแล้ว จึงใช้แหนบถอนพระเกศาหงอกนั้น อย่างดี แล้ววางไว้ที่กระพุ่มพระหัตถ์ของพระเจ้านิมิ
Atha kho, ānanda, nimi rājā kappakassa gāmavaraṁ datvā jeṭṭhaputtaṁ kumāraṁ āmantāpetvā etadavoca:
nimi → (sya-all) | etadavoca → etad avoca (pts)
อานนท์ ต่อมา พระเจ้านิมิพระราชทานบ้านส่วยแก่ช่างกัลบกแล้วรับสั่ง ให้เรียกพระราชกุมารผู้เป็นโอรสองค์ใหญ่มาตรัสว่า
‘pātubhūtā kho me, tāta kumāra, devadūtā;‘ลูกเอ๋ย เทวทูตปรากฏ แก่พ่อแล้ว dissanti sirasmiṁ palitāni jātāni;
palitāni → phalitāni (pts)
ผมหงอกเกิดแล้วบนศีรษะปรากฏอยู่
bhuttā kho pana me mānusakā kāmā;กามทั้งหลายที่เป็นของมนุษย์ พ่อบริโภคแล้ว samayo dibbe kāme pariyesituṁ.เวลานี้เป็นเวลาที่จะแสวงหากามอันเป็นทิพย์ Ehi tvaṁ, tāta kumāra, imaṁ rajjaṁ paṭipajja.มาเถิดลูกเอ๋ย ลูกจง ปกครองราชสมบัตินี้ Ahaṁ pana kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajissāmi.ส่วนพ่อจักโกนผมและหนวดนุ่งห่มผ้ากาสาวพัสตร์ออกจากวัง บวชเป็นบรรพชิต Tena hi, tāta kumāra, yadā tvampi passeyyāsi sirasmiṁ palitāni jātāni, atha kappakassa gāmavaraṁ datvā jeṭṭhaputtaṁ kumāraṁ sādhukaṁ rajje samanusāsitvā kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajeyyāsi.
tena hi tāta → tenahi (sya-all) | palitāni → phalitāni (pts) | tvampi → tvam pi (pts)
เมื่อใด ลูกเห็นผมหงอกเกิดแล้วบนศีรษะ เมื่อนั้นลูกจงให้บ้าน ส่วยแก่ช่างกัลบก พึงพร่ำสอนราชกุมารผู้เป็นโอรสองค์ใหญ่ในการครองราชสมบัติ ให้ดี แล้วโกนผมและหนวดนุ่งห่มผ้ากาสาวพัสตร์ ออกจากวังบวชเป็นบรรพชิตเถิด
Yena me idaṁ kalyāṇaṁ vattaṁ nihitaṁ anuppavatteyyāsi, mā kho me tvaṁ antimapuriso ahosi.
vattaṁ → vaṭṭaṁ (bj, pts)
ลูกพึงประพฤติวัตรอันงามตามวิธีที่พ่อตั้งไว้นี้ ลูกอย่าเป็นคนสุดท้ายของพ่อเลย
Yasmiṁ kho, tāta kumāra, purisayuge vattamāne evarūpassa kalyāṇassa vattassa samucchedo hoti so tesaṁ antimapuriso hoti.
vattassa → vaṭṭassa (bj, pts)
เมื่อยุคของคนใดเป็นไปอยู่ แต่ปล่อยให้วัตรอันงามเห็นปานนี้ขาดสูญไป คนนั้นชื่อว่า เป็นคนสุดท้ายของราชบรรพชิตนั้น
Taṁ tāhaṁ, tāta kumāra, evaṁ vadāmi:
taṁ tāhaṁ → tantāhaṁ (th) | taṁ → tan (pts)
ลูกเอ๋ย พ่อกล่าวอย่างนี้ว่า
“yena me idaṁ kalyāṇaṁ vattaṁ nihitaṁ anuppavatteyyāsi, mā kho me tvaṁ antimapuriso ahosī”’ti.
vattaṁ → vaṭṭaṁ (bj, pts) | ahosīti → ahosī ti (ms2005)
‘ลูกพึงประพฤติวัตร อันงามตามวิธีที่พ่อตั้งไว้แล้วนี้ ลูกอย่าเป็นคนสุดท้ายของพ่อเลย’

Atha kho, ānanda, nimi rājā kappakassa gāmavaraṁ datvā jeṭṭhaputtaṁ kumāraṁ sādhukaṁ rajje samanusāsitvā imasmiṁyeva maghadevaambavane kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbaji.
maghadevaambavane → makhādevambavane (bj); maghadevambavane (sya-all) | imasmiṁyeva maghadevaambavane → imasmiṁ yeva makhādevambavane (pts) | nimi rājā → nimi-rājā (pts)
อานนท์ ครั้งนั้น พระเจ้านิมิครั้นพระราชทานบ้านส่วยแก่ช่างกัลบกแล้ว ทรงพร่ำสอนพระราชกุมารผู้เป็นโอรสองค์ใหญ่ ในการครองราชสมบัติให้ดีแล้ว ทรงโกนพระเกศาและพระมัสสุ นุ่งห่มผ้ากาสาวพัสตร์เสด็จออกจากวังผนวชเป็น บรรพชิต ณ มฆเทวอัมพวันนี้
So mettāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā vihāsi, tathā dutiyaṁ, tathā tatiyaṁ, tathā catutthaṁ; iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena pharitvā vihāsi.
catutthaṁ → catutthiṁ (bj, pts) | abyābajjhena → abyāpajjhena (bj, sya-all, pts) | sabbattatāya → sabbatthatāya (sya-all) | abyābajjhena → avyāpajjhena (pts)
ท้าวเธอมีเมตตาจิต แผ่ไปตลอดทิศที่ ๑ อยู่ ทิศที่ ๒ ... ทิศที่ ๓ ... ทิศที่ ๔ ... ทิศเบื้องบน ทิศเบื้องล่าง ทิศเฉียง ทรงแผ่ไป ตลอดโลกทั่วทุกหมู่เหล่า ในที่ทุกสถานด้วยเมตตาจิตอันไพบูลย์ เป็นมหัคคตะ ไม่มี ขอบเขต ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียนอยู่
Karuṇāsahagatena cetasā …ทรงมีกรุณาจิต ฯลฯ muditāsahagatena cetasā …ทรงมีมุทิตาจิต ฯลฯ upekkhāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā vihāsi, tathā dutiyaṁ, tathā tatiyaṁ, tathā catutthaṁ; iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena pharitvā vihāsi.
catutthaṁ → catutthiṁ (bj); catuṭṭhiṁ (pts) | abyābajjhena → abyāpajjhena (bj, sya-all, pts) | sabbattatāya → sabbatthatāya (sya-all) | upekkhāsahagatena → upekhāsahagatena (pts) | abyābajjhena → avyāpajjhena (pts)
ทรงมีอุเบกขาจิต แผ่ไปตลอดทิศที่ ๑ อยู่ ทิศที่ ๒ ... ทิศที่ ๓ ... ทิศที่ ๔ ... ทิศเบื้องบน ทิศเบื้องล่าง ทิศเฉียง ทรงแผ่ไปตลอดโลกทั่วทุกหมู่เหล่าในที่ทุกสถาน ด้วยอุเบกขาจิตอันไพบูลย์ เป็นมหัคคตะ ไม่มีขอบเขต ไม่มีเวร ไม่มีความ เบียดเบียนอยู่
Nimi kho panānanda, rājā caturāsītivassasahassāni kumārakīḷitaṁ kīḷi, caturāsītivassasahassāni oparajjaṁ kāresi, caturāsītivassasahassāni rajjaṁ kāresi, caturāsītivassasahassāni imasmiṁyeva maghadevaambavane agārasmā anagāriyaṁ pabbajito brahmacariyamacari.
maghadevaambavane → makhādevambavane (bj); maghadevambavane (sya-all) | brahmacariyamacari → brahmacariyaṁ cari (bj, sya-all, pts) | kumārakīḷitaṁ → kumārakīḷikaṁ (sya-all, pts) | oparajjaṁ → uparajjaṁ (sya-all) | panānanda → pan ānanda (pts) | rajjaṁ kāresi caturāsītivassasahassāni imasmiṁyeva maghadevaambavane → imasmiṁ yeva makhādevambavane (pts)
พระเจ้านิมิทรงเล่นอย่างเด็กอยู่ ๘๔,๐๐๐ ปี ทรงดำรงตำแหน่งอุปราชอยู่ ๘๔,๐๐๐ ปี ทรงครองราชย์อยู่ ๘๔,๐๐๐ ปี เสด็จออกจากวังผนวชเป็นบรรพชิต ประพฤติพรหมจรรย์อยู่ที่มฆเทวอัมพวันนี้นั่นแลอีก ๘๔,๐๐๐ ปี
So cattāro brahmavihāre bhāvetvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā brahmalokūpago ahosi.
paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | paraṁ → param (pts)
พระองค์ทรงเจริญ พรหมวิหาร ๔ ประการ หลังจากสวรรคตแล้วได้เสด็จเข้าถึงพรหมโลก

Nimissa kho panānanda, rañño kaḷārajanako nāma putto ahosi.
panānanda → panānananda (bj, cck) | kaḷārajanako → kalārajanako (bj) | + → so (bjt, th, pts) | panānanda → pan ānanda (pts)
อานนท์ พระเจ้านิมิมีพระราชโอรสพระนามว่ากฬารกชนก
Na so agārasmā anagāriyaṁ pabbaji.พระราชกุมารนั้น มิได้ออกจากวังผนวชเป็นบรรพชิต So taṁ kalyāṇaṁ vattaṁ samucchindi.
vattaṁ → vaṭṭaṁ (bj, pts)
ทรงตัดวัตรอันงามนั้นแล้ว
So tesaṁ antimapuriso ahosi.ได้ชื่อว่าเป็นมนุษย์คน สุดท้ายแห่งราชบรรพชิตนั้น

Siyā kho pana te, ānanda, evamassa:
Siyā → So Bm Si; Skt yā. (pts note) | evamassa → evam assa (pts)
อานนท์ เธอคงจะคิดอย่างนี้ว่า
‘añño nūna tena samayena rājā maghadevo ahosi, yena taṁ kalyāṇaṁ vattaṁ nihitan’ti.
yena taṁ kalyāṇaṁ vattaṁ nihitan’ti → yo taṁ kalyāṇaṁ vattaṁ nihinīti (si) | maghadevo → makhādevo (bj, pts) | vattaṁ → vaṭṭaṁ (bj) | vattaṁ nihitanti → vaṭṭaṁ nihitan ti (pts) | yena → yo (bj: sīmu8) | nihitanti → nihinīti (bj: sīmu8) | nihita’nti → yo taṁ kalyāṇaṁ vattaṁ nihinīti (cck: sī.) | yena → Skt so. (pts note) | ti → Sk nīhanīti; St nahanīti; Bm nihataṁ. (pts note)
‘สมัยนั้น พระเจ้ามฆเทวะซึ่งทรง ตั้งวัตรอันงามนั้นคงเป็นคนอื่นเป็นแน่’
Na kho panetaṁ, ānanda, evaṁ daṭṭhabbaṁ.
panetaṁ → pan etaṁ (pts)
แต่ข้อนั้นเธอไม่พึงเห็นอย่างนั้น
Ahaṁ tena samayena rājā maghadevo ahosiṁ.
maghadevo → makhādevo (bj, pts)
สมัยนั้น เราเป็นพระเจ้ามฆเทวะ
Ahaṁ taṁ kalyāṇaṁ vattaṁ nihiniṁ, mayā taṁ kalyāṇaṁ vattaṁ nihitaṁ;
vattaṁ → vaṭṭaṁ (bj, pts) | nihiniṁ → nihaniṁ (pts) | nihiniṁ → nihaniṁ (bj: PTS) | nihiniṁ → ( ) natthi (ka.) (cck note) | nihaniṁ → So Sk; St nīhaniṁ yā taṁ; Si nihiniṁ; Bm omits these five words. (pts note) | ahaṁ → ahan (pts)
ได้ตั้งวัตรอันงามนั้นไว้
pacchimā janatā anuppavattesi.ประชาชนผู้เกิดมาภายหลังประพฤติ ตามวัตรอันงามที่เราตั้งไว้แล้วนั้น

Taṁ kho panānanda, kalyāṇaṁ vattaṁ na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṁvattati, yāvadeva brahmalokūpapattiyā.
vattaṁ → vaṭṭaṁ (bj, pts) | yāvadeva brahmalokūpapattiyā → yāvad eva brahmalokupapattiyā (pts) | panānanda → pan ānanda (pts)
แต่วัตรอันงามนั้นไม่เป็นไปเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อคลายกำหนัด เพื่อดับ เพื่อสงบระงับ เพื่อรู้ยิ่ง เพื่อตรัสรู้ และเพื่อนิพพาน เป็นไปเพียงเพื่อเข้าถึงพรหมโลกเท่านั้น
Idaṁ kho panānanda, etarahi mayā kalyāṇaṁ vattaṁ nihitaṁ ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṁvattati.
vattaṁ → vaṭṭaṁ (bj) | panānanda → pan ānanda (pts)
ส่วนวัตรอันงามที่เราตั้งไว้ในบัดนี้เป็นไป เพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อคลายกำหนัด เพื่อดับ เพื่อสงบระงับ เพื่อรู้ยิ่ง เพื่อตรัสรู้ และเพื่อนิพพาน โดยส่วนเดียว

Katamañcānanda, etarahi mayā kalyāṇaṁ vattaṁ nihitaṁ ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṁvattati?
katamañcānanda → katamā cānanda (bj) | vattaṁ → vaṭṭaṁ (bj, pts) | katamañcānanda → katamā ānanda (pts)
วัตรอันงามที่เราตั้งไว้ในบัดนี้ซึ่งเป็นไปเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อคลายกำหนัด เพื่อดับ เพื่อสงบระงับ เพื่อรู้ยิ่ง เพื่อตรัสรู้ และเพื่อนิพพาน โดยส่วนเดียว เป็นอย่างไร
Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṁ—
seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (bjt, th, pts) | ayameva → ayam eva (pts)
คือ อริยมรรคมีองค์ ๘ ได้แก่
sammādiṭṭhi, sammāsaṅkappo, sammāvācā, sammākammanto, sammāājīvo, sammāvāyāmo, sammāsati, sammāsamādhi.
sammāsaṅkappo → sammāsaṁkappo (pts)
๑. สัมมาทิฏฐิ (เห็นชอบ) ๒. สัมมาสังกัปปะ (ดำริชอบ) ๓. สัมมาวาจา (เจรจาชอบ) ๔. สัมมากัมมันตะ (กระทำชอบ) ๕. สัมมาอาชีวะ (เลี้ยงชีพชอบ) ๖. สัมมาวายามะ (พยายามชอบ) ๗. สัมมาสติ (ระลึกชอบ) ๘. สัมมาสมาธิ (ตั้งจิตมั่นชอบ)
Idaṁ kho, ānanda, etarahi mayā kalyāṇaṁ vattaṁ nihitaṁ ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṁvattati.
vattaṁ → vaṭṭaṁ (bj, pts)
วัตรอันงามที่เราตั้งไว้ในบัดนี้นี้แลเป็นไปเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อคลายกำหนัด เพื่อดับ เพื่อสงบระงับ เพื่อรู้ยิ่ง เพื่อตรัสรู้ และเพื่อนิพพาน โดยส่วนเดียว

Taṁ vo ahaṁ, ānanda, evaṁ vadāmi:
taṁ vo → tam kho (pts) | kho → Bm Si vo. (pts note)
อานนท์ เราขอเตือนเธอทั้งหลายอย่างนี้ว่า
‘yena me idaṁ kalyāṇaṁ vattaṁ nihitaṁ anuppavatteyyātha, mā kho me tumhe antimapurisā ahuvattha’.
vattaṁ → vaṭṭaṁ (bj) | antimapurisā → antimapuriso (pts) | ahuvattha → So Skt; Bm purisā āhuvatthāti; Si purisā ahuvatthāti. (pts note)
‘เธอทั้งหลายควรประพฤติวัตร อันงามตามวิธีที่เราตั้งไว้แล้ว เธอทั้งหลายอย่าเป็นคนสุดท้ายของเราเลย’
Yasmiṁ kho, ānanda, purisayuge vattamāne evarūpassa kalyāṇassa vattassa samucchedo hoti so tesaṁ antimapuriso hoti.
vattassa → vaṭṭassa (bj, pts)
เมื่อยุค ของคนใดเป็นไปอยู่ แต่ปล่อยให้วัตรอันงามเห็นปานนี้ขาดสูญไป คนนั้นชื่อว่าคน สุดท้ายของบุรุษเหล่านั้น
Taṁ vo ahaṁ, ānanda, evaṁ vadāmi:เราขอเตือนเธอทั้งหลายอย่างนี้ว่า ‘yena me idaṁ kalyāṇaṁ vattaṁ nihitaṁ anuppavatteyyātha, mā kho me tumhe antimapurisā ahuvatthā’”ti.
vattaṁ → vaṭṭaṁ (bj, pts) | antimapurisā → antimapuriso (pts)
‘เธอทั้งหลายควรประพฤติ วัตรอันงามตามวิธีที่เราตั้งไว้แล้ว เธอทั้งหลายอย่าเป็นคนสุดท้ายของเราเลย”

Idamavoca bhagavā.
idamavoca → idam avoca (pts)
พระผู้มีพระภาคได้ตรัสภาษิตนี้แล้ว
Attamano āyasmā ānando bhagavato bhāsitaṁ abhinandīti.ท่านพระอานนท์มีใจยินดีชื่นชมพระภาษิต ของพระผู้มีพระภาค ดังนี้แล

Maghadevasuttaṁ niṭṭhitaṁ tatiyaṁ.
makhādeva → maghadeva (bj: machasaṁ, syā) | maghadevasuttaṁ niṭṭhitaṁ → makhādeva suttaṁ (bjt)
มฆเทวสูตรที่ ๓ จบ

Principles · Rationale · Glossary · 6 Pali editions
MP3: Pali


Translations: English · Русский · Deutsch · Italiano · Српски · ไทย