Atha duṭṭhaṭṭhakasuttaniddesaṁ vakkhati—

Vadanti ve duṭṭhamanāpi eke, Athopi ve saccamanā vadanti;
athopi → aññepi te (si); aññepi (sya-all, pts-vp-pli1) | athopi → aññepi (sya-all, pts) | ve → aññepi te (bj: sīmu11) | athopi → aññepi te (cck: sī.); aññepi (cck: syā.) Vādañca jātaṁ muni no upeti, Tasmā munī natthi khilo kuhiñci.
khilo → khīlo (bj)

Vadanti ve duṭṭhamanāpi eketi te titthiyā duṭṭhamanā paduṭṭhamānā viruddhamanā paṭiviruddhamanā āhatamanā paccāhatamanā āghātitamanā paccāghātitamanā vadanti upavadanti bhagavantañca bhikkhusaṅghañca abhūtenāti—
te → eke (bj) | paduṭṭhamānā → paduṭṭhamanā (bj, sya-all, pts); (cck) | āghātitamanā paccāghātitamanā → āghāṭitamanā paccāghāṭitamanā (sya-all, pts) | viruddhamanā → viduṭṭhamanā (bj: sī.pāsi) | āghātitamanā → aghāṭitamanā (bj: syā) vadanti ve duṭṭhamanāpi eke.

Athopi ve saccamanā vadantīti ye tesaṁ titthiyānaṁ saddahantā okappentā adhimuccantā saccamanā saccasaññino bhūtamanā bhūtasaññino tathamanā tathasaññino yāthāvamanā yāthāvasaññino aviparītamanā aviparītasaññino vadanti upavadanti bhagavantañca bhikkhusaṅghañca abhūtenāti—
athopi → aññepi (sya-all, pts) | aviparītamanā aviparītasaññino → aviparittamanā aviparittasaññino (pts) | ve → athopi te (bj: sīmu11) | yāthāvasaññino → yathāvamanā yathāvasaññino (bj: a.nid) | Aññe → Bp S atho. (pts note) | aviparittamanā → Bp S aviparita- (=-īta). (pts note) athopi ve saccamanā vadanti.
athopi → aññepi (sya-all) | ve → aññepi te (bj: sīmu11)

Vādañca jātaṁ muni no upetīti. So vādo jāto hoti sañjāto nibbatto abhinibbatto pātubhūto paratoghoso akkoso upavādo bhagavato ca bhikkhusaṅghassa ca abhūtenāti— vādañca jātaṁ. Muni no upetīti. Munīti. Monaṁ vuccati ñāṇaṁ. Yā paññā pajānanā amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi, tena ñāṇena samannāgato muni monappatto …pe…
pe → Bp S om. (pts note) saṅgajālamaticca so muni.
muni → munīti (sya-all, pts) | ti → Bp S om. (pts note) Yo vādaṁ upeti so dvīhi kāraṇehi vādaṁ upeti— kārako kārakatāya vādaṁ upeti, atha vā vuccamāno upavadiyamāno kuppati byāpajjati patitthīyati kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti.
patitthīyati → patiṭṭhiyati (bj, sya-all, csp1ed) | byāpajjati patitthīyati → vyāpajjati patitthiyati (bj) | patitthīyati → patiṭṭhiyati (cck) | kuppati → S ad. tā after upavadiyamāno, kuppati, byāpajatti, paṭiṭṭhiyati. (pts note) Akārakomhīti yo vādaṁ upeti so imehi dvīhi kāraṇehi vādaṁ upeti.
so → -3 S muni. (pts note) Muni dvīhi kāraṇehi vādaṁ na upeti— akārako muni akārakatāya vādaṁ na upeti, atha vā vuccamāno upavadiyamāno na kuppati na byāpajjati na patitthīyati na kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti.
patitthīyati → patiṭṭhiyati (bj, sya-all, pts-vp-pli1, csp1ed) | patitthīyati → patiṭṭhiyati (cck) | muni → (sya-all, pts) | akārakatāya → S ad. muni. (pts note) Akārakomhīti muni imehi dvīhi kāraṇehi vādaṁ na upeti na upagacchati na gaṇhāti na parāmasati na abhinivisatīti— vādañca jātaṁ muni no upeti.

Tasmā munī natthi khilo kuhiñcīti. Tasmāti tasmā taṅkāraṇā taṁhetu tappaccayā taṁnidānaṁ munino āhatacittatā khilajātatāpi natthi.
taṁnidānaṁ → tannidānā (bj, sya-all, pts) | khilajātatāpi → khīlajātatāpi (sya-all) | tannidānā → taṁ nidānaṁ (bj: sīmu10) | āhatacittatā → āhataka cittatā (bj: sīmu10) | ahatacittatā → S āpātacittatā. (pts note) | khilajātatā → Si khīla-. (pts note) Pañcapi cetokhilā natthi, tayopi khilā natthi.
khilā → khīlā (bj, sya-all) | cetokhilā → cetokhīlā (sya-all) Rāgakhilo dosakhilo mohakhilo natthi na santi na saṁvijjati nupalabbhati, pahīno samucchinno vūpasanto paṭipassaddho abhabbuppattiko ñāṇagginā daḍḍho.
rāgakhilo dosakhilo mohakhilo → rāgakhīlo dosakhīlo mohakhīlo (bj, sya-all) | santi na → (bj) | nupalabbhati → nūpalabbhati (bj) Kuhiñcīti kuhiñci kimhici katthaci ajjhattaṁ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vāti— tasmā munī natthi khilo kuhiñcīti.
khilo → khīlo (bj) | kuhiñcīti → kuhiñci (sya-all) | kuhiñcīti tenāha → kuhiñci ten āha (pts)

Tenāha bhagavā—

“Vadanti ve duṭṭhamanāpi eke, athopi ve saccamanā vadanti;
athopi → aññepi (sya-all, pts) | ve → aññepi te (bj: sīmu11) | aññe → Bp atha; S atho pi. (pts note) | ve → S ke. (pts note) Vādañca jātaṁ muni no upeti, tasmā munī natthi khilo kuhiñcī”ti.
khilo → khīlo (bj) | tasmā → tasma (pts)

Sakañhi diṭṭhiṁ kathamaccayeyya, Chandānunīto ruciyā niviṭṭho; Sayaṁ samattāni pakubbamāno, Yathā hi jāneyya tathā vadeyya.
pakubbamāno → S kuppamāno. (pts note)

Sakañhi diṭṭhiṁ kathamaccayeyyāti.
kathamaccayeyyāti yaṁ → katham accayeyyā ti ye (pts) Yaṁ te titthiyā sundariparibbājikaṁ hantvā samaṇānaṁ sakyaputtiyānaṁ avaṇṇaṁ pakāsayitvā “evaṁ etaṁ lābhaṁ yasasakkāraṁ sammānaṁ paccāharissāmā”ti te evaṁdiṭṭhikā evaṅkhantikā evaṁrucikā evaṁladdhikā evaṁajjhāsayā evaṁadhippāyā, te nāsakkhiṁsu sakaṁ diṭṭhiṁ sakaṁ khantiṁ sakaṁ ruciṁ sakaṁ laddhiṁ sakaṁ ajjhāsayaṁ sakaṁ adhippāyaṁ atikkamituṁ;
yaṁ → ye (bj, sya-all) | sundariparibbājikaṁ → sundariṁ paribbājikaṁ (bj, sya-all, pts) | yasasakkāraṁ → yasaṁ sakkāraṁ (bj) | yasasakkāraṁ sammānaṁ → yasaṁ sakkārasammānaṁ (sya-all) | te → (sya-all) | yasasakkāraṁ sammānaṁ paccāharissāmāti te → yasaṁ sakkārasammānaṁ paccāharissāmā ti (pts) | evaṁajjhāsayā evaṁadhippāyā → evamajjhasayā evamadhippāyā (pts) | te → yante (bj: sīmu10) | hantvā → S hatāssa. (pts note) | evaṁdiṭṭhikā → Bp S ad. te. (pts note) atha kho sveva ayaso te paccāgatoti, evampi—
te → S tetam (=tesam?). (pts note) sakañhi diṭṭhiṁ kathamaccayeyya.
sakañhi → sakaṁ (bj) Atha vā “sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti yo so evaṁvādo, so sakaṁ diṭṭhiṁ sakaṁ khantiṁ sakaṁ ruciṁ sakaṁ laddhiṁ sakaṁ ajjhāsayaṁ sakaṁ adhippāyaṁ kathaṁ accayeyya atikkameyya samatikkameyya vītivatteyya? Taṁ kissa hetu? Tassa sā diṭṭhi tathā samattā samādinnā gahitā parāmaṭṭhā abhiniviṭṭhā ajjhositā adhimuttāti.
samādinnā → samādiṇṇā (pts) Evampi— sakañhi diṭṭhiṁ kathamaccayeyya?
kathamaccayeyya → kathamaccayeyya athavā (bj) | accayeyya → Bp S ad. athavā sassato loko. (pts note) “Asassato loko …pe… antavā loko …
antavā → anattavā (bj: sīmu10) anantavā loko … taṁ jīvaṁ taṁ sarīraṁ … aññaṁ jīvaṁ aññaṁ sarīraṁ … hoti tathāgato paraṁ maraṇā … na hoti tathāgato paraṁ maraṇā … hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇā … neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti yo so evaṁ vādo, so sakaṁ diṭṭhiṁ sakaṁ khantiṁ sakaṁ ruciṁ sakaṁ laddhiṁ sakaṁ ajjhāsayaṁ sakaṁ adhippāyaṁ kathaṁ accayeyya atikkameyya samatikkameyya vītivatteyya? Taṁ kissa hetu? Tassa sā diṭṭhi tathā samattā samādinnā gahitā parāmaṭṭhā abhiniviṭṭhā ajjhositā adhimuttāti.
samādinnā → samādiṇṇā (pts) Evampi— sakañhi diṭṭhiṁ kathamaccayeyya.

Chandānunīto ruciyā niviṭṭhoti. Chandānunītoti sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā yāyati niyyati vuyhati saṁharīyati.
saṁharīyati → saṁhariyati (sya-all, pts) | saṁhariyati → S saṁpār-. (pts note) Yathā hatthiyānena vā assayānena vā rathayānena vā goyānena vā ajayānena vā meṇḍayānena vā oṭṭhayānena vā kharayānena vā yāyati niyyati vuyhati saṁharīyati, evamevaṁ sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā yāyati niyyati vuyhati saṁharīyatīti—
rathayānena vā → (bj) | ajayānena vā meṇḍayānena → meṇḍakayānena (bj) | vā kharayānena → (bj) | meṇḍayānena → meṇḍakayānena (sya-all, pts) | saṁharīyati evamevaṁ → saṁhariyati evameva (sya-all, pts) | saṁharīyatīti → saṁhariyatīti (sya-all, pts) | meṇḍakayānena → Bp meṇḍayānena. (pts note) | saṁhariyatī → S saṁpār-. (pts note) chandānunīto. Ruciyā niviṭṭhoti sakāya diṭṭhiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā niviṭṭho patiṭṭhito allīno upagato ajjhosito adhimuttoti—
sakāya → sakāya khantiyā sakāya (bj) | upagato → upāgato (bj, sya-all, pts) | diṭṭhiyā → diṭṭhiyā sakāya khantiyā (sya-all, pts) chandānunīto ruciyā niviṭṭho.

Sayaṁ samattāni pakubbamānoti.
pakubbamāno → S pakuppamāno. (pts note) Sayaṁ samattaṁ karoti paripuṇṇaṁ karoti anomaṁ karoti aggaṁ seṭṭhaṁ visiṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaraṁ karoti.
visiṭṭhaṁ → viseṭṭhaṁ (bj, sya-all, pts) | viseṭṭhaṁ → Bp visiṭṭham (= visisṭa); elsewhere viseṭṭham. (pts note) | pāmokkhaṁ → Bp pāmukkham; S pamukkham sometimes. (pts note) “Ayaṁ satthā sabbaññū”ti sayaṁ samattaṁ karoti paripuṇṇaṁ karoti anomaṁ karoti aggaṁ seṭṭhaṁ visiṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaraṁ karoti.
visiṭṭhaṁ → viseṭṭhaṁ (bj, sya-all, pts) “Ayaṁ dhammo svākkhāto, ayaṁ gaṇo suppaṭipanno, ayaṁ diṭṭhi bhaddikā, ayaṁ paṭipadā supaññattā, ayaṁ maggo niyyāniko”ti sayaṁ samattaṁ karoti paripuṇṇaṁ karoti anomaṁ karoti aggaṁ seṭṭhaṁ visiṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaraṁ karoti janeti sañjaneti nibbatteti abhinibbattetīti—
maggo niyyānikoti → maggā niyyāṇikoti (bj) | visiṭṭhaṁ → viseṭṭhaṁ (bj, sya-all, pts) | svākkhāto → Bp svākhyāto often. (pts note) | niyyāniko → S. neyyāniko. (pts note) | sañjaneti → Bp Si om. (pts note) | abhinibbattetī → Si om. (pts note) sayaṁ samattāni pakubbamāno.

Yathā hi jāneyya tathā vadeyyāti yathā jāneyya, tathā vadeyya katheyya bhaṇeyya dīpayeyya vohareyya.
dīpayeyya → dīpeyya (bj, sya-all, pts) “Sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti yathā jāneyya, tathā vadeyya katheyya bhaṇeyya dīpayeyya vohareyya.
dīpayeyya → dīpeyya (bj, sya-all) | bhaṇeyya dīpayeyya → bhaneyya dīpeyya (pts) “Asassato loko …pe… neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti yathā jāneyya, tathā vadeyya katheyya bhaṇeyya dīpayeyya vohareyyāti—
na → ta (bj) | dīpayeyya → dīpeyya (bj, sya-all) | dīpayeyya vohareyyāti → dīpeyya vohareyyā ti (pts) | dīpeyya → Bp S dīpayeyya. (pts note) yathā hi jāneyya tathā vadeyya.

Tenāha bhagavā—

“Sakañhi diṭṭhiṁ kathamaccayeyya, chandānunīto ruciyā niviṭṭho; Sayaṁ samattāni pakubbamāno, yathā hi jāneyya tathā vadeyyā”ti.

Yo attano sīlavatāni jantu, Anānupuṭṭhova paresa pāva;
anānupuṭṭhova → anānupuṭṭho ca (sya-all, pts-vp-pli1) | pāva → pāvā (bj, sya-all, pts-vp-pli1) | paresa pāva → paresaṁ pāvā (bj) | pāva → pāva pāvā sī syā (cck) | anānupuṭṭhova → anānupuṭṭho ca (sya-all, pts) | paresaṁ → parassa (bj: suni) | pāvā → pāvada (bj: a.nid) | anānupuṭṭhova → anānupuṭṭho ca (cck: syā.) | ca → Bp va (pts note) | paresa → Bp S paresaṁ. (pts note) | pāvā → S pāvaduca, see below, p. 68. (pts note) Anariyadhammaṁ kusalā tamāhu, Yo ātumānaṁ sayameva pāva.
pāva → pāvā (bj, sya-all, pts-vp-pli1) | sayameva pāva → sayam eva pāvā (pts) | pāva → pāvā (cck: sī. syā.) | pāvā → S pāvada, see below, p. 68. (pts note)

Yo attano sīlavatāni jantūti. Yoti yo yādiso yathāyutto yathāvihito yathāpakāro yaṁṭhānappatto yaṁdhammasamannāgato khattiyo vā brāhmaṇo vā vesso vā suddo vā gahaṭṭho vā pabbajito vā devo vā manusso vā.
yathāpakāro yaṁṭhānappatto → yathāppakāro yaṁ ṭhānaṁ patto (bj) | yaṁṭhānappatto → yanthānappatto (pts) | yanthānappatto → Bp S yaṁ thānaṁ p-. (pts note) Sīlavatānīti atthi sīlañceva vatañca, atthi vataṁ na sīlaṁ.
vatañca → vattañca (sya-all, pts-vp-pli1) | sīlavatānīti → sīlabbatānīti (bj) | vatañca → vattañca (syā.), evamuparipi (cck note) | Sīlavatānī → Bp S sīlabbatānī. (pts note) Katamaṁ sīlañceva vatañca? Idha bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu.
pātimokkhasaṁvarasaṁvuto → pāṭimokkhasaṁvarasaṁvuto (sya-all) Yo tattha saṁyamo saṁvaro avītikkamo, idaṁ sīlaṁ.
avītikkamo → anatikkamo (bj) Yaṁ samādānaṁ taṁ vataṁ.
vataṁ saṁvaraṭṭhena → vattaṁ saṁvaratthena (pts) Saṁvaraṭṭhena sīlaṁ; samādānaṭṭhena vataṁ—
samādānaṭṭhena vataṁ → samādānatthena vattaṁ (pts) idaṁ vuccati sīlañceva vatañca. Katamaṁ vataṁ, na sīlaṁ? Aṭṭha dhutaṅgāni—
dhutaṅgāni → dhūtaṅgāni (pts) āraññikaṅgaṁ, piṇḍapātikaṅgaṁ, paṁsukūlikaṅgaṁ, tecīvarikaṅgaṁ, sapadānacārikaṅgaṁ, khalupacchābhattikaṅgaṁ, nesajjikaṅgaṁ, yathāsanthatikaṅgaṁ—
āraññikaṅgaṁ → S araññakaṅgaṁ. (pts note) idaṁ vuccati vataṁ, na sīlaṁ.
na → -9 Bp vataṁ na; S na va (ca?). (pts note) Vīriyasamādānampi vuccati vataṁ, na sīlaṁ.
vattaṁ → Bp S vata- (vatta = v0rtta?). (pts note) “Kāmaṁ taco ca nhāru ca aṭṭhi ca avasissatu, sarīre upassussatu maṁsalohitaṁ.
nhāru → nahāru (bj, sya-all); nhārū (pts-vp-pli1) | avasissatu → avasussatu (sya-all, pts-vp-pli1) | nhāru → nahāru (cck: sī. syā.) | avasissatu → avasussatu (cck: syā.) Yaṁ taṁ purisathāmena purisabalena purisavīriyena purisaparakkamena pattabbaṁ, na taṁ apāpuṇitvā vīriyassa saṇṭhānaṁ bhavissatī”ti—
vīriyassa saṇṭhānaṁ → viriyassa santhānaṁ (bj) cittaṁ paggaṇhāti padahati. Evarūpaṁ vīriyasamādānaṁ—
vīriyasamādānaṁ idaṁ → viriyasamādānaṁ (bj, pts) | evarūpaṁ vīriyasamādānaṁ idaṁ → evarūpampi viriyasamādānaṁ (sya-all) idaṁ vuccati vataṁ, na sīlaṁ.
vuccati → Bp S ad. idaṁ. (pts note) | vattaṁ → Bp S vata- (vatta = v0rtta?). (pts note)

“Nāsissaṁ na pivissāmi, vihārato na nikkhame;
sīlaṁ → -3 after. (pts note) Napi passaṁ nipātessaṁ, taṇhāsalle anūhate”ti.
nipātessaṁ → napi passaṁ na nipātessaṁ (bj: sīmu10) anūhate”ti → theragāthāpāḷi > paccayattheragāthā 3.1.2, muditattheragāthā 4.1.12 (bj note)

Cittaṁ paggaṇhāti padahati. Evarūpampi vīriyasamādānaṁ vuccati vataṁ, na sīlaṁ. “Na tāvāhaṁ imaṁ pallaṅkaṁ bhindissāmi yāva me na anupādāya āsavehi cittaṁ vimuccissatī”ti—
na → (pts) cittaṁ paggaṇhāti padahati. Evarūpampi vīriyasamādānaṁ vuccati vataṁ, na sīlaṁ.
evarūpampi vīriyasamādānaṁ → evarūpaṁ viriyasamādānaṁ (bj) | sīlaṁ → -4 in Bp and S. (pts note) “Na tāvāhaṁ imamhā āsanā vuṭṭhahissāmi, caṅkamā orohissāmi, vihārā nikkhamissāmi, aḍḍhayogā nikkhamissāmi, pāsādā nikkhamissāmi, hammiyā nikkhamissāmi,
nikkhamissāmi → S ad. nitipadaha. (pts note) guhāya nikkhamissāmi, leṇā nikkhamissāmi, kuṭiyā nikkhamissāmi, kūṭāgārā nikkhamissāmi, aṭṭā nikkhamissāmi,
aṭṭā → aḍḍhā (bj: machasaṁ) | aṭṭā → S aṭṭha. (pts note) māḷā nikkhamissāmi, uddaṇḍā nikkhamissāmi,
uddaṇḍā → kuḍḍā (si); uddhaṇhā (pts-vp-pli1); uṭṭaṇḍā (mr) | uddaṇḍā → kuḍḍhā (bj: sīmu10) | uddaṇḍā → uṭṭaṇḍā (cck: ka.) | uddhaṇhā → S kuḍḍhā. (pts note) upaṭṭhānasālāya nikkhamissāmi, maṇḍapā nikkhamissāmi, rukkhamūlā nikkhamissāmi yāva me na anupādāya āsavehi cittaṁ vimuccissatī”ti—
na → (pts) | anupādāya → Bp S ad. na. (pts note) cittaṁ paggaṇhāti padahati. Evarūpampi vīriyasamādānaṁ vuccati vataṁ, na sīlaṁ.
evarūpampi vīriyasamādānaṁ → evarūpaṁ viriyasamādānaṁ (bj)

“Imasmiññeva pubbaṇhasamayaṁ ariyadhammaṁ āharissāmi samāharissāmi adhigacchissāmi phassayissāmi sacchikarissāmī”ti—
phassayissāmi → phusayissāmi (sya-all) | phassayissāmi sacchikarissāmīti → phusayissāmi sacchikarissāmi ti (pts) | phassayissāmi → phusayissāmi (bj: syā) | phusayissāmi → Bp S phassayissāmi. (pts note) cittaṁ paggaṇhāti padahati. Evarūpampi vīriyasamādānaṁ vuccati vataṁ, na sīlaṁ.
evarūpampi vīriyasamādānaṁ → evarūpaṁ viriyasamādānaṁ (bj) “Imasmiññeva majjhanhikasamayaṁ,
majjhanhikasamayaṁ sāyanhasamayaṁ → majjhantikasamayaṁ sāyaṇhasamayaṁ (sya-all) sāyanhasamayaṁ, purebhattaṁ, pacchābhattaṁ, purimaṁ yāmaṁ,
purimayāmaṁ → Bp S purimaṁ y- majjhimaṁ y- pacchimam y-. (pts note) majjhimaṁ yāmaṁ, pacchimaṁ yāmaṁ, kāḷe,
kāḷe → kāle (bj) juṇhe, vasse, hemante, gimhe, purime vayokhandhe, majjhime vayokhandhe, pacchime vayokhandhe ariyadhammaṁ āharissāmi samāharissāmi adhigacchissāmi phassayissāmi sacchikarissāmī”ti—
phassayissāmi → phusayissāmi (sya-all) | phassayissāmi sacchikarissāmīti → phusayissāmi sacchikarissāmī ti (pts) | phusayissāmi → Bp S phassayissāmi. (pts note) cittaṁ paggaṇhāti padahati. Evarūpampi vīriyasamādānaṁ vuccati vataṁ, na sīlaṁ.
vīriyasamādānaṁ → viriyaṁ samādānaṁ (bj) Jantūti satto naro mānavo poso puggalo jīvo jāgu jantu indagu manujoti—
mānavo → māṇavo (pts-vp-pli1, mr) | indagu → indagu hindagu (bj); indagū (sya-all) | jāgu → jātu (sya-all); jagū (pts) | indagu manujoti → indagū manujo ti (pts) | jāgu → jatu (bj: sīmu11); jātu (bj: syā, machasaṁ) | mānavo → māṇavo (cck: ka.) | jagū → Si jātu; Bp S jagu. (pts note) yo attano sīlavatāni jantu.

Anānupuṭṭhova paresa pāvāti.
anānupuṭṭhova paresa → anānupuṭṭho va paresaṁ (bj) | anānupuṭṭhova → anānupuṭṭho ca (sya-all, pts) | ca → Bp S vā. (pts note) | pāvā → S pāvadā. (pts note) Paresanti paresaṁ khattiyānaṁ brāhmaṇānaṁ vessānaṁ suddānaṁ gahaṭṭhānaṁ pabbajitānaṁ devānaṁ manussānaṁ. Anānupuṭṭhoti apuṭṭho apucchito ayācito anajjhesito apasādito.
ayācito → anāyācito (sya-all, pts) | apasādito pāvāti → appasadito pāvā ti (pts) | anāyācito → Bp ayācito. (pts note) Pāvāti attano sīlaṁ vā vataṁ vā sīlabbataṁ vā pāvadati.
sīlabbataṁ → sīlavattaṁ (sya-all, pts) | ti → Si om. pāvā ti; S pavadā ti. (pts note) Ahamasmi sīlasampannoti vā, vatasampannoti vā, sīlabbatasampannoti vā
sīlabbatasampannoti → sīlavattasampannoti (sya-all, pts) | sīlavattasampanno → Bp S sīlabbata- always. (pts note) jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunā,
vijjāṭṭhānena → vijjaṭṭhānena (sya-all, pts-vp-pli1) | paṭibhānena → paṭibhāṇena (bj, sya-all, pts-vp-pli1, mr) | kolaputtiyena → kolaputtikena (sya-all, pts) | ajjhenena → ajjhānena (bj: sīmu10) | vijjāṭṭhānena → vijjaṭṭhānena (cck: syā.) | paṭibhānena → paṭibhāṇena (cck: sī. syā. ka.) uccā kulā pabbajitoti vā, mahākulā pabbajitoti vā, mahābhogakulā pabbajitoti vā, uḷārabhogakulā pabbajitoti vā, ñāto yasassī sagahaṭṭhapabbajitānanti vā,
sagahaṭṭhapabbajitānanti → gahaṭṭhānaṁ pabbajitānanti (sya-all) | sagahaṭṭhapabbajitānan → Si gahaṭṭhānaṁ pabbajitānan; Bp sagahaṭṭhānaṁ p-; S sahagahaṭṭhapabbajitāni. See p. 69, n. 9. (pts note) lābhimhi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānanti vā,
cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānanti vā suttantikoti → cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārānanti (bj) suttantikoti vā, vinayadharoti vā, dhammakathikoti vā, āraññikoti vā, piṇḍapātikoti vā, paṁsukūlikoti vā, tecīvarikoti vā, sapadānacārikoti vā, khalupacchābhattikoti vā, nesajjikoti vā, yathāsanthatikoti vā,
āraññikoti → āraññikoti vā rukkhamūlikoti (bj); piṇḍapātiko ti (pts) | piṇḍapātikoti → paṁsukūliko ti (pts) | paṁsukūlikoti → tecīvariko ti (pts) | tecīvarikoti → sapadānacāriko ti (pts) | sapadānacārikoti → khalupacchābhattiko ti (pts) paṭhamassa jhānassa lābhīti vā, dutiyassa jhānassa lābhīti vā, tatiyassa jhānassa lābhīti vā, catutthassa jhānassa lābhīti vā, ākāsānañcāyatanasamāpattiyā lābhīti vā, viññāṇañcāyatanasamāpattiyā lābhīti vā, ākiñcaññāyatanasamāpattiyā lābhīti vā, nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā lābhīti vā pāvadati katheti bhaṇati dīpayati voharatīti— anānupuṭṭhova paresaṁ pāva.
pāva → pāvā (bj) | anānupuṭṭhova paresaṁ pāva → anānupuṭṭho ca paresa pāvā (sya-all) | paresa → S paresam. (pts note) | pāvā → S pāda (= pāvada). (pts note)

Anariyadhammaṁ kusalā tamāhūti. Kusalāti ye te khandhakusalā dhātukusalā āyatanakusalā paṭiccasamuppādakusalā satipaṭṭhānakusalā sammappadhānakusalā iddhipādakusalā indriyakusalā balakusalā bojjhaṅgakusalā maggakusalā phalakusalā nibbānakusalā, te kusalā evamāhaṁsu—
kusalā → -1 S dhātukusalā. (pts note) “anariyānaṁ eso dhammo, neso dhammo ariyānaṁ; bālānaṁ eso dhammo, neso dhammo paṇḍitānaṁ; asappurisānaṁ eso dhammo, neso dhammo sappurisānan”ti. Evamāhaṁsu evaṁ kathenti evaṁ bhaṇanti evaṁ dīpayanti evaṁ voharantīti—
bhaṇanti → S bhaṇenti. (pts note) anariyadhammaṁ kusalā tamāhu.

Yo ātumānaṁ sayameva pāvāti.
pāvā → S pāvada. (pts note) Ātumā vuccati attā. Sayameva pāvāti sayameva attānaṁ pāvadati—
attānaṁ → attaṁ (bj: a.nid) | pāvadati → S vāvadati. (pts note) ahamasmi sīlasampannoti vā, vatasampannoti vā, sīlabbatasampannoti vā,
sīlabbatasampannoti → sīlavattasampannoti (sya-all, pts) jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunā,
kammāyatanena vā → (bj) | kolaputtiyena → kolaputtikena (sya-all, pts) | vijjāṭṭhānena → vijjaṭṭhānena (sya-all, pts) | paṭibhānena → paṭibhāṇena (sya-all, pts) | dhanena → -5 S vaddhanena. (pts note) | ajjhenena → S dhaññena. (pts note) | paṭibhāṇena → S paṭilābhena. (pts note) uccā kulā pabbajitoti vā, mahākulā pabbajitoti vā, mahābhogakulā pabbajitoti vā, uḷārabhogakulā pabbajitoti vā, ñāto yasassī sagahaṭṭhapabbajitānanti vā,
sagahaṭṭhapabbajitānanti → gahaṭṭhānaṁ pabbajitānanti (sya-all) | uḷārabhogakulā → S uḷārayabhoga-. (pts note) | sagahaṭṭhapabbajitānan → Bp S sagahaṭṭhap-; Si gahaṭṭhassa p-. (pts note) lābhimhi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānanti vā, suttantikoti vā, vinayadharoti vā, dhammakathikoti vā, āraññikoti vā, piṇḍapātikoti vā, paṁsukūlikoti vā, tecīvarikoti vā, sapadānacārikoti vā, khalupacchābhattikoti vā, nesajjikoti vā, yathāsanthatikoti vā,
lābhimhi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānanti → lābhīmhi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārānanti (bj) | vā → (sya-all) | piṇḍapātiko → Bp piṇḍi-. (pts note) paṭhamassa jhānassa lābhīti vā, dutiyassa jhānassa lābhīti vā, tatiyassa jhānassa lābhīti vā, catutthassa jhānassa lābhīti vā, ākāsānañcāyatanasamāpattiyā lābhīti vā, viññāṇañcāyatanasamāpattiyā lābhīti vā, ākiñcaññāyatanasamāpattiyā lābhīti vā, nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā lābhīti vā pāvadati katheti bhaṇati dīpayati voharatīti— yo ātumānaṁ sayameva pāvāti.
pāvā → Bp pāvā ti; S pāvada ti. (pts note)

Tenāha bhagavā—

“Yo attano sīlavatāni jantu, anānupuṭṭhova paresa pāva;
paresa pāva → paresaṁ pāvā (bj) | anānupuṭṭhova → anānupuṭṭho ca (sya-all, pts) | pāva → pāvā (sya-all, pts) | pāvā → S pāvada ti. (pts note) Anariyadhammaṁ kusalā tamāhu, yo ātumānaṁ sayameva pāvā”ti.
pāvā → S pāvada. (pts note)

Santo ca bhikkhu abhinibbutatto, Itihanti sīlesu akatthamāno;
itihanti → idahanti (bj: sīmu10) | akatthamāno → S akattamāno. (pts note) Tamariyadhammaṁ kusalā vadanti, Yassussadā natthi kuhiñci loke.

Santo ca bhikkhu abhinibbutattoti. Santoti rāgassa samitattā santo,
samitattā → santattā (sya-all, pts) dosassa samitattā santo,
samitattā → santattā (sya-all, pts) mohassa samitattā santo,
samitattā → santattā (sya-all, pts) | santattā → Bp S samitattā. (pts note) kodhassa … upanāhassa … makkhassa … paḷāsassa …
paḷāsassa → palāsassa (bj, mr) | paḷāsassa → palāsassa (cck: sī. ka.) issāya … macchariyassa … māyāya … sāṭheyyassa … thambhassa … sārambhassa … mānassa … atimānassa … madassa … pamādassa … sabbakilesānaṁ … sabbaduccaritānaṁ … sabbadarathānaṁ …
sabbadarathānaṁ sabbapariḷāhānaṁ → (bj) sabbapariḷāhānaṁ … sabbasantāpānaṁ … sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ santattā samitattā vūpasamitattā vijjhātattā nibbutattā vigatattā paṭipassaddhattā santo upasanto vūpasanto nibbuto paṭipassaddhoti—
upasanto → (sya-all, pts) | vūpasamitattā → S upasamisatta. (pts note) | vūpasanto → Bp S ad. upasanto. (pts note) santo.
santo → Si om. (pts note) Bhikkhūti sattannaṁ dhammānaṁ bhinnattā bhikkhu— sakkāyadiṭṭhi bhinnā hoti, vicikicchā bhinnā hoti, sīlabbataparāmāso bhinno hoti, rāgo bhinno hoti, doso bhinno hoti, moho bhinno hoti, māno bhinno hoti.
sīlabbataparāmāso → sīlabbatarāmāso (bj) | sīlabbataparāmāso → S -parāmāsā bhinnā. (pts note) Bhinnāssa honti pāpakā akusalā dhammā saṅkilesikā ponobhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇiyā.
ponobhavikā → ponobbhavikā (sya-all, pts-vp-pli1, mr) | bhinnāssa → bhinnassa (sya-all, pts) | jātijarāmaraṇiyā → jātijarāmaraṇīyā (sya-all, pts) | sadarā → saddarā (bj: a.nid) | ponobhavikā → ponobbhavikā (cck: syā. ka.)

“Pajjena katena attanā, (sabhiyāti bhagavā) Parinibbānagato vitiṇṇakaṅkho; vibhavañca bhavañca vippahāya,
vibhavañca → vibhavaṁ (bj, mr) | vibhavañca bhavañca → vibhavaṁ bhavaṁ ca (bj) | Vibhavañca → vibhavaṁ (sī. ka.) su. ni. 519 (cck note) | vibhavañ → Bp viphavaṁ bh-; Si vibhavañ cābh-. (pts note) Vusitavā khīṇapunabbhavo sa bhikkhū”ti.
khīṇapunabbhavo sa bhikkhūti → khīṇapunabbhavoti (sya-all) | sa bhikkhūti → ti (pts) | khīṇapunabbhavo → khīṇā punabbhavo (bj: sīmu10) | bhikkhū”ti → suttanipāta > saṅgiyasutta (bj note) | ti → Bp ad. sa bhikkhu. (pts note)

Santo ca bhikkhu abhinibbutattoti rāgassa nibbāpitattā abhinibbutatto, dosassa nibbāpitattā abhinibbutatto, mohassa nibbāpitattā abhinibbutatto, kodhassa …
abhinibbutatto → (sya-all, pts) | nibbāpitattā → Bp S ad. abhinibbuttatto. (pts note) upanāhassa … makkhassa … paḷāsassa …
paḷāsassa → palāsassa (bj) issāya … macchariyassa … māyāya … sāṭheyyassa … thambhassa … sārambhassa … mānassa … atimānassa … madassa … pamādassa … sabbakilesānaṁ … sabbaduccaritānaṁ … sabbadarathānaṁ … sabbapariḷāhānaṁ … sabbasantāpānaṁ … sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ nibbāpitattā abhinibbutattoti— santo ca bhikkhu abhinibbutatto.

Itihanti sīlesu akatthamānoti.
itihanti → idahaṁ (bj: a.pu) | ti → -4 Bp idahan ti here and below; S idāhan ti and idahan ti. (pts note) Itīti padasandhi padasaṁsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatā metaṁ—
padānupubbatā metaṁ → padānupubbatāpetaṁ (bj, csp1ed) | itīti → itihanti (bj, cck, sya-all) | padapāripūrī → padapāripūri (bj, sya-all, pts) | byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatā metaṁ → vyañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṁ (bj) | padānupubbatā metaṁ → padānupubbatāpetaṁ (cck) | padānupubbatāpetaṁ → padānupubbatānāmetaṁ (bj: sīmu10) | padānupubbatāpetaṁ → padānupubbatā metaṁ (cck: syā. ka.) itihanti. Sīlesu akatthamānoti. Idhekacco katthī hoti vikatthī.
katthī → katthi (bj) | vikatthī → vikatthi (bj) | vikatthi → katthiko hoti vikatthiko (bj: sīmu11) So katthati vikatthati.
vikatthati → (bj) | vikatthati → Si om.; S has katti, vikatti, kattati, vikattati. (pts note) Ahamasmi sīlasampannoti vā, vatasampannoti vā, sīlabbatasampannoti vā,
sīlabbatasampannoti → sīlavattasampannoti (sya-all, pts) jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā …pe…
kolaputtiyena → kolaputtikena (sya-all, pts) nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā lābhīti vā katthati vikatthati. Evaṁ na katthati na vikatthati. Katthanā ārato virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—
vimariyādikatena → vimariyādīkatena (bj) | nissaṭo → nissaṭṭho (sya-all, pts) | katthanā → S kattanā. (pts note) itihanti sīlesu akatthamāno.

Tamariyadhammaṁ kusalā vadantīti. Kusalāti ye te khandhakusalā dhātukusalā āyatanakusalā paṭiccasamuppādakusalā satipaṭṭhānakusalā sammappadhānakusalā iddhipādakusalā indriyakusalā balakusalā bojjhaṅgakusalā maggakusalā phalakusalā nibbānakusalā, te kusalā evaṁ vadanti—
khandhakusalā → S dhamme khandhe kusalā. (pts note) | maggakusalā → S ad. maggaṅgakusalā. (pts note) | kusalā → -2 S dhātukusalā. (pts note) “ariyānaṁ eso dhammo, neso dhammo anariyānaṁ; paṇḍitānaṁ eso dhammo, neso dhammo bālānaṁ; sappurisānaṁ eso dhammo, neso dhammo asappurisānan”ti. Evaṁ vadanti, ariyānaṁ evaṁ kathenti evaṁ bhaṇanti evaṁ dīpayanti evaṁ voharantīti—
ariyānaṁ → (bj, sya-all, pts) | evaṁ → S ad. ariyā naṁ. (pts note) tamariyadhammaṁ kusalā vadanti.

Yassussadā natthi kuhiñci loketi. Yassāti arahato khīṇāsavassa. Ussadāti sattussadā— rāgussado, dosussado, mohussado, mānussado, diṭṭhussado, kilesussado, kammussado. Yassime ussadā natthi na santi na vijjanti nupalabbhanti, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā.
Yassime → tassime (bj, cck, sya1ed) | yassime → tassime (bj, sya-all) | santi na vijjanti nupalabbhanti → saṁvijjanti nūpalabbhanti (bj) | vijjanti → saṁvijjanti (sya-all) | Yassime → tassime (cck: sī. syā.) | Yass → Si tass'. (pts note) | saṁvijjanti → Bp vijjanti; S pavijjanti. (pts note) | paṭipassaddhā → S paṭipp-. (pts note) | daḍḍhā → S ad. va. (pts note) Kuhiñcīti kuhiñci kimhici katthaci ajjhattaṁ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vā. Loketi apāyaloke manussaloke devaloke khandhaloke dhātuloke āyatanaloketi— yassussadā natthi kuhiñci loke.
loke → loketi (bj)

Tenāha bhagavā—

“Santo ca bhikkhu abhinibbutatto, itihanti sīlesu akatthamāno; Tamariyadhammaṁ kusalā vadanti, yassussadā natthi kuhiñci loke”ti.

Pakappitā saṅkhatā yassa dhammā, Purakkhatā santi avīvadātā;
purakkhatā → purekkhatā (bj, mr) | purakkhatā → purekkhatā (bj) | avīvadātā yadattani → avevadātā yadattanī (bj) | avevadātā → avivadātā (bj: suni, PTS) | purakkhatā → purekkhatā (cck: sī. ka.) | purakkhatā → S purakkhitā, see below, p. 73. (pts note) | avīvadātā → Bp S avevadātā. (pts note) Yadattani passati ānisaṁsaṁ, Taṁ nissito kuppapaṭiccasantiṁ.
kuppapaṭiccasantiṁ → santi (bj: sīmu10) | tan → Bp S taṁ n-. (pts note)

Pakappitā saṅkhatā yassa dhammāti. Pakappanāti dve pakappanā— taṇhāpakappanā ca diṭṭhipakappanā ca …pe… ayaṁ taṇhāpakappanā …pe… ayaṁ diṭṭhipakappanā.
diṭṭhipakappanā → diṭṭhipakappanā imā dve pakappanā (bj) Saṅkhatāti saṅkhatā abhisaṅkhatā saṇṭhapitātipi—
saṅkhatā → saṅkhatā visaṅkhatā (bj, sya-all); saṁkhatā ti saṁkhatā visaṁkhatā (pts) | saṇṭhapitātipi → saṇṭhāpitātipi (bj) | saṅkhatāti → (pts) saṅkhatā. Atha vā aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammātipi— saṅkhatā. Yassāti diṭṭhigatikassa. Dhammā vuccanti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatānīti—
dvāsaṭṭhi → dvāsaṭṭhī (sya-all) pakappitā saṅkhatā yassa dhammā.

Purakkhatā santi avīvadātāti.
purakkhatā → purekkhatā (bj) | avīvadātāti purakkhatāti → avevadātāti purekkhatā ti (bj); avīvadātā ti purekkhārā ti (pts) | purekkhatā → purekkhārā (bj: katthaci) | Purakkhatā → Bp purekkhātā; S purekkhatā. (pts note) | avīvadātā → Bp avevadātā; S avevādātā. (pts note) Purakkhatāti dve purekkhārā—
purakkhatāti → purekkhārāti (sya-all) taṇhāpurekkhāro ca diṭṭhipurekkhāro ca …pe… ayaṁ taṇhāpurekkhāro …pe… ayaṁ diṭṭhipurekkhāro. Tassa taṇhāpurekkhāro appahīno, diṭṭhipurekkhāro appaṭinissaṭṭho. Tassa taṇhāpurekkhārassa appahīnattā, diṭṭhipurekkhārassa appaṭinissaṭṭhattā so taṇhaṁ vā diṭṭhiṁ vā purato katvā carati taṇhādhajo taṇhāketu taṇhādhipateyyo, diṭṭhidhajo diṭṭhiketu diṭṭhādhipateyyo, taṇhāya vā diṭṭhiyā vā parivārito caratīti—
appahīnattā → appahīnattā tassa (sya-all, pts) purakkhatā.
purakkhatā → purekkhatā (bj) Santīti santi saṁvijjanti atthi upalabbhanti.
atthi → (sya-all, pts) | santi → S om. (pts note) | upalabbhanti → S ad. atthi. (pts note) Avīvadātāti avevadātā avodātā aparisuddhā saṅkiliṭṭhā saṅkilesikāti—
avīvadātāti → avevadātāti (bj) | avevadātā → avīvadātā (sya-all) | avīvadātāti avevadātā → avīvadātā ti avīvadātā (pts) | saṅkilesikāti purakkhatā → saṁkilesikā ti purekkhatā (pts) purakkhatā santi avīvadātā.
purakkhatā → purekkhatā (bj) | avīvadātā → avevadātā (bj) | avīvadātā → Bp S avevadātā. (pts note)

Yadattani passati ānisaṁsanti. Yadattanīti yaṁ attani. Attā vuccati diṭṭhigataṁ. Attano diṭṭhiyā dve ānisaṁse passati— diṭṭhadhammikañca ānisaṁsaṁ, samparāyikañca ānisaṁsaṁ. Katamo diṭṭhiyā diṭṭhadhammiko ānisaṁso?
Katamo → S katam'; eva. (pts note) Yaṁdiṭṭhiko satthā hoti, taṁdiṭṭhikā sāvakā honti. Taṁdiṭṭhikaṁ satthāraṁ sāvakā sakkaronti garuṁ karonti mānenti pūjenti apacitiṁ karonti.
garuṁ karonti → garukaronti (bj, sya-all, pts-vp-pli1) | karonti → garukaronti (cck: sī. syā.) | garukaronti → Bp garuṁ-. (pts note) | apacitiṁ → Si apacittiṁ. (pts note) Labhati ca tatonidānaṁ cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ—
labhati → labhanti (sya-all, pts) ayaṁ diṭṭhiyā diṭṭhadhammiko ānisaṁso. Katamo diṭṭhiyā samparāyiko ānisaṁso? Ayaṁ diṭṭhi alaṁ nāgattāya vā supaṇṇattāya vā yakkhattāya vā asurattāya vā gandhabbattāya vā mahārājattāya vā indattāya vā brahmattāya vā devattāya vā.
nāgattāya → S nāgatthāya . . . supaṇṇatthāya . . . and so on. (pts note) Ayaṁ diṭṭhi suddhiyā visuddhiyā parisuddhiyā, muttiyā vimuttiyā parimuttiyā.
diṭṭhi → diṭṭhi alaṁ (bj, sya-all, pts) | diṭṭhi → S diṭṭhiyā (or diṭṭhi yā). (pts note) | parisuddhiyā → S parivisuddhiyā. (pts note) Imāya diṭṭhiyā sujjhanti visujjhanti parisujjhanti muccanti vimuccanti parimuccanti.
visujjhanti → S om. (pts note) Imāya diṭṭhiyā sujjhissāmi visujjhissāmi parisujjhissāmi, muccissāmi vimuccissāmi parimuccissāmīti āyatiṁ phalapāṭikaṅkhī hoti—
muccissāmi → Bp muñcissāmi and so on. (pts note) | phalapāṭikaṁkhī → Bp phalapaṭik-; S phalaṁ pāṭiko. (pts note) ayaṁ diṭṭhiyā samparāyiko ānisaṁso. Attano diṭṭhiyā ime dve ānisaṁse passati dakkhati oloketi nijjhāyati upaparikkhatīti— yadattani passati ānisaṁsaṁ.
yadattani → yadattanī (sya-all)

Taṁ nissito kuppapaṭiccasantinti.
kuppapaṭiccasantinti → kuppapaticcasantin ti (pts) | Tan → Bp S taṁ ni-. (pts note) | kuppa-paticca-santin → S kuppaticca-. (pts note) Tisso santiyo— accantasanti, tadaṅgasanti, sammutisanti.
sammutisanti → sammatisanti (sya-all, pts) | sammutisanti → sammatisanti (bj: syā) | sammatisanti → Bp S sammuti- (throughout and correct). (pts note) Katamā accantasanti? Accantasanti vuccati amataṁ nibbānaṁ. Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.
sabbūpadhipaṭinissaggo → sabbupadhipaṭinissaggo (sya-all) Ayaṁ accantasanti. Katamā tadaṅgasanti? Paṭhamaṁ jhānaṁ samāpannassa nīvaraṇā santā honti;
paṭhamaṁ jhānaṁ → paṭhamajjhānaṁ (bj) | Paṭhamaṁ → S pathamajjhānam and so on. (pts note) dutiyaṁ jhānaṁ samāpannassa vitakkavicārā santā honti;
dutiyaṁ jhānaṁ → dutiyajjhānaṁ (bj) tatiyaṁ jhānaṁ samāpannassa pīti santā hoti;
tatiyaṁ jhānaṁ → tatiyajjhānaṁ (bj) catutthaṁ jhānaṁ samāpannassa sukhadukkhā santā honti;
catutthaṁ jhānaṁ → catutthajjhānaṁ (bj) | sukhadukkhā → S sukhadukkham. (pts note) ākāsānañcāyatanaṁ samāpannassa rūpasaññā paṭighasaññā nānattasaññā santā hoti;
hoti → honti (bj, sya-all, pts) viññāṇañcāyatanaṁ samāpannassa ākāsānañcāyatanasaññā santā hoti; ākiñcaññāyatanaṁ samāpannassa viññāṇañcāyatanasaññā santā hoti;
hoti → S honti. (pts note) nevasaññānāsaññāyatanaṁ samāpannassa ākiñcaññāyatanasaññā santā hoti.
ākiñcaññāyatanasaññā → ākiñcāññāyatanasaññā (pts) Ayaṁ tadaṅgasanti. Katamā sammutisanti?
sammutisanti sammutisantiyo → sammatisanti sammatisanti (sya-all, pts) Sammutisantiyo vuccanti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni diṭṭhisantiyo.
dvāsaṭṭhi → dvāsaṭṭhī (sya-all) | sammutisanti → sammuti santiyo (bj: sīmu11) | diṭṭhigatā → Bp -gatāni. (pts note) Api ca sammutisanti imasmiṁ atthe adhippetā santīti.
api ca sammutisanti → apica sammatisanti (sya-all) | atthe → (sya-all) | sammutisanti → sammatisanti (pts) | santīti taṁ → santatī ti tan (pts) | atthe → Si om. (pts note) | santatī → Bp santī. (pts note) Taṁ nissito kuppapaṭiccasantinti.
Tan → S taṁ. (pts note) | nissito → Si ad. ti. (pts note) | ti → Si om.; S ad. kuppan ti. (pts note) Kuppasantiṁ pakuppasantiṁ eritasantiṁ sameritasantiṁ calitasantiṁ ghaṭṭitasantiṁ kappitasantiṁ pakappitasantiṁ aniccaṁ saṅkhataṁ paṭiccasamuppannaṁ khayadhammaṁ vayadhammaṁ virāgadhammaṁ nirodhadhammaṁ, santiṁ nissito asito allīno upagato ajjhosito adhimuttoti—
asito → (sya-all); āsito (pts) | upagato → upāgato (sya-all, pts) | eritasantiṁ → paritasanti (bj: a.nid) | saṅkhataṁ → asaṅkhataṁ (bj: sīmu10) | pakuppasantim → S om. (pts note) | eritasantiṁ → S editasanti. (pts note) | ghaṭitasantiṁ → Bp ghaṭṭitasantim; S ghatitasanti. (pts note) | pakappitasantiṁ → S om. (pts note) | nissito → S sito. (pts note) | āsito → Si om.; Bp S asito. (pts note) taṁ nissito kuppapaṭiccasantiṁ.

Tenāha bhagavā—

“Pakappitā saṅkhatā yassa dhammā, purakkhatā santi avīvadātā;
purakkhatā → purekkhatā (bj) | avīvadātā yadattani → avevadātā yadattanī (bj) Yadattani passati ānisaṁsaṁ, taṁ nissito kuppapaṭiccasantin”ti.
taṁ nissito kuppapaṭiccasantinti diṭṭhīnivesā → tannissito kuppapaṭiccasanti nti diṭṭhinivesā (bj) | kuppa-paṭicca-santin → S kuppaṁ p-. (pts note)

Diṭṭhīnivesā na hi svātivattā, Dhammesu niccheyya samuggahītaṁ;
svātivattā → samātivattā (bj: sīmu10, machasaṁ, a.nid) | na → S naṁ (-nivesānam). (pts note) Tasmā naro tesu nivesanesu, Nirassatī ādiyatī ca dhammaṁ.
nirassatī ādiyatī ca → nirassati ādiyaticca (bj); nidassatī ādiyaticca (sya-all, pts) | nirassati → nidassati (bj: syā, PTS) | ādiyaticca → ādiyati ca (bj: PTS) | nidassatī → PTS nirassati. (pts note)

Diṭṭhīnivesā na hi svātivattāti.
diṭṭhīnivesā → diṭṭhinivesā (bj) Diṭṭhīnivesāti “sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti abhinivesaparāmāso diṭṭhinivesanaṁ.
diṭṭhīnivesāti → diṭṭhinivesāti (bj) | ti → -13 Si om. (pts note) “Asassato loko … antavā loko … anantavā loko … taṁ jīvaṁ taṁ sarīraṁ … aññaṁ jīvaṁ aññaṁ sarīraṁ … hoti tathāgato paraṁ maraṇā …
parammaraṇā → Bp paraṁ maraṇā throughout. (pts note) na hoti tathāgato paraṁ maraṇā … hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇā … neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti abhinivesaparāmāso diṭṭhinivesananti.
diṭṭhinivesanan → S -nivesānaṁ. (pts note) Diṭṭhīnivesā na hi svātivattāti diṭṭhinivesā na hi svātivattā durativattā duttarā duppatarā dussamatikkamā dubbinivattāti—
dubbinivattāti → dubbītivattāti (bj, sya-all, pts-vp-pli1, mr) | diṭṭhīnivesā → diṭṭhinivesā (bj) | dubbinivattāti diṭṭhīnivesā → dubbītivattāti diṭṭhinivesā (bj) | diṭṭhinivesā na hi svātivattā → (sya-all) | dubbinivattāti → dubbītivattā ti (pts) | svātivattā → samātivattā (bj: sīmu10, machasaṁ, a.nid) | → dubbītivattāti (cck: sī. syā. ka.) | durativattā → Si dūr-; S durātitto. (pts note) diṭṭhīnivesā na hi svātivattā.

Dhammesu niccheyya samuggahītanti. Dhammesūti dvāsaṭṭhidiṭṭhigatesu. Niccheyyāti nicchinitvā vinicchinitvā vicinitvā pavicinitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.
tīrayitvā → tirayitvā (sya-all) | vinicchinitvā → nicinitvā vicchinitvā ‘tipi pāṭho (bj note) Samuggahītanti nivesanesu odhiggāho bilaggāho varaggāho koṭṭhāsaggāho uccayaggāho samuccayaggāho.
samuggahītanti nivesanesu → (sya-all) | bilaggāho → vilaggāho (sya-all) | odhiggāho bilaggāho → odhisaggāho vilaggāho (pts) | nivesanesu → -2 Si om. (pts note) | odhisaggāho → S odissaggāho. (pts note) | varaggāho → S paraggāho. (pts note) Idaṁ saccaṁ tacchaṁ tathaṁ bhūtaṁ yāthāvaṁ aviparītanti gahitaṁ parāmaṭṭhaṁ abhiniviṭṭhaṁ ajjhositaṁ adhimuttanti—
yāthāvaṁ aviparītanti → yathāsabhāvaṁ aviparītaṁ (bj) | aviparītanti → aviparītaṁ (cck); aviparittan ti (pts) | yathāsabhāvaṁ → yathāvaṁ (bj: a.nid) dhammesu niccheyya samuggahītaṁ.

Tasmā naro tesu nivesanesūti. Tasmāti tasmā taṅkāraṇā taṁhetu tappaccayā taṁnidānaṁ.
taṁnidānaṁ → tannidānā (bj) | tappaccayā taṁnidānaṁ → taṁpaccayā taṁnidānā (sya-all) | tappaccayā taṁnidānaṁ naroti → taṁpaccayā taṁnidānā naro ti (pts) | taṁpaccayā → Si has elsewhere tappaccayā. (pts note) | taṁnidānā → S taṁnidānaṁ. (pts note) Naroti satto naro mānavo poso puggalo jīvo jāgu jantu indagu manujo.
jāgu → jāgū (bj); jātu (sya-all); jagū (pts) | indagu → indagu hindagu (bj); indagū (sya-all, pts) | mānavo → māṇavo (pts) | jāgū → jatu (bj: sīmu11); jātu (bj: syā) Tesu nivesanesūti tesu diṭṭhinivesanesūti— tasmā naro tesu nivesanesu.

Nirassatī ādiyatī ca dhammanti.
nirassatī ādiyatī ca → nirassati ādiyaticca (bj); nidassatī ādiyaticca (sya-all) | nirassati → nidassati (bj: syā, PTS) | ādiyaticca → ādiyatica (bj: PTS) | ādiyati-cca → Bp S ādiyati ca. (pts note) | Nidassatī → S nirassati. (pts note) Nirassatīti dvīhi kāraṇehi nirassati—
nirassatīti → nidassatīti (sya-all) | nirassati → nidassati (sya-all, pts) paravicchindanāya vā nirassati, anabhisambhuṇanto vā nirassati.
nirassati → nidassati (sya-all, pts) Kathaṁ paravicchindanāya nirassati?
paravicchindanāya → paravicchindanāya vā (bj) | nirassati → nidassati (sya-all, pts) Paro vicchindeti—
vicchindeti → vicchindati (sya-all, pts) so satthā na sabbaññū, dhammo na svākkhāto, gaṇo na suppaṭipanno, diṭṭhi na bhaddikā, paṭipadā na supaññattā, maggo na niyyāniko, natthettha suddhi vā visuddhi vā parisuddhi vā mutti vā vimutti vā parimutti vā, natthettha sujjhanti vā visujjhanti vā parisujjhanti vā muccanti vā vimuccanti vā parimuccanti vā, hīnā nihīnā omakā lāmakā chatukkā parittāti—
chatukkā → chattakā (bj); jatukkā (si, sya-all, pts-vp-pli1) | natthettha → na tattha (sya-all, pts) | chatukkā parittāti → jatukkā parittā ti (pts) | natthettha → na tattha (bj: syā, PTS) | chattakā → jatukkā (bj: sīmu11, PTS) | chatukkā → jatukkā (cck: sī. syā.) | sujjhanti → -9 Bp S n'; atth'; ettha sujjhanti, as sometimes Si in this context. (pts note) | jatukkā → Bp chatukkā; S catukkā as usual. (pts note) evaṁ paro vicchindeti.
vicchindeti → vicchindati (sya-all, pts) Evaṁ vicchindiyamāno satthāraṁ nirassati, dhammakkhānaṁ nirassati, gaṇaṁ nirassati, diṭṭhiṁ nirassati, paṭipadaṁ nirassati, maggaṁ nirassati.
nirassati → nidassati (sya-all, pts) Evaṁ paravicchindanāya nirassati.
nirassati → nidassati (sya-all, pts) Kathaṁ anabhisambhuṇanto nirassati?
nirassati → nidassati (sya-all, pts) Sīlaṁ anabhisambhuṇanto sīlaṁ nirassati, vataṁ anabhisambhuṇanto vataṁ nirassati, sīlabbataṁ anabhisambhuṇanto sīlabbataṁ nirassati.
nirassati vataṁ → nidassati vattaṁ (sya-all, pts) | vataṁ nirassati sīlabbataṁ → vattaṁ nidassati sīlavattaṁ (sya-all, pts) | sīlabbataṁ nirassati → sīlavattaṁ nidassati (sya-all, pts) Evaṁ anabhisambhuṇanto nirassati.
nirassati ādiyatī ca → nidassati ādiyaticca (sya-all) | nirassati ādiyatī ca dhammanti → nidassati ādiyaticca dhamman ti (pts) Ādiyatī ca dhammanti.
Ādiyati-cca → Bp ādiyati ca. (pts note) Satthāraṁ gaṇhāti, dhammakkhānaṁ gaṇhāti, gaṇaṁ gaṇhāti, diṭṭhiṁ gaṇhāti, paṭipadaṁ gaṇhāti, maggaṁ gaṇhāti parāmasati abhinivisatīti—
gaṇhāti → gaṇhāti phalaṁ gaṇhāti (pts) | abhinivisatīti nirassatī ādiyatī ca → abhinivisatī ti nidassatī ādiyaticca (pts) | gaṇhāti → -2 Bp S om. (pts note) nirassatī ādiyatī ca dhammaṁ.
nirassatī ādiyatī ca → nirassati ādiyaticca (bj); nidassatī ādiyaticca (sya-all)

Tenāha bhagavā—

“Diṭṭhīnivesā na hi svātivattā, dhammesu niccheyya samuggahītaṁ;
diṭṭhīnivesā → diṭṭhinivesā (bj) | Diṭṭhīnivesā → S diṭṭhenivesā. (pts note) Tasmā naro tesu nivesanesu, nirassatī ādiyatī ca dhamman”ti.
ādiyatī ca → ādiyaticca (bj) | nirassatī ādiyatī ca → nidassatī ādiyaticca (sya-all) | nirassatī → nidassati (bj: syā, PTS) | ādiyaticca → ādiyatica (bj: PTS)

Dhonassa hi natthi kuhiñci loke, Pakappitā diṭṭhi bhavābhavesu; Māyañca mānañca pahāya dhono, Sa kena gaccheyya anūpayo so.

Dhonassa hi natthi kuhiñci loke pakappitā diṭṭhi bhavābhavesūti. Dhonoti.
Dhono → See below on v. 813. (pts note) Dhonā vuccati paññā— yā paññā pajānanā vicayo pavicayo dhammavicayo sallakkhaṇā upalakkhaṇā paccupalakkhaṇā paṇḍiccaṁ kosallaṁ nepuññaṁ vebhabyā cintā upaparikkhā bhūri medhā pariṇāyikā vipassanā sampajaññaṁ patodo paññā paññindriyaṁ paññābalaṁ paññāsatthaṁ paññāpāsādo paññāāloko paññāobhāso paññāpajjoto paññāratanaṁ amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.
bhūri → bhūrī (bj, sya-all) | paññāpajjoto → (bj) | paññāsatthaṁ → paññāsaṭṭhaṁ (pts) | sammādiṭṭhi → dhammasaṅgaṇi > cittuppādakaṇḍa (bj note) | paccupalakkhaṇā → S om. (pts note) | vebhavyā → S vebhavyaṁ. (pts note) | patodo → Bp S padoto. (pts note) | paññāsaṭṭhaṁ → Bp paññāsattham. (pts note) | paññāpāsādo → S paññābhāso. (pts note) | paññā-obhāso → S paññayācanā. (pts note) Kiṅkāraṇā dhonā vuccati paññā? Tāya paññāya kāyaduccaritaṁ dhutañca dhotañca sandhotañca niddhotañca;
tāya → yāya (bj: sīmu10) | paññāya → S paññā. (pts note) | ca → -1 S om. (pts note) vacīduccaritaṁ …
vacīduccaritaṁ → vacīduccaritaṁ dhutañca dhotañca sandhotañca niddhotañca (sya-all) | ca → -2 Bp S om. (pts note) manoduccaritaṁ dhutañca dhotañca sandhotañca niddhotañca; rāgo dhuto ca dhoto ca sandhoto ca niddhoto ca; doso … moho … kodho … upanāho … makkho … paḷāso dhuto ca dhoto ca sandhoto ca niddhoto ca;
paḷāso → palāso (bj) | paḷāso → -3 Bp S ad. dhuto ca dhoto ca sandhoto ca niddhoto ca, and repeat these words with necessary change of gender after issā, macchariyam, māyā . . . up to sabbe kilesā. (pts note) issā dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca; macchariyaṁ dhutañca dhotañca sandhotañca niddhotañca;
dhutañca dhotañca sandhotañca niddhotañca → (sya-all, pts) māyā dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca; sāṭheyyaṁ dhutañca dhotañca sandhotañca niddhotañca;
dhutañca dhotañca sandhotañca niddhotañca → (sya-all, pts) thambho dhuto ca dhoto ca sandhoto ca niddhoto ca; sārambho … māno … atimāno … mado … pamādo dhuto ca dhoto ca sandhoto ca niddhoto ca; sabbe kilesā, sabbe duccaritā, sabbe darathā, sabbe pariḷāhā, sabbe santāpā, sabbākusalābhisaṅkhārā dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca. Taṅkāraṇā dhonā vuccati paññā.

Atha vā sammādiṭṭhiyā micchādiṭṭhi dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca; sammāsaṅkappena micchāsaṅkappo dhuto ca dhoto ca sandhoto ca niddhoto ca; sammāvācāya micchāvācā dhutā ca dhotā ca …pe… sammākammantena micchākammanto dhuto ca …
sammākammantena → Bp S ad. dhotā ca pe. (pts note) sammāājīvena micchāājīvo dhuto ca … sammāvāyāmena micchāvāyāmo dhuto ca … sammāsatiyā micchāsati dhutā ca … sammāsamādhinā micchāsamādhi dhuto ca dhoto ca sandhoto ca niddhoto ca; sammāñāṇena micchāñāṇaṁ dhutaṁ ca …
sammāñāṇena → Bp S ad. dhoto ca sandhoto ca niddhoto ca. (pts note) sammāvimuttiyā micchāvimutti dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca.
ca → cā (pts)

Atha vā ariyena aṭṭhaṅgikena maggena sabbe kilesā, sabbe duccaritā, sabbe darathā, sabbe pariḷāhā, sabbe santāpā, sabbākusalābhisaṅkhārā dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca. Arahā imehi dhoneyyehi dhammehi upeto samupeto upagato samupagato upapanno samupapanno samannāgato;
dhoneyyehi → dhoniyehi (bj) | dhoniyehi → dhoneyehi (bj: sīmu11, a.suni, syā, PTS) | imehi → -6 S assāmehi. (pts note) tasmā arahā dhono. So dhutarāgo dhutapāpo dhutakileso dhutapariḷāhoti— dhono. Kuhiñcīti kuhiñci kimhici katthaci ajjhattaṁ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vā.
kuhiñcīti → kuñahicīti (sya-all) Loketi apāyaloke …pe… āyatanaloke.

Pakappitāti dve pakappanā—
pakappitāti → pakappanāti (sya-all, pts) | pakappitāti → pakappanāti (bj: syā) taṇhāpakappanā ca diṭṭhipakappanā ca …pe… ayaṁ taṇhāpakappanā …pe… ayaṁ diṭṭhipakappanā. Bhavābhavesūti bhavābhave kammabhave punabbhave kāmabhave, kammabhave kāmabhave punabbhave rūpabhave, kammabhave rūpabhave punabbhave arūpabhave, kammabhave arūpabhave punabbhave punappunabbhave punappunagatiyā punappunaupapattiyā punappunapaṭisandhiyā punappunaattabhāvābhinibbattiyā.
punappunaupapattiyā → punappunauppattiyā (bj) | bhavābhavesūti → bhavābhavesu ti (pts) | punappunabhave → punappunaṁ (bj: syā, a.nid) | punappunaṁ → Bp S punappuna-. (pts note) | bhave → S gahitā. (pts note) | gatiyā → -3 S om. (pts note) | paṭisandhiyā → S sandhiyā. (pts note) Dhonassa hi natthi kuhiñci loke pakappitā diṭṭhi bhavābhavesūti dhonassa kuhiñci loke bhavābhavesu ca kappitā pakappitā abhisaṅkhatā saṇṭhapitā diṭṭhi natthi na santi na saṁvijjati nupalabbhati, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti—
pakappitā → (bj) | saṁvijjati nupalabbhati → saṁvijjanti nūpalabbhanti (bj); saṁvijjanti nupalabbhanti (sya-all) | ca → S pakappitā kappatā abhisaṁkhatā. (pts note) | kappitā → -5 Si om. (pts note) dhonassa hi natthi kuhiñci loke pakappitā diṭṭhi bhavābhavesu.

Māyañca mānañca pahāya dhonoti. Māyā vuccati vañcanikā cariyā. Idhekacco kāyena duccaritaṁ caritvā, vācāya duccaritaṁ caritvā, manasā duccaritaṁ caritvā tassa paṭicchādanahetu pāpikaṁ icchaṁ paṇidahati—
vācāya → vacasā (pts) | vācāya → vacasā (bj: syā) | paṭicchādanahetu → tappaṭicchādanahetu (bj: a.nid) | vacasā → Bp vācāya. (pts note) “mā maṁ jaññā”ti icchati, “mā maṁ jaññā”ti saṅkappeti, “mā maṁ jaññā”ti vācaṁ bhāsati, “mā maṁ jaññā”ti kāyena parakkamati.
mā → ma (bj) | jaññā → Bp jaññū. (pts note) Yā evarūpā māyā māyāvitā accasarā vañcanā nikati nikiraṇā pariharaṇā gūhanā parigūhanā chādanā paricchādanā anuttānikammaṁ anāvikammaṁ vocchādanā pāpakiriyā, ayaṁ vuccati māyā.
accasarā → accayā (bj) | anuttānikammaṁ anāvikammaṁ → anuttānīkammaṁ anāvīkammaṁ (bj) | gūhanā parigūhanā → guhaṇā pariguhaṇā (sya-all); kuhanā parikuhaṇā (pts) | vañcanā → vañcañā (pts) | accayā → accasarā (bj: syā, machasaṁ) | nikiraṇā → kiraṇā (bj: sīmu10) | māyā → vibhaṅgapāḷi > khuddakavatthuvibhaṅga (bj note) | accasarā → S accayā. (pts note) | nikiraṇā → S nikaranā. (pts note) | kuhanā → Si guhanā, pariguhanā, but below ku-. (pts note) | anāvikammaṁ → S -kammā. (pts note)

Mānoti ekavidhena māno— yā cittassa unnati.
unnati → uṇṇati (sya-all, pts-vp-pli1, mr) | unnati → uṇṇati (cck: syā. ka.) Duvidhena māno— attukkaṁsanamāno, paravambhanamāno. Tividhena māno— “seyyohamasmī”ti māno, “sadisohamasmī”ti māno, “hīnohamasmī”ti māno. Catubbidhena māno— lābhena mānaṁ janeti, yasena mānaṁ janeti, pasaṁsāya mānaṁ janeti, sukhena mānaṁ janeti.
yasena → Si yassena. (pts note) Pañcavidhena māno— “lābhimhi manāpikānaṁ rūpānan”ti mānaṁ janeti, “lābhimhi manāpikānaṁ saddānaṁ …
lābhimhi → lābhīmhi (bj) gandhānaṁ … rasānaṁ … phoṭṭhabbānan”ti mānaṁ janeti. Chabbidhena māno— cakkhusampadāya mānaṁ janeti, sotasampadāya …
sotasampadāya → sotasampadāya mānaṁ janeti (sya-all) | sotasampadayā → Si ad. mānaṁ janeti. (pts note) ghānasampadāya … jivhāsampadāya … kāyasampadāya … manosampadāya mānaṁ janeti. Sattavidhena māno— māno, atimāno, mānātimāno, omāno, adhimāno, asmimāno, micchāmāno. Aṭṭhavidhena māno— lābhena mānaṁ janeti, alābhena omānaṁ janeti, yasena mānaṁ janeti, ayasena omānaṁ janeti, pasaṁsāya mānaṁ janeti, nindāya omānaṁ janeti, sukhena mānaṁ janeti, dukkhena omānaṁ janeti.
janeti → -3 Si om. (pts note) Navavidhena māno— seyyassa seyyohamasmīti māno, seyyassa sadisohamasmīti māno, seyyassa hīnohamasmīti māno, sadisassa seyyohamasmīti māno, sadisassa sadisohamasmīti māno, sadisassa hīnohamasmīti māno, hīnassa seyyohamasmīti māno, hīnassa sadisohamasmīti māno, hīnassa hīnohamasmīti māno.
māno → -4 S om. (pts note) | sadisassa → Si saddisassa. (pts note) Dasavidhena māno— idhekacco mānaṁ janeti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunā.
kolaputtiyena → kolaputtikena (sya-all, pts) | vijjāṭṭhānena → vijjaṭṭhānena (sya-all, pts) | paṭibhānena → paṭibhāṇena (sya-all, pts) Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṁ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa—
unnāmo → uṇṇamo (sya-all, pts-vp-pli1, mr) | unnati unnāmo → uṇṇati uṇṇamo (sya-all, pts) | unnāmo → uṇṇamo (cck: syā. ka.) ayaṁ vuccati māno.
māno → vibhaṅgapāḷi > khuddakavatthuvibhaṅga (bj note) Māyañca mānañca pahāya dhonoti.
dhonoti → (pts) Dhono māyañca mānañca pahāya pajahitvā vinodetvā byantiṁ karitvā anabhāvaṁ gametvāti—
byantiṁ karitvā → vyantīkaritvā (bj) | dhono → (sya-all) | ti → Bp S ad. dhono. (pts note) māyañca mānañca pahāya dhono.

Sa kena gaccheyya anūpayo soti.
anūpayo → anupayo (bj) | soti upayāti → so ti upayo ti (pts) | Sa → S om. (pts note) | Upayo → Bp upayā. (pts note) Upayāti dve upayā—
upayāti → upayoti (sya-all) taṇhūpayo ca diṭṭhūpayo ca …pe…
taṇhūpayo → taṇhāupayo (bj) | diṭṭhūpayo → diṭṭhiupayo (bj) ayaṁ taṇhūpayo …pe… ayaṁ diṭṭhūpayo. Tassa taṇhūpayo pahīno, diṭṭhūpayo paṭinissaṭṭho.
taṇhūpayo → diṭṭhūpayo (sya-all) Taṇhūpayassa pahīnattā, diṭṭhūpayassa paṭinissaṭṭhattā anūpayo puggalo kena rāgena gaccheyya, kena dosena gaccheyya, kena mohena gaccheyya, kena mānena gaccheyya, kāya diṭṭhiyā gaccheyya, kena uddhaccena gaccheyya, kāya vicikicchāya gaccheyya, kehi anusayehi gaccheyya—
anūpayo → anupayo (bj) | puggalo → so (sya-all, pts) | so → B S puggalo; see p. 82, l. 12. (pts note) | anusayehi → S anupayogehi. (pts note) rattoti vā duṭṭhoti vā mūḷhoti vā vinibaddhoti vā parāmaṭṭhoti vā vikkhepagatoti vā aniṭṭhaṅgatoti vā thāmagatoti vā.
aniṭṭhaṅgatoti vā → (bj) | vinibaddhoti → vinibandhoti (sya-all, pts) | vikkhepagatoti → aniṭṭhagato (bj: manupa) | aniṭṭhaṅgato → Bp S aniṭṭhāgato here and below. (pts note) Te abhisaṅkhārā pahīnā. Abhisaṅkhārānaṁ pahīnattā gatiyo kena gaccheyya—
pahīnattā gatiyo → pahīṇattā gatiyā (bj) | gatiyo → gatiyā (pts) | gatiyā → gatiyā paraṁ (bj: sīmu10); gatiyo (bj: sīmu11) | gatiyā → Si gatiyo; and below. (pts note) nerayikoti vā tiracchānayonikoti vā pettivisayikoti vā manussoti vā devoti vā rūpīti vā arūpīti vā saññīti vā asaññīti vā nevasaññīnāsaññīti vā.
pettivisayikoti → pittivisayikoti (sya-all, pts) | pittivisayiko → S petti- as usual. (pts note) So hetu natthi paccayo natthi kāraṇaṁ natthi, yena gaccheyyāti— sa kena gaccheyya anūpayo so.
sa → Bp S om. (pts note) | kena → Bp tena. (pts note)

Tenāha bhagavā—

“Dhonassa hi natthi kuhiñci loke, pakappitā diṭṭhi bhavābhavesu; Māyañca mānañca pahāya dhono, sa kena gaccheyya anūpayo so”ti.
sa → S om. (pts note) | kena → S kenaci. (pts note)

Upayo hi dhammesu upeti vādaṁ, Anūpayaṁ kena kathaṁ vadeyya; Attā nirattā na hi tassa atthi, Adhosi so diṭṭhimidheva sabbaṁ.
attā nirattā → attaṁ nirattaṁ (bj, sya-all, pts) sabbaṁ → sabbā (bj: sīmu10, a.nid)

Upayo hi dhammesu upeti vādanti.
vādanti upayāti → vādan ti upayo ti (pts) Upayāti dve upayā—
upayāti → upayoti (bj, sya-all) taṇhūpayo ca diṭṭhūpayo ca …pe… ayaṁ taṇhūpayo …pe… ayaṁ diṭṭhūpayo. Tassa taṇhūpayo appahīno, diṭṭhūpayo appaṭinissaṭṭho. Taṇhūpayassa appahīnattā, diṭṭhūpayassa appaṭinissaṭṭhattā dhammesu vādaṁ upeti— rattoti vā duṭṭhoti vā mūḷhoti vā vinibaddhoti vā parāmaṭṭhoti vā vikkhepagatoti vā aniṭṭhaṅgatoti vā thāmagatoti vā.
vinibaddhoti → vinibandhoti (sya-all, pts) | aniṭṭhaṅgato → Bp S aniṭṭhāgato. (pts note) Te abhisaṅkhārā appahīnā. Abhisaṅkhārānaṁ appahīnattā gatiyā vādaṁ upeti. Nerayikoti vā tiracchānayonikoti vā pettivisayikoti vā manussoti vā devoti vā rūpīti vā arūpīti vā saññīti vā asaññīti vā nevasaññīnāsaññīti vā vādaṁ upeti upagacchati gaṇhāti parāmasati abhinivisatīti—
pettivisayikoti → pittivisayikoti (sya-all, pts) upayo hi dhammesu upeti vādaṁ.

Anūpayaṁ kena kathaṁ vadeyyāti.
vadeyyāti upayāti → vadeyyā ti upayo ti (pts) Upayāti dve upayā—
upayāti → upayoti (sya-all) taṇhūpayo ca diṭṭhūpayo ca …pe… ayaṁ taṇhūpayo …pe… ayaṁ diṭṭhūpayo. Tassa taṇhūpayo pahīno, diṭṭhūpayo paṭinissaṭṭho. Taṇhūpayassa pahīnattā, diṭṭhūpayassa paṭinissaṭṭhattā anūpayaṁ puggalaṁ kena rāgena vadeyya, kena dosena vadeyya, kena mohena vadeyya, kena mānena vadeyya, kāya diṭṭhiyā vadeyya, kena uddhaccena vadeyya, kāya vicikicchāya vadeyya, kehi anusayehi vadeyya—
anūpayaṁ puggalaṁ → anupayaṁ (sya-all) | puggalaṁ → (pts) | anūpayaṁ → S anusayaṁ. (pts note) | kena → Bp S ad. puggalam. (pts note) rattoti vā duṭṭhoti vā mūḷhoti vā vinibaddhoti vā parāmaṭṭhoti vā vikkhepagatoti vā aniṭṭhaṅgatoti vā thāmagatoti vā.
vinibaddhoti → vinibandhoti (sya-all, pts) | gatoti → aniṭṭhāgato (bj: manupa) | aniṭṭhaṅgato → Bp aniṭṭhagato. (pts note) Te abhisaṅkhārā pahīnā. Abhisaṅkhārānaṁ pahīnattā gatiyo kena vadeyya—
gatiyo → gatiyā (bj, pts) | gatiyā → gatiyā paraṁ (bj: sīmu10); gatiyo (bj: sīmu11) nerayikoti vā …pe… nevasaññīnāsaññīti vā. So hetu natthi, paccayo natthi, kāraṇaṁ natthi, yena vadeyya katheyya bhaṇeyya dīpayeyya vohareyyāti—
yena → kena (bj: sīmu10) anūpayaṁ kena kathaṁ vadeyya.

Attā nirattā na hi tassa atthīti.
attā nirattā → attaṁ nirattaṁ (bj, sya-all, pts) | atthīti → atthiti (bj) Attāti attānudiṭṭhi natthi.
attānudiṭṭhi → sassatadiṭṭhi (sya-all) | sassatadiṭṭhi → attānu diṭṭhi (bj: sīmu10, machasaṁ) | sassatadiṭṭhi → Bp S attānudiṭṭhi. (pts note) Nirattāti ucchedadiṭṭhi natthi. Attāti gahitaṁ natthi. Nirattāti muñcitabbaṁ natthi. Yassatthi gahitaṁ, tassatthi muñcitabbaṁ; yassatthi muñcitabbaṁ, tassatthi gahitaṁ. Gahaṇaṁ muñcanā samatikkanto arahā buddhiparihānivītivatto.
buddhiparihānivītivatto → vuddhiparihānivītivatto (bj); vuḍḍhiparihāniṁ vītivatto (sya-all); vuddhiparihāniṁ vītivatto (pts) | gahaṇaṁ muñcanā → gahaṇamuñcanaṁ (sya-all, pts) | gahaṇamuñcanā → gahaṇaṁ (bj: sīmu10, machasaṁ) | samatikkanto → samatikkamanto (bj: manupa) | gahaṇamuñcanaṁ → Bp S gahaṇaṁ muñcanā. (pts note) | samatikkanto → S samantikkamanto. (pts note) So vuṭṭhavāso ciṇṇacaraṇo gataddho gatadiso jātimaraṇasaṁsāro, natthi tassa punabbhavoti—
vuṭṭhavāso → vutthavāso (bj) | punabbhavoti attā nirattā → punabbhavo ti attaṁ nirattaṁ (pts) | pe → Bp S om. pe and read gataddho gatadiso jātimaraṇasamsāro. (pts note) attā nirattā na hi tassa atthi.
attā nirattā → attaṁ nirattaṁ (bj, sya-all)

Adhosi so diṭṭhimidheva sabbanti tassa dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni pahīnāni samucchinnāni vūpasantāni paṭipassaddhāni abhabbuppattikāni ñāṇagginā daḍḍhāni.
vūpasantāni paṭipassaddhāni → vupasantāni paṭippassaddhāni (bj) | dvāsaṭṭhi → dvāsaṭṭhī (sya-all) So sabbadiṭṭhigataṁ idheva adhosi dhuni sandhuni niddhuni pajahi vinodesi byantiṁ akāsi anabhāvaṁ gamesīti—
sabbadiṭṭhigataṁ → sabbaṁ diṭṭhigataṁ (bj, sya-all) | byantiṁ akāsi anabhāvaṁ gamesīti → byantīakāsi anabhāvaṅgamesīti (sya-all) | sabbadiṭṭhigataṁ idheva → sabbaṁ diṭṭhigataṁ idh eva (pts) | sandhuni → (pts) | byantiṁ akāsi → byantiakāsi (pts) | dhuni → diṭṭhi dhuni (bj: sīmu10) | sabbaṁ → Bp sabbad-. (pts note) | niddhuni → S corrupt, implies addition of sandhuni. (pts note) adhosi so diṭṭhimidheva sabbaṁ.
sabbaṁ → sabbanti (bj)

Tenāha bhagavā—

“Upayo hi dhammesu upeti vādaṁ, anūpayaṁ kena kathaṁ vadeyya;
anūpayaṁ → anupayaṁ (pts) Attā nirattā na hi tassa atthi, adhosi so diṭṭhimidheva sabban”ti.
attā nirattā → attaṁ nirattaṁ (bj, sya-all, pts) tATIYO → Bp S om. (pts note) | DUṬṬHAṬṬHAKASUTTANIDDESO → S duṭṭhakasutta-. (pts note) | NIṬṬHITO → Bp S samatto tatiyo. (pts note)

Duṭṭhaṭṭhakasuttaniddeso tatiyo.