BodhirājakumārasuttaК принцу Бодхи
Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts)Так мной услышано.
ekaṁ samayaṁ bhagavā bhaggesu viharati susumāragire bhesakaḷāvane migadāye.
susumāragire bhesakaḷāvane → suṁsumāragire bhesakalāvane (bj) | susumāragire → suṁsumāragire (sya-all, pts) | Suṁsumāragire → Bm Saṁs. C . Vinaya II 127. (pts note)Одно время Благословенный проживал в стране Бхаггов, в Сунсумарагире, в роще Бхесакалы в Оленьем Парке.
Tena kho pana samayena bodhissa rājakumārassa kokanado nāma pāsādo acirakārito hoti anajjhāvuṭṭho samaṇena vā brāhmaṇena vā kenaci vā manussabhūtena.
kokanado → kokanudo (sya-all, km, mr) | anajjhāvuṭṭho → anajjhāvuttho (bj, pts); anajjhāvuṭaṭho (sya-all) | kokanado → kokanudo (bj: syā) | anajjhāvuttho → anajjhāvuṭṭho (bj: machasaṁ, syā) | kokanado → kokanudo (cck: syā. kaṁ. ka.) | kokanudo → kokanado (sya-all: sī.) | rājakumārassa → Skt here insert svātanāya bhattaṁ saddhiṁ bhikkhusaṁghenāti evaṁ bho ti kho Sañjikāputto māṇavo Bodhissa rājakumārassa. (pts note) | Kokanado → So Skt Bu; Bm Si Kokanudo, -- Si with note that the Sinh. reading is Kokanado. (pts note) | anajjhāvuttho → Bm anajjhovuṭṭho; Si anajjhāvuṭṭho; Skt a-vutte. (pts note)И в то время для царевича Бодхи был недавно построен дворец Коканада, и в нём ещё не проживал ни шраман, ни брахман, ни какой-либо другой человек.
Atha kho bodhi rājakumāro sañjikāputtaṁ māṇavaṁ āmantesi:И тогда царевич Бодхи обратился к брахманскому ученику Саньджикапутте так:
“ehi tvaṁ, samma sañjikāputta, yena bhagavā tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā mama vacanena bhagavato pāde sirasā vanda, appābādhaṁ appātaṅkaṁ lahuṭṭhānaṁ balaṁ phāsuvihāraṁ puccha:
vanda → vandāhi (bj: sīmu8) | vanda → Bm vandāhi. (pts note) | tvaṁ → tvam (pts) | tenupasaṅkama upasaṅkamitvā → ten upasaṁkama upasaṁkamitvā (pts)“Ну же, дорогой Саньджикапутта, отправляйся к Благословенному, поклонись ему от моего имени, упав ему в ноги, спроси от моего имени, свободен ли он от болезни и недуга, здоров ли, силён ли и пребывает ли в комфортном состоянии.
‘bodhi, bhante, rājakumāro bhagavato pāde sirasā vandati, appābādhaṁ appātaṅkaṁ lahuṭṭhānaṁ balaṁ phāsuvihāraṁ pucchatī’ti.
Evañca vadehi:
evañca → evañ ca (pts)И затем скажи следующее:
‘adhivāsetu kira, bhante, bhagavā bodhissa rājakumārassa svātanāya bhattaṁ saddhiṁ bhikkhusaṅghenā’”ti.
bhikkhusaṅghenāti → bhikkhusaṁghenāti (ms2005)“Почтенный, пусть Благословенный с общиной монахов согласится принять от царевича Бодхи приглашение на завтрашний обед”.
“Evaṁ, bho”ti kho sañjikāputto māṇavo bodhissa rājakumārassa paṭissutvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi.
sammodi → sommodi (sya-all) | bhoti → bho ti (pts) | paṭissutvā → paṭisutvā (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts)“Да, ваше высочество” – ответил Саньджикапутта, отправился к Благословенному и обменялся с ним приветствиями. После обмена вежливыми приветствиями и любезностями он сел рядом и сказал: “Господин Готама, царевич Бодхи выражает почтение, припадая к ногам Благословенного. Он интересуется, свободен ли Благословенный от болезни и недуга, здоров ли, силён ли, и пребывает ли в комфортном состоянии. И он говорит: “Пусть Благословенный с общиной монахов согласится принять от царевича Бодхи приглашение на завтрашний обед”.
Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho sañjikāputto māṇavo bhagavantaṁ etadavoca:
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all, pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
“bodhi kho rājakumāro bhoto gotamassa pāde sirasā vandati, appābādhaṁ appātaṅkaṁ lahuṭṭhānaṁ balaṁ phāsuvihāraṁ pucchati.
bodhi kho → bodhi bho gotama (bj, sya-all, km, pts1ed) | kho → bho gotama (pts) | rājakumāro → bodhi kho rājakumāro (bj: sīmu8, machasaṁ) | kho → bodhi bho gotama (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | rājakumāro → So Si; Bm Bodhi kho rājakumāro; Sk Bodhi bhoto gotamassa. (pts note)
Evañca vadeti:
evañca → evañca pana (sya-all) | evañca → evañ ca (pts)
‘adhivāsetu kira bhavaṁ gotamo bodhissa rājakumārassa svātanāya bhattaṁ saddhiṁ bhikkhusaṅghenā’”ti.
bhikkhusaṅghenāti → bhikkhusaṁghenāti (ms2005, pts)
Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.Благословенный молча согласился.
Atha kho sañjikāputto māṇavo bhagavato adhivāsanaṁ viditvā uṭṭhāyāsanā yena bodhi rājakumāro tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bodhiṁ rājakumāraṁ etadavoca:
uṭṭhāyāsanā → uṭṭhāy āsanā (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)И тогда, осознав, что Благословенный согласился, Саньджикапутта встал с сиденья, отправился к царевичу Бодхи, и сказал:
“avocumha bhoto vacanena taṁ bhavantaṁ gotamaṁ:
avocumha → avocumhā kho mayaṁ (bj, sya-all) | bhavantaṁ → bhagavantaṁ (pts) | mayaṁ → Bm av-ha bhoto v. (pts note) | bhagavantaṁ → Bm (alone) bhavantaṁ. (pts note)“Я передал отшельнику Готаме твоё приглашение,
‘bodhi kho rājakumāro bhoto gotamassa pāde sirasā vandati, appābādhaṁ appātaṅkaṁ lahuṭṭhānaṁ balaṁ phāsuvihāraṁ pucchati.
kho → bho gotama (bj, sya-all, pts) | Gotama → So Si; Bm omits bho G.; Skt bho alone. (pts note)
Evañca vadeti—
evañca → evañ ca (pts)
adhivāsetu kira bhavaṁ gotamo bodhissa rājakumārassa svātanāya bhattaṁ saddhiṁ bhikkhusaṅghenā’ti.
bhikkhusaṅghenāti → bhikkhusaṁghenāti (ms2005, pts)
Adhivuṭṭhañca pana samaṇena gotamenā”ti.
adhivuṭṭhañca → adhivutthañca (bj, sya-all) | Adhivutthañ → Bm adhivuṭṭhañ. (pts note) | adhivuṭṭhañca → adhivutthañ ca (pts)и он его принял”.
Atha kho bodhi rājakumāro tassā rattiyā accayena sake nivesane paṇītaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyādāpetvā, kokanadañca pāsādaṁ odātehi dussehi santharāpetvā yāva pacchimasopānakaḷevarā, sañjikāputtaṁ māṇavaṁ āmantesi:
pacchimasopānakaḷevarā → pacchimā sopāṇakaḷeparā (bj); pacchimasopāṇakaḷevarā (sya-all) | sake → (sya-all) | kokanadañca → kokanudañca (sya-all) | māṇavaṁ → mānavaṁ (pts) | sopāṇakaḷeparā → sopāṇakalevarā (bj: machasaṁ, syā, PTS) | pacchimasopānakaḷevarā → kaḷebarā (cck: sī.) | nivesane → Si omits sake. (pts note) | santharāpetvā → Bm adds pi. (pts note) | pacchimasopānakaḷevarā → Bu pacchimasopānakaḷebaraṁ; Si pacchimasopāṇakalevarā; Skt pacchimosopāṇakaḷeparā; Bm pacchimā sopānaka evarā. (pts note) | kokanadañca → kokanadañ ca (pts)И затем, как минула ночь, в собственном доме царевича Бодхи приготовили различные виды превосходной еды, а во дворце Коканады была постелена белая ткань вплоть до последней ступени [парадной] лестницы. Тогда он обратился к брахманскому ученику Саньджикапутте:
“ehi tvaṁ, samma sañjikāputta, yena bhagavā tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā bhagavato kālaṁ ārocehi:
tenupasaṅkama upasaṅkamitvā → ten upasaṁkama upasaṁkamitvā (pts)“Ну же, дорогой Саньджикапутта, отправляйся к Благословенному и объяви, что время пришло:
‘kālo, bhante, niṭṭhitaṁ bhattan’”ti.
bhattanti → bhattan ti (pts)“Время пришло, почтенный, кушанье готово”.
“Evaṁ, bho”ti kho sañjikāputto māṇavo bodhissa rājakumārassa paṭissutvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavato kālaṁ ārocesi:
bhoti → bho ti (pts) | paṭissutvā → paṭisutvā (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts)“Да, ваше высочество” – ответил Саньджикапутта, отправился к Благословенному, и объявил о том, что время пришло: “Время пришло, господин Готама, кушанье готово”.
“kālo, bho gotama, niṭṭhitaṁ bhattan”ti.
gotama → kālo bhante (bj: sīmu8) | bhattanti → bhattan ti (pts)
Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena bodhissa rājakumārassa nivesanaṁ tenupasaṅkami.
pattacīvaramādāya → pattacīvaraṁ ādāya (bjt, pts) | tenupasaṅkami → ten upasaṁkami (pts)И тогда, утром, Благословенный оделся, взял чашу и внешнее одеяние и отправился к резиденции царевича Бодхи.
Tena kho pana samayena bodhi rājakumāro bahidvārakoṭṭhake ṭhito hoti bhagavantaṁ āgamayamāno.И в то время царевич Бодхи стоял на веранде, ожидая Благословенного.
Addasā kho bodhi rājakumāro bhagavantaṁ dūratova āgacchantaṁ.
dūratova → dūrato va (pts)Когда он увидел Благословенного издали,
Disvāna paccuggantvā bhagavantaṁ abhivādetvā purakkhatvā yena kokanado pāsādo tenupasaṅkami.
purakkhatvā → purakkhitvā (sya-all, pts) | kokanado → kokanudo (sya-all) | purakkhatvā → purakkhitvā (bj: PTS) | purakkhitvā → So Si Bm; Skt p-atvā. (pts note) | tenupasaṅkami → ten upasaṁkami (pts)он вышел, чтобы встретить его, и поклонился ему. Затем, позволив Благословенному идти впереди, он отправился во дворец Коканады.
Atha kho bhagavā pacchimaṁ sopānakaḷevaraṁ nissāya aṭṭhāsi.
sopānakaḷevaraṁ → sopāṇakaḷeparaṁ (bj); sopāṇakaḷevaraṁ (sya-all) | pacchimaṁ → So all MSS. (pts note)Но Благословенный остановился у нижней ступени лестницы.
Atha kho bodhi rājakumāro bhagavantaṁ etadavoca:
etadavoca abhiruhatu → etad avoca abhirūhatu (pts)Царевич Бодхи сказал ему:
“abhiruhatu, bhante, bhagavā dussāni, abhiruhatu sugato dussāni;
abhiruhatu → abhirūhatu (bj, sya-all, pts) | abhiruhatu → abhirūhatu (cck: syā. kaṁ. pī.); akkamatu (cck: cūḷava. 268)“Почтенный, пусть Благословенный наступит на ткань, пусть Высочайший наступит на ткань,
yaṁ mama assa dīgharattaṁ hitāya sukhāyā”ti.
mama → mamaṁ (bj)чтобы это привело к моему благополучию и приятному на долгое время”.
Evaṁ vutte, bhagavā tuṇhī ahosi.Когда так было сказано, Благословенный ничего не ответил.
Dutiyampi kho …pe…
pe → spelled out in full (bjt) | dutiyampi kho → dutiyam pi (pts)Во второй раз …
tatiyampi kho bodhi rājakumāro bhagavantaṁ etadavoca:
etadavoca abhiruhatu → etad avoca abhirūhatu (pts) | kho → Bm (alone) omits Bodhi . . . tuṇhī ahosi, inserting la. (pts note)и в третий раз царевич Бодхи сказал ему:
“abhiruhatu, bhante, bhagavā dussāni, abhiruhatu sugato dussāni;
abhiruhatu → abhirūhatu (bj, sya-all, pts)“Почтенный, пусть Благословенный наступит на ткань, пусть Высочайший наступит на ткань,
yaṁ mama assa dīgharattaṁ hitāya sukhāyā”ti.
mama → mamaṁ (bj)чтобы это привело к моему благополучию и приятному на долгое время”.
Atha kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ apalokesi.Благословенный посмотрел на уважаемого Ананду.
Atha kho āyasmā ānando bodhiṁ rājakumāraṁ etadavoca:
etadavoca saṁharatu → etad avoca saṁharantu (pts)Уважаемый Ананда сказал царевичу Бодхи:
“saṁharatu, rājakumāra, dussāni;
saṁharatu → saṁharantu (bj: PTS) | Saṁharantu → So Skt; Bm Si saṁharatu. (pts note)“Царевич, пусть ткань уберут.
na bhagavā celapaṭikaṁ akkamissati.
celapaṭikaṁ → celapattikaṁ (bj, pts1ed) | celapaṭikaṁ → celapattikaṁ (pts) | celapattikaṁ → telapaṭikaṁ (bj: sīmu8, machasaṁ, syā) | celapaṭikaṁ → celapattikaṁ (cck: sī. pī.) | celapattikaṁ → Si celapaṭikaṁ; Bm ceḷapaṭikaṁ; Skt pelapatti; Bu celapattikaṁ. (pts note) | + → kho (bjt)Благословенный не наступит на [эту] полоску ткани.
Pacchimaṁ janataṁ tathāgato anukampatī”ti.
anukampatī”ti → apaloketīti (sabbattha) | anukampatīti → apaloketīti (bj, sya-all, pts) | apaloketī’ti → anukampatīti (bj: machasaṁ) | anukampatī’’ti → apaloketīti (cck: sabbattha) | apaloketīti → So MSS & Bu; Dh. p. 324 oloketi; Vin. II. 128 anukampati. (pts note)Татхагата заботится о будущих поколениях”.
Atha kho bodhi rājakumāro dussāni saṁharāpetvā uparikokanadapāsāde āsanāni paññapesi.
uparikokanadapāsāde → upari kokaneda pāsāde (bj); upari kokanude (sya-all); upari kokanade pāsāde (pts) | paññapesi → paññāpesi (bj, sya-all, pts) | pāsāde → kokanadapāsāde (bj: machasaṁ) | uparikokanadapāsāde → uparikokanade pāsāde (cck: sī. pī. vinayeca); uparikokanade (cck: syā. kaṁ.) | pāsāde → Skt kokanado pāsādo; Bm kokanudo pāsāde; Si kokanude, omitting pāsāde. (pts note)Поэтому царевич Бодхи приказал убрать ткань и подготовить сиденья в верхних апартаментах дворца Коканады.
Atha kho bhagavā kokanadaṁ pāsādaṁ abhiruhitvā paññatte āsane nisīdi saddhiṁ bhikkhusaṅghena.
kokanadaṁ → kokanudaṁ (sya-all) | abhiruhitvā → abhirūhitvā (bjt, th, pts) | bhikkhusaṅghena → bhikkhusaṁghena (ms2005, pts)Благословенный и община монахов взошли во дворец Коканады и сели на подготовленные сиденья.
Atha kho bodhi rājakumāro buddhappamukhaṁ bhikkhusaṅghaṁ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi sampavāresi.
buddhappamukhaṁ → buddhapamukhaṁ (bjt) | bhikkhusaṅghaṁ → bhikkhusaṁghaṁ (ms2005) | buddhappamukhaṁ bhikkhusaṅghaṁ → buddhapamukhaṁ bhikkhusaṁghaṁ (pts)И тогда царевич Бодхи собственноручно обслужил общину монахов во главе с Буддой различными видами превосходной еды.
Atha kho bodhi rājakumāro bhagavantaṁ bhuttāviṁ onītapattapāṇiṁ aññataraṁ nīcaṁ āsanaṁ gahetvā ekamantaṁ nisīdi.Когда Благословенный поел и убрал чашу в сторону, царевич Бодхи выбрал более низкое сиденье, сел рядом
Ekamantaṁ nisinno kho bodhi rājakumāro bhagavantaṁ etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)и сказал ему:
“mayhaṁ kho, bhante, evaṁ hoti:“Почтенный, у нас была такая мысль:
‘na kho sukhena sukhaṁ adhigantabbaṁ, dukkhena kho sukhaṁ adhigantabban’”ti.
adhigantabbanti → adhigantabban ti (pts)“Приятное не добыть приятным. Приятное добывается через боль”.
“Mayhampi kho, rājakumāra, pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato etadahosi:
mayhampi → mayham pi (pts) | pubbeva → pubbe va (pts) | bodhisattasseva → bodhisattass eva (pts) | etadahosi → etad ahosi (pts)“Царевич, до своего пробуждения, когда я всё ещё был только лишь непробуждённым бодхисаттой, я также думал так:
‘na kho sukhena sukhaṁ adhigantabbaṁ, dukkhena kho sukhaṁ adhigantabban’ti.
adhigantabbanti → adhigantabban ti (pts)“Приятное не добыть приятным. Приятное добывается через боль”.
So kho ahaṁ, rājakumāra, aparena samayena daharova samāno susukāḷakeso bhadrena yobbanena samannāgato paṭhamena vayasā akāmakānaṁ mātāpitūnaṁ assumukhānaṁ rudantānaṁ kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajiṁ.
mātāpitūnaṁ → mātāpitunnaṁ (bj) | rudantānaṁ → rodantānaṁ (sya-all) | rājakumāra → rājakumara (pts) | mātāpitunnaṁ → mātāpitunaṁ (bj: machasaṁ) | susukāḷakeso → susu kāḷakeso (bjt)Позже, царевич, будучи всё ещё черноволосым юношей, наделённым благословением молодости на первом этапе жизни, я обрил волосы и бороду, надел жёлтые одежды и оставил жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной.
So evaṁ pabbajito samāno kiṅkusalagavesī anuttaraṁ santivarapadaṁ pariyesamāno yena āḷāro kālāmo tenupasaṅkamiṁ; upasaṅkamitvā āḷāraṁ kālāmaṁ etadavocaṁ:
tenupasaṅkamiṁ upasaṅkamitvā → tenupasaṁmiṁ upasaṁmitvā (bj) | kiṁkusalagavesī → kiṁkusalaṁgavesī (cck: ka.)Уйдя в бездомную жизнь, монахи, в поисках благого, ища непревзойдённое состояние высочайшего покоя, я отправился к [отшельнику] Алара Каламе и сказал ему:
‘icchāmahaṁ, āvuso kālāma, imasmiṁ dhammavinaye brahmacariyaṁ caritun’ti.Калама, товарищ, я бы хотел вести святую жизнь в этой Дхамме и Винае”.
Evaṁ vutte, rājakumāra, āḷāro kālāmo maṁ etadavoca:Алара Калама ответил:
‘viharatāyasmā,“Уважаемый может оставаться здесь.
tādiso ayaṁ dhammo yattha viññū puriso nacirasseva sakaṁ ācariyakaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihareyyā’ti.
nacirasseva → na cirasseva (bjt)Эта Дхамма такова, что мудрец вскоре сможет войти и пребывать в ней, реализовав для себя посредством прямого знания доктрину своего учителя”.
So kho ahaṁ, rājakumāra, nacirasseva khippameva taṁ dhammaṁ pariyāpuṇiṁ.
nacirasseva → na cirasseva (bjt)И вскоре я быстро выучил ту Дхамму.
So kho ahaṁ, rājakumāra, tāvatakeneva oṭṭhapahatamattena lapitalāpanamattena ñāṇavādañca vadāmi, theravādañca jānāmi passāmīti ca paṭijānāmi, ahañceva aññe ca.
aññe → añño (sya-all) | oṭṭhapahatamattena → oṭṭhappahatamattena (bjt) | ahañceva → ahañce va (bjt) | tāvatakeneva → tāvattakeneva (th)До той степени, до которой излагалось его учение посредством простой декламации губами и повторения [заученного], я мог говорить со знанием и уверенностью, и я заявлял: “Я знаю и вижу”. И были и другие, кто делал так же.
Tassa mayhaṁ, rājakumāra, etadahosi:И тогда я подумал:
‘na kho āḷāro kālāmo imaṁ dhammaṁ kevalaṁ saddhāmattakena sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmīti pavedeti;
pavedeti → pavedesi (sya-all: sī.)“Не только за счёт одной веры Алара Калама заявляет: “Реализовав для себя посредством прямого знания, я вхожу и пребываю в этой Дхамме”.
addhā āḷāro kālāmo imaṁ dhammaṁ jānaṁ passaṁ viharatī’ti.Вне сомнений, Алара Калама [на самом деле] пребывает, зная и видя эту Дхамму”.
Atha khvāhaṁ, rājakumāra, yena āḷāro kālāmo tenupasaṅkamiṁ; upasaṅkamitvā āḷāraṁ kālāmaṁ etadavocaṁ:
tenupasaṅkamiṁ upasaṅkamitvā → tenupasaṁkamiṁ upasaṁkamitvā (bjt)Тогда я отправился к Алара Каламе и сказал:
‘kittāvatā no, āvuso kālāma, imaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmīti pavedesī’ti?
upasampajja viharāmīti pavedesī’ti → upasampajja pavedesīti (sya-all, km, pts1ed) | viharāmīti → (sya-all) | pavedesī’ti → upasampajja pavedesīti (cck: sī. syā. kaṁ. pī.)“Алара, товарищ, каким образом ты заявляешь, что, реализовав для себя посредством прямого знания, ты входишь и пребываешь в этой Дхамме?”
Evaṁ vutte, rājakumāra, āḷāro kālāmo ākiñcaññāyatanaṁ pavedesi.В ответ на это он заявил о сфере отсутствия всего.
Tassa mayhaṁ, rājakumāra, etadahosi:И тогда я подумал:
‘na kho āḷārasseva kālāmassa atthi saddhā, mayhampatthi saddhā;
mayhampatthi → mayhaṁpatthi (my, th)“Не только Алара Калама имеет веру,
na kho āḷārasseva kālāmassa atthi vīriyaṁ …pe…
pe → spelled out in full (bjt)усердие,
sati …
+ → mayhampatthi sati na kho āḷārasseva kālāmassa atthi (bjt)памятование,
samādhi …
+ → mayhampatthi samādhi na kho āḷārasseva kālāmassa atthi (bjt)сосредоточение
paññā, mayhampatthi paññā.
mayhampatthi → mayhaṁpatthi (my, th)и понимание. У меня тоже есть вера, усердие, памятование, сосредоточение и понимание.
Yannūnāhaṁ yaṁ dhammaṁ āḷāro kālāmo sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmīti pavedeti tassa dhammassa sacchikiriyāya padaheyyan’ti.
yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my)Что, если я постараюсь реализовать Дхамму, о которой Алара Калама заявляет, что входит и пребывает в ней, реализовав для себя посредством прямого знания”?
So kho ahaṁ, rājakumāra, nacirasseva khippameva taṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsiṁ.
nacirasseva → na cirasseva (bjt)И вскоре я быстро вошёл и пребывал в той Дхамме, реализовав [её] для себя посредством прямого знания.
Atha khvāhaṁ, rājakumāra, yena āḷāro kālāmo tenupasaṅkamiṁ; upasaṅkamitvā āḷāraṁ kālāmaṁ etadavocaṁ:
tenupasaṅkamiṁ upasaṅkamitvā → tenupasaṁkamiṁ upasaṁkamitvā (bjt)Тогда я отправился к Алара Каламе и сказал:
‘ettāvatā no, āvuso kālāma, imaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedesī’ti?
upasampajja → upasampajja viharāmīti (bj)“Калама, товарищ, таким ли образом ты заявляешь, что входишь и пребываешь в этой Дхамме, реализовав [её] для себя посредством прямого знания”?
‘Ettāvatā kho ahaṁ, āvuso, imaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedemī’ti.“Таким образом, товарищ”.
‘Ahampi kho, āvuso, ettāvatā imaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmī’ti.
ahampi → ahaṁpi (th)“Таким же образом, товарищ, я также вхожу и пребываю в этой Дхамме, реализовав [её] для себя посредством прямого знания”.
‘Lābhā no, āvuso, suladdhaṁ no, āvuso,“Какое благо для нас, товарищ, какое огромное благо,
ye mayaṁ āyasmantaṁ tādisaṁ sabrahmacāriṁ passāma.что у нас есть такой уважаемый, как наш товарищ по святой жизни.
Iti yāhaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedemi, taṁ tvaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharasi.
viharasi → vihāsi (sya-all)Та Дхамма, о которой я заявляю, что вхожу и пребываю в ней, реализовав [её] для себя посредством прямого знания, является [той же самой] Дхаммой, в которую ты входишь и пребываешь, реализовав [её] для себя посредством прямого знания.
Yaṁ tvaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharasi, tamahaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedemi.
viharasi → vihāsi (sya-all)И та Дхамма, в которую ты входишь и пребываешь, реализовав [её] для себя посредством прямого знания, является [той же самой], о которой я заявляю, что вхожу и пребываю в ней, реализовав [её] для себя посредством прямого знания.
Iti yāhaṁ dhammaṁ jānāmi taṁ tvaṁ dhammaṁ jānāsi; yaṁ tvaṁ dhammaṁ jānāsi tamahaṁ dhammaṁ jānāmi.Так что ты знаешь Дхамму, которую я знаю, и я знаю Дхамму, которую знаешь ты.
Iti yādiso ahaṁ, tādiso tuvaṁ; yādiso tuvaṁ tādiso ahaṁ.
tuvaṁ → tvaṁ (bj)Каков я, таков и ты. Каков ты, таков и я.
Ehi dāni, āvuso, ubhova santā imaṁ gaṇaṁ pariharāmā’ti.
ehi dāni → ehidāni (bjt, th) | ubhova santā → ubho vasantā (th)Ну же, товарищ! Будем теперь вместе вести эту общину [учеников]”.
Iti kho, rājakumāra, āḷāro kālāmo ācariyo me samāno attano antevāsiṁ maṁ samānaṁ attanā samasamaṁ ṭhapesi, uḷārāya ca maṁ pūjāya pūjesi.
attano → idaṁ padaṁ bj, sya-all, km, pts1ed potthakesu | attanā → attano (bj, sya-all, pts1ed) | attano → (bj, sya-all) | attanā → attenā (bj) | attenā → attanā (bj: machasaṁ) | attano → ( ) natthi (sī. syā. kaṁ. pī.) (cck note) | attanā → attano (cck: sī. pī.)Так мой учитель, Алара Калама, поставил меня, своего ученика, наравне с собой, и оказал мне наивысшее почтение.
Tassa mayhaṁ, rājakumāra, etadahosi:И тогда я подумал:
‘nāyaṁ dhammo nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṁvattati, yāvadeva ākiñcaññāyatanūpapattiyā’ti.“Эта Дхамма не ведёт к утрате очарованности, к бесстрастию, к прекращению, к покою, к прямому знанию, к пробуждению, к ниббане, но [ведёт только] к перерождению в сфере отсутствия всего”.
So kho ahaṁ, rājakumāra, taṁ dhammaṁ analaṅkaritvā tasmā dhammā nibbijja apakkamiṁ.
analaṅkaritvā → analaṁ karitvā (bjt)Не будучи удовлетворённым этой Дхаммой, разочарованный ею, я ушёл.
So kho ahaṁ, rājakumāra, kiṅkusalagavesī anuttaraṁ santivarapadaṁ pariyesamāno yena udako rāmaputto tenupasaṅkamiṁ; upasaṅkamitvā udakaṁ rāmaputtaṁ etadavocaṁ:
udako → uddako (bj, sya-all, km, pts1ed) | uddako → udako (bj: machasaṁ) | udako → uddako (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | kiṅkusalagavesī → kiṁkusalagavesī (my, bjt, th, ms2005) | tenupasaṅkamiṁ upasaṅkamitvā udakaṁ → tenupasaṁkamiṁ upasaṁkamitvā uddakaṁ (bjt) | udakaṁ → uddakaṁ (th)Будучи всё ещё в поисках благого, ища непревзойдённое состояние высочайшего покоя, я отправился к [отшельнику] Уддака Рамапутте и сказал ему:
‘icchāmahaṁ, āvuso, imasmiṁ dhammavinaye brahmacariyaṁ caritun’ti.
āvuso → āvuso rāma (bj, sya-all, km, mr) | rāma → āvuso (bj: machasaṁ) | āvuso → āvuso rāma (sī. syā. kaṁ. ka.) passa ma. ni. 1.278 pāsarāsisutte (cck note)Товарищ, я бы хотел вести святую жизнь в этой Дхамме и Винае”.
Evaṁ vutte, rājakumāra, udako rāmaputto maṁ etadavoca:
udako → uddako (bjt, th)Уддака Рамапутта ответил:
‘viharatāyasmā,“Уважаемый может оставаться здесь.
tādiso ayaṁ dhammo yattha viññū puriso nacirasseva sakaṁ ācariyakaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihareyyā’ti.
nacirasseva → na cirasseva (bjt)Эта Дхамма такова, что мудрец вскоре сможет войти и пребывать в ней, реализовав для себя посредством прямого знания доктрину своего учителя”.
So kho ahaṁ, rājakumāra, nacirasseva khippameva taṁ dhammaṁ pariyāpuṇiṁ.
nacirasseva → na cirasseva (bjt)И вскоре я быстро выучил ту Дхамму.
So kho ahaṁ, rājakumāra, tāvatakeneva oṭṭhapahatamattena lapitalāpanamattena ñāṇavādañca vadāmi, theravādañca jānāmi passāmīti ca paṭijānāmi, ahañceva aññe ca.
aññe → añño (sya-all) | oṭṭhapahatamattena → oṭṭhappahatamattena (bjt) | ahañceva → ahañce va (bjt) | tāvatakeneva → tāvattakeneva (th)До той степени, до которой излагалось его учение посредством простой декламации губами и повторения [заученного], я мог говорить со знанием и уверенностью, и я заявлял: “Я знаю и вижу”. И были и другие, кто делал так же.
Tassa mayhaṁ, rājakumāra, etadahosi:И тогда я подумал:
‘na kho rāmo imaṁ dhammaṁ kevalaṁ saddhāmattakena sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmīti pavedesi;
pavedesi → pavedeti (sya-all)“Не только за счёт одной веры Рама заявляет: “Реализовав для себя посредством прямого знания, я вхожу и пребываю в этой Дхамме”.
addhā rāmo imaṁ dhammaṁ jānaṁ passaṁ vihāsī’ti.
vihāsīti → viharatīti (sya-all)Вне сомнений, Рама [на самом деле] пребывает, зная и видя эту Дхамму”.
Atha khvāhaṁ, rājakumāra, yena udako rāmaputto tenupasaṅkamiṁ; upasaṅkamitvā udakaṁ rāmaputtaṁ etadavocaṁ:
udako → uddako (bjt, th) | tenupasaṅkamiṁ upasaṅkamitvā udakaṁ → tenupasaṁkamiṁ upasaṁkamitvā uddakaṁ (bjt) | udakaṁ → uddakaṁ (th)Тогда я отправился к [отшельнику] Уддака Рамапутте и сказал ему:
‘kittāvatā no, āvuso, rāmo imaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmīti pavedesī’ti?
rāmo → rāma (bj, sya-all) | viharāmīti → (sya-all) | rāma → rāmo (bj: machasaṁ)“Товарищ, каким образом Рама заявлял, что, реализовав для себя посредством прямого знания, он входил и пребывал в этой Дхамме?”
Evaṁ vutte, rājakumāra, udako rāmaputto nevasaññānāsaññāyatanaṁ pavedesi.
udako → uddako (bjt, th)В ответ на это Уддака Рамапутта заявил о сфере ни-восприятия-ни-не-восприятия.
Tassa mayhaṁ, rājakumāra, etadahosi:И тогда я подумал:
‘na kho rāmasseva ahosi saddhā, mayhampatthi saddhā;
mayhampatthi → mayhaṁpatthi (my, bjt, th)“Не только у Рамы были вера,
na kho rāmasseva ahosi vīriyaṁ …pe…
vīriyaṁ → viriyaṁ mayhampatthi viriyaṁ na kho rāmasseva ahosi (bjt) | vīriyaṁ → viriyaṁ (th)усердие,
sati …
+ → mayhampatthi sati na kho rāmasseva ahosi (bjt)памятование,
samādhi …
+ → mayhampatthi samādhi na kho rāmasseva ahosi (bjt)сосредоточение
paññā, mayhampatthi paññā.
mayhampatthi → mayhaṁpatthi (my, th)и понимание. У меня тоже есть вера, усердие, памятование, сосредоточение и понимание.
Yannūnāhaṁ yaṁ dhammaṁ rāmo sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmīti pavedeti tassa dhammassa sacchikiriyāya padaheyyan’ti.
pavedeti → pavedesi (bj, sya-all) | yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my)Что, если я постараюсь реализовать Дхамму, о которой Рама заявляет, что входит и пребывает в ней, реализовав для себя посредством прямого знания”?
So kho ahaṁ, rājakumāra, nacirasseva khippameva taṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsiṁ.
upasampajja → (bj) | nacirasseva → na cirasseva (bjt)И вскоре я быстро вошёл и пребывал в той Дхамме, реализовав [её] для себя посредством прямого знания.
Atha khvāhaṁ, rājakumāra, yena udako rāmaputto tenupasaṅkamiṁ; upasaṅkamitvā udakaṁ rāmaputtaṁ etadavocaṁ:
udako rāmaputto → uddako rāmaputto (bj, sya-all) | tenupasaṅkamiṁ upasaṅkamitvā udakaṁ → tenupasaṁkami upasaṁkamitvā uddakaṁ (bjt) | udakaṁ → uddakaṁ (th)Тогда я отправился к [отшельнику] Уддака Рамапутте и сказал ему:
‘ettāvatā no, āvuso, rāmo imaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedesī’ti?
rāmo → rāma (bj, sya-all) | rāma → rāmo (bj: machasaṁ)“Товарищ, таким ли образом Рама заявлял, что входил и пребывал в этой Дхамме, реализовав [её] для себя посредством прямого знания”?
‘Ettāvatā kho, āvuso, rāmo imaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedesī’ti.
kho → kho ahaṁ (bj, sya-all) | rāmo → (bj, sya-all) | pavedesīti → pavedemīti (bj) | pavedesīti ahampi → pavedemīti ahaṁpi (sya-all) | pavedemī’ti → pavedesī’ti (bj: machasaṁ)“Таким образом, товарищ”.
‘Ahampi kho, āvuso, ettāvatā imaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmī’ti.
ahampi → ahaṁpi (th)“Таким же образом, товарищ, я также вхожу и пребываю в этой Дхамме, реализовав [её] для себя посредством прямого знания”.
‘Lābhā no, āvuso, suladdhaṁ no, āvuso,“Какое благо для нас, товарищ, какое огромное благо,
ye mayaṁ āyasmantaṁ tādisaṁ sabrahmacāriṁ passāma.что у нас есть такой уважаемый, как наш товарищ по святой жизни.
Iti yaṁ dhammaṁ rāmo sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedesi taṁ tvaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharasi.
viharasi → vihāsi (sya-all)Та Дхамма, о которой Рама заявлял, что входил и пребывал в ней, реализовав [её] для себя посредством прямого знания, является [той же самой] Дхаммой, в которую ты входишь и пребываешь, реализовав [её] для себя посредством прямого знания.
Yaṁ tvaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharasi taṁ dhammaṁ rāmo sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedesi.
viharasi → vihāsi (sya-all)И та Дхамма, в которую ты входишь и пребываешь, реализовав [её] для себя посредством прямого знания, является [той же самой], о которой Рама заявлял, что входил и пребывал в ней, реализовав [её] для себя посредством прямого знания.
Iti yaṁ dhammaṁ rāmo abhiññāsi taṁ tvaṁ dhammaṁ jānāsi; yaṁ tvaṁ dhammaṁ jānāsi taṁ dhammaṁ rāmo abhiññāsi.
abhiññāsi → aññāsi (bj)Так что ты знаешь Дхамму, которую знал Рама, и Рама знал Дхамму, которую знаешь ты.
Iti yādiso rāmo ahosi tādiso tuvaṁ, yādiso tuvaṁ tādiso rāmo ahosi.
tuvaṁ → tvaṁ (bj)Каков был Рама, таков и ты. Каков ты, таков был и Рама.
Ehi dāni, āvuso, tuvaṁ imaṁ gaṇaṁ pariharā’ti.
tuvaṁ → tvaṁ (bj) | ehi dāni → ehidāni (bjt, th)Ну же, товарищ! Ну же, товарищ, веди теперь эту общину [учеников]”.
Iti kho, rājakumāra, udako rāmaputto sabrahmacārī me samāno ācariyaṭṭhāne maṁ ṭhapesi, uḷārāya ca maṁ pūjāya pūjesi.
ācariyaṭṭhāne → ācariyaṭṭhāne ca (bj); ācariyaṭṭhāneva (sya-all) | ca → ācariyaṭṭhāne (bj: machasaṁ) | ācariyaṭṭhāneva → ca (sya-all: sī.) | udako → uddako (bjt, th)Так мой товарищ по святой жизни, Уддака Рамапутта, поставил меня учителем и оказал мне наивысшее почтение.
Tassa mayhaṁ, rājakumāra, etadahosi:И тогда я подумал:
‘nāyaṁ dhammo nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṁvattati, yāvadeva nevasaññānāsaññāyatanūpapattiyā’ti.“Эта Дхамма не ведёт к утрате очарованности, к бесстрастию, к прекращению, к покою, к прямому знанию, к пробуждению, к ниббане, но [ведёт только] к перерождению в сфере ни-восприятия-ни-не-восприятия”.
So kho ahaṁ, rājakumāra, taṁ dhammaṁ analaṅkaritvā tasmā dhammā nibbijja apakkamiṁ.
analaṅkaritvā → analaṁ karitvā (bjt)Не будучи удовлетворённым этой Дхаммой, разочарованный ею, я ушёл.
So kho ahaṁ, rājakumāra, kiṅkusalagavesī anuttaraṁ santivarapadaṁ pariyesamāno, magadhesu anupubbena cārikaṁ caramāno, yena uruvelā senānigamo tadavasariṁ.
uruvelā → uruveḷā (sya-all) | kiṅkusalagavesī → kiṁkusalagavesī (my, th, ms2005) | kiṅkusalagavesī → kiṁ kusalagavesī (bjt)Будучи всё ещё в поисках благого, ища непревзойдённое состояние высочайшего покоя, я странствовал переходами по стране Магадхов, пока со временем не прибыл в Урувелу, в Сенанигаму.
Tatthaddasaṁ ramaṇīyaṁ bhūmibhāgaṁ, pāsādikañca vanasaṇḍaṁ, nadiñca sandantiṁ setakaṁ supatitthaṁ, ramaṇīyaṁ samantā ca gocaragāmaṁ.
samantā → sāmantā (?) | nadiñca → nadīñca (cck) | setakaṁ → sītodakaṁ (sya-all) | sītodakaṁ → setakaṁ (sya-all: sī.)Там я увидел чудесную местность с восхитительной рощей, кристально чистой рекой с приятными пологими берегами и близлежащей деревней для сбора подаяний.
Tassa mayhaṁ, rājakumāra, etadahosi:И тогда я подумал:
‘ramaṇīyo vata bho bhūmibhāgo, pāsādiko ca vanasaṇḍo, nadī ca sandati setakā supatitthā, ramaṇīyā samantā ca gocaragāmo.
bho → (bj, sya-all) | nadī ca sandati → nadiñca sandantiṁ (cck) | setakā → sītodakā (sya-all) | samantā → sāmantā (?) purimapiṭṭhepi (cck note)“Это чудесная местность с восхитительной рощей, кристально чистой рекой с приятными пологими берегами и с близлежащей деревней для сбора подаяний.
Alaṁ vatidaṁ kulaputtassa padhānatthikassa padhānāyā’ti.Это послужит старанию представителя клана, настроившегося на старание”.
So kho ahaṁ, rājakumāra, tattheva nisīdiṁ:И я сел там, думая:
‘alamidaṁ padhānāyā’ti.“Это послужит старанию”.
Apissu maṁ, rājakumāra, tisso upamā paṭibhaṁsu anacchariyā pubbe assutapubbā.Затем эти три образа – спонтанные и никогда прежде не слышанные – возникли у меня.
Seyyathāpi, rājakumāra, allaṁ kaṭṭhaṁ sasnehaṁ udake nikkhittaṁ.
sasnehaṁ → sassinehaṁ (bj: sīmu8) | sasnehaṁ → sassinehaṁ (sya-all: sī.)Это как, царевич, если бы мокрый кусок дерева лежал в воде,
Atha puriso āgaccheyya uttarāraṇiṁ ādāya:и пришёл бы человек с верхней палкой для розжига, думая:
‘aggiṁ abhinibbattessāmi, tejo pātukarissāmī’ti.“Я зажгу огонь, я произведу тепло”.
Taṁ kiṁ maññasi, rājakumāra,Как ты думаешь, царевич?
api nu so puriso amuṁ allaṁ kaṭṭhaṁ sasnehaṁ udake nikkhittaṁ uttarāraṇiṁ ādāya abhimanthento aggiṁ abhinibbatteyya, tejo pātukareyyā”ti?
abhimanthento → abhimatthanto (sya-all, km, mr) | sasnehaṁ → sassinehaṁ (bj: sīmu8) | abhimanthento → abhimatthanto (bj: syā) | abhimanthento → abhimatthanto (cck: syā. kaṁ. ka.) | api nu → apinu (bjt)Смог бы он разжечь огонь и создать тепло трением верхней палки для розжига в мокром куске дерева, лежащем в воде?”
“No hidaṁ, bhante.
hidaṁ → hetaṁ (sya-all) | hidaṁ → no hetaṁ (bj: sīmu8)“Нет, почтенный.
Taṁ kissa hetu?И почему?
Aduñhi, bhante, allaṁ kaṭṭhaṁ sasnehaṁ tañca pana udake nikkhittaṁ,
bhante → bho gotama (bj: sīmu8) | sasnehaṁ → sassinehaṁ (bj: sīmu8) | aduñhi → aduṁ hi (bjt)Потому что кусок дерева мокрый и лежит в воде.
yāvadeva ca pana so puriso kilamathassa vighātassa bhāgī assā”ti.Со временем человека постигли бы усталость и разочарование”.
“Evameva kho, rājakumāra, ye hi keci samaṇā vā brāhmaṇā vā kāyena ceva cittena ca kāmehi avūpakaṭṭhā viharanti, yo ca nesaṁ kāmesu kāmacchando kāmasneho kāmamucchā kāmapipāsā kāmapariḷāho so ca ajjhattaṁ na suppahīno hoti, na suppaṭippassaddho.
kāmasneho → kāmasineho (bj) | cittena ca → (sya-all) | keci → ye keci (bj: sīmu8) | kāmehi → kāyena ceva kāmehi (bj: syā) | kāmasineho → kāmasneho (bj: machasaṁ) | ye hi → yehi (bjt) | suppahīno → supahīno (th) | suppaṭippassaddho → supaṭippassaddho (th)“Так и с теми шраманами или брахманами, которые живут, всё ещё телесно не отлучив себя от желаний, и чьё желание, увлечение, любовь, жажда и страсть к желаниям не были полностью отброшены и сдержаны внутренне. Даже если эти почтенные шраманы и брахманы испытывают болезненные, мучительные, пронзающие чувства из-за своего старания, они неспособны на знание и видение [а также] и на непревзойдённое пробуждение. Даже если эти почтенные шраманы и брахманы не испытывают болезненных, мучительных, пронзающих чувств из-за своего старания, они не способны на знание и видение, [а также] и на непревзойдённое пробуждение.
Opakkamikā cepi te bhonto samaṇabrāhmaṇā dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedayanti, abhabbāva te ñāṇāya dassanāya anuttarāya sambodhāya.
tibbā kharā → tippā (bj, sya-all) | vedayanti abhabbāva → vediyanti abhabbā va (bj) | vedayanti → vediyanti (sya-all) | tippā → tibbā (bj: machasaṁ)
No cepi te bhonto samaṇabrāhmaṇā opakkamikā dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedayanti, abhabbāva te ñāṇāya dassanāya anuttarāya sambodhāya.
tibbā kharā → tippā (bj, sya-all) | vedayanti → vediyanti (bj, sya-all)
Ayaṁ kho maṁ, rājakumāra, paṭhamā upamā paṭibhāsi anacchariyā pubbe assutapubbā.Таким был первый образ, что пришёл ко мне спонтанно, никогда прежде не слышанный.
Aparāpi kho maṁ, rājakumāra, dutiyā upamā paṭibhāsi anacchariyā pubbe assutapubbā.Затем второй образ спонтанно пришёл ко мне, никогда прежде не слышанный.
Seyyathāpi, rājakumāra, allaṁ kaṭṭhaṁ sasnehaṁ ārakā udakā thale nikkhittaṁ.Это как, царевич, если бы мокрый кусок дерева лежал на сухой земле вдали от воды,
Atha puriso āgaccheyya uttarāraṇiṁ ādāya:и пришёл бы человек с верхней палкой для розжига, думая:
‘aggiṁ abhinibbattessāmi, tejo pātukarissāmī’ti.
abhinibbattessāmi → aggi nibbattessāmi (bj: machasaṁ)“Я зажгу огонь, я произведу тепло”.
Taṁ kiṁ maññasi, rājakumāra,Как ты думаешь, царевич?
api nu so puriso amuṁ allaṁ kaṭṭhaṁ sasnehaṁ ārakā udakā thale nikkhittaṁ uttarāraṇiṁ ādāya abhimanthento aggiṁ abhinibbatteyya, tejo pātukareyyā”ti?
abhimanthento → abhimatthanto (sya-all) | api nu → apinu (bjt)Смог бы он разжечь огонь и создать тепло трением верхней палки для розжига в мокром куске дерева, лежащем на сухой земле вдали от воды?”
“No hidaṁ, bhante.
hidaṁ → hetaṁ (sya-all)“Нет, почтенный.
Taṁ kissa hetu?И почему?
Aduñhi, bhante, allaṁ kaṭṭhaṁ sasnehaṁ kiñcāpi ārakā udakā thale nikkhittaṁ,
aduñhi → aduṁ hi (bjt)Потому что кусок дерева мокрый, хоть и лежит на сухой земле вдали от воды.
yāvadeva ca pana so puriso kilamathassa vighātassa bhāgī assā”ti.Со временем человека постигли бы усталость и разочарование”.
“Evameva kho, rājakumāra, ye hi keci samaṇā vā brāhmaṇā vā kāyena ceva cittena ca kāmehi vūpakaṭṭhā viharanti, yo ca nesaṁ kāmesu kāmacchando kāmasneho kāmamucchā kāmapipāsā kāmapariḷāho so ca ajjhattaṁ na suppahīno hoti, na suppaṭippassaddho.
ceva cittena ca → kho (bj) | nesaṁ → tesaṁ (bj) | cittena ca → (sya-all) | suppahīno → supahīno (bj: machasaṁ) | suppaṭippassaddho → supaṭipassaddho (bj: machasaṁ) | suppaṭippassaddho → supaṭippassaddho (th)“Так и с теми шраманами или брахманами, которые живут, телесно отлучив себя от желаний, но чьё желание, увлечение, любовь, жажда и страсть к желаниям не были полностью отброшены и сдержаны внутренне. Даже если эти почтенные шраманы и брахманы испытывают болезненные, мучительные, пронзающие чувства из-за своего старания, они неспособны на знание и видение [а также] и на непревзойдённое пробуждение. Даже если эти почтенные шраманы и брахманы не испытывают болезненных, мучительных, пронзающих чувств из-за своего старания, они не способны на знание и видение, [а также] и на непревзойдённое пробуждение.
Opakkamikā cepi te bhonto samaṇabrāhmaṇā dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedayanti, abhabbāva te ñāṇāya dassanāya anuttarāya sambodhāya.
tibbā → tippā (bj) | vedayanti → vediyanti (bj, sya-all) | tibbā kharā → tippā (sya-all) | tippā → tibbā (bj: machasaṁ) | vediyanti → vedayanti (bj: machasaṁ)
No cepi te bhonto samaṇabrāhmaṇā opakkamikā dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedayanti, abhabbāva te ñāṇāya dassanāya anuttarāya sambodhāya.
tibbā → tippā (bj) | vedayanti → vediyanti (bj, sya-all) | tibbā kharā → tippā (sya-all)
Ayaṁ kho maṁ, rājakumāra, dutiyā upamā paṭibhāsi anacchariyā pubbe assutapubbā.Таким был второй образ, что пришёл ко мне спонтанно, никогда прежде не слышанный.
Aparāpi kho maṁ, rājakumāra, tatiyā upamā paṭibhāsi anacchariyā pubbe assutapubbā.
aparāpi → aparā pi (bjt)Затем третий образ спонтанно пришёл ко мне, никогда прежде не слышанный.
Seyyathāpi, rājakumāra, sukkhaṁ kaṭṭhaṁ koḷāpaṁ ārakā udakā thale nikkhittaṁ.
koḷāpaṁ → kolāpaṁ (bj)Это как, царевич, если бы сухой, высохший кусок дерева лежал на сухой земле вдали от воды,
Atha puriso āgaccheyya uttarāraṇiṁ ādāya:и пришёл бы человек с верхней палкой для розжига, думая:
‘aggiṁ abhinibbattessāmi, tejo pātukarissāmī’ti.“Я зажгу огонь, я произведу тепло”.
Taṁ kiṁ maññasi, rājakumāra,Как ты думаешь, царевич?
api nu so puriso amuṁ sukkhaṁ kaṭṭhaṁ koḷāpaṁ ārakā udakā thale nikkhittaṁ uttarāraṇiṁ ādāya abhimanthento aggiṁ abhinibbatteyya, tejo pātukareyyā”ti?
koḷāpaṁ → kolāpaṁ (bj) | abhimanthento → abhimatthanto (sya-all)Смог бы он разжечь огонь и создать тепло трением верхней палки для розжига в сухом, высохшем куске дерева, лежащем на сухой земле вдали от воды?”
“Evaṁ, bhante.
evaṁ bhante → evambhante (bjt)“Да, почтенный.
Taṁ kissa hetu?И почему?
Aduñhi, bhante, sukkhaṁ kaṭṭhaṁ koḷāpaṁ, tañca pana ārakā udakā thale nikkhittan”ti.
koḷāpaṁ → kolāpaṁ (bj) | aduñhi → aduṁ hi (bjt)Потому что кусок дерева сухой, высохший и лежит на сухой земле вдали от воды.
“Evameva kho, rājakumāra, ye hi keci samaṇā vā brāhmaṇā vā kāyena ceva cittena ca kāmehi vūpakaṭṭhā viharanti, yo ca nesaṁ kāmesu kāmacchando kāmasneho kāmamucchā kāmapipāsā kāmapariḷāho so ca ajjhattaṁ suppahīno hoti suppaṭippassaddho.
cittena ca → (sya-all) | ca → kāyena ceva (bj: syā) | suppahīno → supahīno (th) | suppaṭippassaddho → supaṭippassaddho (th)“Так и с теми шраманами или брахманами, которые живут, телесно отлучив себя от желаний, и чьё желание, увлечение, любовь, жажда и страсть к желаниям были полностью отброшены и сдержаны внутренне. Даже если эти почтенные шраманы и брахманы испытывают болезненные, мучительные, пронзающие чувства из-за своего старания, они способны на знание и видение [а также] и на непревзойдённое пробуждение. Даже если эти почтенные шраманы и брахманы не испытывают болезненных, мучительных, пронзающих чувств из-за своего старания, они способны на знание и видение [а также] и на непревзойдённое пробуждение.
Opakkamikā cepi te bhonto samaṇabrāhmaṇā dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedayanti, bhabbāva te ñāṇāya dassanāya anuttarāya sambodhāya.
tibbā → tippā (bj) | vedayanti → vediyanti (bj, sya-all) | tibbā kharā → tippā (sya-all)
No cepi te bhonto samaṇabrāhmaṇā opakkamikā dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedayanti, bhabbāva te ñāṇāya dassanāya anuttarāya sambodhāya.
tibbā → tippā (bj) | vedayanti → vediyanti (bj, sya-all) | tibbā kharā → tippā (sya-all)
Ayaṁ kho maṁ, rājakumāra, tatiyā upamā paṭibhāsi anacchariyā pubbe assutapubbā.Таким был третий образ, что пришёл ко мне спонтанно, никогда прежде не слышанный.
Imā kho maṁ, rājakumāra, tisso upamā paṭibhaṁsu anacchariyā pubbe assutapubbā.
maṁ → (sya-all) | paṭibhaṁsu → paṭibhāsuṁ (sya-all: sī.)Таковы были три образа, спонтанные и никогда прежде не слышанные, что возникли у меня.
Tassa mayhaṁ, rājakumāra, etadahosi:И тогда я подумал:
‘yannūnāhaṁ dantebhidantamādhāya, jivhāya tāluṁ āhacca, cetasā cittaṁ abhiniggaṇheyyaṁ abhinippīḷeyyaṁ abhisantāpeyyan’ti.
dantebhidantamādhāya → passa ma. ni. 1.220 vitakkasaṇṭhānasutte (cck note) | yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | dantebhidantamādhāya → dantebhi dantamādhāya (bjt, th)“Что, если я, стиснув зубы и поджав к нёбу язык, собью, сдержу и сокрушу свой ум своим умом?”
So kho ahaṁ, rājakumāra, dantebhidantamādhāya, jivhāya tāluṁ āhacca, cetasā cittaṁ abhiniggaṇhāmi abhinippīḷemi abhisantāpemi.
dantebhidantamādhāya → dantebhi dantamādhāya (th)Так я принимал только чуть-чуть пищи, только горсть бобового супа, супа из чечевицы, супа из вика или супа из гороха.
Tassa mayhaṁ, rājakumāra, dantebhidantamādhāya, jivhāya tāluṁ āhacca, cetasā cittaṁ abhiniggaṇhato abhinippīḷayato abhisantāpayato kacchehi sedā muccanti.
abhiniggaṇhato → abhiniggaṇhayato (bj) | abhinippīḷayato → abhippīḷayato (sya-all) | dantebhidantamādhāya → dantebhi dantamādhāya (th)По мере того как я делал так, пот лился ручьём из подмышек.
Seyyathāpi, rājakumāra, balavā puriso dubbalataraṁ purisaṁ sīse vā gahetvā khandhe vā gahetvā abhiniggaṇheyya abhinippīḷeyya abhisantāpeyya;Это как сильный человек, схватив слабого за голову или плечи, мог бы сбивать его, сдерживать и сокрушать, –
evameva kho me, rājakumāra, dantebhidantamādhāya, jivhāya tāluṁ āhacca, cetasā cittaṁ abhiniggaṇhato abhinippīḷayato abhisantāpayato kacchehi sedā muccanti.
abhiniggaṇhato → abhiniggaṇhayato (bj) | dantebhidantamādhāya → dantebhi dantamādhāya (th)Так и я, стиснув зубы и поджав к нёбу язык, сбивал, сдерживал и сокрушал свой ум своим умом, и пот лился ручьём из подмышек.
Āraddhaṁ kho pana me, rājakumāra, vīriyaṁ hoti asallīnaṁ, upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā, sāraddho ca pana me kāyo hoti appaṭippassaddho, teneva dukkhappadhānena padhānābhitunnassa sato.
asammuṭṭhā → apammuṭṭhā (bj, sya-all) | apammuṭṭhā → asammuṭṭhā (bj: machasaṁ); appammuṭṭhā (bj: syā) | appammuṭṭhā → asammuṭṭhā (sya-all: sī.) | vīriyaṁ → viriyaṁ (bjt, th)И хотя неутомимое усердие было зарождено мной и утверждено неослабевающее памятование, моё тело было взволновано и неспокойно, поскольку я был истощён болезненным старанием.
Tassa mayhaṁ, rājakumāra, etadahosi:И тогда я подумал:
‘yannūnāhaṁ appāṇakaṁyeva jhānaṁ jhāyeyyan’ti.
appāṇakaṁyeva → appānakaṁ (sya-all) | jhānaṁ → appāṇaṁyeva jhānaṁ (bj: machasaṁ) | yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | appāṇakaṁyeva → appāṇakaṁ (bjt)“Что, если я буду практиковать медитацию не-дыхания?”
So kho ahaṁ, rājakumāra, mukhato ca nāsato ca assāsapassāse uparundhiṁ.
so → yo (bj)Так я прекратил вдохи и выдохи носом и ртом.
Tassa mayhaṁ, rājakumāra, mukhato ca nāsato ca assāsapassāsesu uparuddhesu kaṇṇasotehi vātānaṁ nikkhamantānaṁ adhimatto saddo hoti.
nikkhamantānaṁ → nikkhantānaṁ (sya-all)И по мере того как я делал так, громкий звук ветров исходил из моих ушей.
Seyyathāpi nāma kammāragaggariyā dhamamānāya adhimatto saddo hoti;
kammāragaggariyā → gaggāriyā (sya-all: sī.)Это как из раздувающихся мехов кузнеца исходит громкий звук, – точно так же, когда я прекратил вдохи и выдохи носом и ртом, громкий звук ветров исходил из моих ушей.
evameva kho me, rājakumāra, mukhato ca nāsato ca assāsapassāsesu uparuddhesu kaṇṇasotehi vātānaṁ nikkhamantānaṁ adhimatto saddo hoti.
me → (bj) | nikkhamantānaṁ adhimatto → nikkhantānaṁ adhimatato (sya-all)
Āraddhaṁ kho pana me, rājakumāra, vīriyaṁ hoti asallīnaṁ, upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā, sāraddho ca pana me kāyo hoti appaṭippassaddho, teneva dukkhappadhānena padhānābhitunnassa sato.
asammuṭṭhā → apammuṭṭhā (bj, sya-all) | vīriyaṁ → viriyaṁ (bjt, th) | asammuṭṭhā → appammuṭṭhā (th)И хотя неутомимое усердие было зарождено мной и утверждено неослабевающее памятование, моё тело было взволновано и неспокойно, поскольку я был истощён болезненным старанием.
Tassa mayhaṁ, rājakumāra, etadahosi:И тогда я подумал:
‘yannūnāhaṁ appāṇakaṁyeva jhānaṁ jhāyeyyan’ti.
appāṇakaṁyeva → appānakaṁyeva (sya-all) | yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my)“Что, если я дальше буду практиковать медитацию не-дыхания?”
So kho ahaṁ, rājakumāra, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāse uparundhiṁ.
kaṇṇato → kaṇṇasotato (sya-all) | ca → kaṇṇato cāti evaṁ sabbattha ñātabbaṁ (sya-all: sī.)Тогда я прекратил вдохи и выдохи носом, ртом и ушами.
Tassa mayhaṁ, rājakumāra, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāsesu uparuddhesu adhimattā vātā muddhani ūhananti.
ūhananti → ūhanti (bj); ohananti (sya-all, km); uhananti (mr) | muddhani → muddhānaṁ (bj) | kaṇṇato → kaṇṇasotato (sya-all) | muddhani ūhananti → muddhānaṁ ohananti (sya-all) | muddhānaṁ → muddhani (bj: machasaṁ) | ūhananti → ohananti (bj: syā) | ūhananti → ūhanti (cck: sī.); ohananti (cck: syā. kaṁ.); uhananti (cck: ka.)И по мере того как я делал так, жестокие ветры прорезали мою голову.
Seyyathāpi, rājakumāra, balavā puriso tiṇhena sikharena muddhani abhimattheyya;
muddhani abhimattheyya → muddhānaṁ ūhananti (bj); muddhānaṁ abhimattheyya (sya-all, km); muddhānaṁ abhimantheyya (pts1ed) | muddhani abhimattheyya → muddhānaṁ abhimantheyya (bj) | muddhani → muddhānaṁ (sya-all) | muddhānaṁ → muddhani (bj: machasaṁ) | abhimattheyya → muddhānaṁ abhimantheyya (cck: sī. pī.); muddhānaṁ abhimattheyya (cck: syā. kaṁ.)Это как если бы сильный человек сокрушил мою голову концом острого меча, – точно так же, когда я прекратил вдохи и выдохи носом, ртом и ушами, жестокие ветры прорезали мою голову.
evameva kho me, rājakumāra, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāsesu uparuddhesu adhimattā vātā muddhani ūhananti.
muddhani → muddhānaṁ (bj) | kaṇṇato → kaṇṇasotato (sya-all) | muddhani ūhananti → muddhānaṁ ohananti (sya-all) | assāsapassāsesu → assāsa passāsesu (th)
Āraddhaṁ kho pana me, rājakumāra, vīriyaṁ hoti asallīnaṁ, upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā, sāraddho ca pana me kāyo hoti appaṭippassaddho, teneva dukkhappadhānena padhānābhitunnassa sato.
asammuṭṭhā → apammuṭṭhā (bj, sya-all) | vīriyaṁ → viriyaṁ (bjt, th) | asammuṭṭhā → appammuṭṭhā (th)И хотя неутомимое усердие было зарождено мной и утверждено неослабевающее памятование, моё тело было взволновано и неспокойно, поскольку я был истощён болезненным старанием.
Tassa mayhaṁ, rājakumāra, etadahosi:И тогда я подумал:
‘yannūnāhaṁ appāṇakaṁyeva jhānaṁ jhāyeyyan’ti.
appāṇakaṁyeva → appānakaṁyeva (sya-all) | yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my)“Что, если я дальше буду практиковать медитацию не-дыхания?”
So kho ahaṁ, rājakumāra, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāse uparundhiṁ.
kaṇṇato → kaṇṇasotato (sya-all) | assāsapassāse → assāsa passāse (th)Тогда я прекратил вдохи и выдохи носом, ртом и ушами.
Tassa mayhaṁ, rājakumāra, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāsesu uparuddhesu adhimattā sīse sīsavedanā honti.
kaṇṇato → kaṇṇasotato (sya-all)По мере того как я делал так, жестокие боли возникали в моей голове.
Seyyathāpi, rājakumāra, balavā puriso daḷhena varattakkhaṇḍena sīse sīsaveṭhaṁ dadeyya;
varattakkhaṇḍena → varattakabandhena (bj); varattakkhandhena (sya-all) | sīsaveṭhaṁ → sīsaveṭṭhanaṁ (sya-all) | varattakabandhena → varattakkhaṇḍena (bj: machasaṁ); varattakkhandhena (bj: syā) | varattakkhaṇḍena → varattakabandhanena (cck: sī.)Это как если бы сильный человек затягивал на моей голове тюрбан из прочных кожаных ремней, – точно так же, когда я прекратил вдохи и выдохи носом, ртом и ушами, жестокие боли возникали в моей голове.
evameva kho me, rājakumāra, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāsesu uparuddhesu adhimattā sīse sīsavedanā honti.
me → (bj) | kaṇṇato → kaṇṇasotato (sya-all) | assāsapassāsesu → assāsa passāsesu (th)
Āraddhaṁ kho pana me, rājakumāra, vīriyaṁ hoti asallīnaṁ, upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā, sāraddho ca pana me kāyo hoti appaṭippassaddho, teneva dukkhappadhānena padhānābhitunnassa sato.
asammuṭṭhā → apammuṭṭhā (bj, sya-all) | vīriyaṁ → viriyaṁ (bjt, th) | asammuṭṭhā → appammuṭṭhā (th)И хотя неутомимое усердие было зарождено мной и утверждено неослабевающее памятование, моё тело было взволновано и неспокойно, поскольку я был истощён болезненным старанием.
Tassa mayhaṁ, rājakumāra, etadahosi:И тогда я подумал:
‘yannūnāhaṁ appāṇakaṁyeva jhānaṁ jhāyeyyan’ti.
appāṇakaṁyeva → appānakaṁyeva (sya-all) | yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my)“Что, если я дальше буду практиковать медитацию не-дыхания?”
So kho ahaṁ, rājakumāra, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāse uparundhiṁ.
kaṇṇato → kaṇṇasotato (sya-all) | assāsapassāse → assāsa passāse (th)Тогда я прекратил вдохи и выдохи носом, ртом и ушами.
Tassa mayhaṁ, rājakumāra, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāsesu uparuddhesu adhimattā vātā kucchiṁ parikantanti.
kaṇṇato → kaṇṇasotato (sya-all) | assāsapassāsesu → assāsa passāsesu (th)По мере того как я делал так, жестокие ветры вскрывали мой живот.
Seyyathāpi, rājakumāra, dakkho goghātako vā goghātakantevāsī vā tiṇhena govikantanena kucchiṁ parikanteyya;Это как если бы умелый мясник или его ученик вскрывали брюхо быка острым мясницким ножом, – точно так же, когда я прекратил вдохи и выдохи носом, ртом и ушами, жестокие ветры вскрывали мой живот.
evameva kho me, rājakumāra, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāsesu uparuddhesu adhimattā, vātā kucchiṁ parikantanti.
me → (bj, sya-all) | kaṇṇato → kaṇṇasotato (sya-all) | assāsapassāsesu → assāsa passāsesu (th)
Āraddhaṁ kho pana me, rājakumāra, vīriyaṁ hoti asallīnaṁ, upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā, sāraddho ca pana me kāyo hoti appaṭippassaddho, teneva dukkhappadhānena padhānābhitunnassa sato.
asammuṭṭhā → apammuṭṭhā (bj, sya-all) | vīriyaṁ → viriyaṁ (bjt, th) | asammuṭṭhā → appammuṭṭhā (th)И хотя неутомимое усердие было зарождено мной и утверждено неослабевающее памятование, моё тело было взволновано и неспокойно, поскольку я был истощён болезненным старанием.
Tassa mayhaṁ, rājakumāra, etadahosi:И тогда я подумал:
‘yannūnāhaṁ appāṇakaṁyeva jhānaṁ jhāyeyyan’ti.
appāṇakaṁyeva → appānakaṁyeva (sya-all) | yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my)“Что, если я дальше буду практиковать медитацию не-дыхания?”
So kho ahaṁ, rājakumāra, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāse uparundhiṁ.
kaṇṇato → kaṇṇasotato (sya-all) | assāsapassāse → assāsa passāse (th)Тогда я прекратил вдохи и выдохи носом, ртом и ушами.
Tassa mayhaṁ, rājakumāra, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāsesu uparuddhesu adhimatto kāyasmiṁ ḍāho hoti.
kaṇṇato → kaṇṇasotato (sya-all) | assāsapassāsesu → assāsa passāsesu (th)По мере того как я делал так, моё тело жестоко горело.
Seyyathāpi, rājakumāra, dve balavanto purisā dubbalataraṁ purisaṁ nānābāhāsu gahetvā aṅgārakāsuyā santāpeyyuṁ samparitāpeyyuṁ;
nānābāhāsu → nānā bāhāsu (bjt) | samparitāpeyyuṁ → saṁparitāpeyyuṁ (th)Это как если бы два сильных человека, схватив слабого человека за руки, поджаривали его над ямой с горячими углями, – точно так же, когда я прекратил вдохи и выдохи носом, ртом и ушами, в моём теле было жестокое горение.
evameva kho me, rājakumāra, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāsesu uparuddhesu adhimatto kāyasmiṁ ḍāho hoti.
kaṇṇato → kaṇṇasotato (sya-all) | assāsapassāsesu → assāsa passāsesu (th)
Āraddhaṁ kho pana me, rājakumāra, vīriyaṁ hoti asallīnaṁ, upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā, sāraddho ca pana me kāyo hoti appaṭippassaddho, teneva dukkhappadhānena padhānābhitunnassa sato.
asammuṭṭhā → apammuṭṭhā (bj, sya-all) | vīriyaṁ → viriyaṁ (bjt, th) | asammuṭṭhā → appammuṭṭhā (th)И хотя неутомимое усердие было зарождено мной и утверждено неослабевающее памятование, моё тело было взволновано и неспокойно, поскольку я был истощён болезненным старанием.
Apissu maṁ, rājakumāra, devatā disvā evamāhaṁsu:Божества, увидев меня, сказали:
‘kālaṅkato samaṇo gotamo’ti.
kālaṅkato → kālakato (bj, sya-all) | kālakato → kālaṁkato (bj: machasaṁ)“Отшельник Готама мёртв”.
Ekaccā devatā evamāhaṁsu:Третьи божества сказали:
‘na kālaṅkato samaṇo gotamo, api ca kālaṁ karotī’ti.
kālaṅkato → kālakato (bj, sya-all) | kālakato → kālaṁkato (bj: machasaṁ) | kālaṁ karotīti → kālaṅkarotīti (my) | kālaṁ karotīti → kālaṁkarotīti (bjt) | api ca → apica (th)“Он не мёртв, но умирает”.
Ekaccā devatā evamāhaṁsu:Третьи божества сказали:
‘na kālaṅkato samaṇo gotamo, nāpi kālaṁ karoti. Arahaṁ samaṇo gotamo. Vihāro tveva so arahato evarūpo hotī’ti.
arahato evarūpo hotī’ti → vihārotveveso arahato ti, Vihāro tveva so → vihārotveveso (bj) | kālaṅkato → kālakato (bj, sya-all) | nāpi → napi (bj, sya-all) | vihāro tveva so → vihārotveveso (bj) | kālakato → kālaṁkato (bj: machasaṁ) | vihāro’tveveso → vihāro’tvevaso (bj: machasaṁ, syā) | so → vihārotveveso (cck: sī.) | hotī’ti → vihārotveveso arahato’’ti (cck: ?) | kālaṁ karoti → kālaṅkaroti (my) | vihāro tveva → vihārotveva (my)“Он ни мёртв, ни умирает, а он – арахант, потому что таким образом живут араханты”.
Tassa mayhaṁ, rājakumāra, etadahosi:И тогда я подумал:
‘yannūnāhaṁ sabbaso āhārupacchedāya paṭipajjeyyan’ti.
āhārupacchedāya → āhārūpacchedāya (bj) | yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my)“Что, если я буду практиковать полностью без пищи?”
Atha kho maṁ, rājakumāra, devatā upasaṅkamitvā etadavocuṁ:
+ → tā (th)Тогда божества пришли ко мне и сказали:
‘mā kho tvaṁ, mārisa, sabbaso āhārupacchedāya paṭipajji.
āhārupacchedāya → āhārūpacchedāya (bj)“Почтенный, пожалуйста, не практикуйте полностью без пищи.
Sace kho tvaṁ, mārisa, sabbaso āhārupacchedāya paṭipajjissasi, tassa te mayaṁ dibbaṁ ojaṁ lomakūpehi ajjhohāressāma, tāya tvaṁ yāpessasī’ti.
ajjhohāressāma → ajjhoharissāma (bj, sya-all, km, pts1ed, mr) | āhārupacchedāya → āhārūpacchedāya (bj) | ajjhoharissāma → ajjhohāressāma (bj: machasaṁ) | ajjhohāressāma → ajjhoharissāma (cck: syā. kaṁ. pī. ka.)Если вы сделаете так, мы будем вливать через ваши поры кожи божественное питание, и на этом вы выживете”.
Tassa mayhaṁ, rājakumāra, etadahosi:И тогда я подумал:
‘ahañceva kho pana sabbaso ajajjitaṁ paṭijāneyyaṁ. Imā ca me devatā dibbaṁ ojaṁ lomakūpehi ajjhohāreyyuṁ, tāya cāhaṁ yāpeyyaṁ, taṁ mamassa musā’ti.
ajajjitaṁ → ajaddhukaṁ (bj, sya1ed, sya2ed, km, pts1ed); ajjukaṁ (cck) | ajjhohāreyyuṁ → ajjhohareyyuṁ (bj, sya-all, km, pts1ed, mr) | mamassa → mamāssa (bj); mama assa (sya-all) | ajajjitaṁ → ajaddhukaṁ (sya-all) | ajaddhukaṁ → ajajjitaṁ (bj: machasaṁ) | ajjhohāreyyuṁ → ajjhohāreyyaṁ (bj: machasaṁ) | ajajjitaṁ → ajaddhukaṁ (cck: sī. pī.); jaddhukaṁ (cck: syā. kaṁ.) | ajjhohāreyyuṁ → ajjhohareyyuṁ (cck: syā. kaṁ. pī. ka.) | ahañceva → ahaṁ ceva (th) | + → kho (th)“Если бы я заявил об абсолютном голодании, а эти божества стали бы вливать через поры моей кожи божественное питание, то я солгал бы [сам себе]”.
So kho ahaṁ, rājakumāra, tā devatā paccācikkhāmi. ‘Halan’ti vadāmi.
halanti → alanti (sya-all)А потому я приказал им уйти, сказав: “Довольно”.
Tassa mayhaṁ, rājakumāra, etadahosi:И тогда я подумал:
‘yannūnāhaṁ thokaṁ thokaṁ āhāraṁ āhāreyyaṁ pasataṁ pasataṁ, yadi vā muggayūsaṁ yadi vā kulatthayūsaṁ yadi vā kaḷāyayūsaṁ yadi vā hareṇukayūsan’ti.
kaḷāyayūsaṁ → kalāyayūsaṁ (bj) | kaḷāyayūsaṁ → kāḷayūsaṁ (sya-all: sī.) | yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my)“Что, если я буду принимать только чуть-чуть пищи за один раз, только горсть бобового супа, супа из чечевицы, супа из вика или супа из гороха?”
So kho ahaṁ, rājakumāra, thokaṁ thokaṁ āhāraṁ āhāresiṁ pasataṁ pasataṁ, yadi vā muggayūsaṁ yadi vā kulatthayūsaṁ yadi vā kaḷāyayūsaṁ yadi vā hareṇukayūsaṁ.
kaḷāyayūsaṁ → kalāyayūsaṁ (bj) | hareṇukayūsaṁ → hareṇukayūsanti (sya-all)Так я принимал только чуть-чуть пищи, только горсть бобового супа, супа из чечевицы, супа из вика или супа из гороха.
Tassa mayhaṁ, rājakumāra, thokaṁ thokaṁ āhāraṁ āhārayato pasataṁ pasataṁ, yadi vā muggayūsaṁ yadi vā kulatthayūsaṁ yadi vā kaḷāyayūsaṁ yadi vā hareṇukayūsaṁ, adhimattakasimānaṁ patto kāyo hoti.
kaḷāyayūsaṁ → kalāyayūsaṁ (bj)Моё тело стало неимоверно истощено.
Seyyathāpi nāma āsītikapabbāni vā kāḷapabbāni vā; evamevassu me aṅgapaccaṅgāni bhavanti tāyevappāhāratāya.
kāḷapabbāni → kākapabbāni (bj); kālapabbāni (sya-all) | āsītikapabbāni → asītikapabbāni (sya-all)Из-за того, что я так мало ел, мои члены тела стали похожи на соединённые части стеблей лозы или стеблей бамбука.
Seyyathāpi nāma oṭṭhapadaṁ; evamevassu me ānisadaṁ hoti tāyevappāhāratāya.Из-за того, что я так мало ел, мои ягодицы стали похожи на верблюжье копыто…
Seyyathāpi nāma vaṭṭanāvaḷī; evamevassu me piṭṭhikaṇṭako uṇṇatāvanato hoti tāyevappāhāratāya.
vaṭṭanāvaḷī → vaṭṭanāvalī (bj) | uṇṇatāvanato → unnatāvanato (bj); uṇṇatāvaṇato (sya-all)мой позвоночник выступал, словно ожерелье из бусин…
Seyyathāpi nāma jarasālāya gopānasiyo oluggaviluggā bhavanti; evamevassu me phāsuḷiyo oluggaviluggā bhavanti tāyevappāhāratāya.
phāsuḷiyo → phāsuliyo (bj) | jarasālāya gopānasiyo → jajjarasālāya gopāṇasiyo (sya-all)мои рёбра выперли наружу, будто балки старого сарая без крыши…
Seyyathāpi nāma gambhīre udapāne udakatārakā gambhīragatā okkhāyikā dissanti; evamevassu me akkhikūpesu akkhitārakā gambhīragatā okkhāyikā dissanti tāyevappāhāratāya.Из-за того, что я так мало ел, блеск моих глаз утонул в глазницах, точно блеск воды, что утонул в глубоком колодце.
Seyyathāpi nāma tittakālābu āmakacchinno vātātapena samphuṭito hoti sammilāto; evamevassu me sīsacchavi samphuṭitā hoti sammilātā tāyevappāhāratāya.
samphuṭito → saṁpuṭito (bj, mr); saṁphusito (sya-all, km) | tittakālābu → tittikālāvu (sya-all) | samphuṭitā → saṁphusitā (sya-all) | saṁphuṭito → samphusito (syā. kaṁ.), saṁpuṭīto (ka.) saṁphuṭitoti ettha saṅkucitoti attho (cck note) | samphuṭitā → saṁphuṭitā (my)Из-за того, что я так мало ел, кожа моей головы сморщилась и иссохла, это как зелёная горькая тыква высыхает и сморщивается на солнце и ветре.
So kho ahaṁ, rājakumāra, ‘udaracchaviṁ parimasissāmī’ti piṭṭhikaṇṭakaṁyeva pariggaṇhāmi, ‘piṭṭhikaṇṭakaṁ parimasissāmī’ti udaracchaviṁyeva pariggaṇhāmi. Yāvassu me, rājakumāra, udaracchavi piṭṭhikaṇṭakaṁ allīnā hoti tāyevappāhāratāya.
parimasissāmīti → parāmasissāmīti (bj) | udaracchaviṁyeva → udaracchiṁyeva (sya-all) | pariggaṇhāmi → parigaṇhāmi (bjt) | tāyevappāhāratāya → tāyevap pāhāratāya (th)Из-за того, что я так мало ел, кожа живота настолько прилипла к позвоночнику, что когда я трогал живот, то касался также и позвоночника, а когда я трогал позвоночник, то касался также и кожи живота.
So kho ahaṁ, rājakumāra, ‘vaccaṁ vā muttaṁ vā karissāmī’ti tattheva avakujjo papatāmi tāyevappāhāratāya.Из-за того, что я так мало ел, если я мочился или испражнялся, я там же падал лицом вниз.
So kho ahaṁ, rājakumāra, imameva kāyaṁ assāsento pāṇinā gattāni anumajjāmi. Tassa mayhaṁ, rājakumāra, pāṇinā gattāni anumajjato pūtimūlāni lomāni kāyasmā papatanti tāyevappāhāratāya.Из-за того, что я так мало ел, если я хотел расслабить тело, потерев его части руками, сгнившие у корней волосы выпадали с тела по мере того, как я его растирал.
Apissu maṁ, rājakumāra, manussā disvā evamāhaṁsu: ‘kāḷo samaṇo gotamo’ti,Люди, видя меня, говорили: “Отшельник Готама – чёрный”.
ekacce manussā evamāhaṁsu: ‘na kāḷo samaṇo gotamo, sāmo samaṇo gotamo’ti.Другие говорили: “Отшельник Готама не чёрный. Он коричневый”.
Ekacce manussā evamāhaṁsu: ‘na kāḷo samaṇo gotamo, napi sāmo, maṅguracchavi samaṇo gotamo’ti.
napi → nāpi (sya-all) | maṅguracchavi → maṅguracchavī (sya-all)Ещё другие говорили: “Отшельник Готама ни чёрный, ни коричневый, у отшельника Готамы золотистая кожа”.
Yāvassu me, rājakumāra, tāva parisuddho chavivaṇṇo pariyodāto upahato hoti tāyevappāhāratāya.
tāva → tāya (sya-all)Вот как сильно испортился чистый и яркий цвет моей кожи – из-за того, что я так мало ел.
Tassa mayhaṁ, rājakumāra, etadahosi:И тогда я подумал:
‘ye kho keci atītamaddhānaṁ samaṇā vā brāhmaṇā vā opakkamikā dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedayiṁsu, etāvaparamaṁ nayito bhiyyo.
tibbā → tippā (bj, sya-all, pts1ed) | tibbā kharā → tippā (bj, sya-all) | vedayiṁsu → vediyiṁsu (bj) | tippā → tibbā (bj: machasaṁ) | tibbā → tippā (cck: sī. pī.)“Какие бы шраманы и брахманы в прошлом ни испытывали болезненных, мучительных, пронзающих чувств из-за старания, это [моё болезненное чувство] – наивысшее, сильнее его нет. Какие бы шраманы и брахманы будущего ни испытали болезненных, мучительных, пронзающих чувств из-за старания, это [моё болезненное чувство] – наивысшее, сильнее его нет. Какие бы шраманы и брахманы настоящего ни испытывали болезненных, мучительных, пронзающих чувств из-за старания, это [моё болезненное чувство] – наивысшее, сильнее его нет.
Yepi hi keci anāgatamaddhānaṁ samaṇā vā brāhmaṇā vā opakkamikā dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedayissanti, etāvaparamaṁ nayito bhiyyo.
tibbā kharā → tippā (bj, sya-all) | vedayissanti → vediyissanti (bj)
Yepi hi keci etarahi samaṇā vā brāhmaṇā vā opakkamikā dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedayanti, etāvaparamaṁ nayito bhiyyo.
tibbā kharā → tippā (bj, sya-all) | vedayanti etāvaparamaṁ → vediyanti etāva paramaṁ (bj) | vedayanti → vediyanti (sya-all)
Na kho panāhaṁ imāya kaṭukāya dukkarakārikāya adhigacchāmi uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṁ;
uttari → uttariṁ (sya-all) | uttari manussadhammā → uttarimanussadhammā (my, bjt)Но этими мучительными аскезами я не достиг какого-либо сверхчеловеческого состояния, какого-либо отличия в знании и видении, достойного благородных.
siyā nu kho añño maggo bodhāyā’ti.
bodhāyāti → bodhiyāti (sya-all) | nu kho → nukho (bjt)Может ли существовать иной путь к пробуждению?”
Tassa mayhaṁ, rājakumāra, etadahosi:И тогда я подумал:
‘abhijānāmi kho panāhaṁ pitu sakkassa kammante sītāya jambucchāyāya nisinno vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharitā;
sītāya jambucchāyāya → sītāyaṁ jambuchāyāyaṁ (sya-all)“Я помню, как однажды, когда мой отец из клана Сакьев работал, я сидел в прохладной тени миртового дерева, и тогда, отстранённый от желаний, отстранённый от неблагих состояний [ума], я вошёл и пребывал в первой джхане, которая сопровождалась направлением и удержанием [ума на объекте медитации] с озарённостью и приятным, что возникли из-за [этой] отстранённости.
siyā nu kho eso maggo bodhāyā’ti.
bodhāyāti → bodhiyāti (sya-all)Могло ли это быть путём к пробуждению?”
Tassa mayhaṁ, rājakumāra, satānusāri viññāṇaṁ ahosi:
satānusāri → satānusārī (bj) | satānusāri viññāṇaṁ → satānusārīviññāṇaṁ (sya-all)Вслед за этим воспоминанием пришло озарение:
‘eseva maggo bodhāyā’ti.
eseva → esova (bj) | bodhāyāti → bodhiyāti (sya-all)-“Воистину, это путь к пробуждению!”
Tassa mayhaṁ, rājakumāra, etadahosi:И тогда я подумал:
‘kiṁ nu kho ahaṁ tassa sukhassa bhāyāmi yaṁ taṁ sukhaṁ aññatreva kāmehi aññatra akusalehi dhammehī’ti?
kiṁ nu → kinnu (bjt, th) | yaṁ taṁ → yantaṁ (th)“Так почему я боюсь этого приятного [джханы], которое не имеет ничего общего ни с желанием, ни с неблагими состояниями [ума]?”
Tassa mayhaṁ, rājakumāra, etadahosi:И тогда я подумал:
‘na kho ahaṁ tassa sukhassa bhāyāmi yaṁ taṁ sukhaṁ aññatreva kāmehi aññatra akusalehi dhammehī’ti.
yaṁ taṁ → yantaṁ (th)“Я не боюсь этого приятного, ведь оно не имеет ничего общего ни с желанием, ни с неблагими состояниями [ума]”.
Tassa mayhaṁ, rājakumāra, etadahosi:И тогда я подумал:
‘na kho taṁ sukaraṁ sukhaṁ adhigantuṁ evaṁ adhimattakasimānaṁ pattakāyena. Yannūnāhaṁ oḷārikaṁ āhāraṁ āhāreyyaṁ odanakummāsan’ti.
odanakummāsanti → odanaṁ kummāsanti (sya-all) | yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my)“Непросто достичь этого приятного с настолько истощённым телом. Что, если я приму какую-нибудь твёрдую пищу – немного варёного риса и каши?”
So kho ahaṁ, rājakumāra, oḷārikaṁ āhāraṁ āhāresiṁ odanakummāsaṁ.
so → yo (bj) | odanakummāsaṁ → odanaṁ kummāsaṁ (sya-all)Так я принял твёрдую пищу – немного варёного риса и каши.
Tena kho pana maṁ, rājakumāra, samayena pañcavaggiyā bhikkhū paccupaṭṭhitā honti:
maṁ → me (sya-all: sī.)В то время пять монахов, которые ухаживали за мной, думали:
‘yaṁ kho samaṇo gotamo dhammaṁ adhigamissati taṁ no ārocessatī’ti.
yaṁ kho → yanno (sya-all)“Если наш отшельник Готама достигнет какого-либо высшего состояния, он скажет нам”.
Yato kho ahaṁ, rājakumāra, oḷārikaṁ āhāraṁ āhāresiṁ odanakummāsaṁ, atha me te pañcavaggiyā bhikkhū nibbijja pakkamiṁsu:
odanakummāsaṁ → odanaṁ kummāsaṁ (sya-all)Но когда они увидели, как я ем твёрдую пищу – немного варёного риса и каши, – они в отвращении покинули меня, думая так:
‘bāhulliko samaṇo gotamo padhānavibbhanto, āvatto bāhullāyā’ti.
bāhulliko → bāhuliko (bj, pts1ed) | bāhuliko → bāhulliko (bj: machasaṁ, syā) | bāhulliko → bāhuliko (sī. pī.) sāratthaṭīkāya saṁghabhedasikkhāpadavaṇṇanāya sameti (cck note) | bāhullāyāti → bāhulyāya (sya-all: sī.)“Отшельник Готама теперь живёт в роскоши. Он оставил своё старание и вернулся к роскоши”.
So kho ahaṁ, rājakumāra, oḷārikaṁ āhāraṁ āhāretvā balaṁ gahetvā vivicceva kāmehi …pe… paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja vihāsiṁ.
gahetvā → gāhetvā (sya-all)И затем, когда я поел твёрдой пищи и восполнил силы, отстранённый от желаний, отстранённый от неблагих состояний [ума], я вошёл и пребывал в первой джхане, которая сопровождалась направлением и удержанием [ума на объекте медитации] с озарённостью и приятным, что возникли из-за [этой] отстранённости.
Vitakkavicārānaṁ vūpasamā … dutiyaṁ jhānaṁ …С угасанием направления и удержания [ума на объекте] я вошёл и пребывал во второй джхане…
tatiyaṁ jhānaṁ …третьей джхане…
catutthaṁ jhānaṁ upasampajja vihāsiṁ.четвёртой джхане…
So evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte pubbenivāsānussatiñāṇāya cittaṁ abhininnāmesiṁ.Когда мой ум стал таким сосредоточенным, очищенным, ярким, безупречным, избавленным от недостатков, гибким, податливым, устойчивым и непоколебимым, я направил его к знанию воспоминаний прошлых жизней.
So anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarāmi, seyyathidaṁ—ekampi jātiṁ dvepi jātiyo …pe… iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarāmi.
seyyathīdaṁ → seyyathidaṁ (bj: machasaṁ)Я вспомнил свои многочисленные прошлые жизни. Одну, две, три, четыре, пять, десять, двадцать, тридцать, сорок, пятьдесят, сто, тысячу, сто тысяч, многие циклы свёртывания мира, многие циклы развёртывания мира, многие циклы свёртывания и развёртывания мира. Так я вспомнил свои многочисленные прошлые жизни в подробностях и деталях.
Ayaṁ kho me, rājakumāra, rattiyā paṭhame yāme paṭhamāЭто было первым истинным знанием, которое я обрёл в первую стражу ночи.
vijjā adhigatā, avijjā vihatā, vijjā uppannā; tamo vihato, āloko uppanno—yathā taṁ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato.
yathā taṁ → yathātaṁ (th)Неведение было выдворено; истинное знание появилось; тьма была выдворена, возник свет – так происходит с тем, кто пребывает прилежным, старательным и решительным.
So evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte sattānaṁ cutūpapātañāṇāya cittaṁ abhininnāmesiṁ.Когда мой ум стал таким сконцентрированным, очищенным, ярким, незапятнанным, лишённым нечистоты, гибким, покорённым, устойчивым и погруженным в неколебимость, я направил к знанию смерти и перерождения существ. So dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passāmi cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānāmi …pe…Посредством божественного видения, очищенного и превосходящего человеческое, я увидел как существа покидают жизнь и перерождаются, и распознал низменных и высоких, прекрасных и уродливых, в благом уделе и в неблагом уделе. Я понял, как существа переходят [из жизни в жизнь] в соответствии с их поступками.
ayaṁ kho me, rājakumāra, rattiyā majjhime yāme dutiyā vijjā adhigatā, avijjā vihatā, vijjā uppannā; tamo vihato, āloko uppanno—yathā taṁ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato.
yathā taṁ → yathātaṁ (th)Это было вторым истинным знанием, которое я обрёл в среднюю стражу ночи. Неведение было выдворено; истинное знание появилось; тьма была выдворена, возник свет – так происходит с тем, кто пребывает прилежным, старательным и решительным.
So evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte āsavānaṁ khayañāṇāya cittaṁ abhininnāmesiṁ.Когда мой ум стал таким сконцентрированным — очищенным, ярким, незапятнанным, лишённым нечистоты, гибким, покорённым, устойчивым и погруженным в неколебимость, я направил его к знанию уничтожения пятен [умственных загрязнений]. So ‘idaṁ dukkhan’ti yathābhūtaṁ abbhaññāsiṁ …pe… ‘ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṁ abbhaññāsiṁ;Так 'это - боль' как-есть познал, 'это - боли-скапливание' как-есть познал, 'это - боли-устранение' как-есть познал, 'это к боли-устранению ведущая практика' как-есть познал; ‘ime āsavā’ti yathābhūtaṁ abbhaññāsiṁ …pe… ‘ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṁ abbhaññāsiṁ.'эти - истечения' как-есть познал, 'это - истечения-скапливание' как-есть познал, 'это - истечения-устранение' как-есть познал, 'это к истечения-устранению ведущая практика' как-есть познал.
Tassa me evaṁ jānato evaṁ passato kāmāsavāpi cittaṁ vimuccittha, bhavāsavāpi cittaṁ vimuccittha, avijjāsavāpi cittaṁ vimuccittha.У меня так знающего так видящего от желания-истечения в том числе ум высвободился, от вовлечённости-истечения в том числе ум высвободился, от неразличения-истечения в том числе ум высвободился. Vimuttasmiṁ vimuttamiti ñāṇaṁ ahosi.Когда он освободился, пришло знание: “Он освобождён”.
‘Khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā’ti abbhaññāsiṁ.Я напрямую познал: “Рождение уничтожено, святая жизнь прожита, сделано то, что следовало сделать, не будет более появления в каком-либо состоянии существования”.
Ayaṁ kho me, rājakumāra, rattiyā pacchime yāme tatiyāЭто было третьим истинным знанием, которое я обрёл в последнюю стражу ночи.
vijjā adhigatā, avijjā vihatā, vijjā uppannā; tamo vihato, āloko uppanno—yathā taṁ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato.
p.240 → On last line of page 242, Vol. I Si reads apamuṭṭhā, with note that the Sinh. reading is asammuṭṭhā. (pts note) | yathā taṁ → yathātaṁ (th)Неведение было выдворено; истинное знание появилось; тьма была выдворена, возник свет – так происходит с тем, кто пребывает прилежным, старательным и решительным.
Tassa mayhaṁ, rājakumāra, etadahosi:
etadahosi → etad ahosi (pts)И тогда я подумал:
‘adhigato kho myāyaṁ dhammo gambhīro duddaso duranubodho santo paṇīto atakkāvacaro nipuṇo paṇḍitavedanīyo.
myāyaṁ → me ayaṁ (sya-all)“Это Дхамма, которой я достиг, – глубока, трудно узреть её, трудно понять, [она] умиротворённа и возвышенна, недостижима одним лишь рассуждением, утончённа, может быть пережита [только] мудрыми.
Ālayarāmā kho panāyaṁ pajā ālayaratā ālayasammuditā.Но это поколение наслаждается привязанностью, лелеет наслаждение в привязанности, радуется привязанности.
Ālayarāmāya kho pana pajāya ālayaratāya ālayasammuditāya duddasaṁ idaṁ ṭhānaṁ yadidaṁ—idappaccayatāpaṭiccasamuppādo.
idappaccayatāpaṭiccasamuppādo → idappaccayatā paṭiccasamuppādo (bjt, th)Такому поколению эту истину трудно узреть, то есть специфическую обусловленность, зависимое возникновение.
Idampi kho ṭhānaṁ duddasaṁ—yadidaṁ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhākkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.
taṇhākkhayo → taṇhakkhayo (bj, sya-all) | idampi → idaṁpi (th)И эту истину [ему] также трудно узреть, то есть, успокоение всех составляющих, оставление всех обретений, уничтожение жажды, бесстрастие, прекращение, ниббану.
Ahañceva kho pana dhammaṁ deseyyaṁ, pare ca me na ājāneyyuṁ, so mamassa kilamatho, sā mamassa vihesā’ti.Если бы я стал учить Дхамме и [при этом] другие не поняли бы меня, это было бы утомительно для меня, это было бы хлопотно”.
Apissu maṁ, rājakumāra, imā anacchariyā gāthāyo paṭibhaṁsu pubbe assutapubbā:
gāthā → gāthāyo (bj: machasaṁ)И в этой связи такие поразительные строфы, никогда не слышанные прежде, спонтанно пришли ко мне:
‘Kicchena me adhigataṁ, halaṁ dāni pakāsituṁ;
halaṁ dāni → halandāni (th)Довольно с меня Дхамме учить, что даже мне далась нелегко. Rāgadosaparetehi, nāyaṁ dhammo susambudho.Не сможет её никогда воспринять жаждой и злобою кто лишь живёт.Paṭisotagāmiṁ nipuṇaṁ, gambhīraṁ duddasaṁ aṇuṁ;Окрашенный жаждой, окутанный тьмой, не сможет глубокую Дхамму узреть, Rāgarattā na dakkhanti, tamokhandhena āvuṭā’ti.
dakkhanti → dakkhinti (bj) | dakkhinti → dakkhanti (bj: machasaṁ, syā) āvuṭā → āvaṭā (bj, pts1ed); āvutā (sya-all, km) | āvuṭāti → āvaṭā ti (bj) | tamokhandhena āvuṭāti → tamokkhandhena āvutāti (sya-all) | āvaṭā → tamokkhandhena āvuṭā (bj: machasaṁ); tamokkhandhena āvutā (bj: syā) | āvuṭā → āvaṭā (cck: sī.); āvutā (cck: syā. kaṁ.) | āvuṭāti → āvuṭā ti (my)Она глубока, утончённа, трудна, и против течения мира идёт.
Itiha me, rājakumāra, paṭisañcikkhato appossukkatāya cittaṁ namati no dhammadesanāya.
paṭisañcikkhato → paṭisaṁcikkhato (bjt)Когда я помыслил так, мой ум склонился к бездействию, а не к обучению [других] Дхамме.
Atha kho, rājakumāra, brahmuno sahampatissa mama cetasā cetoparivitakkamaññāya etadahosi:И тогда, монахи, Брахма Сахампати, [напрямую] познав своим собственным умом мысль в моём уме, подумал:
‘nassati vata bho loko; vinassati vata bho loko. Yatra hi nāma tathāgatassa arahato sammāsambuddhassa appossukkatāya cittaṁ namati no dhammadesanāyā’ti.
namati → namissati (?) | namati → namissati (cck: ?)“Ах! Мир пропал! Мир падёт! Ведь ум Татхагаты, совершенного и Правильно Пробуждённого, склоняется к бездействию, а не к обучению Дхамме”.
Atha kho, rājakumāra, brahmā sahampati—seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya pasāritaṁ vā bāhaṁ samiñjeyya; evameva—brahmaloke antarahito mama purato pāturahosi.
sammiñjitaṁ → samiñjitaṁ (bj: machasaṁ) | sammiñjeyya → samiñjeyya (bj: machasaṁ)И тогда, также быстро, как сильный человек мог бы распрямить согнутую руку или согнуть распрямлённую, Брахма Сахампати исчез из мира брахм и возник передо мной.
Atha kho, rājakumāra, brahmā sahampati ekaṁsaṁ uttarāsaṅgaṁ karitvā yenāhaṁ tenañjaliṁ paṇāmetvā maṁ etadavoca:Закинув внешнее одеяние за плечо, встав на правое колено, сложив ладони в почтительном приветствии ко мне, он сказал:
‘desetu, bhante, bhagavā dhammaṁ, desetu sugato dhammaṁ.
desetu → desetu me (sya-all)“Почтенный, пусть Благословенный обучает Дхамме. Пусть Высочайший обучает Дхамме.
Santi sattā apparajakkhajātikā assavanatāya dhammassa parihāyanti;
assavanatāya → assavaṇatā (bj) | assavanatāya → assavanatā (th)Есть существа, у которых мало пыли в глазах и которые падут, поскольку не услышат Дхамму.
bhavissanti dhammassa aññātāro’ti.
aññātāroti → aññā tāroti (th)Будут те, которые поймут Дхамму”.
Idamavoca, rājakumāra, brahmā sahampati;Так сказал Брахма Сахампати. idaṁ vatvā athāparaṁ etadavoca:И сказав это, он далее добавил:
‘Pāturahosi magadhesu pubbe, dhammo asuddho samalehi cintito;
cintito apāpuretaṁ → cintitoavāpuretaṁ (bj) | cintitoavāpuretaṁ → apāpuretaṁ (bj: machasaṁ, syā)В прошлом возникла Магадхов среди ложная Дхамма от тех, кто нечист. Apāpuretaṁ amatassa dvāraṁ, suṇantu dhammaṁ vimalenānubuddhaṁ.
Apāpuretaṁ → avāpuretaṁ (bj) | Apāpuretaṁ → avāpuretaṁ (cck: sī.)Так распахни же в Бессмертное дверь, пусть же услышат ту Дхамму они, что Не-Имеющий-Пятен открыл.Sele yathā pabbatamuddhaniṭṭhito, yathāpi passe janataṁ samantato;Вот, как стоящий на пике горы может увидеть людей всех вокруг, Tathūpamaṁ dhammamayaṁ sumedha, pāsādamāruyha samantacakkhu.
sumedha → sumedhapāsāda (bjt) pāsādamāruyha → māruyha (bjt) | pāsādamāruyha samantacakkhu → vol (pts)Так же, Мудрейший, Всевидящий Взор, в Дхаммы дворец вознесётся пускай.Sokāvatiṇṇaṁ janatamapetasoko, avekkhassu jātijarābhibhūtaṁ;
Sokāvatiṇṇaṁ → sokāvakiṇṇaṁ (sya-all) | sokāvatiṇṇaṁ → sokāvakiṇṇaṁ (sya-all) | sokāvatiṇṇaṁ → sokāvakiṇṇaṁ (bj: syā) | Sokāvatiṇṇaṁ → sokāvakiṇṇaṁ (cck: syā.)Пусть Беспечальный узрит же людей, тех, что печалью поглощены, смертью, рождением кто угнетён. Uṭṭhehi vīra vijitasaṅgāma, satthavāha aṇaṇa vicara loke;
aṇaṇa → anaṇa (bj, sya-all, km, pts1ed, mr) | anaṇa → aṇaṇa (bj: machasaṁ) | aṇaṇa → anaṇa (cck: sī. syā. kaṁ. pī. ka.)Восстань же, Герой! В бою победивший, вожак каравана, скитайся же по миру, долг свой Отдавший, Desassu bhagavā dhammaṁ, aññātāro bhavissantī’ti.
Desassu → desessu (cck); desetu (sya1ed, sya2ed, km, mr) | desassu → desetu (sya-all) | desassu → desetu (bj: syā) | Desassu → desetu (cck: syā. kaṁ. ka.)Учи своей Дхамме, о Благословенный, найдутся такие, кто сможет понять!
Atha khvāhaṁ, rājakumāra, brahmuno ca ajjhesanaṁ viditvā sattesu ca kāruññataṁ paṭicca buddhacakkhunā lokaṁ volokesiṁ.
volokesiṁ → olokesiṁ (bj)И тогда я, услышав просьбу Брахмы, из сострадания к существам обозрел мир оком Будды.
Addasaṁ kho ahaṁ, rājakumāra, buddhacakkhunā lokaṁ volokento satte apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye appekacce paralokavajjabhayadassāvine viharante, appekacce na paralokavajjabhayadassāvine viharante.
dvākāre → (bj) | duviññāpaye → (bj) | suviññāpaye → svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye (bj: machasaṁ, syā) | paralokavajjabhayadassāvino → bhayadassāvine (bj: syā) | paralokavajjabhayadassāvine → dassāvino (cck: syā. kaṁ. ka.)Обозрев мир оком Будды, я увидел существ, у которых мало пыли в глазах и много пыли в глазах, с сильными качествами и со слабыми качествами, с хорошими свойствами и с плохими свойствами, которых легко обучать и которых трудно обучать, и некоторых, кто пребывал в видении неодобрения и страха перед иным миром.
Seyyathāpi nāma uppaliniyaṁ vā paduminiyaṁ vā puṇḍarīkiniyaṁ vā appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṁvaḍḍhāni udakānuggatāni antonimuggaposīni, appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṁvaḍḍhāni udakānuggatāni samodakaṁ ṭhitāni, appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṁvaḍḍhāni udakā accuggamma ṭhitāni anupalittāni udakena;
ṭhitāni → tiṭṭhanti (bj, sya-all, km) | saṁvaḍḍhāni → saṁvaddhāni (bj); saṁbaddhāni (sya-all) | antonimuggaposīni → anto nimuggaposīnī (bj); anto nimmuggapositāni (sya-all) | saṁvaḍḍhāni udakānuggatāni → saṁvaddhāni (bj) | saṁvaḍḍhāni udakānuggatāni samodakaṁ ṭhitāni → saṁbaddhāni samodakaṇṭhitāni (sya-all) | nimuggaposīnī → positāni (bj: syā) | ṭhitāni → tiṭṭhanti (cck: sī. syā. kaṁ. pī.)Это как в озере с голубыми, или красными, или белыми лотосами некоторые лотосы, которые родились и выросли в воде, расцветают, будучи погружёнными в воду, так и не взойдя над поверхностью воды, некоторые лотосы родились в воде, растут в воде и покоятся на поверхности воды; и некоторые лотосы, которые родились в воде и росли в воде, всходят над водой и находятся там, будучи не замочены водой.
evameva kho ahaṁ, rājakumāra; buddhacakkhunā lokaṁ volokento addasaṁ satte apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye, appekacce paralokavajjabhayadassāvine viharante, appekacce na paralokavajjabhayadassāvine viharante.
dvākāre → (bj) | duviññāpaye → (bj) | paralokavajjabhayadassāvine → paralokavajjabhayadassāvino (bjt, th)
Atha khvāhaṁ, rājakumāra, brahmānaṁ sahampatiṁ gāthāya paccabhāsiṁ:Тогда я ответил Брахме Сахампати строфой:
‘Apārutā tesaṁ amatassa dvārā, ye sotavanto pamuñcantu saddhaṁ;Открыты в Бессмертное для них врата: пусть ухо склоняющий веру взрастит. Vihiṁsasaññī paguṇaṁ na bhāsiṁ, dhammaṁ paṇītaṁ manujesu brahme’ti.
bhāsiṁ dhammaṁ paṇītaṁ → bhāsiṁdha mmaṁ panetaṁ (bj) dhammaṁ paṇītaṁ → mmaṁ panetaṁ (bjt)Предвидев проблемы, я, Брахма, молчал о Дхамме возвышенной и уточнённой.
Atha kho, rājakumāra, brahmā sahampati ‘katāvakāso khomhi bhagavatā dhammadesanāyā’ti maṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā tatthevantaradhāyi.И тогда Брахма Сахампати подумал: “Благословенный согласился с моей просьбой обучать Дхамме”. Затем он поклонился мне и исчез прямо на том самом месте.
Tassa mayhaṁ, rājakumāra, etadahosi:И тогда я подумал:
‘kassa nu kho ahaṁ paṭhamaṁ dhammaṁ deseyyaṁ?“Кого мне следует первого научить Дхамме?
Ko imaṁ dhammaṁ khippameva ājānissatī’ti?Кто поймёт эту Дхамму быстро?”
Tassa mayhaṁ, rājakumāra, etadahosi:И тогда я подумал:
‘ayaṁ kho āḷāro kālāmo paṇḍito viyatto medhāvī dīgharattaṁ apparajakkhajātiko.
viyatto → byatto (bj)“Алара Калама мудр, умён, проницателен. Долгое время у него было мало пыли в глазах.
Yannūnāhaṁ āḷārassa kālāmassa paṭhamaṁ dhammaṁ deseyyaṁ;
yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my)Что, если я первого научу Дхамме Удакка Рамапутту?
so imaṁ dhammaṁ khippameva ājānissatī’ti.Он поймёт её быстро”.
Atha kho maṁ, rājakumāra, devatā upasaṅkamitvā etadavoca:
etadavoca sattāhakālaṅkato → etadavocuṁ sattāhaṁ kālakato (sya-all)Тогда божества подошли ко мне и сказали:
‘sattāhakālaṅkato, bhante, āḷāro kālāmo’ti.
sattāhakālaṅkato → sattāhakālakato (bj) | sattāhakālakato → kālaṁkato (bj: machasaṁ) | sattāhakālaṅkato → kālakato (th)“Почтенный, Алара Калама скончался семь дней назад”.
Ñāṇañca pana me dassanaṁ udapādi:И знание и видение [также] возникли у меня:
‘sattāhakālaṅkato āḷāro kālāmo’ti.
sattāhakālaṅkato → sattāhakālakato (bj); sattāhaṁ kālakato (sya-all)“Алара Калама скончался семь дней назад”.
Tassa mayhaṁ, rājakumāra, etadahosi:И тогда я подумал:
‘mahājāniyo kho āḷāro kālāmo.“Велика утрата Алара Каламы.
Sace hi so imaṁ dhammaṁ suṇeyya, khippameva ājāneyyā’ti.Если бы он услышал эту Дхамму, он бы понял её быстро”.
Tassa mayhaṁ, rājakumāra, etadahosi:И тогда я подумал:
‘kassa nu kho ahaṁ paṭhamaṁ dhammaṁ deseyyaṁ?“Кого мне следует первого научить Дхамме?
Ko imaṁ dhammaṁ khippameva ājānissatī’ti?Кто поймёт эту Дхамму быстро?”
Tassa mayhaṁ, rājakumāra, etadahosi:И тогда я подумал:
‘ayaṁ kho udako rāmaputto paṇḍito viyatto medhāvī dīgharattaṁ apparajakkhajātiko.
viyatto → byatto (bj) | uddako → udako (bj: machasaṁ)“Уддака Рамапутта мудр, умён, проницателен. Долгое время у него было мало пыли в глазах.
Yannūnāhaṁ udakassa rāmaputtassa paṭhamaṁ dhammaṁ deseyyaṁ;
yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | udakassa → uddakassa (bjt, th)Что, если я первого научу Дхамме Удакка Рамапутту?
so imaṁ dhammaṁ khippameva ājānissatī’ti.Он поймёт её быстро”.
Atha kho maṁ, rājakumāra, devatā upasaṅkamitvā etadavoca:
etadavoca abhidosakālaṅkato → etadavocuṁ abhidosakālakato (sya-all)Тогда божества подошли ко мне и сказали:
‘abhidosakālaṅkato, bhante, udako rāmaputto’ti.
abhidosakālaṅkato → abhidosakālakato (bj) | abhidosakālakato → kālaṁkato (bj: machasaṁ) | udako → uddako (bjt, th)“Почтенный, Уддака Рамапутта скончался прошлой ночью”.
Ñāṇañca pana me dassanaṁ udapādi:
udapādi abhidosakālaṅkato udako → udapādī abhidosakālakato uddako (bj)И знание и видение [также] возникли у меня:
‘abhidosakālaṅkato udako rāmaputto’ti.
abhidosakālaṅkato udako → abhidosakālakato uddako (sya-all)“Уддака Рамапутта скончался прошлой ночью”.
Tassa mayhaṁ, rājakumāra, etadahosi:
to → At line 16 of Vol. I p. 171 Si reads huveyyāvuso, &, in the next line, ukkaṁsitvā jivhaṁ nillaḷetvā ummaggaṁ gahetvā pakkāmi, observing that the two words jivhaṁ nillāḷetvā do not occur in Sinh. MSS. Cf. note Vol. I p. 545. (pts note)И тогда я подумал:
‘mahājāniyo kho udako rāmaputto.
udako → uddako (bjt, th)“Велика утрата Уддаки Рамапутты.
Sace hi so imaṁ dhammaṁ suṇeyya, khippameva ājāneyyā’ti.Если бы он услышал эту Дхамму, он бы понял её быстро”.
Tassa mayhaṁ, rājakumāra, etadahosi:И тогда я подумал:
‘kassa nu kho ahaṁ paṭhamaṁ dhammaṁ deseyyaṁ?“Кого мне следует первого научить Дхамме?
Ko imaṁ dhammaṁ khippameva ājānissatī’ti?Кто поймёт эту Дхамму быстро?”
Tassa mayhaṁ, rājakumāra, etadahosi:И тогда я подумал:
‘bahukārā kho me pañcavaggiyā bhikkhū ye maṁ padhānapahitattaṁ upaṭṭhahiṁsu.“Монахи из группы пяти были очень полезны, они прислуживали мне, когда я был вовлечён в старания.
Yannūnāhaṁ pañcavaggiyānaṁ bhikkhūnaṁ paṭhamaṁ dhammaṁ deseyyan’ti.
yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my)Что, если я первых научу Дхамме их?”
Tassa mayhaṁ, rājakumāra, etadahosi:И тогда я подумал:
‘kahaṁ nu kho etarahi pañcavaggiyā bhikkhū viharantī’ti.
kahaṁ nu → kahannu (bjt)“Где сейчас проживают монахи из группы пяти?”
Addasaṁ khvāhaṁ, rājakumāra, dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena pañcavaggiye bhikkhū bārāṇasiyaṁ viharante isipatane migadāye.
khvāhaṁ → kho ahaṁ (bj, sya-all)И божественным глазом, очищенным и превосходящим человеческий, я увидел, что они проживали в Варанаси, в Оленьем парке, в Исипатане.
Atha khvāhaṁ, rājakumāra, uruvelāyaṁ yathābhirantaṁ viharitvā yena bārāṇasī tena cārikaṁ pakkamiṁ.
pakkamiṁ → pakkāmiṁ (bj); apakkamiṁ (sya-all) | khvāhaṁ → kho ahaṁ (sya-all)Затем, монахи, когда я побыл в Урувеле столько, сколько считал нужным, я отправился странствовать переходами в направлении Варанаси.
Addasā kho maṁ, rājakumāra, upako ājīvako antarā ca gayaṁ antarā ca bodhiṁ addhānamaggappaṭipannaṁ.
addhānamaggappaṭipannaṁ → addhānamaggaṁ paṭipannaṁ (sya-all) | addhānamaggappaṭipannaṁ → addhānamaggapaṭipannaṁ (bjt)По дороге между Гаей и местом пробуждения меня увидел адживака Упака
Disvāna maṁ etadavoca:
disvāna maṁ etadavoca → p (pts)и сказал:
‘vippasannāni kho te, āvuso, indriyāni, parisuddho chavivaṇṇo pariyodāto.“Товарищ, черты [твоего лица] чисты, цвет твоей кожи чистый и яркий.
Kaṁsi tvaṁ, āvuso, uddissa pabbajito? Ko vā te satthā? Kassa vā tvaṁ dhammaṁ rocesī’ti?
tvaṁ → (sya-all)Под чьим [учительством] ты ушёл в бездомную жизнь, товарищ? Кто твой Учитель? Чьей Дхаммы ты придерживаешься?”
Evaṁ vutte, ahaṁ, rājakumāra, upakaṁ ājīvakaṁ gāthāhi ajjhabhāsiṁ:Я ответил Упаке строфами:
‘Sabbābhibhū sabbavidūhamasmi, sabbesu dhammesu anūpalitto;Я тот, кто знает всё, кто всё преодолел, отбросив всё, ничем я не запачкан. Sabbañjaho taṇhākkhaye vimutto, sayaṁ abhiññāya kamuddiseyyaṁ.
taṇhākkhaye → taṇhakkhaye (bj, sya-all)Освобождён я угасаньем жажды. если я [сам] познал всё это для себя,Na me ācariyo atthi, sadiso me na vijjati;Кого учителем тогда назвать могу? нет у меня учителя, подобного мне нет. Sadevakasmiṁ lokasmiṁ, natthi me paṭipuggalo.
sadevakasmiṁ → sadevakasmi (th)В мирах со всеми божествами соперника мне нет.Ahañhi arahā loke, ahaṁ satthā anuttaro;
ahañhi → ahaṁ hi (bjt, th)Никто со мною в этом мире не сравнится. учитель [в этом мире] величайший. Ekomhi sammāsambuddho, sītibhūtosmi nibbuto.
sītibhūtosmi → sītibhūtomhi (sya-all)Один единственный я Пробуждённый, потухло пламя, полностью угасло.Dhammacakkaṁ pavattetuṁ, gacchāmi kāsinaṁ puraṁ;
puraṁ andhībhūtasmiṁ → puraṁandhabhūtasmiṁ (bj) | puraṁandhabhūtasmiṁ → andhibhūtasmiṁ (bj: machasaṁ)И ныне направляюсь в город Каси, чтоб привести в движение Дхаммы Колесо. Andhībhūtasmiṁ lokasmiṁ, āhañchaṁ amatadundubhin’ti.
Andhībhūtasmiṁ → andhabhūtasmiṁ (bj, cck, pts1ed); andhabhūtasmi (sya1ed, sya2ed) | andhībhūtasmiṁ → andhabhūtasmi (sya-all) | Andhībhūtasmiṁ → andhabhūtasmiṁ (cck: sī. syā. pī.) āhañchaṁ → āhaññiṁ (sya-all, km, mr) | āhañchaṁ → āhaññiṁ (sya-all) | āhañchaṁ → āhaññiṁ (bj: syā) | āhañchaṁ → āhaññiṁ (cck: syā. kaṁ. ka.) | amatadundubhinti → amatadundubhiṁti (bjt)И в мире в том, что [снова] стал ослепшим, я собираюсь бить в Бессмертья барабан.
‘Yathā kho tvaṁ, āvuso, paṭijānāsi arahasi anantajino’ti.
arahasi → arahāsi (sya-all)[Упака ответил]: “Судя по твоим заявлениям, товарищ, ты должен быть Вселенским Победителем”.
‘Mādisā ve jinā honti, ye pattā āsavakkhayaṁ;[Благословенный ответил]: Победоносные подобны мне, достигли разрушения пятен. Jitā me pāpakā dhammā, tasmāhamupaka jino’ti.
tasmāhamupaka → tasmāhaṁ upakā (bj, sya-all, km, pts1ed) | tasmāhamupaka → tasmāhaṁ upakā (cck: sī. syā. kaṁ. pī.)Все состояния плохие одолел, вот почему, Упака, я победоносный.
Evaṁ vutte, rājakumāra, upako ājīvako ‘hupeyyapāvuso’ti vatvā sīsaṁ okampetvā ummaggaṁ gahetvā pakkāmi.
hupeyyapāvuso’ti → huveyya pāvusoti (bj, pts1ed); huveyyāvusoti (sya-all, km) | hupeyyapāvusoti → hūveyya pāvusoti (bj); huveyyāvusoti (sya-all) | okampetvā → ukkaṁsitvā jivhaṁ nillāḷetvā (sya-all) | hupeyyapāvuso’ti → huveyyapāvuso (cck: sī. pī.); huveyyāvuso (cck: syā. kaṁ.) | ukkaṁsitvā → okappetvā (sya-all: sī.) | nillāḷetvā → pādadvayaṁ sīhaḷapotthake natthi (sya-all note)Когда так было сказано, адживака Упака сказал: “Пусть будет так, товарищ”. Покачав головой, он свернул на боковую дорогу и ушёл.
Atha khvāhaṁ, rājakumāra, anupubbena cārikaṁ caramāno yena bārāṇasī isipatanaṁ migadāyo yena pañcavaggiyā bhikkhū tenupasaṅkamiṁ.
upasaṅkamiṁ → upasaṅkamāmi (bj, pts1ed) | rājakumāra → (sya-all) | tenupasaṅkamiṁ → tenupasaṁkamiṁ (bjt)Далее, монахи, странствуя переходами, со временем я прибыл в Варанаси, в Олений парк, в Исипатану
Addasaṁsu kho maṁ, rājakumāra, pañcavaggiyā bhikkhū dūratova āgacchantaṁ.И подошёл к монахам из группы пяти. Монахи увидели меня издали
Disvāna aññamaññaṁ saṇṭhapesuṁ:
aññamaññaṁ → aññamaññaṁ katikaṁ (sya-all)и между собой решили:
‘ayaṁ kho, āvuso, samaṇo gotamo āgacchati bāhulliko padhānavibbhanto āvatto bāhullāya.
kho → (sya-all) | bāhulliko → bāhuliko (bjt)“Товарищи, вот идёт отшельник Готама, который проживает в роскоши, который отбросил своё старание, вернулся к роскоши.
So neva abhivādetabbo, na paccuṭṭhātabbo, nāssa pattacīvaraṁ paṭiggahetabbaṁ;Не следует кланяться ему, вставать перед ним, принимать его чашу и внешнее одеяние,
api ca kho āsanaṁ ṭhapetabbaṁ—sace so ākaṅkhissati nisīdissatī’ti.
so → (bj) | so ākaṅkhissati → ākaṅkhati (sya-all) | so ākaṅkhissati → ākaṁkhissati (bjt) | api ca → apica (th)но можно приготовить для него сиденье. Если он захочет, может присесть”.
Yathā yathā kho ahaṁ, rājakumāra, pañcavaggiye bhikkhū upasaṅkamiṁ tathā tathā pañcavaggiyā bhikkhū nāsakkhiṁsu sakāya katikāya saṇṭhātuṁ.
pañcavaggiye bhikkhū upasaṅkamiṁ → upasaṅkamāmi (bj) | upasaṅkamiṁ → upasaṅkamāmi (cck: sī. pī.)Однако, когда я подошёл, те монахи не смогли сдержать своего уговора.
Appekacce maṁ paccuggantvā pattacīvaraṁ paṭiggahesuṁ. Appekacce āsanaṁ paññapesuṁ. Appekacce pādodakaṁ upaṭṭhapesuṁ.
paññapesuṁ → paññāpesuṁ (bj, sya-all)Один вышел повстречать меня и взял мою чашу и внешнее одеяние, другой приготовил сиденье, ещё другой выставил воду для [мытья] ног.
Api ca kho maṁ nāmena ca āvusovādena ca samudācaranti.
api ca → apica (th)Однако они обратились ко мне по имени и [словом] “товарищ”.
Evaṁ vutte, ahaṁ, rājakumāra, pañcavaggiye bhikkhū etadavocaṁ:Когда так было сказано, я спросил их:
‘mā, bhikkhave, tathāgataṁ nāmena ca āvusovādena ca samudācaratha;
samudācaratha → samudācarittha (bj, sya-all, km, pts1ed) | samudācarittha → samudācaratha (bj: machasaṁ) | samudācaratha → samudācarittha (cck: sī. syā. kaṁ. pī.)“Монахи, не обращайтесь к Татхагате по имени и [словом] “товарищ”.
arahaṁ, bhikkhave, tathāgato sammāsambuddho.Татхагата – Арахант, Правильно Пробуждённый.
Odahatha, bhikkhave, sotaṁ. Amatamadhigataṁ ahamanusāsāmi, ahaṁ dhammaṁ desemi.Послушайте монахи, Бессмертное было достигнуто. Я буду наставлять вас, я буду учить вас Дхамме.
Yathānusiṭṭhaṁ tathā paṭipajjamānā nacirasseva—yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti, tadanuttaraṁ—brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissathā’ti.
nacirasseva → na cirasseva (bjt)Практикуя в соответствии с наставлением, реализовав для себя здесь и сейчас посредством прямого знания, вы вскоре войдёте и будете пребывать в высочайшей цели святой жизни, ради которой представители клана праведно оставляют жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной”.
Evaṁ vutte, rājakumāra, pañcavaggiyā bhikkhū maṁ etadavocuṁ:Когда так было сказано, монахи из группы пяти ответили мне так:
‘tāyapi kho tvaṁ, āvuso gotama, iriyāya tāya paṭipadāya tāya dukkarakārikāya nājjhagamā uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṁ; kiṁ pana tvaṁ etarahi bāhulliko padhānavibbhanto āvatto bāhullāya adhigamissasi uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesan’ti?
āvatto → āvaṭṭo (bj) | nājjhagamā uttari → na ajjhagamā uttariṁ (sya-all) | uttari → uttariṁ (sya-all) | iriyāya → cariyāya (cck: syā. kaṁ.) | uttari manussadhammā → uttarimanussadhammā (my, bjt) | kiṁ pana → kimpana (bjt) | bāhulliko → bāhuliko (bjt)“Готама, товарищ, поведением, практикой, исполнением аскез, которые ты предпринимал, ты не достиг каких-либо сверхчеловеческих состояний, какого-либо отличия в знании и видении, что достойно благородных. Поскольку ты теперь проживаешь в роскоши, оставив своё старание, вернувшись к роскоши, как могло произойти так, что ты достиг каких-либо сверхчеловеческих состояний, какого-либо отличия в знании и видении, что достойно благородных?”
Evaṁ vutte, ahaṁ, rājakumāra, pañcavaggiye bhikkhū etadavocaṁ:Когда так было сказано, я спросил их:
‘na, bhikkhave, tathāgato bāhulliko na padhānavibbhanto na āvatto bāhullāya.
na → (sya-all) | bāhulliko → bāhuliko (bjt)“Татхагата не проживает в роскоши, как и не оставил своего старания и не вернулся к роскоши.
Arahaṁ, bhikkhave, tathāgato sammāsambuddho.Татхагата – Арахант, Правильно Пробуждённый.
Odahatha, bhikkhave, sotaṁ. Amatamadhigataṁ ahamanusāsāmi, ahaṁ dhammaṁ desemi.Послушайте монахи, Бессмертное было достигнуто. Я буду наставлять вас, я буду учить вас Дхамме.
Yathānusiṭṭhaṁ tathā paṭipajjamānā nacirasseva—yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti, tadanuttaraṁ—brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissathā’ti.
nacirasseva → na cirasseva (bjt)Практикуя в соответствии с наставлением, реализовав для себя здесь и сейчас посредством прямого знания, вы вскоре войдёте и будете пребывать в высочайшей цели святой жизни, ради которой представители клана праведно оставляют жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной”.
Dutiyampi kho, rājakumāra, pañcavaggiyā bhikkhū maṁ etadavocuṁ:И во второй раз монахи из группы пяти сказали мне:
‘tāyapi kho tvaṁ, āvuso gotama, iriyāya tāya paṭipadāya tāya dukkarakārikāya nājjhagamā uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṁ; kiṁ pana tvaṁ etarahi bāhulliko padhānavibbhanto āvatto bāhullāya adhigamissasi uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesan’ti?
gotama → (bj) | nājjhagamā uttari → na ajjhagamā uttariṁ (sya-all) | uttari → uttariṁ (sya-all) | uttari manussadhammā → uttarimanussadhammā (my, bjt) | uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṁ kiṁ pana → uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassana visesaṁ kimpana (bjt) | bāhulliko → bāhuliko (bjt)“Готама, товарищ, поведением, практикой… как могло произойти так, что ты достиг каких-либо сверхчеловеческих состояний, какого-либо отличия в знании и видении, что достойно благородных?”
Dutiyampi kho ahaṁ, rājakumāra, pañcavaggiye bhikkhū etadavocaṁ:И во второй раз я сказал им:
‘na, bhikkhave, tathāgato bāhulliko na padhānavibbhanto na āvatto bāhullāya.
na → (sya-all) | bāhulliko → bāhuliko (bjt)“Татхагата не проживает в роскоши… жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной”.
Arahaṁ, bhikkhave, tathāgato sammāsambuddho.
Odahatha, bhikkhave, sotaṁ. Amatamadhigataṁ ahamanusāsāmi, ahaṁ dhammaṁ desemi.
Yathānusiṭṭhaṁ tathā paṭipajjamānā nacirasseva—yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti, tadanuttaraṁ—brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissathā’ti.
nacirasseva → na cirasseva (bjt)
Tatiyampi kho, rājakumāra, pañcavaggiyā bhikkhū maṁ etadavocuṁ:И в третий раз монахи из группы пяти сказали мне:
‘tāyapi kho tvaṁ, āvuso gotama, iriyāya tāya paṭipadāya tāya dukkarakārikāya nājjhagamā uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṁ; kiṁ pana tvaṁ etarahi bāhulliko padhānavibbhanto āvatto bāhullāya adhigamissasi uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesan’ti?
gotama → (bj, sya-all) | nājjhagamā uttari → na ajjhagamā uttariṁ (sya-all) | uttari → uttariṁ (sya-all) | alamariyañāṇadassanavisesanti → alamarayañāṇadassanavisesanti (sya-all) | uttari manussadhammā → uttarimanussadhammā (my, bjt) | kiṁ pana → kimpana (bjt) | bāhulliko → bāhuliko (bjt)“Готама, товарищ, поведением, практикой… как могло произойти так, что ты достиг каких-либо сверхчеловеческих состояний, какого-либо отличия в знании и видении, что достойно благородных?”
Evaṁ vutte, ahaṁ, rājakumāra, pañcavaggiye bhikkhū etadavocaṁ:Когда так было сказано, я спросил их:
‘abhijānātha me no tumhe, bhikkhave, ito pubbe evarūpaṁ pabhāvitametan’ti?
pabhāvitametan’ti → vabbhāvitametanti (bj); bhāsitametanti (sya-all) | pabhāvitametanti → vabbhāvitametanti (bj); bhāsitametanti (sya-all) | vabbhāvitameta’nti → pabhāvitametanti (bj: machasaṁ, bhāsitametanti – syā) | pabhāvitameta’nti → bhāsitametanti (cck: sī. syā. vinayepi)“Монахи, слышали ли вы, чтобы я говорил так прежде?”
‘No hetaṁ, bhante’.
+ → na bhikkhave tathāgato bāhuliko na padhānavibbhanto na āvatto bāhullāya (bjt)“Нет, почтенный”.
‘Arahaṁ, bhikkhave, tathāgato sammāsambuddho.“Монахи, Татхагата – Арахант, Правильно Пробуждённый.
Odahatha, bhikkhave, sotaṁ. Amatamadhigataṁ ahamanusāsāmi, ahaṁ dhammaṁ desemi.Послушайте монахи, Бессмертное было достигнуто. Я буду наставлять вас, я буду учить вас Дхамме.
Yathānusiṭṭhaṁ tathā paṭipajjamānā nacirasseva—yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti, tadanuttaraṁ—brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissathā’ti.
nacirasseva → na cirasseva (bjt)Практикуя в соответствии с наставлением, реализовав для себя здесь и сейчас посредством прямого знания, вы вскоре войдёте и будете пребывать в высочайшей цели святой жизни, ради которой представители клана праведно оставляют жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной”.
Asakkhiṁ kho ahaṁ, rājakumāra, pañcavaggiye bhikkhū saññāpetuṁ.Я смог убедить монахов из группы пяти.
Dvepi sudaṁ, rājakumāra, bhikkhū ovadāmi. Tayo bhikkhū piṇḍāya caranti.И затем иногда я наставлял двух монахов, пока трое других ходили за подаяниями,
Yaṁ tayo bhikkhū piṇḍāya caritvā āharanti, tena chabbaggiyā yāpema.
chabbaggiyā → chabbaggā (sya-all, km); chabbaggo (pts1ed) | chabbaggiyā → chabbaggā (cck: sī. syā. kaṁ.); chabbaggo (cck: pī.) | chabbaggo → Si chabbaggā (pts note)и мы шестеро жили на то, что те трое монахов приносили с хождения за подаяниями.
Tayopi sudaṁ, rājakumāra, bhikkhū ovadāmi, dve bhikkhū piṇḍāya caranti.Иногда я наставлял трёх монахов, пока другие двое ходили за подаяниями,
Yaṁ dve bhikkhū piṇḍāya caritvā āharanti tena chabbaggiyā yāpema.
chabbaggiyā → chabbaggā (sya-all)И мы шестеро жили на то, что те двое монахов приносили с хождения за подаяниями.
Atha kho, rājakumāra, pañcavaggiyā bhikkhū mayā evaṁ ovadiyamānā evaṁ anusāsiyamānā nacirasseva—yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti, tadanuttaraṁ—brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihariṁsū”ti.
vihariṁsūti → Skt vihariṁsu. (pts note) | nacirasseva → na cirasseva (bjt) | nacirasseva yassatthāya → na cirass eva yass aṭṭhāya (pts) | sammadeva → sammad eva (pts) | tadanuttaraṁ → tad anuttaraṁ (pts) | diṭṭheva → diṭṭhe va (pts)И затем монахи группы из пяти, вскоре после того, как они были обучены и наставлены мной, реализовав это для себя посредством прямого знания, здесь и сейчас вошли и пребывали в высочайшей цели святой жизни, ради которой представители клана праведно оставляют жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной”.
Evaṁ vutte, bodhi rājakumāro bhagavantaṁ etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)Когда так было сказано, царевич Бодхи сказал Благословенному:
“kīva cirena nu kho, bhante, bhikkhu tathāgataṁ vināyakaṁ labhamāno—yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti, tadanuttaraṁ—brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihareyyā”ti?
vināyakaṁ → nāyakaṁ (?) | yassatthāya → yass aṭṭhāya (pts) | vināyakaṁ → nāyakaṁ (cck: ?) | Kīvacirena → So Si; Sk kīvaṅcirena; Bm kiṁ va cīrena; St kivañcirena. (pts note) | labhamāno → Bm bhikkhu . . . labhamānā. (pts note) | vihareyyāti → So Si; Bm vihareyyun ti; Skt vihareyyāsi. (pts note)“Почтенный, когда монах находит Татхагату, который тренировал бы его, то сколько времени нужно на то, чтобы он, реализовав это для себя посредством прямого знания, здесь и сейчас вошёл бы пребывал в высочайшей цели святой жизни, ради которой представители клана праведно оставляют жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной?”
“Tena hi, rājakumāra, taṁyevettha paṭipucchissāmi. Yathā te khameyya, tathā naṁ byākareyyāsi.
naṁ → taṁ (sya-all) | naṁ byākareyyāsi → (pts) | taṁyevettha → taññevettha (bjt) | tena hi → tenahi (th) | taṁyevettha → taṁ yev ettha (pts) | naṁ byākareyyāsi → taṁ vyākareyyāsi (pts)“В этом случае, царевич, я задам тебе встречный вопрос. Отвечай так, как посчитаешь нужным.
Taṁ kiṁ maññasi, rājakumāra,
kiṁ → vyākareyyāsi taṁ kim (pts) | kiṁ maññasi → kimmaññasi (bjt)Как ты думаешь, царевич?
kusalo tvaṁ hatthārūḷhe aṅkusagayhe sippe”ti?
aṅkusagayhe → aṅkusagaṇhe (sya-all, km) | hatthārūḷhe → hatthāruyhe (bj); haṭṭhārūyhe (pts1ed) | hatthārūḷhe → hatthārūyhe (pts) | hatthāruyhe → hatthārūḷhe (bj: machasaṁ, syā) | aṅkusagayhe → aṅkusagaṇhe (bj: syā) | hatthārūḷhe → hatthārūyhe (cck: sī. pī.) | aṅkusagayhe → aṅkusagaṇhe (cck: syā. kaṁ.) | hatthārūyhe → Bm Si hatthāruḷhe. (pts note) | aṅkusagayhe → So Skt Bm; Si aṅkusagaṇhe. (pts note) | sippeti → sippe ti (pts)Умелый ли ты в искусстве владения прутом для подгонки во время езды на слоне?”
“Evaṁ, bhante, kusalo ahaṁ hatthārūḷhe aṅkusagayhe sippe”ti.
hatthārūḷhe → hatthāruyhe (bj); haṭṭhārūyhe (pts) | aṅkusagayhe → aṅkusagaṇhe (sya-all) | hatthāruyhe → hatthārūḷhe (bj: machasaṁ, syā) | aṅkusagayhe → aṅkusagaṇhe (bj: syā) | sippeti → sippe ti (pts)“Да, почтенный”.
“Taṁ kiṁ maññasi, rājakumāra,
kiṁ maññasi → kimmaññasi (bjt) | kiṁ → kim (pts)“Как ты думаешь, царевич?
idha puriso āgaccheyya:Это как если бы сюда пришёл человек и подумал:
‘bodhi rājakumāro hatthārūḷhaṁ aṅkusagayhaṁ sippaṁ jānāti;
bodhi rājakumāro hatthārūḷhaṁ → bodhirājakumāro hatthāruyahaṁ (bj) | aṅkusagayhaṁ → aṅkusagaṇhaṁ (sya-all) | hatthārūḷhaṁ → hatthārūyhaṁ (pts) | hatthāruyahaṁ → hatthārūlhaṁ (bj: machasaṁ, syā) | aṅkusagayhaṁ → aṅkusagaṇhaṁ (bj: syā)“Царевич Бодхи знает искусство владения прутом для подгонки во время езды на слоне.
tassāhaṁ santike hatthārūḷhaṁ aṅkusagayhaṁ sippaṁ sikkhissāmī’ti.
hatthārūḷhaṁ → hatthāruyhaṁ (bj); hatthārūyhaṁ (pts) | aṅkusagayhaṁ → aṅkusagaṇhaṁ (sya-all)Я буду обучаться у него этому искусству”.
So cassa assaddho;
assaddho → asaddho (th) | cassa → assa (pts)Если бы у него не было веры,
yāvatakaṁ saddhena pattabbaṁ taṁ na sampāpuṇeyya.
na → (bj) | saddhena → So Bm; Skt yāvatakaṁ sabbe pana; Si yāvattakaṁ saddhena. (pts note)то он бы не достиг того, что может быть достигнуто тем, у кого есть вера.
So cassa bahvābādho;
bahvābādho → bavhābādho (bj) | bavhābādho → Bm Si bahvābādho. (pts note) | cassa bahvābādho → assa bavhābādho (pts)Если бы у него было много болезней,
yāvatakaṁ appābādhena pattabbaṁ taṁ na sampāpuṇeyya.
yāvatakaṁ → yāvattakaṁ (th)он бы не достиг того, что может быть достигнуто тем, кто свободен от болезней.
So cassa saṭho māyāvī;
cassa → assa (pts)Если бы он был неискренним и лживым,
yāvatakaṁ asaṭhena amāyāvinā pattabbaṁ taṁ na sampāpuṇeyya.
yāvatakaṁ → Si yāvattakaṁ throughout. (pts note) | amāyāvinā → Sk amāyāvīnā. (pts note)то он бы не достиг того, что может быть достигнуто тем, кто честный и искренний.
So cassa kusīto;
kusīto → Bm kusito. (pts note) | cassa → assa (pts)Если бы он был ленив,
yāvatakaṁ āraddhavīriyena pattabbaṁ taṁ na sampāpuṇeyya.
āraddhavīriyena → āraddhaviriyena (bjt, pts) | yāvatakaṁ āraddhavīriyena → yāvattakaṁ āraddhaviriyena (th)то он бы не достиг того, что может быть достигнуто тем, кто усерден.
So cassa duppañño;
cassa → assa (pts)Если бы он был не понимающим,
yāvatakaṁ paññavatā pattabbaṁ taṁ na sampāpuṇeyya.
paññavatā → paññāvatā (pts) | paññāvatā → Bm Si paññavatā. (pts note) | yāvatakaṁ → yāvattakaṁ (th)то он бы не достиг того, что может быть достигнуто тем, кто понимающий.
Taṁ kiṁ maññasi, rājakumāra,
kiṁ maññasi → kimmaññasi (bjt) | kiṁ → kim (pts)Как ты думаешь, царевич?
api nu so puriso tava santike hatthārūḷhaṁ aṅkusagayhaṁ sippaṁ sikkheyyā”ti?
hatthārūḷhaṁ → hatthāruyhaṁ (bj); hatthārūyhaṁ (pts) | aṅkusagayhaṁ → aṅkusagaṇhaṁ (sya-all)Мог бы этот человек обучаться у тебя искусству владения прутом для подгонки во время езды на слоне?”
“Ekamekenāpi, bhante, aṅgena samannāgato so puriso na mama santike hatthārūḷhaṁ aṅkusagayhaṁ sippaṁ sikkheyya, ko pana vādo pañcahaṅgehī”ti.
ekamekenāpi → ekamekenapi (bj, pts) | hatthārūḷhaṁ → hatthāruyhaṁ (bj); hatthārūyhaṁ (pts) | aṅkusagayhaṁ → aṅkusagaṇhaṁ (sya-all) | ekamekenāpi → ekamekena pi (pts) | pañcahaṅgehīti → pañcah aṅgehīti (pts)“Почтенный, даже если бы у него был бы один такой недостаток, он не смог бы обучаться у меня, так что уж говорить о пяти?”
“Taṁ kiṁ maññasi, rājakumāra,
kiṁ maññasi → kimmaññasi (bjt) | kiṁ → kim (pts)“Как ты думаешь, царевич?
idha puriso āgaccheyya:Это как если бы сюда пришёл человек и подумал:
‘bodhi rājakumāro hatthārūḷhaṁ aṅkusagayhaṁ sippaṁ jānāti;
hatthārūḷhaṁ → hatthāruyhaṁ (bj); hatthārūyhaṁ (pts) | aṅkusagayhaṁ → aṅkusagaṇhaṁ (sya-all) | hatthāruyhaṁ → hatthārūlhaṁ (bj: machasaṁ, syā) | aṅkusagayhaṁ → aṅkusagaṇhaṁ (bj: syā)“Царевич Бодхи знает искусство владения прутом для подгонки во время езды на слоне.
tassāhaṁ santike hatthārūḷhaṁ aṅkusagayhaṁ sippaṁ sikkhissāmī’ti.
hatthārūḷhaṁ → hatthāruyahaṁ (bj); hatthārūyhaṁ (pts) | aṅkusagayhaṁ → aṅkusagaṇhaṁ (sya-all)Я буду обучаться у него этому искусству”.
So cassa saddho;
cassa → assa (pts)Если бы у него была вера,
yāvatakaṁ saddhena pattabbaṁ taṁ sampāpuṇeyya.
yāvatakaṁ → yāvattakaṁ (th)то он бы достиг того, что может быть достигнуто тем, у кого есть вера.
So cassa appābādho;
cassa → assa (pts)Если бы у него не было много болезней,
yāvatakaṁ appābādhena pattabbaṁ taṁ sampāpuṇeyya.
yāvatakaṁ → yāvattakaṁ (th)он бы достиг того, что может быть достигнуто тем, кто свободен от болезней.
So cassa asaṭho amāyāvī;
cassa → assa (pts)Если бы он был честным и искренним,
yāvatakaṁ asaṭhena amāyāvinā pattabbaṁ taṁ sampāpuṇeyya.
yāvatakaṁ → yāvattakaṁ (th)то он бы достиг того, что может быть достигнуто тем, кто честный и искренний.
So cassa āraddhavīriyo;
āraddhavīriyo → āraddhaviriyo (bjt, th) | cassa āraddhavīriyo → assa āraddhaviriyo (pts)Если бы он был усердным,
yāvatakaṁ āraddhavīriyena pattabbaṁ taṁ sampāpuṇeyya.
āraddhavīriyena → āraddhaviriyena (bjt, pts) | yāvatakaṁ āraddhavīriyena → yāvattakaṁ āraddhaviriyena (th)то он бы достиг того, что может быть достигнуто тем, кто усерден.
So cassa paññavā;
paññavā → So Skt; Bm Si paññavā & paññavatā. (pts note) | cassa → assa (pts)Если бы он был понимающим,
yāvatakaṁ paññavatā pattabbaṁ taṁ sampāpuṇeyya.
paññavatā → paññāvatā (pts) | yāvatakaṁ → yāvattakaṁ (th)то он бы достиг того, что может быть достигнуто тем, кто понимающий.
Taṁ kiṁ maññasi, rājakumāra,
kiṁ maññasi → kimmaññasi (bjt) | kiṁ → kim (pts)Как ты думаешь, царевич?
api nu so puriso tava santike hatthārūḷhaṁ aṅkusagayhaṁ sippaṁ sikkheyyā”ti?
hatthārūḷhaṁ → hatthāruyahaṁ (bj); hatthārūyhaṁ (pts) | aṅkusagayhaṁ → aṅkusagaṇhaṁ (sya-all)Мог бы этот человек обучаться у тебя искусству владения прутом для подгонки во время езды на слоне?”
“Ekamekenāpi, bhante, aṅgena samannāgato so puriso mama santike hatthārūḷhaṁ aṅkusagayhaṁ sippaṁ sikkheyya, ko pana vādo pañcahaṅgehī”ti.
ekamekenāpi → ekamekenapi (bj, sya-all, pts) | hatthārūḷhaṁ → hatthāruyahaṁ (bj); hatthārūyhaṁ (pts) | aṅkusagayhaṁ → aṅkusagaṇhaṁ (sya-all) | ekamekenāpi → ekamekena pi (pts) | pañcahaṅgehīti → pañcah aṅgehīti (pts)“Почтенный, даже если бы у него было хотя бы одно из этих качеств, он смог бы обучаться у меня, так что уж говорить о пяти?”
“Evameva kho, rājakumāra, pañcimāni padhāniyaṅgāni.
evameva → eva meva (bjt) | evameva → evam eva (pts) | pañcimāni → pañc imāni (pts)“Точно так же, царевич, есть эти пять аспектов старания.
Katamāni pañca?Какие пять?
Idha, rājakumāra, bhikkhu saddho hoti; saddahati tathāgatassa bodhiṁ:
saddahati → Si saddhahati. (pts note)Вот благородный ученик обладает верой, он верит в пробуждение Татхагаты:
‘itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā’ti;
itipi → iti pi (pts) | bhagavāti → bhagavā ti (pts)“Благословенный – это тот, кто достиг совершенства, Правильно Пробуждённый, видением и поведением наделённый, высочайший, знаток миров, непревзойдённый вожак тех, кто должен обуздать себя, учитель богов и людей, пробуждённый, благословенный”.
appābādho hoti appātaṅko samavepākiniyā gahaṇiyā samannāgato nātisītāya nāccuṇhāya majjhimāya padhānakkhamāya;
appātaṅko → appātiṅko (pts)Далее, он свободен от болезней и недугов, обладает хорошим пищеварением, которое ни слишком холодное, ни слишком тёплое, но среднее, а также способен выдержать нагрузку от старания.
asaṭho hoti amāyāvī yathābhūtaṁ attānaṁ āvikattā satthari vā viññūsu vā sabrahmacārīsu;
āvikattā → āvikatvā (pts) | āvīkattā → āvīkatvā (bj: sīmu8, PTS) | āvikatvā → So Skt Bu; Bm āvīkattā; Si āvikattā. (pts note) | sabrahmacārīsu → Bm s-isu. (pts note) | + → cārīsu (th)Далее, он честный и искренний, он как-есть раскрывает себя Учителю и своим товарищам по святой жизни.
āraddhavīriyo viharati akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya kusalānaṁ dhammānaṁ upasampadāya, thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu;
upasampadāya → uppādāya (bj) | āraddhavīriyo viharati → cārīsu āraddhaviriyo hoti (sya-all) | anikkhittadhuro → anikkhittadhūro (pts) | uppādāya → upasampadāya (bj: machasaṁ, syā, PTS) | upasampadāya → Skt uppādāya. (pts note)Он усерден в оставлении неблагих состояний [ума] и в осуществлении благих состояний. Он твёрд, устойчив в старании, настойчив во взращивании благих состояний.
paññavā hoti udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammādukkhakkhayagāminiyā.
paññavā → paññāvā (pts)Он понимающий. Он наделён пониманием в отношении возрастания и исчезновения – благородной, проникающей, ведущей к полному исчерпанию боли.
Imāni kho, rājakumāra, pañca padhāniyaṅgāni.Таковы пять аспектов старания.
Imehi, rājakumāra, pañcahi padhāniyaṅgehi samannāgato bhikkhu tathāgataṁ vināyakaṁ labhamāno—
+ → kho (bjt, pts)Царевич, когда монах, который наделён этими пятью аспектами старания, находит Татхагату, чтобы тренировать его, он может пребывать, [тренируясь],
yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti, tadanuttaraṁ—brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihareyya satta vassāni.
diṭṭheva dhamme → diṭṭhevadhamme (bjt) | satta vassāni → sattavassāni (bjt) | yassatthāya → yass atthāya (pts) | sammadeva → sammad eva (pts) | tadanuttaraṁ → tad anuttaraṁ (pts) | diṭṭheva → diṭṭhe va (pts)семь лет, после чего, реализовав это для себя посредством прямого знания, здесь и сейчас он войдёт и будет пребывать в высочайшей цели святой жизни, ради которой представители клана праведно оставляют жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной.
Tiṭṭhantu, rājakumāra, satta vassāni.
tiṭṭhantu → tiṭṭhatu (pts) | tiṭṭhantu → tiṭṭhatu (bj: PTS)Но отставим в сторону эти семь лет, царевич.
Imehi pañcahi padhāniyaṅgehi samannāgato bhikkhu tathāgataṁ vināyakaṁ labhamāno—Когда монах, который наделён этими пятью аспектами старания находит Татхагату, чтобы тренировать его, он может пребывать, [тренируясь],
yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti, tadanuttaraṁ—brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihareyya chabbassāni …
chabbassāni → cha vassāni (sya-all)шесть лет, после чего, реализовав это для себя посредством прямого знания, здесь и сейчас он войдёт и будет пребывать в высочайшей цели святой жизни, ради которой представители клана праведно оставляют жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной.
pañca vassāni …
cattāri vassāni …
tīṇi vassāni …
dve vassāni …
ekaṁ vassaṁ.…один год…
Tiṭṭhatu, rājakumāra, ekaṁ vassaṁ.Но отставим в сторону один год, царевич.
Imehi pañcahi padhāniyaṅgehi samannāgato bhikkhu tathāgataṁ vināyakaṁ labhamāno—Царевич, когда монах, который наделён этими пятью аспектами старания, находит Татхагату, чтобы тренировать его, он может пребывать, [тренируясь],
yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti, tadanuttaraṁ—brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihareyya satta māsāni.семь месяцев, после чего, реализовав это для себя посредством прямого знания, здесь и сейчас он войдёт и будет пребывать в высочайшей цели святой жизни, ради которой представители клана праведно оставляют жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной.
Tiṭṭhantu, rājakumāra, satta māsāni.
tiṭṭhantu → tiṭṭhatu (pts)
Imehi pañcahi padhāniyaṅgehi samannāgato bhikkhu tathāgataṁ vināyakaṁ labhamāno—
yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti, tadanuttaraṁ—
brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihareyya cha māsāni …
pe → Bm Si omit. (pts note)
pañca māsāni …
cattāri māsāni …
tīṇi māsāni …
dve māsāni …
ekaṁ māsaṁ …
ekaṁ → (sya-all) | ekaṁ → So Bm; both Sk & Si omit ekaṁ here. (pts note)
aḍḍhamāsaṁ.
aḍḍhamāsaṁ → addhamāsaṁ (pts) | addhamāsaṁ → Bm Si aḍḍhamāsaṁ. (pts note)
Tiṭṭhatu, rājakumāra, aḍḍhamāso.
aḍḍhamāso → addhamāso (pts)
Imehi pañcahi padhāniyaṅgehi samannāgato bhikkhu tathāgataṁ vināyakaṁ labhamāno—
yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti, tadanuttaraṁ—
brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihareyya satta rattindivāni.
rattindivāni tiṭṭhantu → rattindavāni tiṭṭhanti (sya-all) | diṭṭheva dhamme → diṭṭhevadhamme (bjt)
Tiṭṭhantu, rājakumāra, satta rattindivāni.
tiṭṭhantu → tiṭṭhatu (pts) | rattindivāni → Bm rattidivāni throughout. (pts note) | tiṭṭhantu → tiṭṭhanti (th)
Imehi pañcahi padhāniyaṅgehi samannāgato bhikkhu tathāgataṁ vināyakaṁ labhamāno—
yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti, tadanuttaraṁ—
brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihareyya cha rattindivāni …
pe → Bm Si omit. (pts note)
pañca rattindivāni …
cattāri rattindivāni …
tīṇi rattindivāni …
dve rattindivāni …
ekaṁ rattindivaṁ.…дин день и [одну] ночь…
Tiṭṭhatu, rājakumāra, eko rattindivo.
eko rattindivo → ekaṁ rattindivaṁ (bj) | rattindivaṁ → eko rattindivo (bj: machasaṁ, syā, PTS)Но отставим в сторону дин день и [одну] ночь, царевич.
Imehi pañcahi padhāniyaṅgehi samannāgato bhikkhu tathāgataṁ vināyakaṁ labhamāno sāyamanusiṭṭho pāto visesaṁ adhigamissati, pātamanusiṭṭho sāyaṁ visesaṁ adhigamissatī”ti.
adhigamissatīti → adhigamissati (bj) | sāyamanusiṭṭho → sāyam anusiṭṭho (pts) | pātamanusiṭṭho → pātam anusiṭṭho (pts)Когда монах, который наделён этими пятью аспектами старания находит Татхагату, чтобы тренировать его, то тогда, получив наставления вечером, он может прийти к отличию [уже] утром. Получив наставление утром, он может прийти к отличию [уже] вечером”.
Evaṁ vutte, bodhi rājakumāro bhagavantaṁ etadavoca:
evaṁ → evam (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)Когда так было сказано, царевич Бодхи сказал Благословенному:
“aho buddho, aho dhammo, aho dhammassa svākkhātatā.
svākkhātatā → Bm svākhyātatā; Bu incidentally svākkhātatā, reading (apparently) aho saṁghassa sampadā. (pts note)“О, Будда! О, Дхамма! О, как прекрасно провозглашена Дхамма!
Yatra hi nāma sāyamanusiṭṭho pāto visesaṁ adhigamissati, pātamanusiṭṭho sāyaṁ visesaṁ adhigamissatī”ti.
sāyamanusiṭṭho → sāyam anusiṭṭho (pts) | visesaṁ → visesam (pts) | pātamanusiṭṭho → pātam anusiṭṭho (pts)Ведь тот, кто получил наставления вечером, может прийти к отличию [уже] утром, а тот, кто получил наставления утром, может прийти к отличию [уже] вечером”.
Evaṁ vutte, sañjikāputto māṇavo bodhiṁ rājakumāraṁ etadavoca:
bodhiṁ rājakumāraṁ → bodhirājakumāraṁ (bj) | bodhiṁ rājakumāraṁ etadavoca → bodhi-rājakumaraṁ etad avoca (pts)Когда так было сказано, брахманский ученик Саньджикапутта сказал царевичу Бодхи:
“evameva panāyaṁ bhavaṁ bodhi:
evameva → evam eva (pts)“Почтенный Бодхи говорит: “О, Будда! О, Дхамма! О, как прекрасно провозглашена Дхамма!”
‘aho buddho, aho dhammo, aho dhammassa svākkhātatā’ti ca vadeti;
vadeti → vadesi (si); pavedeti (sya-all, km) | ca vadeti → pavedeti (sya-all) | svākkhātatāti ca → svākkhātatā ti (pts) | vadeti → vadesi (bj: sīmu8); pavedeti (bj: syā) | vadeti → vadesi (cck: sī.); pavedeti (cck: syā. kaṁ.) | vadeti → Skt ca vadesi; Si pavedeti. (pts note)
atha ca pana na taṁ bhavantaṁ gotamaṁ saraṇaṁ gacchati dhammañca bhikkhusaṅghañcā”ti.
pana → pana bhavaṁ (bj, sya-all) | bhavaṁ → atha ca pana (bj: machasaṁ, sīmu8, PTS) | gacchati → gacchāmi (bj: PTS) | pana → Si inserts bhavaṁ. (pts note) | gacchāmi → Si gacchati. (pts note) | bhikkhusaṅghañcāti → bhikkhusaṁghañcāti (ms2005) | gacchati dhammañca bhikkhusaṅghañcāti → gacchāmi dhammañ ca bhikkhusaṁghañ cāti (pts)Но он не говорит: “Я принимаю прибежище в господине Готаме, а также в Дхамме и в Сангхе монахов”.
“Mā hevaṁ, samma sañjikāputta, avaca; mā hevaṁ, samma sañjikāputta, avaca.
hevaṁ → So Bm Si throughout; Sk heva the first time & hevaṁ the second time. (pts note)“Я не говорю так, дорогой Саньджикапутта, я не говорю так.
Sammukhā metaṁ, samma sañjikāputta, ayyāya sutaṁ, sammukhā paṭiggahitaṁ”.
paṭiggahitaṁ → paṭiggahītaṁ (bj, pts) | metaṁ samma → me taṁ (sya-all) | paṭigahītaṁ → Bm Si paṭiggahitaṁ. (pts note) | sammukhā metaṁ → sammukhāmetaṁ (bjt)Я слышал и выучил это из уст своей матери:
“Ekamidaṁ, samma sañjikāputta, samayaṁ bhagavā kosambiyaṁ viharati ghositārāme.Одно время Благословенный проживал в Косамби в Парке Гхоситы.
Atha kho me ayyā kucchimatī yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnā kho me ayyā bhagavantaṁ etadavoca:
etadavoca → etadoca (sya-all) | kucchimatī → kucchivatī (pts) | kucchimatī → kucchivatī (bj: PTS) | kucchivatī → So Skt Si; Bm kucchimati. (pts note) | me → Bm omits me. (pts note) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)И тогда моя мать, будучи беременной, отправилась к Благословенному, поклонилась ему, села рядом и сказала ему:
‘yo me ayaṁ, bhante, kucchigato kumārako vā kumārikā vā so bhagavantaṁ saraṇaṁ gacchati dhammañca bhikkhusaṅghañca.
bhikkhusaṅghañca → bhikkhusaṁghañca (ms2005) | dhammañca bhikkhusaṅghañca → dhammañ ca bhikkhusaṁghañ ca (pts)“Почтенный, царевич или царевна в моей утробе, не важно кто, принимает прибежище в Благословенном, прибежище в Дхамме, и прибежище в Сангхе монахов.
Upāsakaṁ taṁ bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gatan’ti.
taṁ → naṁ (sya-all) | taṁ → Si upāsakaṁ naṁ. (pts note) | saraṇaṁ gatanti → saraṇaṅgatanti (th) | upāsakaṁ → upāsakan (pts) | gatanti → gatan ti (pts)Пусть Благословенный помнит [ребёнка] как мирского последователя, принявшего в нём прибежище с этого дня и на всю жизнь”.
Ekamidaṁ, samma sañjikāputta, samayaṁ bhagavā idheva bhaggesu viharati susumāragire bhesakaḷāvane migadāye.
susumāragire bhesakaḷāvane → suṁsumāragire bhesakalāvane (bj) | susumāragire → suṁsumāragire (sya-all, pts) | idheva → idh eva (pts)А также однажды Благословенный проживал здесь, в стране Бхаггов, в Сунсумарагире, в роще Бхесакалы, в Оленьем Парке.
Atha kho maṁ dhāti aṅkena haritvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhitā kho maṁ dhāti bhagavantaṁ etadavoca:
maṁ dhāti → mamaṁ dhātī (bj); dhātī (sya-all); mama dhātī (pts) | haritvā → vāhitvā (bj, pts); pāyitvā (sya-all) | dhāti → dhātī (sya-all, pts) | vāhitvā → pāyitvā (bj: syā); haritvā (bj: machasaṁ) | mamaṁ → maṁ dhātī (bj: machasaṁ, PTS) | pāyitvā → vāhitvā (sya-all: sī.) | dhātī → Bm Si dhāti; Skt dhāreti. (pts note) | vāhitvā → Skt aññena vāhitvā; Bm aṅgena haritvā; Si aṅkena pāyitvā, with note that the Sinh. reading for the latter word is vāhitvā. (pts note) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)И тогда моя нянька, носившая меня на бедре, отправилась к Благословенному, поклонилась ему, встала рядом и сказала ему:
‘ayaṁ, bhante, bodhi rājakumāro bhagavantaṁ saraṇaṁ gacchati dhammañca bhikkhusaṅghañca.
bodhi rājakumāro → bodhirājakumāro (bjt) | bhikkhusaṅghañca → bhikkhusaṁghañca (ms2005) | dhammañca bhikkhusaṅghañca → dhammañ ca bhikkhusaṁghañ ca (pts)“Почтенный, этот царевич Бодхи принимает прибежище в Благословенном, прибежище в Дхамме и прибежище в Сангхе монахов.
Upāsakaṁ taṁ bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gatan’ti.
taṁ → naṁ (sya-all) | saraṇaṁ gatanti → saraṇaṅgatanti (th) | gatanti → gatan ti (pts)Пусть Благословенный помнит его как мирского последователя, принявшего в нём прибежище с этого дня и на всю жизнь”.
Esāhaṁ, samma sañjikāputta, tatiyakampi bhagavantaṁ saraṇaṁ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca.
tatiyakampi → tatiyampi (bj, sya-all, pts) | tatiyam → Bm tatiyakaṁ. (pts note) | bhikkhusaṅghañca → bhikkhusaṁghañca (ms2005) | tatiyakampi → tatiyam pi (pts) | dhammañca bhikkhusaṅghañca → dhammañ ca bhikkhusaṁghañ ca (pts)И теперь, дорогой Саньджикапутта, в третий раз я принимаю прибежище в Благословенном, прибежище в Дхамме и прибежище в Сангхе монахов.
Upāsakaṁ maṁ bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gatan”ti.
saraṇaṁ gatanti → saraṇaṅgatanti (th) | upāsakaṁ → upāsakam (pts) | gatanti → gatan ti (pts)Пусть Благословенный помнит меня как мирского последователя, принявшего в нём прибежище с этого дня и на всю жизнь”.