Find the Truth

In the Pāli Suttas and Vinaya

settings

{{table.suttaCol}} {{table.readCol}} {{table.titleCol}} {{table.wordsCol}} {{table.countCol}} {{table.mrCol}} {{table.linksCol}} {{table.typeCol}} {{table.quoteCol}}
{{table.wordCol}} {{table.textsCol}} {{table.matchesCol}} {{table.linksCol}}

{{results.variantsForLabel}}

Variants 1/2 columns Dictionary Multi-select Compass Help

Note:Translations, dictionaries and commentaries were not made by the Blessed One.Cross-check with Pali in 4 main nikayas.

  • Majjhima Nikāya 95มัชฌิมนิกาย

Caṅkīsutta๙๕ จังกีสูตร

Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts)
ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้
ekaṁ samayaṁ bhagavā kosalesu cārikaṁ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena opāsādaṁ nāma kosalānaṁ brāhmaṇagāmo tadavasari.
opāsādaṁ → opasādaṁ (bj, pts) | opasādaṁ → opāsādaṁ (bj: machasaṁ, syā) | opāsādaṁ → opasādanti dissati (sya-all: yu.) | cārikaṁ caramāno → cārikañcaramāno (th) | bhikkhusaṅghena → bhikkhusaṁghena (ms2005, pts) | tadavasari → tad avasari (pts)
สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเสด็จจาริกไปในแคว้นโกศล พร้อมกับภิกษุสงฆ์ หมู่ใหญ่ เสด็จถึงบ้านพราหมณ์ชื่อโอปาสาทะของชาวโกศล
Tatra sudaṁ bhagavā opāsāde viharati uttarena opāsādaṁ devavane sālavane.
opāsāde → opasāde (bj, pts) | opāsādaṁ → opasādaṁ (bj, pts) | opasādaṁ → opāsādaṁ (bj: machasaṁ, syā)
ประทับอยู่ ณ ป่าไม้ สาละชื่อเทพวัน ทางทิศเหนือแห่งบ้านพราหมณ์ชื่อโอปาสาทะ

Tena kho pana samayena caṅkī brāhmaṇo opāsādaṁ ajjhāvasati sattussadaṁ satiṇakaṭṭhodakaṁ sadhaññaṁ rājabhoggaṁ raññā pasenadinā kosalena dinnaṁ rājadāyaṁ brahmadeyyaṁ.
opāsādaṁ → opasādaṁ (bj, pts) | raññā → Sk rañño. (pts note)
สมัยนั้นแล พราหมณ์ ชื่อจังกีปกครองบ้านพราหมณ์ชื่อโอปาสาทะซึ่งมีประชากรและสัตว์เลี้ยงมากมาย มีพืชพันธุ์ธัญญาหารและน้ำหญ้าอุดมสมบูรณ์ เป็นพระราชทรัพย์ที่พระเจ้าปเสนทิโกศล พระราชทานปูนบำเหน็จให้เป็นพรหมไทย

Assosuṁ kho opāsādakā brāhmaṇagahapatikā:
opāsādakā → opasādakā (bj, pts) | opāsādakā → opasādakāti dissati (sya-all: yu.) | assosuṁ → assosum (pts)
พราหมณ์และคหบดีชาวบ้านโอปาสาทะ ได้ฟังข่าวว่า
“samaṇo khalu, bho, gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito kosalesu cārikaṁ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ opāsādaṁ anuppatto, opāsāde viharati uttarena opāsādaṁ devavane sālavane.
opāsādaṁ → opasādaṁ (bj) | opāsāde → opasāde (bj) | cārikaṁ caramāno → cārikañcaramāno (th) | bhikkhusaṅghena → bhikkhusaṁghena (ms2005)
“ได้ยินว่า ท่านพระสมณโคดมเป็นศากยบุตร เสด็จออกผนวชจากศากยตระกูล เสด็จจาริกอยู่ในแคว้นโกศล พร้อมด้วยภิกษุหมู่ใหญ่ เสด็จถึงบ้านพราหมณ์ชื่อ โอปาสาทะโดยลำดับ ประทับอยู่ ณ ป่าไม้สาละชื่อเทพวัน ทางทิศเหนือแห่งบ้าน พราหมณ์ชื่อโอปาสาทะ
Taṁ kho pana bhavantaṁ gotamaṁ evaṁ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato:
bhavantaṁ → bhagavantaṁ (bj) | evaṁ kalyāṇo → evaṁkalyāṇo (th)
ท่านพระสมณโคดมพระองค์นั้นมีกิตติศัพท์อันงามขจรไป อย่างนี้ว่า
‘itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā’ti.
bhagavāti → bhagavā (th)
‘แม้เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น เป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ ด้วยพระองค์เองโดยชอบ เพียบพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เสด็จไปดี รู้แจ้งโลก เป็นสารถีฝึกผู้ที่ควรฝึกได้อย่างยอดเยี่ยม เป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นพระพุทธเจ้า เป็นพระผู้มีพระภาค’
So imaṁ lokaṁ sadevakaṁ samārakaṁ sabrahmakaṁ sassamaṇabrāhmaṇiṁ pajaṁ sadevamanussaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedeti.พระองค์ทรงรู้แจ้งโลกนี้พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก และหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ด้วย พระองค์เองแล้ว ทรงประกาศให้ผู้อื่นรู้ตาม So dhammaṁ deseti ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ, kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ pakāseti.ทรงแสดงธรรมมีความงามในเบื้องต้น มีความงามในท่ามกลาง และมีความงามในที่สุด ทรงประกาศพรหมจรรย์พร้อมทั้ง อรรถและพยัญชนะบริสุทธิ์บริบูรณ์ครบถ้วน Sādhu kho pana tathārūpānaṁ arahataṁ dassanaṁ hotī”ti.การได้พบพระอรหันต์ทั้งหลายเช่นนี้ เป็นความดี อย่างแท้จริง”

Atha kho opāsādakā brāhmaṇagahapatikā opāsādā nikkhamitvā saṅghasaṅghī gaṇībhūtā uttarenamukhā gacchanti yena devavanaṁ sālavanaṁ.
opāsādakā → opasādakā (bj, pts) | saṅghasaṅghī → saṅghā saṅghī (sya-all) | opāsādā → opasādā (pts) | saṅghasaṅghī gaṇībhūtā uttarenamukhā → saṁghā saṁghīgaṇībhūtā uttarena mukhe (pts) | opasādakā → opāsādakā (bj: machasaṁ, syā) | saṅghāsaṅghī → saṅghasaṅghī (bj: syā, machasaṁ) | mukhā → uttarena mukhe (bj: PTS) | saṁghā → Bm saṁghas-. (pts note) | uttarenamukhā → uttarena mukhā (bjt, th)
ครั้งนั้นแล พราหมณ์และคหบดีชาวบ้านพราหมณ์ชื่อโอปาสาทะ ออกจากบ้านพราหมณ์ชื่อโอปาสาทะรวมกันเป็นหมู่ ไปยังป่าไม้สาละชื่อเทพวันทาง ทิศเหนือ

Tena kho pana samayena caṅkī brāhmaṇo uparipāsāde divāseyyaṁ upagato.
upagato → upagato hoti (bj, sya-all, pts) | hoti → Bm omits. (pts note) | uparipāsāde → upari pāsāde (bjt) | uparipāsāde divāseyyaṁ → upari pāsāde divā seyyaṁ (th, pts)
สมัยนั้น จังกีพราหมณ์พักผ่อนกลางวันอยู่ ณ ปราสาทชั้นบน
Addasā kho caṅkī brāhmaṇo opāsādake brāhmaṇagahapatike opāsādā nikkhamitvā saṅghasaṅghī gaṇībhūte uttarenamukhaṁ yena devavanaṁ sālavanaṁ tenupasaṅkamante.
opāsādake → opasādake (bj, pts) | uttarenamukhaṁ → uttarena mukhe gacchante (bj, sya-all) | tenupasaṅkamante disvā → disvāna (bj, sya-all, pts) | saṅghasaṅghī → saṅghe saṅghī (sya-all) | opāsādā → opasādā (pts) | saṅghāsaṅghī → saṅghasaṅghī (bj: syā, machasaṁ) | sālavanaṁ → uttarena mukhaṁ yena devavanaṁ salavanaṁ tenusaṅkamante (bj: machasaṁ) | sālavanaṁ → Bm adds ten'; upasaṁkamante. (pts note) | disvāna → Bm disvā. (pts note) | saṅghasaṅghī gaṇībhūte uttarenamukhaṁ → saṁghe saṁghīgaṇībhūte uttarena mukhe gacchante (pts)
มองเห็นพราหมณ์และคหบดีชาวบ้านพราหมณ์ชื่อโอปาสาทะซึ่งล้วนออกจากบ้านพราหมณ์ ชื่อโอปาสาทะเดินรวมกันเป็นหมู่ ไปทางทิศเหนือ เข้าไปยังป่าไม้สาละชื่อเทพวัน
Disvā khattaṁ āmantesi:จึงเรียกอำมาตย์ที่ปรึกษามาถามว่า “kiṁ nu kho, bho khatte, opāsādakā brāhmaṇagahapatikā opāsādā nikkhamitvā saṅghasaṅghī gaṇībhūtā uttarenamukhā gacchanti yena devavanaṁ sālavanan”ti?
opāsādakā → opasādakā (bj, pts) | saṅghasaṅghī gaṇībhūtā uttarenamukhā → saṅghā saṅghīgaṇībhūtā uttarena mukhā (sya-all); saṁghā saṁghīgaṇībhūtā uttarena mukhe (pts) | opāsādā → opasādā (pts) | saṅghāsaṅghī → saṅghasaṅghī (bj: syā, machasaṁ) | mukhā → uttarena mukhe (bj: PTS) | kiṁ nu → kinnu (bjt, th) | kiṁ → kin (pts) | sālavananti → sālavanan ti (pts)
“พ่ออำมาตย์ พราหมณ์และคหบดีชาวบ้านพราหมณ์ชื่อโอปาสาทะออกจาก บ้านพราหมณ์ชื่อโอปาสาทะเดินรวมกันเป็นหมู่ ไปทางทิศเหนือ เข้าไปยังป่าไม้สาละ ชื่อเทพวัน ทำไมกัน”

“Atthi, bho caṅkī, samaṇo gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito kosalesu cārikaṁ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ opāsādaṁ anuppatto, opāsāde viharati uttarena opāsādaṁ devavane sālavane.
opāsādaṁ → opasādaṁ (bj) | opāsāde → opasāde (bj) | caṅkī → caṅki (sya-all, pts) | + → bho (bjt) | cārikaṁ caramāno → cārikañcaramāno (th) | bhikkhusaṅghena → bhikkhusaṁghena (ms2005)
อำมาตย์ที่ปรึกษาตอบว่า “ข้าแต่ท่านจังกี พระสมณโคดมเป็นศากยบุตรเสด็จออก ผนวชจากศากยตระกูล เสด็จจาริกอยู่ในแคว้นโกศลพร้อมด้วยภิกษุหมู่ใหญ่ เสด็จถึง บ้านพราหมณ์ชื่อโอปาสาทะโดยลำดับ ประทับอยู่ ณ ป่าไม้สาละชื่อเทพวัน ทางทิศเหนือ แห่งบ้านพราหมณ์ชื่อโอปาสาทะ
Taṁ kho pana bhavantaṁ gotamaṁ evaṁ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato:
bhavantaṁ → bhagavantaṁ (bj) | evaṁ kalyāṇo → evaṁkalyāṇo (th)
ท่านพระโคดมพระองค์นั้นมีกิตติศัพท์อันงามขจร ไปอย่างนี้ว่า
‘itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā’ti.‘แม้เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น เป็นพระอรหันต์ตรัสรู้ ด้วยพระองค์เองโดยชอบ เพียบพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เสด็จไปดี รู้แจ้งโลก เป็นสารถีฝึกผู้ที่ควรฝึกได้อย่างยอดเยี่ยม เป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นพระพุทธเจ้า เป็นพระผู้มีพระภาค’ Tamete bhavantaṁ gotamaṁ dassanāya gacchantī”ti.
gacchantīti → upasaṅkamantīti (bj) | gacchantīti tena hi → upasaṅkamantīti tenahi (sya-all)
พราหมณ์และคหบดีเหล่านั้น พากันไปเข้า เฝ้าท่านพระโคดมนั้น”

“Tena hi, bho khatte, yena opāsādakā brāhmaṇagahapatikā tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā opāsādake brāhmaṇagahapatike evaṁ vadehi:
opāsādakā → opasādakā (bj, pts) | opāsādake → opasādake (bj, pts); opāsāde (sya-all) | tenupasaṅkama → tenupasaṅkami (sya-all) | Opasādake → Bm bhonto. (pts note) | tena hi → tenahi (th) | tenupasaṅkama upasaṅkamitvā opāsādake → ten upasaṁkama upasaṁkamitvā opasādake (pts)
จังกีพราหมณ์กล่าวว่า “พ่ออำมาตย์ ถ้าเช่นนั้น ท่านจงไปหาพวกพราหมณ์ และคหบดีชาวบ้านพราหมณ์ชื่อโอปาสาทะแล้วบอกอย่างนี้ว่า
‘caṅkī, bho, brāhmaṇo evamāha—
evamāha → evam āha (pts)
‘ท่านขอรับ จังกี พราหมณ์พูดว่า
āgamentu kira bhonto, caṅkīpi brāhmaṇo samaṇaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkamissatī’”ti.
bhonto → bhavanto (bj, sya-all) | upasaṅkamissatīti → upasaṅkamatīti (sya-all) | bhonto caṅkīpi → bhavanto caṅkī pi (pts) | bhavanto → Bm Si Opās- throughout. (pts note) | upasaṅkamissatīti → upasaṁkamissatīti (pts)
‘ขอท่านผู้เจริญทั้งหลายจงรอก่อน แม้จังกีพราหมณ์ก็จะไปเข้าเฝ้า พระสมณโคดมด้วย”

“Evaṁ, bho”ti kho so khatto caṅkissa brāhmaṇassa paṭissutvā yena opāsādakā brāhmaṇagahapatikā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā opāsādake brāhmaṇagahapatike etadavoca:
opāsādakā → opasādakā (bj, pts) | opāsādake → opasādake (bj, pts) | khatto → khattā (sya-all, pts) | khatto → khattā (bj: PTS) | khattā → Bm khatto. (pts note) | bhoti → bho ti (pts) | paṭissutvā → paṭisutvā (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā opāsādake → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā opasādake (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
อำมาตย์ที่ปรึกษารับคำของจังกีพราหมณ์แล้ว เข้าไปหาพวกพราหมณ์และ คหบดีชาวบ้านพราหมณ์ชื่อโอปาสาทะแล้วก็บอกว่า
“caṅkī, bho, brāhmaṇo evamāha:
evamāha → evam āha (pts)
“ท่านขอรับ จังกีพราหมณ์ พูดว่า
‘āgamentu kira bhonto, caṅkīpi brāhmaṇo samaṇaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkamissatī’”ti.
bhonto → bhavanto (bj, sya-all) | bhonto caṅkīpi → bhavanto caṅkī pi (pts) | pi → Sk omits. (pts note) | upasaṅkamissatīti → upasaṁkamissatīti (pts)
‘ขอท่านผู้เจริญทั้งหลายจงรอก่อน แม้จังกีพราหมณ์ก็จะไปเข้าเฝ้าพระสมณ โคดมด้วย”

Tena kho pana samayena nānāverajjakānaṁ brāhmaṇānaṁ pañcamattāni brāhmaṇasatāni opāsāde paṭivasanti kenacideva karaṇīyena.
opāsāde → opasāde (bj, pts) | nānāverajjakānaṁ → Sk nānāverañjakānaṁ. Cf. 1 Dīgha p. 113. (pts note) | kenacideva → kenacid eva (pts)
เวลานั้น พราหมณ์ต่างถิ่น ๕๐๐ คน มีธุระเดินทางมาพักอยู่ ในบ้านพราหมณ์ชื่อโอปาสาทะ
Assosuṁ kho te brāhmaṇā:พอได้ฟังว่า “caṅkī kira brāhmaṇo samaṇaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkamissatī”ti.
upasaṅkamissatīti → upasaṁkamissatīti (pts)
“จังกีพราหมณ์จักไปเข้าเฝ้าพระสมณโคดมด้วย”
Atha kho te brāhmaṇā yena caṅkī brāhmaṇo tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā caṅkiṁ brāhmaṇaṁ etadavocuṁ:
kho → (sya-all) | tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā → ten upasaṁkamiṁsu upasaṁkamitvā (pts) | etadavocuṁ → etad avocuṁ (pts)
จึงพากันเข้าไปหาจังกีพราหมณ์ถึงที่อยู่แล้วถามว่า
“saccaṁ kira bhavaṁ caṅkī samaṇaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkamissatī”ti?
upasaṅkamissatīti → upasaṁkamissatīti (pts)
“ท่านจังกีจักไป เข้าเฝ้าพระสมณโคดมจริงหรือ”

“Evaṁ kho me, bho, hoti:
me → (sya-all)
จังกีพราหมณ์ตอบว่า
‘ahaṁ samaṇaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkamissāmī’”ti.
ahaṁ → ahampi (bj, sya-all, pts) | ahaṁ → ahaṁpi (th) | ahaṁ → aham pi (pts) | upasaṅkamissāmīti → upasaṁkamissāmīti (pts)
“จริง เราคิดจะไปเข้าเฝ้าพระสมณโคดม”

“Mā bhavaṁ caṅkī samaṇaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkami.
upasaṅkami → upasaṁkami (pts)
พวกพราหมณ์ห้ามว่า “ท่านจังกีอย่าได้ไปเข้าเฝ้าพระสมณโคดมเลย
Na arahati bhavaṁ caṅkī samaṇaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkamituṁ;
upasaṅkamituṁ → upasaṁkamituṁ (pts)
ท่านจังกี ไม่ควรไปเข้าเฝ้าพระสมณโคดม
samaṇotveva gotamo arahati bhavantaṁ caṅkiṁ dassanāya upasaṅkamituṁ.
samaṇotveva → samaṇo tveva (th, pts) | upasaṅkamituṁ → upasaṁkamituṁ bhavaṁ (pts)
พระสมณโคดมต่างหากควรจะเสด็จมาหาท่านจังกี เพราะว่า

Bhavañhi caṅkī ubhato sujāto mātito ca pitito ca saṁsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena.
pitāmahayugā → So Bm Si & Bu. (Sk omits this sentence). Cf. supra p. 156 & 1. D. 228. (pts note) | anupakkuṭṭho → Bm Bu anupakuṭṭho. (pts note) | bhavañhi → bhavaṁ hi (bjt) | ubhato sujāto → ubhatosujāto (th) | bhavañhi → hi (pts)
ท่านจังกีเป็นผู้มีชาติกำเนิดดีทั้งฝ่ายมารดาและฝ่ายบิดา ถือปฏิสนธิบริสุทธิ์ ดีตลอด ๗ ชั่วบรรพบุรุษ ไม่มีใครจะคัดค้านตำหนิได้เพราะอ้างถึงชาติตระกูล
Yampi bhavaṁ caṅkī ubhato sujāto mātito ca pitito ca saṁsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena, imināpaṅgena na arahati bhavaṁ caṅkī samaṇaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkamituṁ;
ubhato sujāto → ubhatosujāto (th) | yampi → yaṁ pi (pts) | imināpaṅgena → iminā p aṅgena (pts) | upasaṅkamituṁ → upasaṁkamituṁ (pts)
ด้วยเหตุนี้ ท่านจังกีจึงไม่ควรไปเข้าเฝ้าพระสมณโคดม
samaṇotveva gotamo arahati bhavantaṁ caṅkiṁ dassanāya upasaṅkamituṁ.
samaṇotveva → samaṇo tveva (bjt, th, pts) | upasaṅkamituṁ → upasaṁkamituṁ bhavaṁ (pts)
พระสมณโคดมต่างหากควร เสด็จมาหาท่านจังกี

Bhavañhi caṅkī aḍḍho mahaddhano mahābhogo …pe…
aḍḍho → addho (sya-all) | bhavañhi → bhavaṁ hi (bjt) | bhavañhi → hi (pts) | + → bhavaṁ (pts)
อนึ่ง ท่านจังกีเป็นคนมั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก ฯลฯ

bhavañhi caṅkī tiṇṇaṁ vedānaṁ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṁ sākkharappabhedānaṁ itihāsapañcamānaṁ, padako, veyyākaraṇo, lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo …pe…
vedānaṁ → Bm bedānaṁ. (pts note) | bhavañhi → bhavaṁ hi (bjt) | bhavañhi → hi (pts) | + → bhavaṁ (pts)
จบไตรเพท พร้อมทั้งนิฆัณฑุศาสตร์ เกฏุภศาสตร์ อักษรศาสตร์ และประวัติศาสตร์ เข้าใจ ตัวบทและไวยากรณ์ ชำนาญโลกายตศาสตร์และลักษณะมหาบุรุษ ฯลฯ

bhavañhi caṅkī abhirūpo dassanīyo pāsādiko paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato brahmavaṇṇī brahmavacchasī akhuddāvakāso dassanāya …pe…
brahmavacchasī → brahmavaccasī (bj, pts1ed) | brahmavacchasī akhuddāvakāso → brahmavaccasī akkhuddāvakāso (bj, pts) | brahmavaccasī → brahmavacchasī (bj: sīmu8, machasaṁ, syā) | brahmavacchasī → brahmavaccasī (cck: sī. pī.) | brahmavaccasī → So Sk Bu; Bm Si brahmavacchasī. (pts note) | bhavañhi → bhavaṁ hi (bjt) | bhavañhi → hi (pts) | + → bhavaṁ (pts)
เป็นผู้มี รูปงาม น่าดู น่าเลื่อมใส มีผิวพรรณผุดผ่องยิ่งนัก ดุจพรหม มีกายดุจพรหม โอกาสที่จะได้พบเห็นยากนัก ฯลฯ

bhavañhi caṅkī sīlavā vuddhasīlī vuddhasīlena samannāgato …pe…
vuddhasīlī vuddhasīlena → buḍḍhasīlī buḍḍhasīlena (sya-all) | bhavañhi → bhavaṁ hi (bjt) | bhavañhi → hi (pts) | + → bhavaṁ (pts)
เป็นผู้มีศีล มีศีลที่เจริญ ประกอบด้วยศีลที่เจริญ ฯลฯ

bhavañhi caṅkī kalyāṇavāco kalyāṇavākkaraṇo poriyā vācāya samannāgato vissaṭṭhāya anelagalāya atthassa viññāpaniyā …pe…
vissaṭṭhāya anelagalāya → visaṭṭhāya anelagaḷāya (sya-all, pts) | poriyā → porīyā (pts) | anelagaḷāya → So Sk (here) Si Bu; Bm (& Sk infra) aneḷagalāya, as 1 Dīgha 114. (pts note) | bhavañhi → bhavaṁ hi (bjt) | bhavañhi → hi (pts) | + → bhavaṁ (pts)
เป็นผู้มีวาจาไพเราะสุภาพ ประกอบด้วยถ้อยคำอ่อนหวานอย่างชาวเมือง นุ่มนวล เข้าใจง่าย ฯลฯ

bhavañhi caṅkī bahūnaṁ ācariyapācariyo, tīṇi māṇavakasatāni mante vāceti …pe…
bahūnaṁ → bahunnaṁ (bj, sya-all, pts) | bhavañhi → bhavaṁ hi (bjt) | bhavañhi → hi (pts) | + → bhavaṁ (pts)
เป็นอาจารย์และปาจารย์ของหมู่ชน สอนมนตร์แก่มาณพ ๓๐๐ คน ฯลฯ

bhavañhi caṅkī rañño pasenadissa kosalassa sakkato garukato mānito pūjito apacito …pe…
bhavañhi → bhavaṁ hi (bjt) | bhavañhi → hi (pts) | + → bhavaṁ (pts)
ท่านจังกีเป็นผู้ที่พระเจ้าปเสนทิโกศลสักการะ เคารพ นับถือ บูชา นอบน้อม ฯลฯ
bhavañhi caṅkī brāhmaṇassa pokkharasātissa sakkato garukato mānito pūjito apacito …pe…
apacito → Sk {omits} apacito here & supra. (pts note) | bhavañhi → bhavaṁ hi (bjt) | bhavañhi → hi (pts) | + → bhavaṁ (pts)
เป็นผู้ที่พราหมณ์ชื่อโปกขรสาติสักการะ เคารพ นับถือ นอบน้อม ฯลฯ

bhavañhi caṅkī opāsādaṁ ajjhāvasati sattussadaṁ satiṇakaṭṭhodakaṁ sadhaññaṁ rājabhoggaṁ raññā pasenadinā kosalena dinnaṁ rājadāyaṁ brahmadeyyaṁ.
opāsādaṁ → opasādaṁ (bj, pts) | raññā → rañño (pts) | raññā → rañño (bj: PTS) | bhavañhi → bhavaṁ hi (bjt) | bhavañhi → hi (pts)
ท่านจังกีปกครองบ้านพราหมณ์ชื่อโอปาสาทะซึ่งมีประชากรและสัตว์เลี้ยงมากมาย มีพืชพันธุ์ธัญญาหารและน้ำหญ้าอุดมสมบูรณ์

Yampi bhavaṁ caṅkī opāsādaṁ ajjhāvasati sattussadaṁ satiṇakaṭṭhodakaṁ sadhaññaṁ rājabhoggaṁ raññā pasenadinā kosalena dinnaṁ rājadāyaṁ brahmadeyyaṁ, imināpaṅgena na arahati bhavaṁ caṅkī samaṇaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkamituṁ;
opāsādaṁ → opasādaṁ (bj, pts) | yampi → yam pi (pts) | imināpaṅgena → iminā p aṅgena (pts) | upasaṅkamituṁ → upasaṁkamituṁ (pts)
เป็นพระราชทรัพย์ที่พระเจ้าปเสนทิโกศลพระราชทานปูนบำเหน็จให้เป็นพรหมไทย ด้วยเหตุนี้ ท่านจังกีจึงไม่ควรไป เข้าเฝ้าพระสมณโคดม
samaṇotveva gotamo arahati bhavantaṁ caṅkiṁ dassanāya upasaṅkamitun”ti.
samaṇotveva → samaṇo tveva (th, pts) | upasaṅkamitunti → upasaṁkamitun ti (pts)
พระสมณโคดมต่างหากควรจะเสด็จมาหาท่านจังกี”

Evaṁ vutte, caṅkī brāhmaṇo te brāhmaṇe etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)
เมื่อพวกพราหมณ์กล่าวอย่างนี้แล้ว จังกีพราหมณ์ได้กล่าวว่า

“tena hi, bho, mamapi suṇātha, yathā mayameva arahāma taṁ samaṇaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkamituṁ;
samaṇaṁ → bhavantaṁ (bj, pts) | mamapi → mamāpi (sya-all) | suṇātha → suṇātha yathā (sya-all) | gotamaṁ → samaṇaṁ gotamaṁ (bj: syā) | eva → Bm pi; Sk evārahāma. (pts note) | bhavantaṁ → Si samaṇaṁ. (pts note) | tena hi → tenahi (th) | mamapi → mama pi (pts) | mayameva → mayam eva (pts) | upasaṅkamituṁ → upasaṁkamituṁ (pts)
“ท่านทั้งหลาย ถ้าเช่นนั้น พวกท่านจงฟังเราบ้าง เรานี่แหละควรไปเข้าเฝ้า ท่านพระโคดม
na tveva arahati so bhavaṁ gotamo amhākaṁ dassanāya upasaṅkamituṁ.
na tveva → natveva (my) | upasaṅkamituṁ → upasaṁkamituṁ (pts)
ท่านพระโคดมไม่ควรเสด็จมาหาเรา

Samaṇo khalu, bho, gotamo ubhato sujāto mātito ca pitito ca saṁsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena.
ubhato sujāto → ubhatosujāto (th)
ได้ทราบว่า ท่านพระสมณโคดม ทรงเป็นผู้มีพระชาติกำเนิดดีทั้งฝ่ายพระชนนีและฝ่ายพระชนก ทรงถือปฏิสนธิบริสุทธิ์ ดีตลอด ๗ ชั่วบรรพบุรุษ ไม่มีใครจะคัดค้านตำหนิได้เพราะอ้างถึงชาติตระกูล
Yampi, bho, samaṇo gotamo ubhato sujāto mātito ca pitito ca saṁsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena, imināpaṅgena na arahati so bhavaṁ gotamo amhākaṁ dassanāya upasaṅkamituṁ;
bho → (sya-all) | sujāto → Si sujāto --pe-- jātivādena. (pts note) | ubhato sujāto mātito ca pitito ca saṁsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho → ubhatosujāto (th) | yampi → yam pi (pts) | imināpaṅgena → iminā p aṅgena (pts) | upasaṅkamituṁ → upasaṁkamituṁ (pts)
ด้วยเหตุนี้ ท่านพระโคดมจึงไม่ควรเสด็จมาหาเรา
atha kho mayameva arahāma taṁ bhavantaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkamituṁ.
upasaṅkamituṁ → ettha dī. ni. 1.304 aññampi guṇapadaṁ dissati (cck note) | mayameva → mayam eva (pts) | upasaṅkamituṁ → upasaṁkamituṁ (pts)
เราต่างหากควรไปเข้าเฝ้าท่าน พระโคดม

Samaṇo khalu, bho, gotamo pahūtaṁ hiraññasuvaṇṇaṁ ohāya pabbajito bhūmigatañca vehāsaṭṭhañca …pe…
pahūtaṁ → Bm Si bahutaṁ. (pts note) | bhūmigatañca → bhūmigataṁ ca (th) | bhūmigatañca vehāsaṭṭhañca → bhūmigatañ ca vehāsaṭṭhañ ca (pts)
ท่านทั้งหลาย ได้ทราบว่า พระสมณโคดมทรงสละเงินทองมากมายทั้งที่ฝัง อยู่ในพื้นดินและในอากาศ ผนวชแล้ว ฯลฯ

Samaṇo khalu, bho, gotamo daharova samāno yuvā susukāḷakeso bhadrena yobbanena samannāgato paṭhamena vayasā agārasmā anagāriyaṁ pabbajito …pe…
yuvā susukāḷakeso → susukālakeso (bj) | yuvā → (sya-all, pts) | daharova → daharo (bjt) | daharova → daharo va (pts)
พระสมณโคดมกำลังหนุ่มแน่น มีพระเกศาดำสนิท ทรงพระเจริญอยู่ในปฐมวัย เสด็จออกจากพระราชวัง ผนวชเป็น บรรพชิต ฯลฯ

Samaṇo khalu, bho, gotamo akāmakānaṁ mātāpitūnaṁ assumukhānaṁ rudantānaṁ kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajito …pe…
mātāpitūnaṁ → mātāpitunnaṁ (bj, pts) | kesamassuṁ → kessamassuṁ (pts)
เมื่อพระชนนีและพระชนกไม่ทรงปรารถนา (จะให้เสด็จออกผนวช) มีน้ำพระเนตรชุ่มพระพักตร์ทรงกันแสงอยู่ พระสมณโคดมทรงปลงพระเกศาและ พระมัสสุ แล้วครองผ้ากาสาวพัสตร์ เสด็จออกจากพระราชวังผนวชเป็นบรรพชิต ฯลฯ

Samaṇo khalu, bho, gotamo abhirūpo dassanīyo pāsādiko paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato brahmavaṇṇī brahmavacchasī akhuddāvakāso dassanāya …pe…
brahmavacchasī akhuddāvakāso → brahmavaccasī akkhuddāvakāso (bj, pts) | brahmavaccasī → brahmavacchasī (bj: sīmu8, machasaṁ, syā)
พระสมณโคดมมีพระรูปงดงาม น่าดู น่าเลื่อมใส มีพระฉวีวรรณผุดผ่องยิ่งนัก ดุจพรหม มีพระวรกายดุจพรหม โอกาสที่จะได้พบเห็นยากนัก ฯลฯ

Samaṇo khalu, bho, gotamo sīlavā ariyasīlī kusalasīlī kusalena sīlena samannāgato …pe…
kusalena sīlena → kusalasīlena (bj, pts) | ariyasīlī → Sk omits; Bm a-li & k-li. (pts note) | kusalasīlena → Si kusalena sīlena, which Bu cites as a variant. (pts note)
พระสมณโคดม ทรงมีอริยศีล มีศีลที่เป็นกุศล ประกอบด้วยศีลที่เป็นกุศล ฯลฯ

Samaṇo khalu, bho, gotamo kalyāṇavāco kalyāṇavākkaraṇo poriyā vācāya samannāgato vissaṭṭhāya anelagalāya atthassa viññāpaniyā …pe…
vissaṭṭhāya anelagalāya → visaṭṭhāya anelagaḷāya (sya-all) | anelagalāya → anelagaḷāya (pts)
มีพระวาจาไพเราะ สุภาพ ประกอบด้วยถ้อยคำอ่อนหวานอย่างชาวเมือง นุ่มนวล เข้าใจง่าย ฯลฯ

Samaṇo khalu, bho, gotamo bahūnaṁ ācariyapācariyo …pe…
bahūnaṁ → bahunnaṁ (bj, sya-all, pts)
ทรงเป็นอาจารย์และปาจารย์ของหมู่ชนมากมาย ฯลฯ

Samaṇo khalu, bho, gotamo khīṇakāmarāgo vigatacāpallo …pe…
vigatacāpallo → vigatapapañco (bj: sīmu8) | vigatacāpallo → Sk vigatapapañco. (pts note)
ทรงสิ้นกามราคะ ไม่ประดับ ตกแต่ง ฯลฯ

Samaṇo khalu, bho, gotamo kammavādī kiriyavādī apāpapurekkhāro brahmaññāya pajāya …pe…
apāpapurekkhāro → Sk apāpapūrekkhāte. (pts note)
ทรงเป็นกรรมวาที เป็นกิริยวาที ไม่ทรงมุ่งร้ายต่อพราหมณ์ ฯลฯ

Samaṇo khalu, bho, gotamo uccā kulā pabbajito asambhinnā khattiyakulā …pe…
ādīnakhattiyakulā → So Sk; Bm Si asambhinnā {khattiyakulā}. (pts note) | uccā kulā → uccākulā (bjt, th, pts) | asambhinnā → asaṁbhinnā (th)
ผนวชแล้วจากตระกูลสูง คือ ขัตติยตระกูลอันบริสุทธิ์ ฯลฯ

Samaṇo khalu, bho, gotamo aḍḍhā kulā pabbajito mahaddhanā mahābhogā …pe…
aḍḍhā kulā → aḍḍhakulā (bj, pts); addhakulā (sya-all) | aḍḍhakulā → addhakulā (bj: syā) | aḍḍhakulā → Sk aḍḍhe; Si addhakulā. (pts note)
ผนวชแล้วจากตระกูล มั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก ฯลฯ

Samaṇaṁ khalu, bho, gotamaṁ tiroraṭṭhā tirojanapadā saṁpucchituṁ āgacchanti …pe…
saṁpucchituṁ → sampucchituṁ (bjt, pts)
ประชาชนต่างบ้านต่างเมืองพากันมาทูลถาม ปัญหาพระสมณโคดม ฯลฯ

Samaṇaṁ khalu, bho, gotamaṁ anekāni devatāsahassāni pāṇehi saraṇaṁ gatāni …pe…
pāṇehi → pāṇena (sya-all)
ทวยเทพหลายพันองค์ถวายชีวิตขอถึงพระสมณโคดม เป็นที่พึ่ง ฯลฯ

Samaṇaṁ khalu, bho, gotamaṁ evaṁ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato:
evaṁ kalyāṇo → evaṁkalyāṇo (th)
พระสมณโคดมทรงมีกิตติศัพท์อันงามขจรไปอย่างนี้ว่า
‘itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā’ti …pe…
itipi → iti pi (pts) | bhagavāti → bhagavā ti (pts)
‘แม้เพราะ เหตุนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น เป็นพระอรหันต์ ฯลฯ เป็นพระพุทธเจ้า เป็น พระผู้มีพระภาค’ ฯลฯ

Samaṇo khalu, bho, gotamo dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇehi samannāgato …pe…
pe → etthāpi dī. ni. 1.304 aññānipi guṇapadānaṁ dissanti (cck note)
พระสมณโคดมทรงประกอบด้วยลักษณะมหาบุรุษ ๓๒ ประการ ฯลฯ

Samaṇaṁ khalu, bho, gotamaṁ rājā māgadho seniyo bimbisāro saputtadāro pāṇehi saraṇaṁ gato …pe…พระเจ้าพิมพิสาร จอมทัพมคธ พร้อมทั้งพระราชโอรสและพระมเหสี ทรงถวาย ชีวิตถึงพระสมณโคดมเป็นสรณะ ฯลฯ

Samaṇaṁ khalu, bho, gotamaṁ rājā pasenadi kosalo saputtadāro pāṇehi saraṇaṁ gato …pe…
saputtadāro → (sya-all)
พระเจ้าปเสนทิโกศลพร้อมทั้งพระราชโอรส และพระมเหสี ทรงถวายชีวิตถึงพระสมณโคดมเป็นสรณะ ฯลฯ

Samaṇaṁ khalu, bho, gotamaṁ brāhmaṇo pokkharasāti saputtadāro pāṇehi saraṇaṁ gato …pe…
saraṇaṁ → saranaṁ (pts)
โปกขรสาติพราหมณ์ พร้อมทั้งบุตรภรรยา ก็ได้ถวายชีวิตถึงพระสมณโคดมเป็นสรณะ ฯลฯ

Samaṇo khalu, bho, gotamo opāsādaṁ anuppatto opāsāde viharati uttarena opāsādaṁ devavane sālavane.
opāsādaṁ → opasādaṁ (bj, pts) | opāsāde → opasāde (bj, pts)
พระสมณโคดมเสด็จถึงบ้านพราหมณ์ชื่อโอปาสาทะโดยลำดับ ประทับอยู่ ณ ป่าไม้สาละชื่อเทพวัน ทางทิศเหนือแห่งบ้านพราหมณ์ชื่อโอปาสาทะ
Ye kho te samaṇā vā brāhmaṇā vā amhākaṁ gāmakkhettaṁ āgacchanti, atithī no te honti.
ye → ye pana (bj, sya-all, pts) | te → keci (bj, sya-all, pts) | atithī no → atithino (sya-all) | pana → Bm ye kho te. (pts note) | no → Sk Bm Si atithino. (pts note) | gāmakkhettaṁ → gāmakhettaṁ (pts)
สมณพราหมณ์ ที่มาสู่เขตหมู่บ้านของเราจัดว่าเป็นแขกของเรา
Atithī kho panamhehi sakkātabbā garukātabbā mānetabbā pūjetabbā.
Atithī → Bm (alone) Atithi here. (pts note) | panamhehi → pan amhehi (pts)
ซึ่งพวกเราควรสักการะ เคารพ นับถือ บูชา
Yampi samaṇo gotamo opāsādaṁ anuppatto opāsāde viharati uttarena opāsādaṁ devavane sālavane, atithimhākaṁ samaṇo gotamo.
opāsādaṁ → opasādaṁ (bj, pts); opāsadaṁ (pts) | opāsāde → opasāde (bj, pts) | atithimhākaṁ → atithi asmākaṁ (bj); atithi smākaṁ (pts) | yampi → yam pi bho (pts) | asmākaṁ → atithimhākaṁ (bj: machasaṁ); atithismākaṁ (bj: PTS)
พระสมณโคดมเสด็จมาถึงบ้านพราหมณ์ชื่อโอปาสาทะโดยลำดับ ประทับอยู่ ณ ป่าไม้สาละชื่อเทพวัน ทางทิศเหนือแห่งบ้านพราหมณ์ชื่อโอปาสาทะ พระสมณโคดมจึงจัดว่าเป็นแขกของเรา
Atithi kho panamhehi sakkātabbo garukātabbo mānetabbo pūjetabbo.
pūjetabbo → Bm sakkātabbā g-bbā m-bbā p-bbā. (pts note) | panamhehi → pan amhehi (pts)
ที่พวกเราควรสักการะ เคารพ นับถือ บูชา
Imināpaṅgena na arahati so bhavaṁ gotamo amhākaṁ dassanāya upasaṅkamituṁ;
imināpaṅgena → imināpanaṅgena (bj: sīmu8) | imināpaṅgena → iminā p aṅgena (pts) | upasaṅkamituṁ → upasaṁkamituṁ (pts)
ด้วยเหตุนี้ พระสมณโคดมจึงไม่ควรเสด็จมาหาเรา
atha kho mayameva arahāma taṁ bhavantaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkamituṁ.
mayameva → mayam eva (pts) | upasaṅkamituṁ → upasaṁkamituṁ (pts)
เราต่างหากควรไปเข้าเฝ้าพระสมณโคดม

Ettake kho ahaṁ, bho, tassa bhoto gotamassa vaṇṇe pariyāpuṇāmi, no ca kho so bhavaṁ gotamo ettakavaṇṇo;
ettake → ettakaṁ (bj, sya-all, pts) | vaṇṇe → vaṇṇaṁ (bj, sya-all, pts) | kho → (bj, sya-all, pts) | no → na (sya-all, pts)
เราทราบพระคุณของพระสมณโคดมเพียงเท่านี้ แต่พระสมณโคดมไม่ใช่ว่าจะมีพระคุณ เพียงเท่านี้
aparimāṇavaṇṇo hi so bhavaṁ gotamo.
bhavaṁ gotamo → bhavaṁgotamo (bjt) | aparimāṇavaṇṇo → apparimāṇavaṇṇo (th)
แท้จริงแล้ว พระสมณโคดมมีพระคุณนับประมาณมิได้
Ekamekenapi tena aṅgena samannāgato na arahati, so bhavaṁ gotamo amhākaṁ dassanāya upasaṅkamituṁ;
Ekamekenapi tena → ekamekenapi bho (bj, sya-all, km, pts1ed) | ekamekenapi tena → ekamekena pi bho (pts) | tena → ekamekenapi bho (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | upasaṅkamituṁ → upasaṁkamituṁ (pts)
ถึงแม้ท่านพระโคดม ทรงประกอบด้วยองค์คุณบางอย่าง ก็ไม่ควรเสด็จมาหาเรา
atha kho mayameva arahāma taṁ bhavantaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkamitunti.
upasaṅkamitunti → upasaṅkamituṁ (bj, pts) | mayameva → mayam eva (pts) | gotamaṁ → gotamam (pts) | upasaṅkamitunti → upasaṁkamituṁ (pts)
โดยที่แท้ เราต่างหาก ควรไปเข้าเฝ้าพระสมณโคดม”
Tena hi, bho, sabbeva mayaṁ samaṇaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkamissāmā”ti.
tena hi → tenahi (th) | sabbeva → sabbe va (pts) | upasaṅkamissāmāti → upasaṁkamissāmāti (pts)
(หลังจากนั้น) จังกีพราหมณ์ได้กล่าวเชิญว่า “ท่านทั้งหลาย ถ้าเช่นนั้น พวกเรา ทั้งหมดจักไปเข้าเฝ้าพระสมณโคดมด้วยกัน”

Atha kho caṅkī brāhmaṇo mahatā brāhmaṇagaṇena saddhiṁ yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi.
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts)
ครั้งนั้น จังกีพราหมณ์พร้อมด้วยคณะพราหมณ์หมู่ใหญ่ เข้าไปเฝ้า พระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ
Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi.
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all, pts)
ได้สนทนาปราศรัยพอเป็นที่บันเทิงใจ พอเป็นที่ระลึก ถึงกันแล้วนั่ง ณ ที่สมควร

Tena kho pana samayena bhagavā vuddhehi vuddhehi brāhmaṇehi saddhiṁ kiñci kiñci kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā nisinno hoti.
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all, pts) | vuddhehi vuddhehi → vuḍḍhehi vuḍḍhehi (sya-all) | vuddhehi → vuḍḍhehi vuḍḍhehi (bj: syā) | kiñci → So Bm Si; Sk kiñci kañci. (pts note)
สมัยนั้น พระผู้มีพระภาคประทับนั่งแล้วทรงปฏิสันถาร เรื่องบางเรื่องพอเป็นที่ระลึกถึงกันกับพราหมณ์ทั้งหลายผู้แก่เฒ่า
Tena kho pana samayena kāpaṭiko nāma māṇavo daharo vuttasiro soḷasavassuddesiko jātiyā, tiṇṇaṁ vedānaṁ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṁ sākkharappabhedānaṁ itihāsapañcamānaṁ, padako, veyyākaraṇo, lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo tassaṁ parisāyaṁ nisinno hoti.
kāpaṭiko → kāpadiko (sya-all, km); kāpaṭhiko (pts1ed) | kāpaṭiko → kāpaṭhiko (pts) | sākkharappabhedānaṁ → (pts) | kāpaṭiko → kāpadiko (bj: syā); kāpaṭhiko (bj: PTS) | kāpaṭiko → kāpaṭhiko (cck: sī. pī.); kāpadiko (cck: syā. kaṁ.) | kāpadiko → kāpaṭhako (sya-all: sī.) | Kāpaṭhiko → So Sk; Bm Kapaṭiko; Si Kāpadiko, with note that the Sinh. reading is Kāpaṭhiko. (pts note) | tassaṁ → Sk tassa. (pts note) | sanighaṇḍukeṭubhānaṁ → sanighaṇḍu keṭubhānaṁ (th) | lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu → lokāyata mahāpurisalakkhaṇesu (th)
สมัยนั้น มาณพชื่อกาปทิกะยังเป็นหนุ่มโกนศีรษะ มีอายุ ๑๖ ปี นับแต่เกิดมา เป็นผู้จบไตรเพทพร้อมทั้งนิฆัณฑุศาสตร์ เกฏุภศาสตร์ อักษรศาสตร์และประวัติศาสตร์ เป็นผู้เข้าใจตัวบทและไวยากรณ์ ชำนาญคัมภีร์โลกายตศาสตร์และลักษณะมหาบุรุษนั่งอยู่ในบริษัท นั้นด้วย
So vuddhānaṁ vuddhānaṁ brāhmaṇānaṁ bhagavatā saddhiṁ mantayamānānaṁ antarantarā kathaṁ opāteti.
vuddhānaṁ → (bj) | vuddhānaṁ vuddhānaṁ → vuḍḍhānaṁ vuḍḍhānaṁ (sya-all) | vuddhānaṁ → Bm here et infra buddhānaṁ; Si vuḍḍhānaṁ. (pts note) | antarantarā kathaṁ → antarantarākathaṁ (pts)
เขาได้พูดสอดขึ้นในระหว่างที่พราหมณ์ทั้งหลายผู้แก่เฒ่ากำลังสนทนากันอยู่ กับพระผู้มีพระภาค

Atha kho bhagavā kāpaṭikaṁ māṇavaṁ apasādeti:
apasādeti → apasādesi (bj) | kāpaṭikaṁ → kāpadikaṁ (sya-all); kāpaṭhikam (pts) | apasādeti māyasmā → apasādesi mā āyasmā (sya-all); apasādesi mā yasmā (pts)
ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงห้ามกาปทิกมาณพว่า
“māyasmā bhāradvājo vuddhānaṁ vuddhānaṁ brāhmaṇānaṁ mantayamānānaṁ antarantarā kathaṁ opātetu.
vuddhānaṁ vuddhānaṁ → vuḍḍhānaṁ vuḍḍhānaṁ (sya-all) | opātetu → opātesi (sya-all) | opātetu → opātetuṁ (bj: sīmu8); opātesi (bj: syā) | opātetu → Sk Bm opātetī; Si opatesi. (pts note) | māyasmā → āyasmā (th) | māyasmā → mā yasmā (pts) | antarantarā kathaṁ → antarantarākathaṁ (pts)
“ภารทวาชะผู้มีอายุ เจ้าอย่าพูดแทรกขึ้นในระหว่างที่พราหมณ์ทั้งหลายผู้แก่เฒ่ากำลังสนทนากันอยู่
Kathāpariyosānaṁ āyasmā bhāradvājo āgametū”ti.จงรอให้เขาพูดจบเสียก่อน”

Evaṁ vutte, caṅkī brāhmaṇo bhagavantaṁ etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)
เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว จังกีพราหมณ์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาค ว่า
“mā bhavaṁ gotamo kāpaṭikaṁ māṇavaṁ apasādesi.
kāpaṭikaṁ → kāpadikaṁ (sya-all); kāpaṭhikaṁ (pts)
“ท่านพระโคดม อย่าทรงห้ามกาปทิกมาณพเลย
kulaputto ca kāpaṭiko māṇavo, bahussuto ca kāpaṭiko māṇavo, paṇḍito ca kāpaṭiko māṇavo, kalyāṇavākkaraṇo ca kāpaṭiko māṇavo, pahoti ca kāpaṭiko māṇavo bhotā gotamena saddhiṁ asmiṁ vacane paṭimantetun”ti.
paṭimantetunti → patimantetunti (bj, sya-all) | kāpaṭiko → kāpadiko (sya-all); kāpaṭhiko (pts) | paṇḍito → Bm Si transpose paṇḍito & kalyāṇavākkaraṇo. (pts note) | paṭimantetunti → paṭimantetun ti (pts)
กาปทิกมาณพเป็นบุตรของผู้มี สกุล เป็นพหูสูต เป็นบัณฑิต เจราจาถ้อยคำไพเราะ และสามารถจะเจรจาโต้ตอบ ในคำนั้นกับท่านพระโคดมได้”

Atha kho bhagavato etadahosi:
etadahosi → etad ahosi (pts)
ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงพระดำริว่า
“addhā kho kāpaṭikassa māṇavassa tevijjake pāvacane kathā bhavissati.
kathā → kataṁ (bj, sya-all, km, pts1ed); kathaṁ (si, mr) | addhā kho kāpaṭikassa → etadahosi addh kho k etadahosi | kāpaṭikassa → kāpadikassa (sya-all); kāpaṭhikassa (pts) | kathā → kataṁ (pts) | kataṁ → kathaṁ (bj: sīmu8); kathā (bj: machasaṁ) | kāpaṭikassa → etadahosi ‘‘kāpaṭikassa (cck: ka.) | kathā → kathaṁ (cck: sī. ka.); kathaṁ (cck: syā. kaṁ. pī.) | kho → Bm omits addhā kho. (pts note) | pāvacane → Sk pavacakataṁ. (pts note) | kataṁ → Bm kathaṁ. (pts note)
“กาปทิกมาณพจักสำเร็จการศึกษา ในปาพจน์คือไตรเพทเป็นแน่แท้
Tathā hi naṁ brāhmaṇā sampurekkharontī”ti.
naṁ → Bm tathā tathā h'; idaṁ. (pts note) | sampurekkharontīti → saṁpurekkharontīti (my, th)
พราหมณ์ทั้งหลายจึงพากันยกย่องเขาถึงเพียงนั้น”

Atha kho kāpaṭikassa māṇavassa etadahosi:
kāpaṭikassa → kāpadikassa (sya-all); kāpaṭhikassa (pts) | etadahosi → etad ahosi (pts)
ครั้งนั้น กาปทิกมาณพได้คิดว่า
“yadā me samaṇo gotamo cakkhuṁ upasaṁharissati, athāhaṁ samaṇaṁ gotamaṁ pañhaṁ pucchissāmī”ti.
gotamo → gotamo cakkhunā (bj, sya-all, pts) | cakkhunā → Bm omits. (pts note) | pañhaṁ → pañham (pts)
“เมื่อใด พระสมณโคดมจักทอดพระเนตรสบ ตาเรา เมื่อนั้น เราจักทูลถามปัญหากับพระสมณโคดม”
Atha kho bhagavā kāpaṭikassa māṇavassa cetasā cetoparivitakkamaññāya yena kāpaṭiko māṇavo tena cakkhūni upasaṁhāsi.
kāpaṭikassa → kāpadikassa (sya-all); kāpaṭhikassa (pts) | kāpaṭiko → kāpadiko (sya-all); kāpaṭhiko (pts) | parivitakkam → Sk parivattakam. (pts note) | upasaṁhāsi → Bm upasaṁharati. (pts note) | cetoparivitakkamaññāya → ceto parivitakkamaññāya (th) | cetoparivitakkamaññāya → ceto parivitakkam aññāya (pts)
ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงทราบความคิดคำนึงของกาปทิกมาณพด้วยจิต (ของพระองค์) จึงทรงทอดพระเนตรไปทางที่กาปทิกมาณพนั่งอยู่

Atha kho kāpaṭikassa māṇavassa etadahosi:
kāpaṭikassa → kāpadikassa (sya-all); kāpaṭhikassa (pts) | etadahosi → etad ahosi (pts)
ครั้งนั้นแล กาปทิกมาณพได้คิดว่า
“samannāharati kho maṁ samaṇo gotamo.“พระสมณโคดมทรงสนพระทัย เราอยู่ Yannūnāhaṁ samaṇaṁ gotamaṁ pañhaṁ puccheyyan”ti.
yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | puccheyyanti → puccheyyan ti (pts)
ทางที่ดี เราควรทูลถามปัญหากับพระสมณโคดม”
Atha kho kāpaṭiko māṇavo bhagavantaṁ etadavoca:
kāpaṭiko → kāpadiko (sya-all); kāpaṭhiko (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
ลำดับนั้น กาปทิกมาณพ ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า
“yadidaṁ, bho gotama, brāhmaṇānaṁ porāṇaṁ mantapadaṁ itihitihaparamparāya piṭakasampadāya, tattha ca brāhmaṇā ekaṁsena niṭṭhaṁ gacchanti:
yadidaṁ → yamidaṁ (bj) | porāṇaṁ → porāṇānaṁ (bj) | itihitihaparamparāya → itihītihaparaṁparāya (sya-all, pts) | idaṁ → Skt yam idaṁ & sammannāharati supra. (pts note) | paramparāya → So Bu; Sk Bm Si itihitiha. (pts note) | itihitihaparamparāya → itihitiha paramparāya (bjt) | yadidaṁ → yad idaṁ (pts) | itihitihaparamparāya → itihītiha paramparāya (pts)
“ข้าแต่ท่านพระโคดม ในบทมนตร์อันเป็นของเก่าของพราหมณ์ทั้งหลาย โดยสืบต่อกันมาตามคัมภีร์ พราหมณ์ทั้งหลายย่อมถึงความตกลงใจโดยเด็ดขาดว่า
‘idameva saccaṁ, moghamaññan’ti.
idameva → idam eva (pts) | moghamaññanti → mogham aññan ti (pts)
‘นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’
Idha bhavaṁ gotamo kimāhā”ti?
kimāhāti → kim āhāti (pts)
ในเรื่องนี้ท่านพระโคดมจะตรัสอย่างไร”

“Kiṁ pana, bhāradvāja, atthi koci brāhmaṇānaṁ ekabrāhmaṇopi yo evamāha:
ekabrāhmaṇopi → ekabrāhmaṇo pi (pts) | evamāha → evam āha (pts)
พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า “ภารทวาชะ บรรดาพราหมณ์ทั้งหลาย พราหมณ์ สักคนหนึ่งผู้กล่าวอย่างนี้ว่า
‘ahametaṁ jānāmi, ahametaṁ passāmi.
ahametaṁ → aham etaṁ (pts)
‘เรารู้สิ่งนี้ เราเห็นสิ่งนี้
Idameva saccaṁ, moghamaññan’”ti?
idameva → idam eva (pts) | moghamaññanti → mogham aññan ti (pts)
นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ มีอยู่หรือ”

“No hidaṁ, bho gotama”.
hidaṁ → h idaṁ (pts)
กาปทิกมาณพทูลตอบว่า “ไม่มีเลย ท่านพระโคดม”

“Kiṁ pana, bhāradvāja, atthi koci brāhmaṇānaṁ ekācariyopi, ekācariyapācariyopi, yāva sattamā ācariyamahayugāpi, yo evamāha:
ācariyamahayugāpi → ācariyamahayugā (th) | ekācariyopi ekācariyapācariyopi → ekācariyo pi ekācariyapācariyo pi (pts) | ācariyamahayugāpi → ācariyamahayugā pi (pts) | evamāha → evam āha (pts)
“ภารทวาชะ แม้อาจารย์ท่านหนึ่ง แม้ปาจารย์ของอาจารย์ท่านหนึ่ง ตลอดขึ้น ไปจน ๗ ชั่วอาจารย์ของพราหมณ์ทั้งหลายผู้กล่าวอย่างนี้ว่า
‘ahametaṁ jānāmi, ahametaṁ passāmi.
ahametaṁ → ahaṁ etaṁ (pts) | ahametaṁ → aham etaṁ (pts)
‘เรารู้สิ่งนี้ เราเห็นสิ่งนี้
Idameva saccaṁ, moghamaññan’”ti?
idameva → idam eva (pts) | moghamaññanti → mogham aññan ti (pts)
นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ มีอยู่หรือ”

“No hidaṁ, bho gotama”.
no hidaṁ → nohidaṁ (bjt) | hidaṁ → h idaṁ (pts)
“ไม่มีเลย ท่านพระโคดม”

“Kiṁ pana, bhāradvāja, yepi te brāhmaṇānaṁ pubbakā isayo mantānaṁ kattāro mantānaṁ pavattāro yesamidaṁ etarahi brāhmaṇā porāṇaṁ mantapadaṁ gītaṁ pavuttaṁ samihitaṁ tadanugāyanti tadanubhāsanti bhāsitamanubhāsanti vācitamanuvācenti seyyathidaṁ—aṭṭhako vāmako vāmadevo vessāmitto yamataggi aṅgīraso bhāradvājo vāseṭṭho kassapo bhagu,
seyyathidaṁ aṭṭhako → seyyathīdaṁ aṭṭako (bj) | aṅgīraso → aṅgiraso (pts) | seyyathīdaṁ → seyyathidaṁ (bj: machasaṁ) | samihitaṁ → Skt Bu samīhitaṁ throughout. Cf. 1 D. 238. (pts note) | yepi → ye pi (pts) | yesamidaṁ → yesam idaṁ (pts) | tadanugāyanti tadanubhāsanti bhāsitamanubhāsanti vācitamanuvācenti seyyathidaṁ → tad anūgāyanti tad anubhāsanti bhāsitam anubhāsanti vācitam anuvācenti seyyathīdaṁ (pts)
“ภารทวาชะ ฤาษีทั้งหลายผู้เป็นบุรพาจารย์ของพวกพราหมณ์ คือ ฤาษี อัฏฐกะ ฤาษีวามกะ ฤาษีวามเทพ ฤาษีเวสสามิตตะ ฤาษียมตัคคิ ฤาษีอังคีรสะ ฤาษีภารทวาชะ ฤาษีวาเสฏฐะ ฤาษีกัสสปะ ฤาษีภคุ ซึ่งเป็นผู้แต่งมนตร์ เป็นผู้ บอกมนตร์ที่พราหมณ์ทั้งหลายในปัจจุบันนี้ขับตาม บทมนตร์เก่าที่ท่านบุรพาจารย์ พราหมณ์ขับไว้แล้ว บอกไว้แล้ว รวบรวมไว้แล้ว กล่าวได้ถูกต้องตามที่ท่านกล่าวไว้ บอกได้ถูกต้องตามที่ท่านได้บอกไว้แล้ว
tepi evamāhaṁsu:
tepi evamāhaṁsu → te pi evam āhaṁsu (pts)
แม้ท่านเหล่านั้นก็กล่าวอย่างนี้ว่า
‘mayametaṁ jānāma, mayametaṁ passāma.
mayametaṁ → mayaṁ metaṁ (bjt) | mayametaṁ → mayam etaṁ (pts)
‘เราทั้งหลาย รู้สิ่งนี้ เราทั้งหลายเห็นสิ่งนี้
Idameva saccaṁ, moghamaññan’”ti?
idameva → idam eva (pts) | moghamaññanti → mogham aññan ti (pts)
นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ มีอยู่หรือ”

“No hidaṁ, bho gotama”.
hidaṁ → h idaṁ (pts)
“ไม่มีเลย ท่านพระโคดม”

“Iti kira, bhāradvāja, natthi koci brāhmaṇānaṁ ekabrāhmaṇopi yo evamāha:
brāhmaṇānaṁ ekabrāhmaṇopi → brāhmaṇaṁ ekabrāhmaṇo pi (pts) | Iti → Sk nati. (pts note) | natthi → na tthi (pts) | evamāha → evam āha (pts)
พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า “ภารทวาชะ ได้ทราบกันดังนี้ว่า บรรดาพราหมณ์ ทั้งหลาย ไม่มีพราหมณ์แม้สักคนหนึ่ง ผู้กล่าวอย่างนี้ว่า
‘ahametaṁ jānāmi, ahametaṁ passāmi.
ahametaṁ → aham etaṁ (pts)
‘เรารู้สิ่งนี้ เราเห็นสิ่งนี้
Idameva saccaṁ, moghamaññan’ti;
moghamaññanti → moghaññanti (sya-all) | idameva → idam eva (pts) | moghamaññanti → mogham aññan ti (pts)
นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’
natthi koci brāhmaṇānaṁ ekācariyopi ekācariyapācariyopi, yāva sattamā ācariyamahayugāpi, yo evamāha:
ācariyamahayugāpi → ācariyamahayugā (bjt, th, pts) | natthi → na tthi (pts) | brāhmaṇānaṁ ekācariyopi ekācariyapācariyopi → brāhmaṇaṁ ekācariyo pi ekācariyapācariyo pi (pts) | evamāha → evam āha (pts)
ไม่มีใครสักคนหนึ่งซึ่งเป็นอาจารย์ เป็นปาจารย์ของ อาจารย์ตลอด ๗ ชั่วอาจารย์ของพราหมณ์ทั้งหลายผู้กล่าวอย่างนี้ว่า
‘ahametaṁ jānāmi, ahametaṁ passāmi.
ahametaṁ → aham etaṁ (pts)
‘เรารู้สิ่งนี้ เราเห็นสิ่งนี้
Idameva saccaṁ, moghamaññan’ti;
idameva → idaṁ eva (pts) | moghamaññanti → mogham aññan ti (pts)
นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’
yepi te brāhmaṇānaṁ pubbakā isayo mantānaṁ kattāro mantānaṁ pavattāro yesamidaṁ etarahi brāhmaṇā porāṇaṁ mantapadaṁ gītaṁ pavuttaṁ samihitaṁ tadanugāyanti tadanubhāsanti bhāsitamanubhāsanti vācitamanuvācenti seyyathidaṁ—aṭṭhako vāmako vāmadevo vessāmitto yamataggi aṅgīraso bhāradvājo vāseṭṭho kassapo bhagu, tepi na evamāhaṁsu:
aṭṭhako → aṭṭako (bj) | brāhmaṇānaṁ → brāhmaṇaṁ (pts) | mantānaṁ → māntānaṁ (pts) | aṅgīraso → aṅgiraso (pts) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th) | yepi → ye pi (pts) | yesamidaṁ → yesam idaṁ (pts) | tadanugāyanti tadanubhāsanti bhāsitamanubhāsanti vācitamanuvācenti seyyathidaṁ → tad anugāyanti tad anubhāsanti bhāsitam anubhāsanti vācitam anuvācenti seyyathīdam (pts) | tepi → te pi (pts) | evamāhaṁsu → evam āhaṁsu (pts)
แม้ฤาษีทั้งหลายผู้เป็นบุรพาจารย์ของ พวกพราหมณ์ คือ ฤาษีอัฏฐกะ ฤาษีวามกะ ฤาษีวามเทพ ฤาษีเวสสามิตตะ ฤาษี ยมตัคคิ ฤาษีอังคีรสะ ฤาษีภารทวาชะ ฤาษีวาเสฏฐะ ฤาษีกัสสปะ ฤาษีภคุ ซึ่งเป็น ผู้แต่งมนตร์ เป็นผู้บอกมนตร์ที่พราหมณ์ทั้งหลายในปัจจุบันนี้ขับตาม บทมนตร์เก่า ที่ท่านขับไว้แล้ว บอกไว้แล้ว รวบรวมไว้แล้ว กล่าวได้ถูกต้อง ตามที่ท่านได้กล่าวไว้ บอกได้ถูกต้อง ตามที่ท่านได้บอกไว้แล้ว แม้ท่านเหล่านั้นก็ไม่ได้กล่าวอย่างนี้ว่า
‘mayametaṁ jānāma, mayametaṁ passāma.
mayametaṁ → mayam etaṁ (pts)
‘เรารู้สิ่งนี้ เราเห็นสิ่งนี้
Idameva saccaṁ, moghamaññan’ti.
idameva → idam eva (pts) | moghamaññanti → mogham aññan ti (pts)
นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’

Seyyathāpi, bhāradvāja, andhaveṇi paramparāsaṁsattā purimopi na passati majjhimopi na passati pacchimopi na passati;
pacchimopi na passati evameva → evam eva (pts) | andhaveṇi → andhaveṇu (bj: sīmu8) | andhaveṇi → So Bm Si; Skt andhaveṇī. (pts note) | paramparāsaṁsattā purimopi → paramparā-saṁsattā purimo pi (pts) | majjhimopi na → majjhimo pi ma (pts) | pacchimopi → pacchimo pi (pts)
ภารทวาชะ คนตาบอดเข้าแถวเกาะหลังกัน คนอยู่หัวแถว คนอยู่ กลางแถว และคนอยู่ปลายแถว ต่างก็มองไม่เห็นกัน แม้ฉันใด
evameva kho, bhāradvāja, andhaveṇūpamaṁ maññe brāhmaṇānaṁ bhāsitaṁ sampajjati—purimopi na passati majjhimopi na passati pacchimopi na passati.
andhaveṇūpamaṁ → andhaveṇupamaṁ (pts) | maññe → So Bm Si; Sk andhaveṇumaññe. Cf. 1 D. 239. (pts note) | evameva → evam eva (pts) | purimopi → purimo pi (pts) | majjhimopi → majjhimo pi (pts) | pacchimopi → pacchimo pi (pts)
ภาษิตของพราหมณ์ ทั้งหลายก็ฉันนั้นเหมือนกัน เห็นจะเปรียบได้กับแถวคนตาบอด คือ แม้คนอยู่ หัวแถว คนอยู่กลางแถว และคนอยู่ปลายแถว ต่างก็มองไม่เห็นกัน
Taṁ kiṁ maññasi, bhāradvāja,
kiṁ → kim (pts)
ท่านเข้าใจ ความข้อนั้นว่าอย่างไร
nanu evaṁ sante brāhmaṇānaṁ amūlikā saddhā sampajjatī”ti?
nanu → na nu (bjt)
เมื่อเป็นเช่นนั้น ความเชื่อของพราหมณ์ทั้งหลายย่อมหา มูลมิได้ มิใช่หรือ”

“Na khvettha, bho gotama, brāhmaṇā saddhāyeva payirupāsanti, anussavāpettha brāhmaṇā payirupāsantī”ti.
khvettha → khottha (bj) | saddhāyeva → saddhāyayeva (sya-all) | na khvettha → no kho ttha (pts) | payirupāsantīti pubbeva → payirūpāsantīti pubbe va (pts) | khottha → na khvettha (bj: sīmu8, machasaṁ, syā) | ttha → Si khvettha; Bm khatta. (pts note) | saddhāya → Sk Bm saddhā. (pts note) | payirūpāsantīti → So Bm St & Sk infra; Si (bis) payirupāsanti. See p. 117 supra. (pts note)
กาปทิกมาณพกราบทูลว่า “ท่านพระโคดม ในข้อนี้พราหมณ์ทั้งหลายมิใช่ เล่าเรียนกันมาด้วยความเชื่ออย่างเดียว แต่เล่าเรียนด้วยการฟังตามกันมา”

“Pubbeva kho tvaṁ, bhāradvāja, saddhaṁ agamāsi, anussavaṁ idāni vadesi.
pubbeva → pubbe va (pts)
“ภารทวาชะ ครั้งแรกท่านได้อ้างถึงความเชื่อ บัดนี้ท่านอ้างถึงการฟังตาม กันมา
Pañca kho ime, bhāradvāja, dhammā diṭṭheva dhamme dvedhā vipākā.
diṭṭheva dhamme dvedhā → diṭṭhevadhamme dvidhā (bj) | dvedhā vipākā → dvidhāvipākā (sya-all) | dvedhā → dvidhā (pts) | dvidhā → Bm Si dvedhā. (pts note) | diṭṭheva → diṭṭhe va (pts)
ธรรม ๕ ประการนี้มีผลเป็น ๒ อย่างในปัจจุบัน
Katame pañca?ธรรม ๕ ประการ อะไรบ้าง คือ Saddhā, ruci, anussavo, ākāraparivitakko, diṭṭhinijjhānakkhanti—
diṭṭhinijjhānakkhanti → diṭṭhinijjhānakhanti (pts)
๑. ศรัทธา (ความเชื่อ) ๒. รุจิ (ความชอบใจ) ๓. อนุสสวะ (การฟังตามกันมา) ๔. อาการปริวิตก (ความตรึกตามอาการ) ๕. ทิฏฐินิชฌานขันติ (ความเข้ากันได้กับทฤษฎีที่พินิจไว้)
ime kho, bhāradvāja, pañca dhammā diṭṭheva dhamme dvedhā vipākā.
diṭṭheva dhamme dvedhā → diṭṭhevadhamme dvidhā (bj) | dvedhā vipākā api ca → dvidhāvipākā apica (sya-all) | kho → (pts) | dvedhā → dvidhā (pts) | Ime → Sk na ime. (pts note) | diṭṭheva → diṭṭhe va (pts)
ธรรม ๕ ประการนี้แล มีผลเป็น ๒ อย่างในปัจจุบัน คือ
Api ca, bhāradvāja, susaddahitaṁyeva hoti, tañca hoti rittaṁ tucchaṁ musā;
susaddahitaṁ → susaddhitaṁ (sya-all: sī.) | susaddahitaṁ → So Si with note that the Sinh. reading in susaddhitaṁ; Bm susaddhāyitaṁ; Skt susaddhiyatam & susaddhahitaṁ. (pts note) | susaddahitaṁyeva → susaddahitaṁ yeva (bjt, th, pts) | api ca → apica (th) | tañca → tañ ca (pts)
สิ่งที่เชื่อกันด้วยดีแต่สิ่งนั้นกลับเป็นของว่างเปล่าเป็นเท็จไปก็มี
no cepi susaddahitaṁ hoti, tañca hoti bhūtaṁ tacchaṁ anaññathā.
tañca hoti → (bj) | anaññathā → Sk aññathā. (pts note) | cepi → ce pi (pts) | tañca → tañ ca (pts)
สิ่งที่ไม่เชื่อกันด้วยดี แต่สิ่งนั้นกลับเป็นจริงแท้ ไม่เป็นอื่นก็มี
Api ca, bhāradvāja, surucitaṁyeva hoti …pe…
surucitaṁyeva → surucitaṁ yeva (bjt, pts) | api ca → apica (th)
สิ่งที่ชอบใจจริง ๆ ฯลฯ
svānussutaṁyeva hoti …pe…
svānussutaṁ → Bm svānussavātaṁ. (pts note) | pe → Sk omits pe. (pts note) | svānussutaṁyeva → svānussutaṁ yeva (bjt, pts)
สิ่งที่ฟังตามกันมาอย่างดี ฯลฯ
suparivitakkitaṁyeva hoti …pe…
suparivitakkitaṁyeva → suparivitakkaṁyeva (sya-all) | suparivitakkitaṁ → Si suparivitakkaṁ (pts note) | pe → Si omits pe. (pts note) | suparivitakkitaṁyeva → suparivitakkitaṁ yeva (bjt, pts)
สิ่งที่ตรึกไว้อย่างดี ฯลฯ
sunijjhāyitaṁyeva hoti, tañca hoti rittaṁ tucchaṁ musā;
sunijjhāyitaṁyeva → sunijjhāyitaṁ yeva (bjt, pts) | tañca → tañ ca (pts)
สิ่งที่พินิจไว้อย่างดี แต่สิ่งนั้นกลับเป็นของว่างเปล่าเป็นเท็จไปก็มี
no cepi sunijjhāyitaṁ hoti, tañca hoti bhūtaṁ tacchaṁ anaññathā.
hoti tañca → (bj) | cepi → ce pi (pts) | tañca → tañ ca (pts)
สิ่งที่ไม่ได้พินิจ ไว้อย่างดี แต่สิ่งนั้นกลับเป็นจริงแท้ ไม่เป็นอื่นก็มี
Saccamanurakkhatā, bhāradvāja, viññunā purisena nālamettha ekaṁsena niṭṭhaṁ gantuṁ:
viññunā → Sk viññū. (pts note) | saccamanurakkhatā → saccaṁ anurakkhatā (th) | saccamanurakkhatā → saccam anurakkhatā (pts) | nālamettha → nālam ettha (pts)
ภารทวาชะ คนผู้ฉลาดเมื่อจะตามรักษาสัจจะ ไม่ควรจะตกลงใจในข้อนั้นอย่าง เด็ดขาดว่า
‘idameva saccaṁ, moghamaññan’”ti.
idameva → idam eva (pts) | moghamaññanti → mogham aññan ti (pts)
‘นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง”

“Kittāvatā pana, bho gotama, saccānurakkhaṇā hoti, kittāvatā saccamanurakkhati?
saccānurakkhaṇā → saccānurakkhanā (bj, pts) | saccamanurakkhati saccānurakkhaṇaṁ → saccam anurakkhati saccānurakkhanaṁ (pts)
กาปทิกมาณพทูลถามว่า “ท่านพระโคดม ด้วยข้อปฏิบัติประมาณ เท่าไร การรักษาสัจจะจึงมีได้ บุคคลชื่อว่ารักษาสัจจะด้วยข้อปฏิบัติประมาณเท่าไร
Saccānurakkhaṇaṁ mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ pucchāmā”ti.
saccānurakkhaṇaṁ → saccānurakkhanaṁ (bj)
ข้าพเจ้าขอทูลถามท่านพระโคดมถึงการรักษาสัจจะ”

“Saddhā cepi, bhāradvāja, purisassa hoti;
cepi → ce pi (pts)
พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า “ภารทวาชะ ถ้าบุรุษมีศรัทธา กล่าวว่า
‘evaṁ me saddhā’ti—
saddhāti → saddhā ti (pts)
‘เรามี ศรัทธาอย่างนี้’
iti vadaṁ saccamanurakkhati, na tveva tāva ekaṁsena niṭṭhaṁ gacchati:
niṭṭhaṁ → naṭṭhaṁ (sya-all) | saccamanurakkhati → evameva sijjhatīti iti vā, taṁ saccamanurakkhati (cck: ka.) | anurakkhati → Bm evam eva sijjhati iti vā taṁ saccam anurakkhati. (pts note) | na tveva → natveva (my)
ชื่อว่ารักษาสัจจะ แต่ยังไม่ชื่อว่ามีความตกลงใจโดยเด็ดขาดว่า
‘idameva saccaṁ, moghamaññan’ti (…).
(…) → na tveva tāva saccānubodho hoti) (bj); (ettāvatā kho bhāradvāja saccamanurakkhaṇā hoti, ettāvatā saccamanurakkhati, ettāvatā ca mayaṁ saccānurakkhaṇaṁ paññāpema, na tveva tāva saccānubodho hoti) (sya-all, km); (ettāvatā kho bhāradvāja saccānurakkhaṇā hoti, ettāvatā saccamanurakkhati, ettāvatā ca mayaṁ saccānurakkhaṇaṁ paññāpemi, na tveva tāva saccānubodho hoti) (pts1ed) | hoti → ettāvatā ..pe.. hoti (bj: machasaṁ ūnaṁ.) | → (ettāvatā kho bhāradvāja saccānurakkhaṇā hoti, ettāvatā saccamanurakkhati, ettāvatā ca mayaṁ saccānurakkhaṇaṁ paññāpema, na tveva tāva saccānubodho hoti) (sī. syā. kaṁ. pī.) (cck note) | hoti → Skt Bm omit this sentence. (pts note) | pe → spelled out in full (bjt)
‘นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ ด้วยข้อปฏิบัติเพียงเท่านี้ การรักษาสัจจะย่อมมีได้ บุคคลชื่อว่ารักษาสัจจะด้วยข้อปฏิบัติเพียงเท่านี้ และเราย่อมบัญญัติการรักษาสัจจะ ด้วยข้อปฏิบัติเพียงเท่านี้ แต่ยังไม่ชื่อว่าเป็นการรู้สัจจะก่อน
Ruci cepi, bhāradvāja, purisassa hoti …pe…
hoti → Bm adds la. (pts note) | cepi → ce pi (pts)
ถ้าบุรุษมีความชอบใจ ฯลฯ
anussavo cepi, bhāradvāja, purisassa hoti …pe…
cepi → ce pi (pts)
ถ้าบุรุษมีการฟังตามกันมา ฯลฯ
ākāraparivitakko cepi, bhāradvāja, purisassa hoti …pe…
cepi → ce pi (pts)
ถ้าบุรุษมีความตรึกตามอาการ ฯลฯ
diṭṭhinijjhānakkhanti cepi, bhāradvāja, purisassa hoti;
diṭṭhinijjhānakkhanti cepi → diṭṭhinijjhānakhanti ce pi (pts)
ถ้าบุรุษมีความพินิจที่เข้ากันได้กับทฤษฎีของตน เขากล่าวอย่างนี้ว่า
‘evaṁ me diṭṭhinijjhānakkhantī’ti—
diṭṭhinijjhānakkhantīti → diṭṭhinijjhānakhantīti (pts)
‘เรามี ความพินิจที่เข้ากันได้กับทฤษฎีของตนอย่างนี้’
iti vadaṁ saccamanurakkhati, na tveva tāva ekaṁsena niṭṭhaṁ gacchati:
vadaṁ → Bm iti vā taṁ (pts note) | na tveva → natveva (my) | saccamanurakkhati → saccam anurakkhati (pts)
ชื่อว่ารักษาสัจจะ แต่ยังไม่ชื่อว่าถึง ความตกลงใจโดยเด็ดขาดว่า
‘idameva saccaṁ, moghamaññan’ti.
idameva → idam eva (pts) | moghamaññanti → mogham aññan ti (pts)
‘นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’
Ettāvatā kho, bhāradvāja, saccānurakkhaṇā hoti, ettāvatā saccamanurakkhati, ettāvatā ca mayaṁ saccānurakkhaṇaṁ paññapema;
saccānurakkhaṇā → saccānurakkhanā (bj, pts); saccamanurakkhaṇā (sya-all) | saccānurakkhaṇaṁ paññapema → saccānurakkhanaṁ paññāpema (bj, pts) | paññapema → paññāpema (sya-all) | saccamanurakkhati → saccam anurakkhati (pts)
ภารทวาชะ ด้วยข้อปฏิบัติเพียงเท่านี้การรักษาสัจจะย่อมมีได้ บุคคลชื่อว่า รักษาสัจจะด้วยข้อปฏิบัติเพียงเท่านี้ และเราย่อมบัญญัติการรักษาสัจจะด้วยข้อ ปฏิบัติเพียงเท่านี้
na tveva tāva saccānubodho hotī”ti.แต่ยังไม่ชื่อว่าเป็นการรู้สัจจะก่อน”

“Ettāvatā, bho gotama, saccānurakkhaṇā hoti, ettāvatā saccamanurakkhati, ettāvatā ca mayaṁ saccānurakkhaṇaṁ pekkhāma.
saccānurakkhaṇā → saccānurakkhanā (bj, pts); saccamanurakkhaṇā (sya-all) | saccānurakkhaṇaṁ → saccānurakkhanaṁ (bj, pts) | anurakkhati → Sk Bm an-eti. (pts note) | saccamanurakkhati → saccam anurakkhati (pts)
กาปทิกมาณพทูลถามว่า “ท่านพระโคดม การรักษาสัจจะย่อมมี ด้วยข้อปฏิบัติเพียงเท่านี้ บุคคลชื่อว่ารักษาสัจจะด้วยข้อปฏิบัติเพียงเท่านี้ และเรา ทั้งหลายย่อมหวังการรักษาสัจจะด้วยข้อปฏิบัติเพียงเท่านี้
Kittāvatā pana, bho gotama, saccānubodho hoti, kittāvatā saccamanubujjhati?
saccamanubujjhati → saccam anubujjhati (pts)
การรู้สัจจะย่อมมีด้วยข้อ ปฏิบัติเพียงเท่าไร บุคคลย่อมรู้สัจจะด้วยข้อปฏิบัติเพียงเท่าไร
Saccānubodhaṁ mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ pucchāmā”ti.ข้าพเจ้าขอทูลถาม ท่านพระโคดมถึงการรู้สัจจะ”

“Idha, bhāradvāja, bhikkhu aññataraṁ gāmaṁ vā nigamaṁ vā upanissāya viharati.
Idha → idha kira (sya-all, km, mr) | idha → idha kira (sya-all) | idha → idha kira (bj: syā) | Idha → idha kira (cck: syā. kaṁ. ka.) | Idha → Bm Si add kira, which Sk & Bu omit. (pts note)
พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า “ภารทวาชะ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เข้าไปอาศัยบ้าน หรือนิคมแห่งใดแห่งหนึ่งอยู่
Tamenaṁ gahapati vā gahapatiputto vā upasaṅkamitvā tīsu dhammesu samannesati—
tamenaṁ → tameva (sya-all) | tamenaṁ → tameva (bj: syā) | tamenaṁ → tam enaṁ (pts) | upasaṅkamitvā → upasaṁkamitvā (pts)
คหบดีก็ดี บุตรของคหบดีก็ดี เข้าไปหาภิกษุนั้นแล้ว ใคร่ครวญในธรรม ๓ ประการ คือ
lobhanīyesu dhammesu, dosanīyesu dhammesu, mohanīyesu dhammesu.
lobhaniyesu → So Sk Bm Bu; Si has-ī-here & in following adjectives, as has Sk once infra (lobhanīyehi). (pts note) | dosanīyesu → dosaniyesu (pts) | mohanīyesu → mohaniyesu (pts)
(๑) ในธรรมที่เป็นเหตุให้เกิดโลภะ(ความโลภ) (๒) ในธรรมที่เป็นเหตุให้เกิดโทสะ(การประทุษร้าย) (๓) ในธรรมที่เป็นเหตุให้เกิด โมหะ(ความหลง)
Atthi nu kho imassāyasmato tathārūpā lobhanīyā dhammā yathārūpehi lobhanīyehi dhammehi pariyādinnacitto ajānaṁ vā vadeyya—
imassāyasmato → imassa āyasmato (bj, sya-all, pts) | pariyādinnacitto → Sk Bm -ṇṇ-. (pts note) | lobhanīyā → lobhaniyā (pts) | lobhanīyehi → lobhaniyehi (pts)
ว่า ‘ท่านผู้นี้มีธรรมที่เป็นเหตุให้เกิดโลภะ หรือไม่หนอ (เพราะว่า) ผู้มีจิตถูกธรรมที่เป็นเหตุให้เกิดความโลภครอบงำแล้ว เมื่อไม่รู้ก็กล่าวว่า
jānāmīti, apassaṁ vā vadeyya—‘ข้าพเจ้ารู้’ เมื่อไม่เห็นก็กล่าวว่า passāmīti, paraṁ vā tadatthāya samādapeyya yaṁ paresaṁ assa dīgharattaṁ ahitāya dukkhāyāti?
tadatthāya → tathattāya (bj, sya-all, pts) | tathattāya → tadatthāya (bj: sīmu8, machasaṁ) | tathattāya → Bm tadatthāya. (pts note)
‘ข้าพเจ้าเห็น’ หรือสิ่งใดจะพึงเป็นไปเพื่อมิใช่ประโยชน์เกื้อกูล เพื่อทุกข์สิ้นกาลนานแก่ผู้อื่น ก็จะพึงชักชวนผู้อื่นเพื่อประโยชน์แก่สิ่งนั้นได้หรือหนอ’
Tamenaṁ samannesamāno evaṁ jānāti:
tamenaṁ → tam enam (pts)
เมื่อเขาพิจารณาถึงภิกษุนั้นอยู่ จึงรู้ได้อย่างนี้ว่า
‘natthi kho imassāyasmato tathārūpā lobhanīyā dhammā yathārūpehi lobhanīyehi dhammehi pariyādinnacitto ajānaṁ vā vadeyya—
natthi → na tthi (pts) | imassāyasmato → imass āyasmato (pts) | lobhanīyā → lobhaniyā (pts) | lobhanīyehi → lobhaniyehi (pts)
‘ท่านผู้นี้ไม่มีธรรมที่เป็นเหตุให้เกิด โลภะ (เพราะว่า)ผู้มีจิตถูกธรรมที่เป็นเหตุให้เกิดโลภะครอบงำแล้ว เมื่อไม่รู้ก็กล่าว ว่า
jānāmīti, apassaṁ vā vadeyya—‘ข้าพเจ้ารู้’ เมื่อไม่เห็นก็กล่าวว่า passāmīti, paraṁ vā tadatthāya samādapeyya yaṁ paresaṁ assa dīgharattaṁ ahitāya dukkhāya.
dukkhāya → dukkhāyāti (sabbattha) | tadatthāya → tathattāya (bj, sya-all, pts) | dukkhāya tathārūpo → dukkhāyāti tathā (bj, sya-all, pts) | tathattāya → tadatthāya (bj: sīmu8, machasaṁ) | dukkhāya → dukkhāyāti (cck: sabbattha)
‘ข้าพเจ้าเห็น’ หรือสิ่งใดจะพึงเป็นไปเพื่อมิใช่ ประโยชน์เกื้อกูล เพื่อทุกข์สิ้นกาลนานแก่ผู้อื่น ท่านผู้นี้พึงชักชวนผู้อื่นเพื่อประโยชน์ แก่สิ่งนั้น
Tathārūpo kho panimassāyasmato kāyasamācāro tathārūpo vacīsamācāro yathā taṁ aluddhassa.
Tathārūpo → tathā (bj, sya-all, km, pts1ed) | tathārūpo → tathā (bj, sya-all, km, pts1ed) | tathā → tathārūpo (bj: machasaṁ) | Tathārūpo → tathā (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | tathārūpo → tathā (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | yathā taṁ → yathātaṁ (th) | panimassāyasmato → pan imass āyasmato (pts)
อนึ่ง ท่านผู้นี้มีกายสมาจาร วจีสมาจาร เหมือนผู้ไม่โลภ
Yaṁ kho pana ayamāyasmā dhammaṁ deseti, gambhīro so dhammo duddaso duranubodho santo paṇīto atakkāvacaro nipuṇo paṇḍitavedanīyo;
paṇḍitavedaniyo → Si p-īyo. (pts note) | ayamāyasmā → ayam āyasmā (pts)
ท่านผู้นี้แสดงธรรม อันลึกซึ้ง เห็นได้ยาก รู้ตามได้ยาก สงบ ประณีต คาดคะเนเองไม่ได้ เป็นธรรม ละเอียด รู้ได้เฉพาะบัณฑิต
na so dhammo sudesiyo luddhenā’ti.
sudesiyo → So Si; Sk sudesa; Bm sudesanīyo. (pts note)
ไม่ใช่ธรรมที่คนโลภจะแสดงได้ง่าย’

Yato naṁ samannesamāno visuddhaṁ lobhanīyehi dhammehi samanupassati tato naṁ uttari samannesati dosanīyesu dhammesu.
uttari → uttariṁ (bj, sya-all, pts) | dhammehi → dhammehi passati (sya-all) | samanupassati → passati samanupassati (bj: syā) | lobhanīyehi → lobhaniyehi (pts) | dosanīyesu → dosaniyesu (pts)
เมื่อใดเขาพิจารณาภิกษุนั้นอยู่ ย่อมเห็นชัดว่า เธอบริสุทธิ์จาก ธรรมที่เป็นเหตุให้เกิดโลภะแล้ว เมื่อนั้นเขาพิจารณาภิกษุนั้นให้ยิ่งขึ้นไปในธรรมที่ เป็นเหตุให้เกิดโทสะ
Atthi nu kho imassāyasmato tathārūpā dosanīyā dhammā yathārūpehi dosanīyehi dhammehi pariyādinnacitto ajānaṁ vā vadeyya—
imassāyasmato → imassa āyasmato (bj) | imassāyasmato → imass āyasmato (pts) | dosanīyā → dosaniyā (pts) | dosanīyehi → dosaniyehi (pts)
ว่า ‘ท่านผู้นี้มีธรรมที่เป็นเหตุให้เกิดโทสะ มีจิตถูกธรรมที่เป็น เหตุให้เกิดโทสะครอบงำ เมื่อไม่รู้ก็จะกล่าวว่า
jānāmīti, apassaṁ vā vadeyya—‘ข้าพเจ้ารู้’ เมื่อไม่เห็นก็จะกล่าวว่า passāmīti, paraṁ vā tadatthāya samādapeyya yaṁ paresaṁ assa dīgharattaṁ ahitāya dukkhāyāti?
tadatthāya → tathattāya (bj, sya-all, pts)
‘ข้าพเจ้าเห็น’ หรือสิ่งใดจะพึงเป็นไปเพื่อมิใช่ประโยชน์เกื้อกูล เพื่อทุกข์สิ้นกาลนาน แก่ผู้อื่น ก็จะพึงชักชวนผู้อื่นเพื่อประโยชน์แก่สิ่งนั้น’
Tamenaṁ samannesamāno evaṁ jānāti:
tamenaṁ → tam enaṁ (pts)
เขาเมื่อพิจารณาภิกษุนั้นอยู่ ย่อมรู้ได้อย่างนี้ว่า
‘natthi kho imassāyasmato tathārūpā dosanīyā dhammā yathārūpehi dosanīyehi dhammehi pariyādinnacitto ajānaṁ vā vadeyya—
natthi → na tthi (pts) | imassāyasmato → imass āyasmato (pts) | dosanīyā → dosaniyā (pts) | dosanīyehi → dosaniyehi (pts)
‘ท่านผู้นี้ไม่มีธรรมที่เป็นเหตุให้เกิดโทสะ (เพราะว่า)ผู้มีจิตถูก ธรรมที่เป็นเหตุให้เกิดโทสะครอบงำแล้ว เมื่อไม่รู้ก็จะพึงกล่าวว่า
jānāmīti, apassaṁ vā vadeyya—‘ข้าพเจ้ารู้’ เมื่อ ไม่เห็นก็จะพึงกล่าวว่า passāmīti, paraṁ vā tadatthāya samādapeyya yaṁ paresaṁ assa dīgharattaṁ ahitāya dukkhāya.
tadatthāya → tathattāya (bj, sya-all, pts) | dukkhāya tathārūpo → dukkhāyāti tathā (bj, sya-all, pts) | tathattāya → tadatthāya (bj: sīmu8, machasaṁ)
‘ข้าพเจ้าเห็น’ หรือสิ่งใดจะพึงเป็นไปเพื่อมิใช่ประโยชน์ เกื้อกูล เพื่อทุกข์สิ้นกาลนานแก่ผู้อื่น พึงชักชวนผู้อื่นเพื่อประโยชน์แก่สิ่งนั้น
Tathārūpo kho panimassāyasmato kāyasamācāro tathārūpo vacīsamācāro yathā taṁ aduṭṭhassa.
tathā → tathārūpo (bj: machasaṁ) | Tathā → Bm (bis) tathārūpo. (pts note) | yathā taṁ → yathātaṁ (th) | panimassāyasmato → pan imass āyasmato (pts)
อนึ่ง ท่านผู้นี้มีกายสมาจาร วจีสมาจาร เหมือนผู้ไม่ประทุษร้าย
Yaṁ kho pana ayamāyasmā dhammaṁ deseti, gambhīro so dhammo duddaso duranubodho santo paṇīto atakkāvacaro nipuṇo paṇḍitavedanīyo;
pana ayamāyasmā → pan ayam āyasmā (pts) | paṇḍitavedanīyo → paṇḍitavedaniyo (pts)
ท่านผู้นี้แสดง ธรรมอันลึกซึ้ง เห็นได้ยาก รู้ตามได้ยาก สงบ ประณีต คาดคะเนเองไม่ได้ เป็นธรรม ละเอียด รู้ได้เฉพาะบัณฑิต
na so dhammo sudesiyo duṭṭhenā’ti.ไม่ใช่ธรรมที่คนประทุษร้ายจะแสดงได้ง่าย’

Yato naṁ samannesamāno visuddhaṁ dosanīyehi dhammehi samanupassati, tato naṁ uttari samannesati mohanīyesu dhammesu.
uttari → uttariṁ (bj, sya-all, pts) | dhammehi → dhammehi passati (sya-all) | visuddham → Sk adds lobhaniyehi dhammehi suddhaṁ. (pts note) | visuddhaṁ dosanīyehi → visuddham dosaniyehi (pts) | mohanīyesu → mohaniyesu (pts)
เมื่อใด เขาพิจารณาภิกษุนั้นอยู่ย่อมเห็นชัดว่า เธอบริสุทธิ์จาก ธรรมที่เป็นเหตุให้เกิดโทสะ เมื่อนั้นเขาย่อมพิจารณาภิกษุนั้นให้ยิ่งขึ้นไปในธรรมที่ เป็นเหตุให้เกิดโมหะ
Atthi nu kho imassāyasmato tathārūpā mohanīyā dhammā yathārūpehi mohanīyehi dhammehi pariyādinnacitto ajānaṁ vā vadeyya—
imassāyasmato → imassa āyasmato (bj) | yathārūpehi → yathā rūpehi (bjt) | imassāyasmato → imass āyasmato (pts) | mohanīyā → mohaniyā (pts) | mohanīyehi → mohaniyehi (pts)
ว่า ‘ท่านผู้นี้มีธรรมที่เป็นเหตุให้เกิดโมหะ มีจิตถูกธรรมที่เป็น เหตุให้เกิดโมหะครอบงำ เมื่อไม่รู้ก็จะกล่าวว่า
jānāmīti, apassaṁ vā vadeyya—‘ข้าพเจ้ารู้’ เมื่อไม่เห็นก็จะกล่าวว่า passāmīti, paraṁ vā tadatthāya samādapeyya yaṁ paresaṁ assa dīgharattaṁ ahitāya dukkhāyāti?
tadatthāya → tathattāya (bj, sya-all, pts) | tathattāya → tadatthāya (bj: sīmu8, machasaṁ)
‘ข้าพเจ้าเห็น’ หรือสิ่งใดจะพึงเป็นไปเพื่อมิใช่ประโยชน์เกื้อกูล เพื่อทุกข์สิ้นกาลนาน แก่ผู้อื่น พึงชักชวนผู้อื่นเพื่อประโยชน์แก่สิ่งนั้น’
Tamenaṁ samannesamāno evaṁ jānāti:
tamenaṁ → tam enaṁ (pts)
เขาเมื่อพิจารณาภิกษุนั้นอยู่ ย่อมรู้ ได้อย่างนี้ว่า
‘natthi kho imassāyasmato tathārūpā mohanīyā dhammā yathārūpehi mohanīyehi dhammehi pariyādinnacitto ajānaṁ vā vadeyya—
natthi → na tthi (pts) | imassāyasmato → imass āyasmato (pts) | mohanīyā → mohaniyā (pts) | mohanīyehi → mohaniyehi (pts)
‘ท่านผู้นี้ไม่มีธรรมที่เป็นเหตุให้เกิดโมหะ (เพราะว่า)ผู้มีจิตถูกธรรมที่ เป็นเหตุให้เกิดโมหะครอบงำแล้ว เมื่อไม่รู้ก็จะพึงกล่าวว่า
jānāmīti, apassaṁ vā vadeyya—‘ข้าพเจ้ารู้’ เมื่อไม่เห็น ก็จะพึงกล่าวว่า passāmīti, paraṁ vā tadatthāya samādapeyya yaṁ paresaṁ assa dīgharattaṁ ahitāya dukkhāya.
tadatthāya → tathattāya (bj, sya-all, pts) | dukkhāya tathārūpo → dukkhāyāti tathā (sya-all, pts) | tathattāya → tadatthāya (bj: sīmu8, machasaṁ)
‘ข้าพเจ้าเห็น’ หรือสิ่งใดจะพึงเป็นไปเพื่อมิใช่ประโยชน์เกื้อกูล เพื่อ ทุกข์สิ้นกาลนานแก่ผู้อื่น พึงชักชวนผู้อื่นเพื่อประโยชน์แก่สิ่งนั้น
Tathārūpo kho panimassāyasmato kāyasamācāro tathārūpo vacīsamācāro yathā taṁ amūḷhassa.
tathā → tathārūpo (bj: machasaṁ) | Tathā → Bm tathārūpo. (pts note) | tathā → Sk omits; Bm tathārūpo. (pts note) | yathā taṁ → yathātaṁ (th) | panimassāyasmato → pan imass āyasmato (pts)
อนึ่ง ท่านผู้นี้มีกายสมาจาร วจีสมาจาร เหมือนผู้ไม่หลง
Yaṁ kho pana ayamāyasmā dhammaṁ deseti, gambhīro so dhammo duddaso duranubodho santo paṇīto atakkāvacaro nipuṇo paṇḍitavedanīyo;
ayamāyasmā → ayam āyasmā (pts) | paṇḍitavedanīyo → paṇḍitavedaniyo (pts)
ท่านผู้นี้แสดงธรรม อันลึกซึ้ง เห็นได้ยาก รู้ตามได้ยาก สงบ ประณีต คาดคะเนเองไม่ได้ เป็นธรรม ละเอียด รู้ได้เฉพาะบัณฑิต
na so dhammo sudesiyo mūḷhenā’ti.ไม่ใช่ธรรมที่คนหลงจะแสดงได้ง่าย’

Yato naṁ samannesamāno visuddhaṁ mohanīyehi dhammehi samanupassati;
dhammehi → dhammehi passati (sya-all) | visuddhaṁ → Sk adds lobhaniyehi dhammehi visuddhaṁ dosaniyehi dhammehi visuddhaṁ. (pts note) | mohanīyehi → mohaniyehi (pts)
เมื่อใด เขาพิจารณาภิกษุนั้นอยู่ ย่อมเห็นชัดว่าเธอบริสุทธิ์จากธรรมที่เป็นเหตุ ให้เกิดโมหะ
atha tamhi saddhaṁ niveseti, saddhājāto upasaṅkamati, upasaṅkamanto payirupāsati, payirupāsanto sotaṁ odahati, ohitasoto dhammaṁ suṇāti, sutvā dhammaṁ dhāreti, dhatānaṁ dhammānaṁ atthaṁ upaparikkhati, atthaṁ upaparikkhato dhammā nijjhānaṁ khamanti, dhammanijjhānakkhantiyā sati chando jāyati, chandajāto ussahati, ussahitvā tuleti, tulayitvā padahati, pahitatto samāno kāyena ceva paramasaccaṁ sacchikaroti paññāya ca naṁ ativijjha passati.
dhatānaṁ → dhāritānaṁ (pts1ed, mr) | tamhi → tasmiṁ (bj) | tuleti → tulayati (bj) | padahati → pahadati (bj) | paramasaccaṁ → paramatthasaccaṁ (sya-all) | naṁ → taṁ (sya-all, pts) | upasaṅkamati → (pts) | payirupāsati payirupāsanto → payirūpāsati payirūpāsanto (pts) | dhatānaṁ → dhāritānaṁ (pts) | tuleti tulayitvā → tūleti tūlayitvā (pts) | dhatānaṁ → dhāritānaṁ (cck: ka.) | payirūpāsati → Sk omits. (pts note) | paramasaccaṁ → So Sk Bm Bu; Si {paramatthasaccaṁ}. (pts note) | upasaṅkamati upasaṅkamanto payirupāsati payirupāsanto → upasaṁkamanto payirūpāsati payirūpāsanto (pts) | dhammanijjhānakkhantiyā → dhammanijjhānakhantiyā (pts) | ceva → eva (pts)
เมื่อนั้น เขาสร้างศรัทธาในภิกษุนั้นอย่างมั่นคง จึงเกิดศรัทธาแล้ว เข้าไปหา เมื่อเข้าไปหา ย่อมนั่งใกล้ เมื่อนั่งใกล้ ย่อมเงี่ยโสตลง เขาเงี่ยโสตลงแล้ว ฟังธรรมอยู่ ย่อมทรงจำธรรม พิจารณาเนื้อความแห่งธรรมที่ทรงจำไว้แล้ว เมื่อพิจารณาเนื้อความอยู่ ธรรมทั้งหลายย่อมควรแก่การเพ่งพินิจ เมื่อธรรมควร แก่การเพ่งพินิจมีอยู่ ฉันทะย่อมเกิด เกิดฉันทะแล้ว ย่อมอุตสาหะ ครั้นอุตสาหะ แล้วย่อมพิจารณา ครั้นพิจารณาแล้ว ย่อมตั้งความเพียร เธอตั้งความเพียรแล้ว ย่อมทำปรมัตถสัจจะให้แจ้งด้วยกาย และเห็นชัดปรมัตถสัจจะนั้นด้วยปัญญา
Ettāvatā kho, bhāradvāja, saccānubodho hoti, ettāvatā saccamanubujjhati, ettāvatā ca mayaṁ saccānubodhaṁ paññapema;
paññapema → paññāpema (bj, sya-all, pts) | saccamanubujjhati → saccam anubujjhati (pts)
ภารทวาชะ ด้วยข้อปฏิบัติเพียงเท่านี้ การรู้สัจจะจึงมีได้ ด้วยข้อปฏิบัติเพียง เท่านี้แล บุคคลย่อมรู้สัจจะได้ และเราย่อมบัญญัติการรู้สัจจะด้วยข้อปฏิบัติเพียง เท่านี้
na tveva tāva saccānuppatti hotī”ti.
tāva saccānuppatti → saccānupatti (sya-all, pts) | tāva → na tveva (bj: PTS) | tveva → Sk adds tāva. (pts note) | hotīti → Bm saccānuppatti hoti. (pts note)
แต่ยังไม่ชื่อว่าเป็นการบรรลุสัจจะทีเดียว”

“Ettāvatā, bho gotama, saccānubodho hoti, ettāvatā saccamanubujjhati, ettāvatā ca mayaṁ saccānubodhaṁ pekkhāma.
ettāvatā → ettāvattā (my) | saccamanubujjhati → saccaṁ anubujjhati (pts)
กาปทิกมาณพทูลถามว่า “ท่านพระโคดม การรู้สัจจะย่อมมีได้ด้วย ข้อปฏิบัติเพียงเท่านี้ บุคคลชื่อว่ารู้สัจจะด้วยข้อปฏิบัติเพียงเท่านี้ และเราทั้งหลาย ย่อมหวังการรู้สัจจะด้วยข้อปฏิบัติเพียงเท่านี้หรือ
Kittāvatā pana, bho gotama, saccānuppatti hoti, kittāvatā saccamanupāpuṇāti?
saccānuppatti → saccānupatti (bjt, th, pts) | saccamanupāpuṇāti → saccam anupāpuṇāti (pts)
การบรรลุสัจจะย่อมมีได้ด้วยข้อ ปฏิบัติเพียงเท่าไร บุคคลย่อมบรรลุสัจจะด้วยข้อปฏิบัติเพียงเท่าไร
Saccānuppattiṁ mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ pucchāmā”ti.
saccānuppattiṁ → saccānupattiṁ (bjt, th, pts)
ข้าพเจ้าขอทูล ถามท่านพระโคดมถึงการบรรลุสัจจะ”

“Tesaṁyeva, bhāradvāja, dhammānaṁ āsevanā bhāvanā bahulīkammaṁ saccānuppatti hoti.
bahulīkammaṁ saccānuppatti → bahulīkammā saccānupatti (bj) | tesaṁyeva → tesaṁ yeva kho (pts) | bahulīkammaṁ → Sk b-aṁ. (pts note) | tesaṁyeva → tesaṁye (my)
พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า “ภารทวาชะ การปฏิบัติ เจริญ ทำให้มากซึ่ง ธรรมเหล่านั้น ชื่อว่าเป็นการบรรลุสัจจะ
Ettāvatā kho, bhāradvāja, saccānuppatti hoti, ettāvatā saccamanupāpuṇāti, ettāvatā ca mayaṁ saccānuppattiṁ paññapemā”ti.
saccānuppattiṁ paññapemāti → saccānupattiṁ paññāpemāti (bj, sya-all, pts) | saccānuppatti → saccānupatti (bjt, th, pts) | saccamanupāpuṇāti → saccam anupāpuṇāti (pts)
ด้วยข้อปฏิบัติเพียงเท่านี้ การบรรลุสัจจะ ย่อมมีได้ บุคคลย่อมบรรลุสัจจะด้วยข้อปฏิบัติเพียงเท่านี้ และเราย่อมบัญญัติการ บรรลุสัจจะด้วยข้อปฏิบัติเพียงเท่านี้”

“Ettāvatā, bho gotama, saccānuppatti hoti, ettāvatā saccamanupāpuṇāti, ettāvatā ca mayaṁ saccānuppattiṁ pekkhāma.
saccānuppatti → saccānupatti (bjt, th, pts) | saccānuppattiṁ → saccānupattiṁ (bjt, th, pts) | saccamanupāpuṇāti → saccam anupāpuṇāti (pts)
กาปทิกมาณพทูลถามว่า “ท่านพระโคดม การบรรลุสัจจะย่อมมีได้ ด้วยข้อปฏิบัติเพียงเท่านี้ บุคคลย่อมบรรลุสัจจะด้วยข้อปฏิบัติเพียงเท่านี้ และเรา ทั้งหลายย่อมหวังการบรรลุสัจจะด้วยข้อปฏิบัติเพียงเท่านี้หรือ
Saccānuppattiyā pana, bho gotama, katamo dhammo bahukāro?
saccānuppattiyā → saccānupattiyā (bjt, th, pts)
ธรรมมีอุปการะมาก แก่การบรรลุสัจจะเป็นอย่างไร
Saccānuppattiyā bahukāraṁ dhammaṁ mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ pucchāmā”ti.
saccānuppattiyā → saccānupattiyā (bjt, th, pts)
ข้าพเจ้าขอทูลถามท่านพระโคดมถึงธรรมมีอุปการะ มากแก่การบรรลุสัจจะ”

“Saccānuppattiyā kho, bhāradvāja, padhānaṁ bahukāraṁ.
saccānuppattiyā → saccānupattiyā (bjt, th, pts)
พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า “ภารทวาชะ ความเพียรมีอุปการะมากแก่ การบรรลุสัจจะ
No cetaṁ padaheyya, nayidaṁ saccamanupāpuṇeyya.
saccamanupāpuṇeyya → saccaṁ anupāpuṇeyya (bjt) | cetaṁ → ce taṁ (th, pts) | nayidaṁ → na yidaṁ (th) | nayidaṁ saccamanupāpuṇeyya → na-y-idaṁ saccam anupāpuṇeyya (pts)
ถ้าบุคคลไม่ตั้งความเพียรนั้นไว้ ก็จะไม่พึงบรรลุสัจจะนี้ได้
Yasmā ca kho padahati tasmā saccamanupāpuṇāti.
tasmā → Sk omits tasmā. (pts note) | saccamanupāpuṇāti → saccaṁ anupāpuṇāti (bjt) | saccamanupāpuṇāti → saccam anupāpuṇāti (pts)
แต่เพราะ เขาตั้งความเพียรไว้จึงบรรลุสัจจะได้
Tasmā saccānuppattiyā padhānaṁ bahukāran”ti.
saccānuppattiyā → saccānupattiyā (bjt, th, pts) | bahukāranti → bahukāran ti (pts)
ฉะนั้น ความเพียรจึงมีอุปการะมากแก่การ บรรลุสัจจะ”

“Padhānassa pana, bho gotama, katamo dhammo bahukāro?“ธรรมมีอุปการะมากแก่ความเพียรเป็นอย่างไร Padhānassa bahukāraṁ dhammaṁ mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ pucchāmā”ti.ข้าพระองค์ขอทูลถามท่าน พระโคดมถึงธรรมมีอุปการะมากแก่ความเพียร พระพุทธเจ้าข้า”

“Padhānassa kho, bhāradvāja, tulanā bahukārā.
bahukārā → bahukāro (sya-all) | Padhānassa → Sk saccānupattiyā. (pts note) | bahukārā → Si b-ro here, b-rā infra. (pts note)
“ปัญญาเครื่องพิจารณามีอุปการะมากแก่ความเพียร
No cetaṁ tuleyya, nayidaṁ padaheyya.
cetaṁ → ce taṁ (th, pts) | nayidaṁ → na yidaṁ (th) | nayidaṁ → na-y-idaṁ (pts)
ถ้าบุคคลไม่พิจารณาปัญญา เครื่องพิจารณานั้นก็จะพึงตั้งความเพียรนี้ไว้ไม่ได้
Yasmā ca kho tuleti tasmā padahati.แต่เพราะเขาพิจารณาจึงตั้งความเพียร ไว้ได้ Tasmā padhānassa tulanā bahukārā”ti.
bahukārāti → bahukārā ti (pts)
ฉะนั้น ปัญญาเครื่องพิจารณาจึงมีอุปการะมากแก่ความเพียร”

“Tulanāya pana, bho gotama, katamo dhammo bahukāro?“ธรรมมีอุปการะมากแก่ปัญญาเครื่องพิจารณาเป็นอย่างไร Tulanāya bahukāraṁ dhammaṁ mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ pucchāmā”ti.ข้าพระองค์ขอทูล ถามท่านพระโคดมถึงธรรมมีอุปการะมากแก่ปัญญาเครื่องพิจารณา พระพุทธเจ้าข้า” “Tulanāya kho, bhāradvāja, ussāho bahukāro.“ความอุตสาหะมีอุปการะมากแก่ปัญญาเครื่องพิจารณา No cetaṁ ussaheyya, nayidaṁ tuleyya.
ussaheyya → So Si Sk; Bm ussāheyya (bis) & once ussāhati. (pts note) | cetaṁ → ce taṁ (th, pts) | nayidaṁ → na yidaṁ (th) | nayidaṁ → na-y-idaṁ (pts)
ถ้าบุคคลไม่อุตสาหะ ก็จะพึงพิจารณาไม่ได้
Yasmā ca kho ussahati tasmā tuleti.แต่เพราะเขาอุตสาหะจึงพิจารณาได้ Tasmā tulanāya ussāho bahukāro”ti.
bahukāroti → bahukāro ti (pts)
ฉะนั้น ความอุตสาหะจึง มีอุปการะมากแก่ปัญญาเครื่องพิจารณา”

“Ussāhassa pana, bho gotama, katamo dhammo bahukāro?“ธรรมมีอุปการะมากแก่ความอุตสาหะเป็นอย่างไร Ussāhassa bahukāraṁ dhammaṁ mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ pucchāmā”ti.ข้าพระองค์ขอทูลถามท่าน พระโคดมถึงธรรมมีอุปการะมากแก่ความอุตสาหะ พระพุทธเจ้าข้า” “Ussāhassa kho, bhāradvāja, chando bahukāro.“ฉันทะมีอุปการะมากแก่ความอุตสาหะ No cetaṁ chando jāyetha, nayidaṁ ussaheyya.
cetaṁ → ce taṁ (th, pts) | nayidaṁ → na yidaṁ (th) | nayidaṁ → na-y-idaṁ (pts)
ถ้าฉันทะไม่เกิด บุคคลก็จะไม่พึง อุตสาหะ
Yasmā ca kho chando jāyati tasmā ussahati.แต่เพราะฉันทะเกิด เขาจึงอุตสาหะ Tasmā ussāhassa chando bahukāro”ti.
bahukāroti → bahukāro ti (pts)
ฉะนั้น ฉันทะจึงมีอุปการะมากแก่ ความอุตสาหะ”

“Chandassa pana, bho gotama, katamo dhammo bahukāro?“ธรรมมีอุปการะมากแก่ฉันทะเป็นอย่างไร Chandassa bahukāraṁ dhammaṁ mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ pucchāmā”ti.ข้าพระองค์ขอทูลถามท่านพระโคดม ถึงธรรมมีอุปการะมากแก่ฉันทะ พระพุทธเจ้าข้า” “Chandassa kho, bhāradvāja, dhammanijjhānakkhanti bahukārā.
dhammanijjhānakhanti → Bm dhammān-tī. (pts note)
“ความควรแก่การเพ่งพินิจแห่งธรรมเป็นธรรมมีอุปการะมากแก่ฉันทะ
No cete dhammā nijjhānaṁ khameyyuṁ, nayidaṁ chando jāyetha.
cete dhammā nijjhānaṁ → cetaṁ dhammanijjhānaṁ (bj, pts) | cete → ce taṁ (sya-all) | nayidaṁ → na yidaṁ (th) | cete dhammā nijjhānaṁ → ce taṁ dhammanijjhānaṁ (pts) | nayidaṁ → na-y-idaṁ (pts)
ถ้าธรรม ทั้งหลายไม่ควรแก่การเพ่งพินิจ ฉันทะก็ไม่เกิด
Yasmā ca kho dhammā nijjhānaṁ khamanti tasmā chando jāyati.
dhammā nijjhānaṁ → dhammanijjhānaṁ (bj, pts)
แต่เพราะธรรมทั้งหลายควรแก่การ เพ่งพินิจ ฉันทะจึงเกิด
Tasmā chandassa dhammanijjhānakkhanti bahukārā”ti.
dhammanijjhānakkhanti bahukārāti → dhammanijjhānakhanti bahukārā ti (pts)
ฉะนั้น ความควรแก่การเพ่งพินิจแห่งธรรมจึงมีอุปการะมาก แก่ฉันทะ”

“Dhammanijjhānakkhantiyā pana, bho gotama, katamo dhammo bahukāro?
dhammanijjhānakkhantiyā → dhammanijjhānakhantiyā (pts)
“ธรรมมีอุปการะมากแก่ความควรแก่การเพ่งพินิจแห่งธรรมเป็นอย่างไร
Dhammanijjhānakkhantiyā bahukāraṁ dhammaṁ mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ pucchāmā”ti.
dhammanijjhānakkhantiyā → dhammanijjhānakhantiyā (pts)
ข้าพระองค์ขอทูลถามท่านพระโคดมถึงธรรมมีอุปการะมากแก่ความควรแก่การเพ่งพินิจ แห่งธรรม พระพุทธเจ้าข้า”
“Dhammanijjhānakkhantiyā kho, bhāradvāja, atthūpaparikkhā bahukārā.
atthūpaparikkhā → atthupaparikkhā (sya-all, pts) | atthupaparikkhā → Sk atthūpaparikkhārā; Bm Si atthup- throughout. (pts note) | dhammanijjhānakkhantiyā → dhammanijjhānakhantiyā (pts)
“ปัญญาเครื่องไตร่ตรองเนื้อความเป็นธรรมมีอุปการะมากแก่ความควรแก่การ เพ่งพินิจแห่งธรรม
No cetaṁ atthaṁ upaparikkheyya, nayidaṁ dhammā nijjhānaṁ khameyyuṁ.
dhammā nijjhānaṁ → dhammanijjhānaṁ (bj) | cetaṁ → ce taṁ (th, pts) | nayidaṁ → na yidaṁ (th) | nayidaṁ → nay-idaṁ (pts)
ถ้าบุคคลไม่ไตร่ตรองเนื้อความ ธรรมทั้งหลายก็จะไม่พึงควรแก่ การเพ่งพินิจ
Yasmā ca kho atthaṁ upaparikkhati tasmā dhammā nijjhānaṁ khamanti.
dhammā nijjhānaṁ → dhammanijjhānaṁ (bj)
แต่เพราะเขาไตร่ตรองเนื้อความ ธรรมทั้งหลายจึงควรแก่การเพ่งพินิจ
Tasmā dhammanijjhānakkhantiyā atthūpaparikkhā bahukārā”ti.
atthūpaparikkhā → atthupaparikkhā (sya-all)
ฉะนั้น ปัญญาเครื่องไตร่ตรองเนื้อความจึงมีอุปการะมากแก่ความควรแก่การเพ่งพินิจ แห่งธรรม”

“Atthūpaparikkhāya pana, bho gotama, katamo dhammo bahukāro?
atthūpaparikkhāya → atthupaparikkhāya (sya-all)
“ธรรมมีอุปการะมากแก่ปัญญาเครื่องไตร่ตรองเนื้อความเป็นอย่างไร
Atthūpaparikkhāya bahukāraṁ dhammaṁ mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ pucchāmā”ti.
atthūpaparikkhāya → atthupaparikkhāya (sya-all, pts)
ข้าพระองค์ ขอทูลถามท่านพระโคดมถึงธรรมมีอุปการะมากแก่ปัญญาเครื่องไตร่ตรองเนื้อความ พระพุทธเจ้าข้า”
“Atthūpaparikkhāya kho, bhāradvāja, dhammadhāraṇā bahukārā.
atthūpaparikkhāya → atthupaparikkhāya (sya-all, pts)
“การทรงจำธรรมมีอุปการะมากแก่ปัญญาเครื่องไตร่ตรองเนื้อความ
No cetaṁ dhammaṁ dhāreyya, nayidaṁ atthaṁ upaparikkheyya.
cetaṁ → ce taṁ (th, pts) | nayidaṁ → na yidaṁ (th) | nayidaṁ → na-y-idaṁ (pts)
ถ้าบุคคล ไม่ทรงจำธรรมนั้น ก็จะพึงไตร่ตรองเนื้อความนี้ไม่ได้
Yasmā ca kho dhammaṁ dhāreti tasmā atthaṁ upaparikkhati.แต่เพราะเขาทรงจำธรรมไว้ได้ จึงไตร่ตรองเนื้อความได้ Tasmā atthūpaparikkhāya dhammadhāraṇā bahukārā”ti.
atthūpaparikkhāya → atthupaparikkhāya (sya-all, pts) | bahukārāti → bahukārā ti (pts)
ฉะนั้น การทรงจำธรรมจึงมีอุปการะมากแก่ปัญญาเครื่อง ไตร่ตรองเนื้อความ”

“Dhammadhāraṇāya pana, bho gotama, katamo dhammo bahukāro?“ธรรมมีอุปการะแก่การทรงจำธรรมเป็นอย่างไร Dhammadhāraṇāya bahukāraṁ dhammaṁ mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ pucchāmā”ti.
bhavantaṁ → bhavantam (pts)
ข้าพระองค์ขอทูลถามท่านพระ โคดมถึงธรรมมีอุปการะมากแก่การทรงจำธรรม พระพุทธเจ้าข้า”
“Dhammadhāraṇāya kho, bhāradvāja, dhammassavanaṁ bahukāraṁ.
dhammasavanaṁ → Si dhammassavanaṁ throughout. (pts note)
“การฟังธรรมมีอุปการะมากแก่การทรงจำธรรม
No cetaṁ dhammaṁ suṇeyya, nayidaṁ dhammaṁ dhāreyya.
cetaṁ → ce taṁ (th, pts) | nayidaṁ → na yidaṁ (th) | nayidaṁ → na-y-idaṁ (pts)
ถ้าบุคคลไม่ฟังธรรมนั้น ก็จะ พึงทรงจำธรรมนี้ไม่ได้
Yasmā ca kho dhammaṁ suṇāti tasmā dhammaṁ dhāreti.
suṇāti tasmā dhammaṁ → (pts)
แต่เพราะเขาฟังธรรมจึงทรงจำธรรมไว้ได้
Tasmā dhammadhāraṇāya dhammassavanaṁ bahukāran”ti.
dhammassavanaṁ → dhammasavanaṁ (bjt) | dhammassavanaṁ bahukāranti → dhammasavanaṁ bahukāran ti (pts)
ฉะนั้น การฟังธรรม จึงมีอุปการะมากแก่การทรงจำธรรม”

“Dhammassavanassa pana, bho gotama, katamo dhammo bahukāro?
dhammassavanassa → dhammasavanassa (bjt, pts)
“ธรรมมีอุปการะมากแก่การฟังธรรมเป็นอย่างไร
Dhammassavanassa bahukāraṁ dhammaṁ mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ pucchāmā”ti.
dhammassavanassa → dhammasavanassa (bjt, pts)
ข้าพระองค์ขอทูลถามท่าน พระโคดมถึงธรรมมีอุปการะมากแก่การฟังธรรม พระพุทธเจ้าข้า”
“Dhammassavanassa kho, bhāradvāja, sotāvadhānaṁ bahukāraṁ.
dhammassavanassa → dhammasavanassa (bjt, pts)
“การเงี่ยโสตลงมีอุปการะมากแก่การฟังธรรม
No cetaṁ sotaṁ odaheyya, nayidaṁ dhammaṁ suṇeyya.
nayidaṁ → na idaṁ (bj) | cetaṁ → ce taṁ (th, pts) | nayidaṁ → na yidaṁ (th) | nayidaṁ → na-y-idaṁ (pts)
ถ้าบุคคลไม่เงี่ยโสตลง ก็จะพึง ฟังธรรมนี้ไม่ได้
Yasmā ca kho sotaṁ odahati tasmā dhammaṁ suṇāti.แต่เพราะเขาเงี่ยโสตลงจึงฟังธรรมได้ Tasmā dhammassavanassa sotāvadhānaṁ bahukāran”ti.
dhammassavanassa → dhammasavanassa (bjt, pts) | bahukāranti → bahukāran ti (pts)
ฉะนั้น การเงี่ยโสตลงจึงมี อุปการะมากแก่การฟังธรรม”

“Sotāvadhānassa pana, bho gotama, katamo dhammo bahukāro?“ธรรมมีอุปการะมากแก่การเงี่ยโสตลงเป็นอย่างไร Sotāvadhānassa bahukāraṁ dhammaṁ mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ pucchāmā”ti.ข้าพระองค์ขอทูลถามท่าน พระโคดมถึงธรรมมีอุปการะมากแก่การเงี่ยโสตลง พระพุทธเจ้าข้า” “Sotāvadhānassa kho, bhāradvāja, payirupāsanā bahukārā.
payirupāsanā → payirūpāsanā (pts) | payirūpāsanā → Si payirup. (pts note)
“การเข้าไปนั่งใกล้มีอุปการะมากแก่การเงี่ยโสตลง
No cetaṁ payirupāseyya, nayidaṁ sotaṁ odaheyya.
cetaṁ payirupāseyya nayidaṁ → ce taṁ payirūpāseyya nayidam (pts) | nayidaṁ → na yidaṁ (th) | cetaṁ payirupāseyya nayidaṁ → ce taṁ payirūpāseyya na-y-idam (pts)
ถ้าบุคคลไม่เข้าไปนั่งใกล้ ก็จะพึงเงี่ยโสตลงไม่ได้
Yasmā ca kho payirupāsati tasmā sotaṁ odahati.
payirupāsati → payirūpāsati (pts)
แต่เพราะเขาเข้าไปนั่งใกล้จึงเงี่ยโสตลงได้
Tasmā sotāvadhānassa payirupāsanā bahukārā”ti.
payirupāsanā bahukārāti payirupāsanāya → payirūpāsanā bahukārā ti payirūpāsanāya (pts)
ฉะนั้น การเข้าไป นั่งใกล้จึงมีอุปการะมากแก่การเงี่ยโสตลง”

“Payirupāsanāya pana, bho gotama, katamo dhammo bahukāro?
payirupāsanāya → payirūpāsanāya (pts)
“ธรรมมีอุปการะมากแก่การเข้าไปนั่งใกล้เป็นอย่างไร
Payirupāsanāya bahukāraṁ dhammaṁ mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ pucchāmā”ti.
payirupāsanāya → payirūpāsanāya (pts)
ข้าพระองค์ขอทูลถาม ท่านพระโคดมถึงธรรมมีอุปการะมากแก่การเข้าไปนั่งใกล้ พระพุทธเจ้าข้า”
“Payirupāsanāya kho, bhāradvāja, upasaṅkamanaṁ bahukāraṁ.
payirupāsanāya → payirūpāsanāya (pts) | upasaṅkamanaṁ → upasaṁkamanaṁ (pts)
“การเข้าไปหามีอุปการะมากแก่การเข้าไปนั่งใกล้
No cetaṁ upasaṅkameyya, nayidaṁ payirupāseyya.
payirupāseyya → payirūpāseyya (pts) | cetaṁ → ce taṁ (th) | nayidaṁ → na yidaṁ (th)
ถ้าบุคคลไม่เข้าไปหา ก็จะ พึงนั่งใกล้ไม่ได้
Yasmā ca kho upasaṅkamati tasmā payirupāsati.
payirupāsati → payirūpāsati (pts) | upasaṅkamati → upasaṁkamati (pts)
เพราะเขาเข้าไปหาจึงนั่งใกล้ได้
Tasmā payirupāsanāya upasaṅkamanaṁ bahukāran”ti.
payirupāsanāya → payirūpāsanāya (pts)
ฉะนั้น การเข้าไปหาจึงมีอุปการะ มากแก่การเข้าไปนั่งใกล้”

“Upasaṅkamanassa pana, bho gotama, katamo dhammo bahukāro?
gotama → gotamassa (pts) | upasaṅkamanassa → upasaṁkamanassa (pts)
“ท่านพระโคดม ธรรมมีอุปการะมากแก่การเข้าไปหาเป็นอย่างไร
Upasaṅkamanassa bahukāraṁ dhammaṁ mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ pucchāmā”ti.
upasaṅkamanassa → upasaṁkamanassa (pts)
ข้าพระองค์ ขอทูลถามท่านพระโคดมถึงธรรมมีอุปการะมากแก่การเข้าไปหา”
“Upasaṅkamanassa kho, bhāradvāja, saddhā bahukārā.
upasaṅkamanassa → upasaṁkamanassa (pts)
“ภารทวาชะ ศรัทธามีอุปการะมากแก่การเข้าไปหา
No cetaṁ saddhā jāyetha, nayidaṁ upasaṅkameyya.
cetaṁ → ce taṁ (th, pts) | nayidaṁ → na yidaṁ (th) | nayidaṁ upasaṅkameyya → na-y-idaṁ upasaṁkameyya (pts)
ถ้าศรัทธาไม่เกิด บุคคล ก็จะไม่พึงเข้าไปหา
Yasmā ca kho saddhā jāyati tasmā upasaṅkamati.
upasaṅkamati → upasaṁkamati (pts)
แต่เพราะศรัทธาเกิด เขาจึงเข้าไปหา
Tasmā upasaṅkamanassa saddhā bahukārā”ti.
bahukārāti saccānurakkhaṇaṁ → bahukārā ti saccānurakkhanaṁ (pts) | upasaṅkamanassa → upasaṁkamanassa (pts)
ฉะนั้น ศรัทธาจึงมีอุปการะ มากแก่การเข้าไปหา”

“Saccānurakkhaṇaṁ mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ apucchimha, saccānurakkhaṇaṁ bhavaṁ gotamo byākāsi;
saccānurakkhaṇaṁ → saccānurakkhanaṁ (bj, pts) | apucchimha → apucchimhā (sya-all) | Saccānurakkhanaṁ → Sk saddhān-. (pts note) | apucchimha → Si ap-hā. (pts note)
กาปทิกมาณพกราบทูลว่า “ข้าพระองค์ได้ทูลถามท่านพระโคดม ถึงการรักษาสัจจะ ท่านพระโคดมได้ตรัสตอบการรักษาสัจจะแล้ว
tañca panamhākaṁ ruccati ceva khamati ca tena camha attamanā.
camha → camhā (bj, sya-all) | amhā → So Sk Si; Bm amha. (pts note) | tañca panamhākaṁ → tañ ca pan amhākaṁ (pts) | ceva → eva (pts)
และข้อที่ตรัสตอบ นั้นข้าพระองค์ชอบใจและถูกใจนัก และข้าพระองค์ก็ชื่นชมด้วยข้อที่ตรัสตอบนั้น
Saccānubodhaṁ mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ apucchimha, saccānubodhaṁ bhavaṁ gotamo byākāsi;
saccānubodhaṁ → saccamanubodhaṁ (sya-all) | apucchimha saccānubodhaṁ → apucchimhā saccamanubodhaṁ (sya-all) | saccānubodhaṁ → saccamanubodhaṁ (bj: syā) | saccānubodhaṁ → saccamanubodhaṁ (bj: syā) | Saccānubodhaṁ → Bm Si saccam anubodhaṁ. (pts note) | + → go (bjt)
ข้าพระองค์ได้ทูลถามท่านพระโคดมถึงการรู้สัจจะ ท่านพระโคดมได้ตรัสตอบ การรู้สัจจะแล้ว
tañca panamhākaṁ ruccati ceva khamati ca tena camha attamanā.
camha → camhā (bj, sya-all) | tañca panamhākaṁ → tañ ca pan amhākaṁ (pts) | ceva → eva (pts) | camha → amhā (pts)
และข้อที่ตรัสตอบนั้นข้าพระองค์ชอบใจและถูกใจนัก และข้าพระองค์ ก็ชื่นชมด้วยข้อที่ตรัสตอบนั้น
Saccānuppattiṁ mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ apucchimha, saccānuppattiṁ bhavaṁ gotamo byākāsi;
apucchimha saccānuppattiṁ → apucchimhā saccānupattiṁ (sya-all) | saccānuppattiṁ → saccānupattim (pts)
ข้าพระองค์ได้ทูลถามท่านพระโคดมถึงการบรรลุสัจจะ ท่านพระโคดมก็ได้ ตรัสตอบการบรรลุสัจจะแล้ว
tañca panamhākaṁ ruccati ceva khamati ca tena camha attamanā.
camha → camhā (sya-all) | tañca panamhākaṁ → tañ ca pan amhākaṁ (pts) | ceva → eva (pts) | camha → amhā (pts)
และข้อที่ตรัสตอบนั้น ข้าพระองค์ชอบใจและถูกใจนัก และข้าพระองค์ก็ชื่มชมด้วยข้อที่ตรัสตอบนั้น
Saccānuppattiyā bahukāraṁ dhammaṁ mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ apucchimha, saccānuppattiyā bahukāraṁ dhammaṁ bhavaṁ gotamo byākāsi;
apucchimha saccānuppattiyā → apucchimhā saccānupattiyā (sya-all)
ข้าพระองค์ได้ทูลถามท่านพระโคดมถึงธรรมมีอุปการะมากแก่การบรรลุสัจจะ ท่านพระโคดมก็ได้ตรัสตอบธรรมมีอุปการะมากแก่การบรรลุสัจจะแล้ว
tañca panamhākaṁ ruccati ceva khamati ca tena camha attamanā.
camha → camhā (bj, sya-all) | tañca panamhākaṁ → tañ ca pan amhākaṁ (pts) | ceva → eva (pts) | camha → amhā (pts)
และข้อที่ตรัส ตอบนั้น ข้าพระองค์ชอบใจและถูกใจนัก และข้าพระองค์ก็ชื่นชมด้วยข้อที่ตรัส ตอบนั้น
Yaṁyadeva ca mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ apucchimha taṁtadeva bhavaṁ gotamo byākāsi;
ca → ca pana (bj, pts) | apucchimha taṁtadeva → apucchimhā taṁ tadeva (sya-all) | yaṁyadeva → yaṁ yadeva (bjt, th) | yaṁyadeva → yaṁ yad eva (pts) | taṁtadeva → taṁ tad eva (pts)
ข้าพระองค์ได้ทูลถามท่านพระโคดมถึงปัญหาข้อใด ๆ ท่านพระโคดมก็ได้ตรัสตอบ ปัญหาข้อนั้น ๆ แล้ว
tañca panamhākaṁ ruccati ceva khamati ca tena camha attamanā.
camha → camhā (bj, sya-all) | tañca panamhākaṁ → tañ ca pan amhākaṁ (pts) | ceva → eva (pts) | camha → amhā (pts)
และข้อที่ตรัสตอบนั้นข้าพระองค์ชอบใจและถูกใจนัก และ ข้าพระองค์ก็ชื่นชมด้วยข้อที่ตรัสตอบนั้น

Mayañhi, bho gotama, pubbe evaṁ jānāma:
mayañhi → mayaṁ hi (bjt, th, pts)
ข้าแต่ท่านพระโคดม เมื่อก่อนข้าพระองค์รู้อย่างนี้ว่า
‘ke ca muṇḍakā samaṇakā ibbhā kaṇhā bandhupādāpaccā, ke ca dhammassa aññātāro’ti?
bandhupādāpaccā → bandhupādapaccā (sya-all) | ibbhā → So Si; Sk imabhā kimhā; Bm ibbhā kiṇhā. (pts note) | aññātāroti → aññātāro ti (pts)
‘พวกสมณะโล้นเหล่านี้ เป็นสามัญชน เกิดจากพระบาทของพระพรหมเป็นกัณหชาติ(วรรณะศูทร) เป็นใครกัน และจะรู้ทั่วถึงธรรมได้อย่างไร
Ajanesi vata me bhavaṁ gotamo samaṇesu samaṇapemaṁ, samaṇesu samaṇapasādaṁ, samaṇesu samaṇagāravaṁ.ท่านพระโคดมได้ทรงทำให้ข้าพระองค์เกิดความรัก สมณะในหมู่สมณะ ให้เกิดความเลื่อมใสสมณะในหมู่สมณะ และให้เกิดความเคารพ สมณะในหมู่สมณะแล้วหนอ’

Abhikkantaṁ, bho gotama …pe…
gotama → gotama abhikkantaṁ bho gotama (bj, sya-all, pts)
ข้าแต่ท่านพระโคดม พระภาษิตของพระองค์ชัดเจน ไพเราะยิ่งนัก ฯลฯ
upāsakaṁ maṁ bhavaṁ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gatan”ti.
saraṇaṁ gatanti → saraṇaṅgatanti (th) | gatanti → gatan ti (pts)
ขอท่านพระโคดมจงทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะ ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไปจนตลอดชีวิต” ดังนี้แล

Caṅkīsuttaṁ niṭṭhitaṁ pañcamaṁ.จังกีสูตรที่ ๕ จบ

Principles · Rationale · Glossary · 6 Pali editions
MP3: Pali


Translations: English · Русский · Deutsch · Italiano · Lietuvių · ไทย