6. Sāsanapaṭṭhāna
Tattha aṭṭhārasa mūlapadā kuhiṁ daṭṭhabbā?
Sāsanapaṭṭhāne.
Tattha katamaṁ sāsanapaṭṭhānaṁ?
naṁ → taṁ (ud4.4:1 [Yakkhapahārasutta]; pe2:2 [Sāsanapaṭṭhānadutiyabhūmi])
Saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ, vāsanābhāgiyaṁ suttaṁ, nibbedhabhāgiyaṁ suttaṁ, asekkhabhāgiyaṁ suttaṁ, saṅkilesabhāgiyañca vāsanābhāgiyañca suttaṁ, saṅkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṁ, saṅkilesabhāgiyañca asekkhabhāgiyañca suttaṁ, saṅkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca asekkhabhāgiyañca suttaṁ, saṅkilesabhāgiyañca vāsanābhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṁ, vāsanābhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṁ, taṇhāsaṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ, diṭṭhisaṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ, duccaritasaṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ, taṇhāvodānabhāgiyaṁ suttaṁ, diṭṭhivodānabhāgiyaṁ suttaṁ, duccaritavodānabhāgiyaṁ suttaṁ.
ca → ye cāpi (si, pts-vp-pli1, mr) | vāsanābhāgiyañca → asekhabhāgiyañca (bj) | suttaṁ saṅkilesabhāgiyañca asekkhabhāgiyañca → asekhabhāgiyañca (bj)
Tattha saṅkileso tividho—
taṇhāsaṅkileso diṭṭhisaṅkileso duccaritasaṅkileso.
Tattha taṇhāsaṅkileso samathena visujjhati, so samatho samādhikkhandho.
Diṭṭhisaṅkileso vipassanāya visujjhati, sā vipassanā paññākkhandho.
Duccaritasaṅkileso sucaritena visujjhati, taṁ sucaritaṁ sīlakkhandho.
te → vo (pts-vp-pli1, mr)
Tassa sīle patiṭṭhitassa yadi āsatti uppajjati bhavesu, evaṁ sāyaṁ samathavipassanā bhāvanāmayaṁ puññakriyavatthu bhavati tatrūpapattiyā saṁvattati.
evaṁ → save (bj) | yadi → yadī (bj) | tatrūpapattiyā → tatruppattiyā (bj) | tatruppattiyā → tatrupapattiyā (bj: machasaṁ)
Imāni cattāri suttāni, sādhāraṇāni katāni aṭṭha bhavanti, tāniyeva aṭṭha suttāni sādhāraṇāni katāni soḷasa bhavanti.
Imehi soḷasahi suttehi bhinnehi navavidhaṁ suttaṁ bhinnaṁ bhavati.
soḷasahi → soḷasehi (bj)
Gāthāya gāthā anuminitabbā, veyyākaraṇena veyyākaraṇaṁ anuminitabbaṁ.
nu → kiṁ nu (sn21.9:1 [9. Tissasutta])
Suttena suttaṁ anuminitabbaṁ.
Tattha katamaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ?
“Kāmandhā jālasañchannā, taṇhāchadanachāditā; Pamattabandhanā baddhā, macchāva kumināmukhe;
Pamattabandhanā → pamattabandhunā (pts-vp-pli1 ud7.4:1 [Dutiyasattasutta]) | Pamattabandhanā → pamattabandhunā (cck: udā. 74) Jarāmaraṇamanventi, vaccho khīrapakova mātaran”ti.
khīrapakova → khīrūpakova (mr) | khīrapakova → khīrūpakova (ka.) passa udā. 64 (cck note)
Idaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ.
Cattārimāni, bhikkhave, agatigamanāni.
bhikkhave → vijjā ca kho bhikkhave (sn45.1:1 [1. Avijjāsutta]) | agatigamanāni → agatigamānāni (bj)
Katamāni cattāri?
Chandāgatiṁ gacchati, dosāgatiṁ gacchati, mohāgatiṁ gacchati, bhayāgatiṁ gacchati.
Chandāgatiṁ → chandā agatiṁ (bj, pts-vp-pli1, mr) | chandāgatiṁ → chandā agatiṁ (bj) | dosāgatiṁ → dosā agatiṁ (bj) | mohāgatiṁ → bhayā agatiṁ (bj) | bhayāgatiṁ → mohā agatiṁ (bj) | Chandāgatiṁ → chandā agatiṁ (sī. ka.) passa a. ni. 4.17 (cck note)
Imāni kho, bhikkhave, cattāri agatigamanāni.
kho → khalu (bj, pts-vp-pli1, csp1ed)
Idamavoca bhagavā.
Idaṁ vatvāna sugato athāparaṁ etadavoca satthā—
“Chandā dosā bhayā mohā, yo dhammaṁ ativattati;
dhammaṁ → yaṁ dhammaṁ (csp1ed) Nihīyati tassa yaso, kāḷapakkheva candimā”ti.
kāḷapakkheva → kālapakkheva (bj)
Idaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ.
“Manopubbaṅgamā dhammā, manoseṭṭhā manomayā; Manasā ce paduṭṭhena, bhāsati vā karoti vā; Tato naṁ dukkhamanveti, cakkaṁva vahato padan”ti.
Idaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ.
“Middhī yadā hoti mahagghaso ca, niddāyitā samparivattasāyī;
middhī → middhi (bj) | Middhī → passa dha. pa. 325 (cck note) samparivattasāyī → saṁparivattasāyi (bj) Mahāvarāhova nivāpapuṭṭho, punappunaṁ gabbhamupeti mando”ti.
Idaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ.
“Ayasāva malaṁ samuṭṭhitaṁ, tatuṭṭhāya tameva khādati;
tatuṭṭhāya → taduṭṭhāya (bj, mr) | tatuṭṭhāya → taduṭṭhāya (bj) | taduṭṭhāya → tatuṭṭhāya (bj: machasaṁ) | tatuṭṭhāya → taduṭṭhāya (sī.) passa dha. pa. 240 (cck note) Evaṁ atidhonacārinaṁ, sāni kammāni nayanti duggatin”ti.
sāni → tāni (si, mr) | sāni → tāni (bj: sīmu) | sāni → tāni (sī.) passa dha. pa. 240 (cck note)
Idaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ.
“Coro yathā sandhimukhe gahīto, sakammunā haññati bajjhate ca;
haññati → haññate (bj) Evaṁ ayaṁ pecca pajā parattha, sakammunā haññati bajjhate cā”ti.
haññati → haññate (bj)
Idaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ.
“Sukhakāmāni bhūtāni, yo daṇḍena vihiṁsati; Attano sukhamesāno, pecca so na labhate sukhan”ti.
labhate → labhe (mr) | labhate → labhe (ka.) passa dha. pa. 131 (cck note)
Idaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ.
“Gunnañce taramānānaṁ, jimhaṁ gacchati puṅgavo;
Gunnañce → gavañce (ja334:1 [Rājovādajātaka]) | gunnañce → gunnaṁ ve (bj) Sabbā tā jimhaṁ gacchanti, nette jimhaṁ gate sati.
jimhaṁ gate → jimhagate (bj, pts-vp-pli1, mr) | gate → jimhagate (sī. ka.) passa a. ni. 4.70 (cck note)Evameva manussesu, yo hoti seṭṭhasammato; So ce adhammaṁ carati, pageva itarā pajā; Sabbaṁ raṭṭhaṁ dukkhaṁ seti, rājā ce hoti adhammiko”ti.
Idaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ.
“Sukiccharūpāvatime manussā, karonti pāpaṁ upadhīsu rattā; Gacchanti te bahujanasannivāsaṁ, nirayaṁ avīciṁ kaṭukaṁ bhayānakan”ti.
Idaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ.
“Phalaṁ ve kadaliṁ hanti, phalaṁ veḷuṁ phalaṁ naḷaṁ;
ve → passa a. ni. 4.68 (cck note) Sakkāro kāpurisaṁ hanti, gabbho assatariṁ yathā”ti.
atari → atāri (bj, pts-vp-pli1, mr) | sagahaṁ → sagāhaṁ (bj sn35.228:1 [228. Paṭhamasamuddasutta])
Idaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ.
“Kodhamakkhagaru bhikkhu, lābhasakkāragāravo;
lābhasakkāragāravo → lābhasakkārakāraṇā (bj, pts-vp-pli1, mr) | lābhasakkāragāravo → lābhasakkārakāraṇā (bj) | lābhasakkāragāravo → lābhasakkārakāraṇā (sī. ka.) passa a. ni. 4.43 (cck note) Sukhette pūtibījaṁva, saddhamme na virūhatī”ti.
saddhamme → saddhammasmiṁ (bj) | virūhatīti → rūhatīti (bj)
Idaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ.
“Idhāhaṁ, bhikkhave, ekaccaṁ puggalaṁ paduṭṭhacittaṁ evaṁ cetasā ceto paricca pajānāmi, yathā kho ayaṁ puggalo iriyati, yañca paṭipadaṁ paṭipanno, yañca maggaṁ samārūḷho.
yathā kho ayaṁ puggalo iriyati, yañca paṭipadaṁ paṭipanno, yañca maggaṁ samārūḷho → etthantare pāṭho AN 1.43:1.1, AN 1.44:1.1, Iti 20:2.1, Iti 21:2.1 natthi | idhāhaṁ → idāhaṁ (bj) | iriyati → irīyati (bj) | samārūḷho → ( ) natthi a. ni. 1.43-44; itivu. 20 (cck note)
Imamhi cāyaṁ samaye kālaṁ kareyya, yathābhataṁ nikkhitto, evaṁ niraye.
Taṁ kissa hetu?
Cittaṁ hissa, bhikkhave, paduṭṭhaṁ, cetopadosahetu kho pana, bhikkhave, evam’idhekacce sattā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjantī”ti.
paduṭṭhaṁ → padositaṁ (pts-vp-pli1, mr) | cetopadosahetu → cittappadosahetu (bj); cittapadosahetu (pts-vp-pli1, mr) | upapajjantīti → upapajjanti (bj) | paduṭṭhaṁ → padositaṁ (sī. ka.) a. ni. 1.43; itivu. 20 passitabbaṁ (cck note) | cetopadosahetu → cittapadosahetu (cck: sī. ka.)
Etamatthaṁ bhagavā avoca, tatthetaṁ iti vuccati—
“Paduṭṭhacittaṁ ñatvāna, ekaccaṁ idha puggalaṁ;
ekaccaṁ → ekaccā (bj) Etamatthañca byākāsi, buddho bhikkhūna santike.
etamatthañca byākāsi → etamatthaṁ viyākāsi (bj) buddho → satthā (pts-vp-pli1, mr) | buddho → satthā (cck: sī. ka.)Imamhi cāyaṁ samaye, kālaṁ kayirātha puggalo; Nirayaṁ upapajjeyya, cittaṁ hissa padūsitaṁ.
nirayaṁ → nirayasmiṁ (bj)Cetopadosahetu hi, sattā gacchanti duggatiṁ;
cetopadosahetu → cittappadosahetu (bj) Yathābhataṁ nikkhipeyya, evameva tathāvidho;
āvi → āvī (bj) Kāyassa bhedā duppañño, nirayaṁ sopapajjatī”ti.
sopapajjatīti → sopapajjatītī (bj)
Ayampi attho vutto bhagavatā iti me sutanti.
Idaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ.
“Sace bhāyatha dukkhassa, sace vo dukkhamappiyaṁ;
sace → so ceva (bj, pts-vp-pli1) Mākattha pāpakaṁ kammaṁ, āvi vā yadi vā raho.
āvi → āvī (bj) | āvi → āvī (sī.) passa udā. 44 (cck note)Sace ca pāpakaṁ kammaṁ, karissatha karotha vā; Na vo dukkhā pamutyatthi, upeccapi palāyatan”ti.
pamutyatthi upeccapi → pamuttyatthi upeccāpi (bj)
Idaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ.
“Adhammena dhanaṁ laddhā, musāvādena cūbhayaṁ; Mameti bālā maññanti, taṁ kathaṁ nu bhavissati.
maññanti → maññati (csp1ed ud3.10:1 [Lokasutta])Antarāyā su bhavissanti, sambhatassa vinassati; Matā saggaṁ na gacchanti, nanu ettāvatā hatā”ti.
Idaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ.
“Kathaṁ khaṇati attānaṁ, kathaṁ mittehi jīrati; Kathaṁ vivaṭṭate dhammā, kathaṁ saggaṁ na gacchati.
Lobhā khaṇati attānaṁ, luddho mittehi jīrati; Lobhā vivaṭṭate dhammā, lobhā saggaṁ na gacchatī”ti.
gacchatīti → gacchatiti (bj)
Idaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ.
“Caranti bālā dummedhā, amitteneva attanā; Karontā pāpakaṁ kammaṁ, yaṁ hoti kaṭukapphalaṁ.
kaṭukapphalaṁ → kaṭakaṁ phalaṁ (mr) | kaṭukapphalaṁ → kaṭakaṁ phalaṁ (ka.) passa dha. pa. 66 (cck note)Na taṁ kammaṁ kataṁ sādhu, yaṁ katvā anutappati; Yassa assumukho rodaṁ, vipākaṁ paṭisevatī”ti.
Idaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ.
“Dukkaraṁ duttitikkhañca, abyattena ca sāmaññaṁ;
duttitikkhañca abyattena → duttitikkhaṁ (bj) abyattena ca → aviyattena (bj, pts-vp-pli1, mr) | ca → ca aviyattena (bj) | ca → aviyattena (sī. ka.) passa saṁ. ni. 1.17 (cck note) Bahū hi tattha sambādhā, yattha bālo visīdati.Yo hi atthañca dhammañca, bhāsamāne tathāgate; Manaṁ padosaye bālo, moghaṁ kho tassa jīvitaṁ.
padosaye → padosiye (bj)Etañcāhaṁ arahāmi, dukkhañca ito ca pāpiyataraṁ bhante; Yo appameyyesu tathāgatesu, cittaṁ padosemi avītarāgo”ti.
Idaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ.
“Appameyyaṁ paminanto, kodha vidvā vikappaye;
paminanto → pamiṇanto (bj) Appameyyaṁ pamāyinaṁ, nivutaṁ taṁ maññe akissavan”ti.
pamāyinaṁ → pamāyantaṁ (bj, pts-vp-pli1, mr) | pamāyinaṁ → pamāyantaṁ (sī. ka.) passa saṁ. ni. 1.179 (cck note) taṁ → (bj)
Idaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ.
“Purisassa hi jātassa, kuṭhārī jāyate mukhe;
kuṭhārī → kudhārī (pts-vp-pli1, mr) | kuṭhārī → kudhārī (ka.) passa saṁ. ni. 1.180 (cck note) Yāya chindati attānaṁ, bālo dubbhāsitaṁ bhaṇaṁ.Na hi satthaṁ sunisitaṁ, visaṁ halāhalaṁ iva; Evaṁ viraddhaṁ pāteti, vācā dubbhāsitā yathā”ti.
viraddhaṁ → viruddhaṁ (bj)
Idaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ.
“Yo nindiyaṁ pasaṁsati, taṁ vā nindati yo pasaṁsiyo;
yo → ye (bj) Vicināti mukhena so kaliṁ, kalinā tena sukhaṁ na vindati.Appamatto ayaṁ kali, yo akkhesu dhanaparājayo; Sabbassāpi sahāpi attanā, ayameva mahantataro kali;
mahantataro → mahattaro (pts-vp-pli1, mr) | mahantataro → mahattaro (ka.) passa a. ni. 4.3; saṁ. ni. 1.180 (cck note) Yo sugatesu manaṁ padosaye.Sataṁ sahassānaṁ nirabbudānaṁ, chattiṁsatī pañca ca abbudāni;
chattiṁsatī → chattiṁsati (bj) Yamariyagarahī nirayaṁ upeti, vācaṁ manañca paṇidhāya pāpakan”ti.
Idaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ.
“Yo lobhaguṇe anuyutto, so vacasā paribhāsati aññe;
lobhaguṇe → lobhagūṇe (bj) vacasā → vacasā ca (mr) | vacasā → vacasā ca (ka.) passa su. ni. 668 (cck note) Assaddho kadariyo avadaññū, macchari pesuṇiyaṁ anuyutto.
kadariyo → akadariyo (bj); anariyo (si, pts-vp-pli1, mr) | akadariyo → anariyo (bj: sīmu) | kadariyo → anariyo (cck: sī. ka.) macchari pesuṇiyaṁ → maccharī pesuniyaṁ (bj)Mukhadugga vibhūta anariya, bhūnahu pāpaka dukkaṭakāri;
dukkaṭakāri purisanta kalī avajātaputta → dukkatakārī purisantakali avajātakaputta (bj) Purisanta kalī avajātaputta, mā bahubhāṇidha nerayikosi.
avajātaputta → avajātakaputta (bj, pts-vp-pli1, mr) | avajātaputta → avajātakaputta (sī. ka.) passa su. ni. 669 (cck note) bahubhāṇidha → bahubhāṇīdha (bj)Rajamākirasī ahitāya, sante garahasi kibbisakārī;
rajamākirasī → rajamākirase (bj) kibbisakārī → kibbisakāri (bj) Bahūni duccaritāni caritvā, gacchasi kho papataṁ cirarattan”ti.
kho → (bj)
Idaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ.
Tattha katamaṁ vāsanābhāgiyaṁ suttaṁ?
“Manopubbaṅgamā dhammā, manoseṭṭhā manomayā; Manasā ce pasannena, bhāsati vā karoti vā; Tato naṁ sukhamanveti, chāyāva anapāyinī”ti.
anapāyinī”ti → anupāyinīti (pts-vp-pli1, mr) | anapāyinī’’ti → anupāyinīti (ka.) passa dha. pa. 2 (cck note)
Mahānāmo sakko bhagavantaṁ etadavoca—
“idaṁ, bhante, kapilavatthu iddhañceva phītañca bāhujaññaṁ ākiṇṇamanussaṁ sambādhabyūhaṁ, so kho ahaṁ, bhante, bhagavantaṁ vā payirupāsitvā manobhāvanīye vā bhikkhū sāyanhasamayaṁ kapilavatthuṁ pavisanto bhantenapi hatthinā samāgacchāmi, bhantenapi assena samāgacchāmi, bhantenapi rathena samāgacchāmi, bhantenapi sakaṭena samāgacchāmi, bhantenapi purisena samāgacchāmi, tassa mayhaṁ, bhante, tasmiṁ samaye mussateva bhagavantaṁ ārabbha sati, mussati dhammaṁ ārabbha sati, mussati saṅghaṁ ārabbha sati.
bāhujaññaṁ → bahujanaṁ (bj, pts-vp-pli1, mr) | mayhaṁ → mamassa (bj, pts-vp-pli1, mr) | sambādhabyūhaṁ → sambādhabyuhaṁ (bj) | vā → (bj) | sāyanhasamayaṁ → sāyaṇhasamayaṁ (bj) | bahujanaṁ → bāhujaññaṁ (bj: machasaṁ) | bāhujaññaṁ → bahujanaṁ (sī. ka.) passa saṁ. ni. 5.1018 (cck note)
Tassa mayhaṁ, bhante, evaṁ hoti ‘imamhi cāhaṁ sāyanhasamaye kālaṁ kareyyaṁ, kā mayhaṁ gati, ko abhisamparāyo’”ti.
sāyanhasamaye → samaye (bj) | mayhaṁ → mamassa (bj) | gati → mayhaṁgati (bj: machasaṁ) | mayhaṁ → mamassa (sī. ka.) passa saṁ. ni. 5.1018 (cck note)
“Mā bhāyi, mahānāma, mā bhāyi, mahānāma, apāpakaṁ te maraṇaṁ bhavissati, apāpikā kālaṅkiriyā.
apāpikā → apāpikā te (bj) | kālaṅkiriyā catūhi → te kālakiriyā catuhi (bj) | apāpikā → apāpikā te (cck: sī.)
Catūhi kho, mahānāma, dhammehi samannāgato ariyasāvako nibbānaninno hoti nibbānapoṇo nibbānapabbhāro.
Katamehi catūhi?
Idha, mahānāma, ariyasāvako buddhe aveccappasādena samannāgato hoti, itipi so bhagavā arahaṁ …pe… buddho bhagavāti.
buddho → satthā (si, pts-vp-pli1, mr) | aveccappasādena → aveccappāsādena (bj)
Dhamme …pe…
saṅghe …pe…
ariyakantehi sīlehi samannāgato hoti akhaṇḍehi …pe…
samādhisaṁvattanikehi.
Seyyathāpi, mahānāma, rukkho pācīnaninno pācīnapoṇo pācīnapabbhāro, so mūlacchinno katamena papateyyā”ti?
mūlacchinno → mūlehi chinno (bj, pts-vp-pli1, mr) | mūlacchinno → mūlehi chinno (cck: sī. ka.)
“Yena, bhante, ninno yena poṇo yena pabbhāro”ti.
“Evameva kho, mahānāma, imehi catūhi dhammehi samannāgato ariyasāvako nibbānaninno hoti nibbānapoṇo nibbānapabbhāro.
Mā bhāyi, mahānāma, mā bhāyi, mahānāma, apāpakaṁ te maraṇaṁ bhavissati, apāpikā kālaṅkiriyā”ti.
kālaṅkiriyāti → te kālakiriyāti (bj)
“Sukhakāmāni bhūtāni, yo daṇḍena na hiṁsati; Attano sukhamesāno, pecca so labhate sukhan”ti.
“Gunnañce taramānānaṁ, ujuṁ gacchati puṅgavo; Sabbā tā ujuṁ gacchanti, nette ujuṁ gate sati.
tā → gāvī (bj) | gacchanti → yanti (bj) ujuṁ gate → ujugate (bj)Evameva manussesu, yo hoti seṭṭhasammato;
hoti → hotī (bj) So sace dhammaṁ carati, pageva itarā pajā;
sace → ceva (bj) | sace → so ceva (sī.) passa (sī.) passa a. ni. 4.70 (cck note) Sabbaṁ raṭṭhaṁ sukhaṁ seti, rājā ce hoti dhammiko”ti.
Bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.
Tena kho pana samayena sambahulā bhikkhū bhagavato cīvarakammaṁ karonti “niṭṭhitacīvaro bhagavā temāsaccayena cārikaṁ pakkamissatī”ti.
Tena kho pana samayena isidattapurāṇā thapatayo sākete paṭivasanti kenaci deva karaṇīyena.
sākete → sādhuke (sn55.6:1 [6. Thapatisutta]) | thapatayo → gahapatayo (bj: sani, aṭṭhakathā) | sākete → sādhuke (bj: sani) | sākete → sādhuke (cck: saṁ. ni. 5.1002)
Assosuṁ kho isidattapurāṇā thapatayo “sambahulā kira bhikkhū bhagavato cīvarakammaṁ karonti.
Niṭṭhitacīvaro bhagavā temāsaccayena cārikaṁ pakkamissatī”ti.
Atha kho isidattapurāṇā thapatayo magge purisaṁ ṭhapesuṁ “yadā tvaṁ, ambho purisa, passeyyāsi bhagavantaṁ āgacchantaṁ arahantaṁ sammāsambuddhaṁ, atha amhākaṁ āroceyyāsī”ti.
tvaṁ → tvā (bj)
Dvīhatīhaṁ ṭhito kho so puriso addasa bhagavantaṁ dūratova āgacchantaṁ, disvāna yena isidattapurāṇā thapatayo tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā isidattapurāṇe thapatayo etadavoca—
addasa → addasā (bj)
“ayaṁ so, bhante bhagavā āgacchati arahaṁ sammāsambuddho, yassadāni kālaṁ maññathā”ti.
ayaṁ so, bhante → ayaṁ bhante (pts-vp-pli1, mr) | bhante → ayaṁ bhante (sī. ka.) passa saṁ. ni. 5.1002 (cck note)
Atha kho isidattapurāṇā thapatayo yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā bhagavantaṁ piṭṭhito piṭṭhito anubandhiṁsu.
thapatayo → phapatayo (bj)
Atha kho bhagavā maggā okkamma yena aññataraṁ rukkhamūlaṁ tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi.
yena aññataraṁ → yenaññataraṁ (bj)
Isidattapurāṇā thapatayo bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu, ekamantaṁ nisinnā kho isidattapurāṇā thapatayo bhagavantaṁ etadavocuṁ—
isidattapurāṇā → isidattapurāṇāpi kho (bj)
“Yadā mayaṁ, bhante, bhagavantaṁ suṇoma ‘sāvatthiyā kosalesu cārikaṁ pakkamissatī’ti, hoti no tasmiṁ samaye anattamanatā hoti domanassaṁ ‘dūre no bhagavā bhavissatī’ti. Yadā pana mayaṁ bhante bhagavantaṁ suṇoma ‘sāvatthiyā kosalesu cārikaṁ pakkanto’ti, hoti no tasmiṁ samaye anattamanatā hoti domanassaṁ ‘dūre no bhagavā’ti …pe….
Yadā pana mayaṁ, bhante, bhagavantaṁ suṇoma ‘kāsīsu magadhesu cārikaṁ pakkamissatī’ti, hoti no tasmiṁ samaye anattamanatā hoti domanassaṁ ‘dūre no bhagavā bhavissatī’ti.
suṇoma ‘kāsīsu magadhesu → kāsīhi māgadhe (sn55.6:1 [6. Thapatisutta]) | pana → (bj) | kāsīsu → kāsisu (bj) | magadhesu → kāsīhi māgadhe (cck: saṁ. ni. 5.1002)
Yadā pana mayaṁ, bhante, bhagavantaṁ suṇoma ‘kāsīsu magadhesu cārikaṁ pakkanto’ti, anappakā no tasmiṁ samaye anattamanatā hoti anappakaṁ domanassaṁ ‘dūre no bhagavā’ti.
no → ne (bj)
Yadā pana mayaṁ, bhante, bhagavantaṁ suṇoma ‘magadhesu kāsīsu cārikaṁ pakkamissatī’ti, hoti no tasmiṁ samaye attamanatā hoti somanassaṁ ‘āsanne no bhagavā bhavissatī’ti.
magadhesu kāsīsu → magadhehi kāsīsu (sn55.6:1 [6. Thapatisutta]) | pana → (bj)
Yadā pana mayaṁ bhante bhagavantaṁ suṇoma ‘magadhesu kāsīsu cārikaṁ pakkanto’ti, hoti no tasmiṁ samaye attamanatā hoti somanassaṁ ‘āsanne no bhagavā’ti …pe….
kāsīsu → kāsisu (bj)
Yadā pana mayaṁ, bhante, bhagavantaṁ suṇoma ‘kosalesu sāvatthiṁ cārikaṁ pakkamissatī’ti.
kosalesu sāvatthiṁ → kosalesu sāvatthiyaṁ (bj, pts-vp-pli1, mr); kosalehi sāvatthiṁ (sn55.6:1 [6. Thapatisutta]) | pana → (bj) | sāvatthiṁ → sāvatthiyaṁ (cck: sī. ka.)
Hoti no tasmiṁ samaye attamanatā hoti somanassaṁ ‘āsanne no bhagavā bhavissatī’ti.
Yadā pana mayaṁ, bhante, bhagavantaṁ suṇoma ‘sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme’ti hoti anappakā no tasmiṁ samaye attamanatā, hoti anappakaṁ somanassaṁ ‘āsanne no bhagavā’”ti.
hoti → (bj) | āsanne → āsanena (bj)
“Tasmātiha, thapatayo, sambādho gharāvāso rajāpatho, abbhokāso pabbajjā, alañca pana vo, thapatayo, appamādāyā”ti. “Atthi kho no, bhante, etamhā sambādhā añño sambādho sambādhataro ceva sambādhasaṅkhātataro cā”ti? “Katamo pana vo, thapatayo, etamhā sambādhā añño sambādho sambādhataro ceva sambādhasaṅkhātataro cā”ti?
“Idha mayaṁ, bhante, yadā rājā pasenadi kosalo uyyānabhūmiṁ niyyātukāmo hoti, ye te rañño pasenadissa kosalassa nāgā opavayhā, te kappetvā yā tā rañño pasenadissa kosalassa pajāpatiyo piyā manāpā, tā ekaṁ purato ekaṁ pacchato nisīdāpema, tāsaṁ kho pana, bhante, bhaginīnaṁ evarūpo gandho hoti.
niyyātukāmo → gantukāmo (bj, pts-vp-pli1, mr) | tā → tāsaṁ (si, pts-vp-pli1, mr) | pasenadi → pasenadī (pts-vp-pli1); passenadi (mr) | gantukāmo → niyyātukāmo (bj: machasaṁ) | tā → tāsaṁ (bj: sīmu) | niyyātukāmo → gantukāmo (sī. ka.) passa saṁ. ni. 5.1002 (cck note) | tā → tāsaṁ (cck: sī. ka.)
Seyyathāpi nāma gandhakaraṇḍakassa tāvadeva vivariyamānassa, yathā taṁ rājakaññānaṁ gandhena vibhūsitānaṁ.
rājakaññānaṁ → rājārahena (bj, pts-vp-pli1, mr) | vivariyamānassa → civariyamānassa (bj) | rājakaññānaṁ → rājārahena (cck: sī. ka.)
Tāsaṁ kho pana, bhante, bhaginīnaṁ evarūpo kāyasamphasso hoti, seyyathāpi nāma tūlapicuno vā kappāsapicuno vā, yathā taṁ rājakaññānaṁ sukhedhitānaṁ.
kappāsapicuno → kappāhapicuno (cck)
Tasmiṁ kho pana, bhante, samaye nāgopi rakkhitabbo hoti.
Tasmiṁ → yasmiṁ (bj, pts-vp-pli1)
Tāpi bhaginiyo rakkhitabbā honti.
honti → hoti (cck)
Attāpi rakkhitabbo hoti.
rakkhitabbo → rakkhitabbā (cck)
Na kho pana mayaṁ, bhante, abhijānāma tāsu bhaginīsu pāpakaṁ cittaṁ uppādentā, ayaṁ kho no, bhante, etamhā sambādhā añño sambādho sambādhataro ceva sambādhasaṅkhātataro cā”ti.
ceva → veva (bj) | bhaginīsu → bhagīnisu (cck) | uppādentā → ñappādentā (cck) | sambādhasaṅkhātataro → sambādhasaṅghātataro (cck)
“Tasmātiha, thapatayo, sambādho gharāvāso rajāpatho, abbhokāso pabbajjā. Alañca pana vo, thapatayo, appamādāya. Catūhi kho, thapatayo, dhammehi samannāgato ariyasāvako sotāpanno hoti avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo.
Katamehi catūhi?
Idha, thapatayo, sutavā ariyasāvako buddhe aveccappasādena samannāgato hoti itipi so bhagavā arahaṁ …pe… buddho bhagavāti, dhamme …pe…
buddhe → buddho (bj) | arahaṁ → (bj)
saṅghe …pe… vigatamalamaccherena cetasā agāraṁ ajjhāvasati, muttacāgo payatapāṇi vossaggarato yācayogo dānasaṁvibhāgarato appaṭivibhattaṁ.
appaṭivibhattaṁ → appaṭivibhattaṁ sīlavantehi kalyāṇadhammehi (bj)
Imehi kho, thapatayo, catūhi dhammehi samannāgato ariyasāvako sotāpanno hoti avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo.
Tumhe kho, thapatayo, buddhe aveccappasādena samannāgatā itipi so bhagavā arahaṁ …pe… buddho bhagavāti, dhamme …pe…
arahaṁ → (bj)
saṅghe …pe…
yaṁ kho pana kiñci kule deyyadhammaṁ, sabbaṁ taṁ appaṭivibhattaṁ sīlavantehi kalyāṇadhammehi, taṁ kiṁ maññatha, thapatayo, katividhā te kosalesu manussā ye tumhākaṁ samasamā yadidaṁ dānasaṁvibhāgehī”ti?
katividhā → kati viya (bj) | dānasaṁvibhāgehīti → dānasaṁvibhāgegīti (bj)
“Lābhā no, bhante, suladdhaṁ no, bhante, yesaṁ no bhagavā evaṁ pajānātī”ti.
pajānātīti → jānātīti (bj)
“Ekapupphaṁ cajitvāna, sahassaṁ kappakoṭiyo;
cajitvāna → pūjitvāna (pts-vp-pli1); yajitvāna (mr) | cajitvāna → yajitvāna (ka.) passa theragā. 96 (cck note) kappakoṭiyo → asītikappakoṭiyo (bj: a.pu) Deve ceva manusse ca, sesena parinibbuto”ti.
“Assatthe haritobhāse, saṁvirūḷhamhi pādape; Ekaṁ buddhagataṁ saññaṁ, alabhiṁhaṁ patissato.
buddhagataṁ → buddhakataṁ (mr) | buddhagataṁ → buddhakataṁ (ka.) passa theragā. 217 (cck note) alabhiṁhaṁ → alabhissaṁ (bj); alabhitthaṁ (mr thag2.49:1 [Sandhitattheragāthā]) | alabhiṁhaṁ → alabhissaṁ (bj); alabhiṁtthaṁ (cck) | alabhissaṁ → alabhitthaṁ (bj: machasaṁ) | alabhiṁtthaṁ → alabhiṁhaṁ (cck: sī. ka.)Ajja tiṁsaṁ tato kappā, nābhijānāmi duggatiṁ; Tisso vijjā sacchikatā, tassā saññāya vāsanā”ti.
vāsanāti → vāhasāti (bj) | vāhasā”ti → ekatiṁse ito kappe - yaṁ saññamalabhiṁ tadā tassā saññāya vāhasā - patto me āsavakkhayo – saṇṭhita therāpadāna (bj note)
Idaṁ vāsanābhāgiyaṁ suttaṁ.
vāsanābhāgiyaṁ → vāsanāgāgiyaṁ (bj)
“Piṇḍāya kosalaṁ puraṁ, pāvisi aggapuggalo; Anukampako purebhattaṁ, taṇhānighātako muni.
Purisassa vaṭaṁsako hatthe, sabbapupphehilaṅkato;
sabbapupphehi → sabbaṁ pupphehi (bj: sīmu) So addasāsi sambuddhaṁ, bhikkhusaṅghapurakkhataṁ.Pavisantaṁ rājamaggena, devamānusapūjitaṁ; Haṭṭho cittaṁ pasādetvā, sambuddhamupasaṅkami.
So taṁ vaṭaṁsakaṁ surabhiṁ, vaṇṇavantaṁ manoramaṁ; Sambuddhassupanāmesi, pasanno sehi pāṇibhi.
pāṇibhi → pāṇihi (bj)Tato aggisikhā vaṇṇā, buddhassa lapanantarā; Sahassaraṁsi vijjuriva, okkā nikkhami ānanā.
Padakkhiṇaṁ karitvāna, sīse ādiccabandhuno; Tikkhattuṁ parivaṭṭetvā, muddhanantaradhāyatha.
parivaṭṭetvā → parivattetvā (bj)Idaṁ disvā acchariyaṁ, abbhutaṁ lomahaṁsanaṁ;
disvā acchariyaṁ → disvāna acchiriyaṁ (bj) Ekaṁsaṁ cīvaraṁ katvā, ānando etadabravi.‘Ko hetu sitakammassa, byākarohi mahāmune;
sitakammassa → sitakammāya (bj) Dhammāloko bhavissati, kaṅkhaṁ vitara no mune.
kaṅkhaṁ → kaṅkhā (bj)Yassa taṁ sabbadhammesu, sadā ñāṇaṁ pavattati; Kaṅkhiṁ vematikaṁ theraṁ, ānandaṁ etadabravi.
kaṅkhiṁ → kaṅkhā (bj)Yo so ānanda puriso, mayi cittaṁ pasādayi; Caturāsītikappāni, duggatiṁ na gamissati.
Devesu devasobhaggaṁ, dibbaṁ rajjaṁ pasāsiya; Manujesu manujindo, rājā raṭṭhe bhavissati.
So carimaṁ pabbajitvā, sacchikatvā ca dhammataṁ;
imaṁ → idaṁ (mr) | pabbajitvā sacchikatvā ca → pabbajitvāna sacchikatvāna (bj) sacchikatvā ca → sacchikatvāna (bj, pts-vp-pli1, csp1ed) | sacchikatvā ca → sacchikatvāna (cck) | sacchikatvāna → sacchikatvā ca (cck: ka.) Paccekabuddho dhutarāgo, vaṭaṁsako nāma bhavissati.Natthi citte pasannamhi, appakā nāma dakkhiṇā;
citte → passa vi. va. 804 (cck note) appakā → appikā (bj) Tathāgate vā sambuddhe, atha vā tassa sāvake.Evaṁ acintiyā buddhā, buddhadhammā acintiyā;
acintiyā → passa apa. thera 1.1.82 (cck note) Acintiye pasannānaṁ, vipāko hoti acintiyo’”ti.
acintiye → acintiyesu (bj)
“Idhāhaṁ, bhikkhave, ekaccaṁ puggalaṁ pasannacittaṁ evaṁ cetasā ceto paricca pajānāmi yathā kho ayaṁ puggalo iriyati, yañca paṭipadaṁ paṭipanno, yañca maggaṁ samārūḷho.
yathā kho ayaṁ puggalo iriyati, yañca paṭipadaṁ paṭipanno, yañca maggaṁ samārūḷho → etthantare pāṭho 15A1:91-93; 18It:113 | idhāhaṁ → idāhaṁ (bj) | iriyati → irīyati (bj) | idā’haṁ → idhāhaṁ (bj: sīmu, machasaṁ) | samārūḷho → ( ) natthi a. ni. 1.43-44; itivu. 21 (cck note)
Imamhi cāyaṁ samaye kālaṁ kareyya, yathābhataṁ nikkhitto evaṁ sagge.
imamhi → imasmiṁ (bj) | samaye → samaye puggalo (bj)
Taṁ kissa hetu?
Cittaṁ hissa, bhikkhave, pasannaṁ, cetopasādahetu kho pana evam’idhekacce sattā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjantī”ti.
cetopasādahetu → cittappasādahetu (bj, pts-vp-pli1, mr) | hissa → bhissa (bj) | evamidhekacce sattā → evamidhekacco (bj) | upapajjantīti → upapajjeyyāti (bj) | pasannaṁ → pasāditaṁ (bj: sīmu) | cetopasādahetu → cittappasādahetu (cck: sī. ka.)
Etamatthaṁ bhagavā avoca, tatthetaṁ iti vuccati—
iti → (bj)
“Pasannacittaṁ ñatvāna, ekaccaṁ idha puggalaṁ; Etamatthañca byākāsi, buddho bhikkhūna santike.
etamatthañca byākāsi → etamatthaṁ viyākāsi (bj) buddho → satthā (bj: sīmu) | buddho → satthā (sī. ka.) passa itivu. 21 (cck note)Imamhi cāyaṁ samaye, kālaṁ kayirātha puggalo;
kayirātha → kālaṁkiriyā (bj: sīmu) Saggamhi upapajjeyya, cittaṁ hissa pasāditaṁ.
saggamhi → sugatiṁ (bj)Cetopasādahetu hi, sattā gacchanti suggatiṁ; Yathābhataṁ nikkhipeyya, evamevaṁ tathāvidho;
evamevaṁ → evametaṁ (bj: sīmu) Kāyassa bhedā sappañño, saggaṁ so upapajjatī”ti.
upapajjatīti → upapajjati (bj)
“Ayampi attho vutto bhagavatā iti me sutan”ti.
“Suvaṇṇacchadanaṁ nāvaṁ, nāri āruyha tiṭṭhasi;
suvaṇṇachadanaṁ → suvaṇṇacchadanaṁ (bj: machasaṁ) nāri → nārī (bj) Ogāhasi pokkharaṇiṁ, padmaṁ chindasi pāṇinā.
Ogāhasi → ogāhase (bj, pts-vp-pli1, mr) | ogāhasi → ogāhase (bj) | ogāhase → ogāhasi (bj: machasaṁ) | Ogāhasi → ogāhase (sī. ka.) passa vi. va. 53 (cck note) padmaṁ → padumaṁ (bj)Kena te tādiso vaṇṇo, ānubhāvo juti ca te;
ānubhāvo juti → anubhāvo jutī (bj) | anubhāvo → ānubhāvo (bj: sīmu, machasaṁ) Uppajjanti ca te bhogā, ye keci manasicchitā.Pucchitā devate saṁsa, kissa kammassidaṁ phalaṁ; Sā devatā attamanā, devarājena pucchitā.
Pañhaṁ puṭṭhā viyākāsi, sakkassa iti me sutaṁ; Addhānaṁ paṭipannāhaṁ, disvā thūpaṁ manoramaṁ.
Tattha cittaṁ pasādesiṁ, kassapassa yasassino; Paddhapupphehi pūjesiṁ, pasannā sehi tasseva;
paddhapupphehi → padumapupphehi (bj) sehi → sehi pāṇihi (bj) Kammassa phalaṁ vipāko, etādisaṁ katapuññā labhantī”ti.
labhantīti → labhanti (bj)
“Dānakathā sīlakathā saggakathā puññakathā puññavipākakathā”ti.
“Api cāpi paṁsuthūpesu uddissakatesu dasabaladharānaṁ tatthapi kāraṁ katvā saggesu narā pamodantī”ti.
pamodantīti → pamodanti (bj)
“Devaputtasarīravaṇṇā, sabbe subhagasaṇṭhitī; Udakena paṁsuṁ temetvā, thūpaṁ vaḍḍhetha kassapaṁ.
Ayaṁ sugatte sugatassa thūpo, mahesino dasabaladhammadhārino; Tasmiṁ ime devamanujā pasannā, kāraṁ karontā jarāmaraṇā pamuccare”ti.
tasmiṁ → yasmiṁ (bj) | Tasmiṁ → yasmiṁ (cck: sī.)
“Uḷāraṁ vata taṁ āsi, yāhaṁ thūpaṁ mahesino; Uppalāni ca cattāri, mālañca abhiropayiṁ.
Ajja tiṁsaṁ tato kappā, nābhijānāmi duggatiṁ; Vinipātaṁ na gacchāmi, thūpaṁ pūjetva satthuno”ti.
pūjetva → pūjetvā (pts-vp-pli1, mr) | pūjetva → pūjetvā (cck: ka.)
“Bāttiṁsalakkhaṇadharassa, vijitavijayassa lokanāthassa;
bāttiṁsalakkhaṇadharassa → battiṁsalakkhaṇadharassa (bj) Satasahassaṁ kappe, mudito thūpaṁ apūjesi.Yaṁ mayā pasutaṁ puññaṁ, tena ca puññena deva sobhaggaṁ; Rajjāni ca kāritāni, anāgantuna vinipātaṁ.
anāgantuna → anāgantūna (bj)Yaṁ cakkhu adantadamakassa, sāsane paṇihitaṁ tathā;
cakkhu → cakkhuṁ (bj) Cittaṁ taṁ me sabbaṁ, laddhaṁ vimuttacittamhi vidhūtalato”ti.
vimuttacittamhi vidhūtalatoti → vimutta cittamhi vidhutalatoti (bj)
“Sāmākapatthodanamattameva hi, paccekabuddhamhi adāsi dakkhiṇaṁ;
paccekabuddhamhi → paccekabuddhasmiṁ (bj) Vimuttacitte akhile anāsave, araṇavihārimhi asaṅgamānase.
araṇavihārimhi → araṇavihārimbhi (bj)Tasmiñca okappayi dhammamuttamaṁ, tasmiñca dhamme paṇidhesiṁ mānasaṁ; Evaṁvihārīhi me saṅgamo siyā, bhave kudāsupi ca mā apekkhavā.
kudāsupi → kudassupi (bj)Tasseva kammassa vipākato ahaṁ, sahassakkhattuṁ kurusūpapajjatha;
kurusūpapajjatha → kurūsūpapajjatha (bj) | kurusūpapajjatha → kurūsūpapajjatha (cck: sī.) Dīghāyukesu amamesu pāṇisu, visesagāmīsu ahīnagāmisu.
visesagāmīsu ahīnagāmisu tasseva → vīsesagāmīsu ahīnagāmīsu tasse va (bj)Tasseva kammassa vipākato ahaṁ, sahassakkhattuṁ tidasopapajjatha; Vicitramālābharaṇānulepisu, visiṭṭhakāyūpagato yasassisu.
Tasseva kammassa vipākato ahaṁ, vimuttacitto akhilo anāsavo; Imehi me antimadehadhāribhi, samāgamo āsi hitāhitāsihi.
antimadehadhāribhi → antima dehadhārīhi (bj)Paccakkhaṁ khvimaṁ avaca tathāgato jino, samijjhate sīlavato yadicchati; Yathā yathā me manasā vicintitaṁ, tathā samiddhaṁ ayamantimo bhavo”ti.
“Ekatiṁsamhi kappamhi jino anejo, anantadassī bhagavā sikhīti; Tassāpi rājā bhātā sikhiddhe, buddhe ca dhamme ca abhippasanno.
sikhiddhe → sikhaṇḍī (bj, pts-vp-pli1) | sikhiddhe → sikhaṇḍi (cck: sī.)Parinibbute lokavināyakamhi, thūpaṁ sakāsi vipulaṁ mahantaṁ;
parinibbute → parinibbuto (bj) sakāsi → sakāsī (bj) Samantato gāvutikaṁ mahesino, devātidevassa naruttamassa.Tasmiṁ manusso balimābhihārī, paggayha jātisumanaṁ pahaṭṭho;
manusso → manusesā (bj) Vātena pupphaṁ patitassa ekaṁ, tāhaṁ gahetvāna tasseva dāsi.
tasseva dāsi → tassevadāsiṁ (bj)So maṁ avocābhipasannacitto, tuyhameva etaṁ pupphaṁ dadāmi;
avocābhipasannacitto tuyhameva etaṁ → avocātipasannacitto tuyheva cetaṁ (bj) Tāhaṁ gahetvā abhiropayesiṁ, punappunaṁ buddhamanussaranto.Ajja tiṁsaṁ tato kappā, nābhijānāmi duggatiṁ; Vinipātañca na gacchāmi, thūpapūjāyidaṁ phalan”ti.
vinipātañca → vinipātaṁ (bj) phalanti → phalaṁ (bj)
“Kapilaṁ nāma nagaraṁ, suvibhattaṁ mahāpathaṁ; Ākiṇṇamiddhaṁ phītañca, brahmadattassa rājino.
Kummāsaṁ vikkiṇiṁ tattha, pañcālānaṁ puruttame; Sohaṁ addasiṁ sambuddhaṁ, upariṭṭhaṁ yasassinaṁ.
sambuddhaṁ → pambuddhaṁ (bj)Haṭṭho cittaṁ pasādetvā, nimantesiṁ naruttamaṁ; Ariṭṭhaṁ dhuvabhattena, yaṁ me gehamhi vijjatha.
dhuvabhattena → dhūvabhattena (bj) gehamhi vijjatha → gehasmiṁ vijajatha (bj)Tato ca kattiko puṇṇo, puṇṇamāsī upaṭṭhitā;
ca kattiko puṇṇo → kattikā puṇṇā (si, mr) | puṇṇo → kattikā puṇṇā (cck: ka.) Navaṁ dussayugaṁ gayha, ariṭṭhassopanāmayiṁ.Pasannacittaṁ ñatvāna, paṭiggaṇhi naruttamo; Anukampako kāruṇiko, taṇhānighātako muni.
taṇhānighātako → taṇhānigghātano (bj)Tāhaṁ kammaṁ karitvāna, kalyāṇaṁ buddhavaṇṇitaṁ; Deve ceva manusse ca, sandhāvitvā tato cuto.
Bārāṇasiyaṁ nagare, seṭṭhissa ekaputtako; Aḍḍhe kulasmiṁ uppajjiṁ, pāṇehi ca piyataro.
uppajjiṁ → upapajjiṁ (bj)Tato ca viññutaṁ patto, devaputtena codito; Pāsādā orūhitvāna, sambuddhamupasaṅkamiṁ.
So me dhammamadesayi, anukampāya gotamo;
dhammamadesayi → dhammamadesayī (bj) Dukkhaṁ dukkhasamuppādaṁ, dukkhassa ca atikkamaṁ.
atikkamaṁ → atikkammaṁ (bj: sīmu)Ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ, dukkhūpasamagāminaṁ;
aṭṭhaṅgikaṁ → caṭṭhaṅgikaṁ (bj) Cattāri ariyasaccāni, muni dhammamadesayi.Tassāhaṁ vacanaṁ sutvā, vihariṁ sāsane rato; Samathaṁ paṭivijjhāhaṁ, rattindivamatandito.
Ajjhattañca bahiddhā ca, ye me vijjiṁsu āsavā;
vijjiṁsu → vijjhiṁsu (si) | vijjiṁsu → vijjhiṁsu (bj: sīmu) | vijjiṁsu → vijjhiṁsu (cck: sī.) Sabbe āsuṁ samucchinnā, na ca uppajjare puna.Pariyantakataṁ dukkhaṁ, carimoyaṁ samussayo; Jātimaraṇasaṁsāro, natthi dāni punabbhavo”ti.
Tattha katamaṁ nibbedhabhāgiyaṁ suttaṁ?
“Uddhaṁ adho sabbadhi vippamutto, ayaṁ ahasmīti anānupassī;
ayaṁ ahasmīti → ayamahamasminti (bj) | ayaṁ ahasmīti → ayamahamasminti (bj) | ahasmīti → ayamahamasmīti (sī.) passa udā. 61 (cck note) Evaṁ vimutto udatāri oghaṁ, atiṇṇapubbaṁ apunabbhavāyā”ti.
“Sīlavato, ānanda, na cetanā karaṇīyā ‘kinti me avippaṭisāro jāyeyyā’ti.
cetanā → cetanāya (an10.2:1 [2. Cetanākaraṇīyasutta]; an11.2:1 [2. Cetanākaraṇīyasutta]) | cetanā → cetanāya (cck: a. ni. 11.2)
Dhammatā esā, ānanda, yaṁ sīlavato avippaṭisāro jāyeyya.
Avippaṭisārinā, ānanda, na cetanā karaṇīyā ‘kinti me pāmojjaṁ jāyeyyā’ti.
avippaṭisārinā → avippaṭisārino (bj) | avippaṭisārino → appaṭisārinā (bj: machasaṁ)
Dhammatā esā, ānanda, yaṁ avippaṭisārino pāmojjaṁ jāyeyya.
Pamuditena, ānanda, na cetanā karaṇīyā ‘kinti me pīti jāyeyyā’ti.
pīti → pītī (bj)
Dhammatā esā, ānanda, yaṁ pamuditassa pīti jāyeyya.
Pītimanassa, ānanda, na cetanā karaṇīyā ‘kinti me kāyo passambheyyā’ti.
Dhammatā esā, ānanda, yaṁ pītimanassa kāyo passambheyya.
Passaddhakāyassa, ānanda, na cetanā karaṇīyā ‘kintāhaṁ sukhaṁ vediyeyyan’ti.
Dhammatā esā, ānanda, yaṁ passaddhakāyo sukhaṁ vediyeyya.
Sukhino ānanda, na cetanā karaṇīyā ‘kinti me samādhi jāyeyyā’ti.
Dhammatā esā, ānanda, yaṁ sukhino samādhi jāyeyya.
Samāhitassa, ānanda, na cetanā karaṇīyā ‘kintāhaṁ yathābhūtaṁ pajāneyyan’ti.
Dhammatā esā, ānanda, yaṁ samāhito yathābhūtaṁ pajāneyya.
Yathābhūtaṁ pajānatā, ānanda, na cetanā karaṇīyā ‘kinti me nibbidā jāyeyyā’ti.
Dhammatā esā, ānanda, yaṁ yathābhūtaṁ pajānanto nibbindeyya.
Nibbindantena, ānanda, na cetanā karaṇīyā ‘kinti me virāgo jāyeyyā’ti.
Dhammatā esā, ānanda, yaṁ nibbindanto virajjeyya.
Virajjantena, ānanda, na cetanā karaṇīyā ‘kinti me vimutti jāyeyyā’ti.
kinti → ninti (bj)
Dhammatā esā, ānanda, yaṁ virajjanto vimucceyya.
Vimuttena, ānanda, na cetanā karaṇīyā ‘kinti me vimuttiñāṇadassanaṁ uppajjeyyā’ti.
Dhammatā esā, ānanda, yaṁ vimuttassa vimuttiñāṇadassanaṁ uppajjeyyā”ti.
vimuttassa → vumuttassa (bj)
“Yadā have pātubhavanti dhammā, ātāpino jhāyato brāhmaṇassa; Athassa kaṅkhā vapayanti sabbā, yato pajānāti sahetudhamman”ti.
“Yadā have pātubhavanti dhammā, ātāpino jhāyato brāhmaṇassa; Athassa kaṅkhā vapayanti sabbā, yato khayaṁ paccayānaṁ avedī”ti.
“Kiṁ nu kujjhasi mā kujjhi, akkodho tissa te varaṁ;
Kiṁnu → passa saṁ. ni. 2.243 (cck note) Kodhamānamakkhavinayatthaṁ hi, tissa brahmacariyaṁ vussatī”ti.
“Kadāhaṁ nandaṁ passeyyaṁ, āraññaṁ paṁsukūlikaṁ;
āraññaṁ → araññaṁ (si, mr) | āraññaṁ → araññaṁ (ka.) passa saṁ. ni. 2.242 (cck note) Aññātuñchena yāpentaṁ, kāmesu anapekkhinan”ti.
anapekkhinanti → anapekkinanti (bj)
“Kiṁsu chetvā sukhaṁ seti, kiṁsu chetvā na socati;
chetvā → kiṁsu jhatvā (bj: sani) Kissassu ekadhammassa, vadhaṁ rocesi gotamāti.
Kissassu → kissassa (bj, pts-vp-pli1, mr) | kissassu → kissassa (bj) | Kissassu → kissassa (sī. ka.) passa saṁ. ni. 1.187 (cck note)Kodhaṁ chetvā sukhaṁ seti, kodhaṁ chetvā na socati; Kodhassa visamūlassa, madhuraggassa brāhmaṇa;
brāhmaṇa → brāhmaṇa devate (bj) | brāhmaṇa → devate (bj: sani) Vadhaṁ ariyā pasaṁsanti, taṁ hi chetvā na socatī”ti.
“Kiṁsu hane uppatitaṁ, kiṁsu jātaṁ vinodaye; Kiñcassu pajahe dhīro, kissābhisamayo sukho.
Kodhaṁ hane uppatitaṁ, rāgaṁ jātaṁ vinodaye; Avijjaṁ pajahe dhīro, saccābhisamayo sukho”ti.
“Sattiyā viya omaṭṭho, ḍayhamānova matthake;
ḍayhamānova → dayhamāneva (pts-vp-pli1, mr) | ḍayhamānova → dayhamāneva (ka.) saṁ. ni. 1.21; theragā. 39 passitabbaṁ (cck note) Kāmarāgappahānāya, sato bhikkhu paribbaje.Sattiyā viya omaṭṭho, ḍayhamānova matthake; Sakkāyadiṭṭhippahānāya, sato bhikkhu paribbaje”ti.
bhikkhu → bhikkhū (bj)
“Sabbe khayantā nicayā, patanantā samussayā; Sabbesaṁ maraṇamāgamma, sabbesaṁ jīvitamaddhuvaṁ; Etaṁ bhayaṁ maraṇe pekkhamāno, puññāni kayirātha sukhāvahāni.
maraṇe → maraṇaṁ (pts-vp-pli1, mr) | maraṇe → maraṇaṁ (ka.) passa saṁ. ni. 1.100 (cck note)Sabbe khayantā nicayā, patanantā samussayā; Sabbesaṁ maraṇamāgamma, sabbesaṁ jīvitamaddhuvaṁ; Etaṁ bhayaṁ maraṇe pekkhamāno, lokāmisaṁ pajahe santipekkho”ti.
“Sukhaṁ sayanti munayo, na te socanti māvidha; Yesaṁ jhānarataṁ cittaṁ, paññavā susamāhito; Āraddhavīriyo pahitatto, oghaṁ tarati duttaraṁ.
Virato kāmasaññāya, sabbasaṁyojanātīto;
virato → viratto (bj: a.pu) | kāmasaññāya → kāmasaññāsu (bj: a.pu) sabbasaṁyojanātīto → sabbasaṁyojanātigo (bj); sabbasaṁyojanātito (pts-vp-pli1) | sabbasaṁyojanātīto nandibhavaparikkhīṇo → sabbasaṁyojanātigo nandībhavaparikkhīṇo (bj) | sabbasaṁyojanātīto → sabbasaṁyojanātigo (sī.) passa saṁ. ni. 1.96 (cck note) Nandibhavaparikkhīṇo, so gambhīre na sīdatī”ti.
Nandibhavaparikkhīṇo → nandībhavaparikkhīṇo (bj); nandīrāgaparikkhīṇo (mr) | Nandibhavaparikkhīṇo → nandīrāgaparikkhīṇo (ka.) saṁ. ni. 1.96 (cck note)
“Saddahāno arahataṁ, dhammaṁ nibbānapattiyā; Sussūsaṁ labhate paññaṁ, appamatto vicakkhaṇo.
sussūsaṁ → sussūsā (bj)Patirūpakārī dhuravā, uṭṭhātā vindate dhanaṁ; Saccena kittiṁ pappoti, dadaṁ mittāni ganthati; Asmā lokā paraṁ lokaṁ, evaṁ pecca na socatī”ti.
evaṁ pecca → savepecca (bj) | evaṁ → save (sī.) passa saṁ. ni. 1.246 (cck note)
“Sabbaganthapahīnassa, vippamuttassa te sato; Samaṇassa na taṁ sādhu, yadaññamanusāsasīti.
yadaññamanusāsasīti → yadaññamanusāsati (bj)Yena kenaci vaṇṇena, saṁvāso sakka jāyati; Na taṁ arahati sappañño, manasā anukampituṁ.
anukampituṁ → ananukampituṁ (bj, mr) | anukampituṁ → ananukampitaṁ (sī. ka.) passa saṁ. ni. 1.236 (cck note)Manasā ce pasannena, yadaññamanusāsati; Na tena hoti saṁyutto, yānukampā anuddayā”ti.
“Rāgo ca doso ca kutonidānā, aratī ratī lomahaṁso kutojā;
aratī ratī → arati rati (pts-vp-pli1, mr) | ratī → arati rati (ka.) saṁ. ni. 1.237; su. ni. 273 passitabbaṁ (cck note) Kuto samuṭṭhāya manovitakkā, kumārakā dhaṅkamivossajanti.Rāgo ca doso ca itonidānā, aratī ratī lomahaṁso itojā; Ito samuṭṭhāya manovitakkā, kumārakā dhaṅkamivossajanti.
Snehajā attasambhūtā, nigrodhasseva khandhajā; Puthu visattā kāmesu, māluvāva vitatā vane.
puthu → puthū (bj)Ye naṁ pajānanti yatonidānaṁ, te naṁ vinodenti suṇohi yakkha; Te duttaraṁ oghamimaṁ taranti, atiṇṇapubbaṁ apunabbhavāyā”ti.
Idaṁ nibbedhabhāgiyaṁ suttaṁ.
nibbedhabhāgiyaṁ → nibbedhabhābhiyaṁ (bj)
“Dukkaraṁ bhagavā sudukkaraṁ bhagavā”ti.
“Dukkaraṁ vāpi karonti,
vāpi → soca (si); ye ca (pts-vp-pli1, mr) (kāmadāti bhagavā) Sekkhā sīlasamāhitā; ṭhitattā anagāriyupetassa, Tuṭṭhi hoti sukhāvahā”ti.
“Dullabhā bhagavā yadidaṁ tuṭṭhī”ti.
Dullabhā → dullabhaṁ (bj, pts-vp-pli1, mr) | tuṭṭhīti → tuṭṭhiti (bj) | Dullabhā → dullabhaṁ (sī. ka.) passa saṁ. ni. 1.87 (cck note)
“Dullabhaṁ vāpi labhanti, (kāmadāti bhagavā) Cittavūpasame ratā; yesaṁ divā ca ratto ca, Bhāvanāya rato mano”ti.
“Dussamādahaṁ bhagavā yadidaṁ cittan”ti.
“Dussamādahaṁ vāpi samādahanti, (kāmadāti bhagavā) Indriyūpasame ratā; te chetvā maccuno jālaṁ, Ariyā gacchanti kāmadā”ti.
“Duggamo bhagavā visamo maggo”ti.
“Duggame visame vāpi, ariyā gacchanti kāmada;
kāmada → kāmadā (mr) | kāmada → kāmadā (ka.) passa saṁ. ni. 1.87 (cck note) Anariyā visame magge, papatanti avaṁsirā; Ariyānaṁ samo maggo, ariyā hi visame samā”ti.
ariyānaṁ → ariyānaṁ so (bj)
“Idaṁ hi taṁ jetavanaṁ, isisaṅghanisevitaṁ;
hi → passa saṁ. ni. 1.101 (cck note) Āvutthaṁ dhammarājena, pītisañjananaṁ mama.Kammaṁ vijjā ca dhammo ca, sīlaṁ jīvitamuttamaṁ; Etena maccā sujjhanti, na gottena dhanena vā.
Tasmā hi paṇḍito poso, sampassaṁ atthamattano; Yoniso vicine dhammaṁ, evaṁ tattha visujjhati.
Sāriputtova paññāya, sīlena upasamena ca;
sāriputtova → sāriputtoca (bj) Yopi pāraṅgato bhikkhu, etāvaparamo siyā”ti.
yopi pāraṅgato → yo hi pāragato (bj) | pāragato → yopi pāraṅgato– sīmu, machasaṁ (bj note)
“Atītaṁ nānvāgameyya, nappaṭikaṅkhe anāgataṁ; Yadatītaṁ pahīnaṁ taṁ, appattañca anāgataṁ.
pahīnaṁ → pahīṇaṁ (sī.) passa ma. ni. 3.272 (cck note)Paccuppannañca yo dhammaṁ, tattha tattha vipassati; Asaṁhīraṁ asaṅkuppaṁ, taṁ vidvā manubrūhaye.
Ajjeva kiccamātappaṁ, ko jaññā maraṇaṁ suve;
kiccamātappaṁ → kiccaṁ ātappaṁ (bj, pts-vp-pli1) | kiccamātappaṁ → kiccaṁ ātappaṁ (cck: sī.) Na hi no saṅgaraṁ tena, mahāsenena maccunā.Evaṁ vihāriṁ ātāpiṁ, ahorattamatanditaṁ; Taṁ ve bhaddekarattoti, santo ācikkhate munī”ti.
“Cattārimāni, bhikkhave, sacchikātabbāni. Katamāni cattāri? Atthi, bhikkhave, dhammā cakkhunā paññāya ca sacchikātabbā, atthi dhammā satiyā paññāya ca sacchikātabbā, atthi dhammā kāyena paññāya ca sacchikātabbā, atthi dhammā paññāya veditabbā, paññāya ca sacchikātabbā.
Katame ca, bhikkhave, dhammā cakkhunā paññāya ca sacchikātabbā?
Dibbacakkhu suvisuddhaṁ atikkantamānusakaṁ cakkhunā paññāya ca sacchikātabbaṁ.
dibbacakkhu → dibbacakkhuṁ (bj)
Katame ca, bhikkhave, dhammā satiyā paññāya ca sacchikātabbā? Pubbenivāsānussati satiyā paññāya ca sacchikātabbā.
Katame ca, bhikkhave, dhammā kāyena paññāya ca sacchikātabbā?
Iddhividhā nirodhā kāyena paññāya ca sacchikātabbā.
nirodhā → kirodho (bj) | kirodho → nirodhā (bj: sīmu, machasaṁ)
Katame ca, bhikkhave, dhammā paññāya veditabbā, paññāya sacchikātabbā? Āsavānaṁ khaye ñāṇaṁ paññāya veditabbaṁ, paññāya ca sacchikātabban”ti.
Tattha katamaṁ asekkhabhāgiyaṁ suttaṁ?
“Yassa selūpamaṁ cittaṁ, ṭhitaṁ nānupakampati; Virattaṁ rajanīyesu, kopaneyye na kuppati; Yassevaṁ bhāvitaṁ cittaṁ, kuto naṁ dukkhamessatī”ti.
naṁ → taṁ (cck: udā. 34)
Āyasmato ca sāriputtassa cārikādasamaṁ veyyākaraṇaṁ kātabbanti.
“Yo brāhmaṇo bāhitapāpadhammo, nihuṁhuṅko nikkasāvo yatatto;
nihuṁhuṅko → nihuhuṅko (bj, pts-vp-pli1); nihuhuṅkako (si) | nihuṁhuṅko → nihuhuṁko (bj) | nihuhuṁko → nihuhuṁkako (bj: sīmu); nihuṁhuṁko (bj: machasaṁ) | nihuṁhuṅko → nihuhuṅko (sī.) passa udā. 4 (cck note) Vedantagū vūsitabrahmacariyo, dhammena so brahmavādaṁ vadeyya;
vūsitabrahmacariyo → vusitabrahmacariyo (bj) Yassussadā natthi kuhiñci loke”ti.
“Bāhitvā pāpake dhamme, ye caranti sadā satā; Khīṇasaṁyojanā buddhā, te ve lokasmi brāhmaṇā”ti.
lokasmi → lokasmiṁ (bj, pts-vp-pli1, mr) | lokasmi → lokasmiṁ (sī. ka.) passa udā. 5 (cck note)
“Yattha āpo ca pathavī, tejo vāyo na gādhati;
pathavī → paṭhavī (bj) Na tattha sukkā jotanti, ādicco nappakāsati; Na tattha candimā bhāti, tamo tattha na vijjati.Yadā ca attanāvedi, muni monena brāhmaṇo;
attanāvedi → attanā vedī (bj) | attanāvedi → vedī (sī.) passa udā. 10 (cck note) Atha rūpā arūpā ca, sukhadukkhā pamuccatī”ti.
pamuccatīti → pamuccatītī (bj)
“Yadā sakesu dhammesu, pāragū hoti brāhmaṇo;
sakesu → passa udā. 7 (cck note) Atha etaṁ pisācañca, pakkulañcātivattatī”ti.
pakkulañcātivattatīti → pakkulañcāti vattatiti (bj)
“Nābhinandati āyantiṁ, pakkamantiṁ na socati;
Nābhinandati āyantiṁ → āyantiṁ nābhinandati (ud1.8:1 [Saṅgāmajisutta]) | āyantiṁ → āyantiṁ nābhinandati (cck: udā. 8) Saṅgā saṅgāmajiṁ muttaṁ, tamahaṁ brūmi brāhmaṇan”ti.
brūmi → brūmī (bj)
“Na udakena sucī hoti, bahvettha nhāyatī jano;
sucī → suci (bj, mr) | sucī → suci (sī. ka.) passa udā. 9 (cck note) nhāyatī → nahāyati (bj) | bahvettha nhāyatī → bavhettha nhāyati (bj) | nhāyatī → nahāyati (cck: sī.) Yamhi saccañca dhammo ca, so sucī so ca brāhmaṇo”ti.
sucī → suci (bj)
“Yadā have pātubhavanti dhammā, ātāpino jhāyato brāhmaṇassa; Vidhūpayaṁ tiṭṭhati mārasenaṁ, sūriyova obhāsayamantalikkhan”ti.
sūriyova → suriyova (bj)
“Santindriyaṁ passatha iriyamānaṁ, tevijjapattaṁ apahānadhammaṁ;
iriyamānaṁ tevijjapattaṁ → irīyamānaṁ tevijjappattaṁ (bj) Sabbāni yogāni upātivatto, akiñcano iriyati paṁsukūliko.
iriyati → irīyati (bj)Taṁ devatā sambahulā uḷārā, brahmavimānaṁ upasaṅkamitvā; Ājāniyaṁ jātibalaṁ nisedhaṁ, nītaṁ namassanti pasannacittā.
ājāniyaṁ jātibalaṁ nisedhaṁ nītaṁ → ājānīyaṁ jātibalanisedhaṁ tidhā (bj) nītaṁ → tidhā (bj); nidha (pts-vp-pli1, csp1ed) | nītaṁ → nidha (cck)Namo te purisājañña, namo te purisuttama; Yassa te nābhijānāma, kiṁ tvaṁ nissāya jhāyasī”ti.
kiṁ tvaṁ → kinti (bj) | kinti → kiṁ tvaṁ (bj: machasaṁ)
“Sahāyā vatime bhikkhū, cirarattasametikā;
cirarattasametikā → cirarattaṁ sametikā (bj, cck) Sameti nesaṁ saddhammo, dhamme buddhappavedite.Suvinītā kappinena, dhamme ariyappavedite;
kappinena → kappīnena (bj) Dhārenti antimaṁ dehaṁ, jetvā māraṁ savāhinin”ti.
savāhinin”ti → savāhananti mr | jetvā → jitvā (bj) | savāhini’’nti → savāhana’’nti (ka.) passa saṁ. ni. 2.246 (cck note)
“Nayidaṁ sithilamārabbha, nayidaṁ appena thāmasā; Nibbānaṁ adhigantabbaṁ, sabbadukkhappamocanaṁ.
sabbadukkhappamocanaṁ → sabbaganthappamocanaṁ (bj, pts-vp-pli1); sabbaganthapamocanaṁ (mr) | sabbadukkhappamocanaṁ → sabbagantapamocanaṁ (ka.) passa saṁ. ni. 2.238 (cck note)Ayañca daharo bhikkhu, ayamuttamaporiso;
ayamuttamaporiso → ayamuttamapuriso (cck) Dhāreti antimaṁ dehaṁ, jetvā māraṁ savāhinin”ti.
“Dubbaṇṇako lūkhacīvaro, mogharājā sadā sato; Khīṇāsavo visaṁyutto, katakicco anāsavo.
Tevijjo iddhippatto ca, cetopariyāyakovido;
cetopariyāyakovido → cetopariyakovido (csp1ed) | cetopariyāyakovido → cetopariyakovido (cck) | cetopariyakovido → cetopariyāyakovido (cck: sī.) Dhāreti antimaṁ dehaṁ, jetvā māraṁ savāhinin”ti.
māraṁ → vāraṁ (bj)
“Tathāgato, bhikkhave, arahaṁ sammāsambuddho rūpassa nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimutto sammāsambuddhoti vuccati. Bhikkhupi, bhikkhave, paññāvimutto rūpassa nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimutto paññāvimuttoti vuccati.
Tathāgato, bhikkhave, arahaṁ sammāsambuddho vedanāya …pe… saññāya … saṅkhārānaṁ … viññāṇassa nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimutto sammāsambuddhoti vuccati. Bhikkhupi, bhikkhave, paññāvimutto viññāṇassa nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimutto paññāvimuttoti vuccati.
Tatra kho, bhikkhave, ko viseso ko adhippayāso kiṁ nānākaraṇaṁ tathāgatassa arahato sammāsambuddhassa paññāvimuttena bhikkhunāti?
adhippayāso → adhippāyo (bj, mr); adhippāyoso (pts-vp-pli1) | kho → (bj) | adhippayāso → adhippāyo (ka.) passa saṁ. ni. 3.58 (cck note)
Bhagavaṁmūlakā no, bhante, dhammā …pe…
Tathāgato, bhikkhave, arahaṁ sammāsambuddho anuppannassa maggassa uppādetā, asañjātassa maggassa sañjanetā, anakkhātassa maggassa akkhātā, maggaññū maggavidū maggakovido, maggānugā ca, bhikkhave, etarahi sāvakā viharanti pacchā samannāgatā.
Ayaṁ kho, bhikkhave, viseso, ayaṁ adhippayāso, idaṁ nānākaraṇaṁ tathāgatassa arahato sammāsambuddhassa paññāvimuttena bhikkhunā”ti.
adhippayāso → adhippāyo (bj)
Tattha katamaṁ saṅkilesabhāgiyañca vāsanābhāgiyañca suttaṁ?
“Channamativassati, vivaṭaṁ nātivassati;
Channamativassati → passa udā. 45 (cck note) Tasmā channaṁ vivaretha, evaṁ taṁ nātivassatī”ti.
nātivassatīti → nātivassati (bj)
“Channamativassatī”ti saṅkileso, “vivaṭaṁ nātivassatī”ti vāsanā, “tasmā channaṁ vivaretha, evaṁ taṁ nātivassatī”ti ayaṁ saṅkileso ca vāsanā ca. Idaṁ saṅkilesabhāgiyañca vāsanābhāgiyañca suttaṁ.
“Cattārome, mahārāja, puggalā santo saṁvijjamānā lokasmiṁ.
mahārāja → bhikkhave (an4.85:1 [85. Tamotamasutta]) | mahārāja → bhikkhave (cck: a. ni. 4.85)
Katame cattāro?
Tamo tamaparāyaṇo tamo jotiparāyaṇo joti tamaparāyaṇo joti jotiparāyaṇo”ti.
Tattha yo ca puggalo joti tamaparāyaṇo yo ca puggalo tamo tamaparāyaṇo, ime dve puggalā saṅkilesabhāgiyā, yo ca puggalo tamo jotiparāyaṇo yo ca puggalo joti jotiparāyaṇo, ime dve puggalā vāsanābhāgiyā.
yo → ye (bj)
Idaṁ saṅkilesabhāgiyañca vāsanābhāgiyañca suttaṁ.
Tattha katamaṁ saṅkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṁ?
“Na taṁ daḷhaṁ bandhanamāhu dhīrā, yadāyasaṁ dārujapabbajañca;
dārujapabbajañca → dārujaṁ pabbajañca (bj, pts-vp-pli1) | dārujapabbajañca → dārujaṁ babbajaṁ cā (bj) | dārujapabbajañca → dārujaṁ pabbajañca (cck: saṁ. ni. 1.121) Sārattarattā maṇikuṇḍalesu, puttesu dāresu ca yā apekkhā”ti.
“Etaṁ daḷhaṁ bandhanamāhu dhīrā, ohārinaṁ sithilaṁ duppamuñcaṁ; Etampi chetvāna paribbajanti, anapekkhino kāmasukhaṁ pahāyā”ti.
Ayaṁ nibbedho. Idaṁ saṅkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṁ.
“Yañca, bhikkhave, ceteti, yañca pakappeti, yañca anuseti.
ceteti → no ceteti (bj); ca (pts-vp-pli1, mr)
Ārammaṇametaṁ hoti viññāṇassa ṭhitiyā, ārammaṇe sati patiṭṭhā viññāṇassa hoti, tasmiṁ patiṭṭhite viññāṇe virūḷhe āyatiṁ punabbhavābhinibbatti hoti, āyatiṁ punabbhavābhinibbattiyā sati āyatiṁ jātijarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti, evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
āyatiṁ → āyati (pts-vp-pli1, mr) | patiṭṭhā viññāṇassa → tassa viññāṇassa (bj, mr) | patiṭṭhā → patiṭṭhā tassa (bj) | jātijarāmaraṇaṁ → jarāmaraṇaṁ (bj) | āyatiṁ → āyati (sī. ka.) passa saṁ. ni. 2.38 (cck note) | āyatiṁ → āyati (sī. ka.) passa saṁ. ni. 2.38 (cck note)
No ce, bhikkhave, ceteti, no ce pakappeti, atha ce anuseti.
Ārammaṇametaṁ hoti viññāṇassa ṭhitiyā, ārammaṇe sati patiṭṭhā viññāṇassa hoti, tasmiṁ patiṭṭhite viññāṇe virūḷhe āyatiṁ punabbhavābhinibbatti hoti, āyatiṁ punabbhavābhinibbattiyā sati āyatiṁ jātijarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti, evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī”ti.
āyatiṁ → āyati (pts-vp-pli1, mr) | āyatiṁ → āyati (pts-vp-pli1, mr) | patiṭṭhā → patiṭṭhā tassa (bj) | viññāṇassa → tassa viññāṇassa (sī. ka.) passa saṁ. ni. 2.38 (cck note)
Ayaṁ saṅkileso.
“Yato ca kho, bhikkhave, no ceva ceteti, no ca pakappeti, no ca anuseti.
ceva → (bj) | ceva → ca (cck: sī. ka.)
Ārammaṇametaṁ na hoti viññāṇassa ṭhitiyā, ārammaṇe asati patiṭṭhā viññāṇassa na hoti, tasmiṁ appatiṭṭhite viññāṇe avirūḷhe āyatiṁ punabbhavābhinibbatti na hoti, āyatiṁ punabbhavābhinibbattiyā asati āyatiṁ jātijarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti.
ārammaṇametaṁ → ārammaṇemetaṁ (bj) | patiṭṭhā → patiṭṭhā tassa (bj) | tasmiṁ → tasmā (bj) | āyatiṁ → (bj)
Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī”ti, ayaṁ nibbedho.
hotīti → hoti (bj)
Idaṁ saṅkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṁ.
Tattha katamaṁ saṅkilesabhāgiyañca asekkhabhāgiyañca suttaṁ?
“‘Samuddo samuddo’ti kho, bhikkhave, assutavā puthujjano bhāsati. Neso, bhikkhave, ariyassa vinaye samuddo. Mahā eso, bhikkhave, udakarāsi mahāudakaṇṇavo. Cakkhu, bhikkhave, purisassa samuddo, tassa rūpamayo vego”ti. Ayaṁ saṅkileso.
“Yo taṁ rūpamayaṁ vegaṁ sahati ayaṁ vuccati, bhikkhave, atari cakkhusamuddaṁ saūmiṁ sāvaṭṭaṁ sagahaṁ sarakkhasaṁ tiṇṇo pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇo”ti.
sagahaṁ → sagāhaṁ (bj sn35.228:1 [228. Paṭhamasamuddasutta]) | atari cakkhusamuddaṁ → atāri cakkhūsamuddaṁ (bj) | pāraṅgato → pāragato (bj) | sagāhaṁ → sagahaṁ– sīmu, machasaṁ (bj note) | atari → atāri (sī. ka.) passa saṁ. ni. 4.228 (cck note) | sagahaṁ → sagāhaṁ (cck: saṁ. ni. 4.228)
Ayaṁ asekkho.
“Sotaṁ, bhikkhave …pe… ghānaṁ … jivhā … kāyo … mano, bhikkhave, purisassa samuddo tassa dhammamayo vego”ti. Ayaṁ saṅkileso.
“Yo taṁ dhammamayaṁ vegaṁ sahati, ayaṁ vuccati, bhikkhave, atari manosamuddaṁ saūmiṁ sāvaṭṭaṁ sagahaṁ sarakkhasaṁ tiṇṇo pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇo”ti.
atari → atāri (bj) | sagahaṁ → sagāhaṁ (bj) | pāraṅgato → pāragato (bj) | atāri → atari (bj: machasaṁ) | sagāhaṁ → sagahaṁ– sīmu, machasaṁ (bj note)
Ayaṁ asekkho.
asekkho idamavoca → asekho idamevoca (bj)
Idamavoca bhagavā.
Idaṁ vatvāna sugato athāparaṁ etadavoca satthā—
“Yo imaṁ samuddaṁ sagahaṁ sarakkhasaṁ, saūmiṁ sāvaṭṭaṁ sabhayaṁ duttaraṁ accatari;
sagahaṁ → sagāhaṁ (bj) | sagāhaṁ → sagahaṁ (bj: sīmu, machasaṁ) saūmiṁ sāvaṭṭaṁ sabhayaṁ → saūmibhayaṁ (bj) | accatari → accatāri (bj) | accatāri → accatari (bj: machasaṁ) Sa vedantagū vusitabrahmacariyo, lokantagū pāragatoti vuccatī”ti.
Ayaṁ asekkho. Idaṁ saṅkilesabhāgiyañca asekkhabhāgiyañca suttaṁ.
“Chayime, bhikkhave, baḷisā lokasmiṁ anayāya sattānaṁ byābādhāya pāṇīnaṁ.
byābādhāya → byāpādāya (si, pts-vp-pli1); vadhāya (sn35.230:1 [230. Bāḷisikopamasutta]) | chayime → cha ime (bj) | byābādhāya → byāpādāya (bj: sīmu) | byābādhāya → vadhāya (cck: saṁ. ni. 4.230)
Katame cha?
Santi, bhikkhave, cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā, tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati, ayaṁ vuccati, bhikkhave, bhikkhu gilitabaḷiso mārassa anayaṁ āpanno, byasanaṁ āpanno, yathākāmakaraṇīyo pāpimato.
gilitabaḷiso → gilabaḷiso (bj, pts-vp-pli1, mr) | yathākāmakaraṇīyo → yathākāmaṁ karaṇīyo (pts-vp-pli1, csp1ed) | tañce bhikkhu → taṁ ve bhikkhū (bj) | bhikkhu gilitabaḷiso → bhikkhū gilabaḷiso (bj) | yathākāmakaraṇīyo → yathākāmaṁ karaṇīyo (cck) | gilitabaḷiso → gilabaḷiso (sī. ka.) passa saṁ. ni. 4.230 (cck note)
Santi, bhikkhave, sotaviññeyyā saddā …pe…
ghānaviññeyyā gandhā …
jivhāviññeyyā rasā …
kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā …
manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā, tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati.
Ayaṁ vuccati, bhikkhave, bhikkhu gilitabaḷiso mārassa anayaṁ āpanno, byasanaṁ āpanno, yathākāmakaraṇīyo pāpimato”ti.
yathākāmakaraṇīyo → yathākāmaṁ karaṇīyo (pts-vp-pli1, csp1ed) | gilitabaḷiso → gilabaḷiso (bj) | yathākāmakaraṇīyo → yathākāmaṁ karaṇīyo (cck) | karaṇīyo → yathākāmakaraṇīyo (sī.) saṁ. ni. 4.230 (cck note)
Ayaṁ saṅkileso.
Santi ca, bhikkhave, cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā, tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati, ayaṁ vuccati, bhikkhave, bhikkhu na gilitabaḷiso mārassa, abhedi baḷisaṁ, paribhedi baḷisaṁ, na anayaṁ āpanno, na byasanaṁ āpanno, na yathākāmakaraṇīyo pāpimato.
yathākāmakaraṇīyo → yathākāmaṁ karaṇīyo (pts-vp-pli1, csp1ed) | bhikkhu → bhikkhū (bj) | nājjhosāya → na ajjhosāya (bj) | gilitabaḷiso → gilabaḷiso (bj) | abhedi → abhedī (bj) | paribhedi → paribhedī (bj) | yathākāmakaraṇīyo → yathākāmaṁ karaṇīyo (cck)
Santi ca, bhikkhave, sotaviññeyyā saddā …pe…
manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā, tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati, nājjhosāya tiṭṭhati.
Ayaṁ vuccati, bhikkhave, bhikkhu na gilitabaḷiso mārassa, abhedi baḷisaṁ, paribhedi baḷisaṁ, na anayaṁ āpanno, na byasanaṁ āpanno, na yathākāmakaraṇīyo pāpimato”ti.
yathākāmakaraṇīyo → yathākāmaṁ karaṇīyo (pts-vp-pli1, csp1ed) | gilitabaḷiso → gilabaḷiso (bj) | abhedi → abhedī (bj) | paribhedi → parigedī (bj) | yathākāmakaraṇīyo → yathākāmaṁ karaṇīyo (cck)
Ayaṁ asekkho.
Idaṁ saṅkilesabhāgiyañca asekkhabhāgiyañca suttaṁ.
Tattha katamaṁ saṅkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca asekkhabhāgiyañca suttaṁ?
“Ayaṁ loko santāpajāto, phassapareto rogaṁ vadati attato;
attato → attano (bj, pts-vp-pli1, mr) | rogaṁ → rodaṁ (bj) | rodaṁ → rogaṁ (bj: udāna, machasaṁ) | attano → attato (bj: udāna) | attato → attano (sī. ka.) passa udā. 30 (cck note) Yena yena hi maññanti, tato taṁ hoti aññathā.
maññanti → maññati (cck) | maññati → maññanti (cck: sī. ka.) taṁ → naṁ (bj)Aññathābhāvī bhavasatto loko, bhavapareto bhavamevābhinandati; Yadabhinandati taṁ bhayaṁ, Yassa bhāyati taṁ dukkhan”ti. Ayaṁ saṅkileso.
“Bhavavippahānāya kho panidaṁ brahmacariyaṁ vussatī”ti.
kho → ko (bj)
Ayaṁ nibbedho.
“Ye hi keci samaṇā vā brāhmaṇā vā bhavena bhavassa vippamokkhamāhaṁsu, sabbe te ‘avippamuttā bhavasmā’ti vadāmi.
Ye vā pana keci samaṇā vā brāhmaṇā vā vibhavena bhavassa nissaraṇamāhaṁsu, sabbe te ‘anissaṭā bhavasmā’ti vadāmi.
Upadhiṁ hi paṭicca dukkhamidaṁ sambhotī”ti.
Upadhiṁ → upadhi (bj, mr) | upadhiṁ → upadhī (bj) | hi → upadhiṁhi (bj: machasaṁ) | Upadhiṁ → upadhi (sī. ka.) passa udā. 30 (cck note)
Ayaṁ saṅkileso.
“Sabbupādānakkhayā natthi dukkhassa sambhavo”ti. Ayaṁ nibbedho.
“Lokamimaṁ passa, puthū avijjāya paretā bhūtā bhūtaratā, bhavā aparimuttā, ye hi keci bhavā sabbadhi sabbatthatāya, sabbe te bhavā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā”ti.
paretā bhūtā bhūtaratā → paretaṁ bhūtaṁ bhūtarataṁ (bj, pts-vp-pli1) | aparimuttā → aparimuttaṁ (bj) | sabbatthatāya → sabbattatāya (bj) | aparimuttaṁ → bhūtā bhūtaratā yanādī prathamā bahuvacana yukta purāṇa pāṭhayek da æta (bj note) | sabbattatāya → sabbatthatāyaṁ (bj: sīmu)
Ayaṁ saṅkileso.
“Evametaṁ yathābhūtaṁ, sammappaññāya passato; Bhavataṇhā pahīyati, vibhavaṁ nābhinandati; Sabbaso taṇhānaṁ khayā, asesavirāganirodho nibbānan”ti.
khayā → taṇhāsaṁkhayā (bj: sīmu)
“Tassa nibbutassa bhikkhuno, anupādā punabbhavo na hoti;
anupādā → anupādānā (bj) Abhibhūto māro vijitasaṅgāmo, upaccagā sabbabhavāni tādī”ti.
vijitasaṅgāmo → vijito saṁgāmo (bj: sīmu)
Ayaṁ asekkho. Idaṁ saṅkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca asekkhabhāgiyañca suttaṁ.
“Cattārome, bhikkhave, puggalā.
bhikkhave → passa a. ni. 4.5 (cck note)
Katame cattāro?
Anusotagāmī paṭisotagāmī ṭhitatto tiṇṇo pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇo”ti.
pāraṅgato → pāragato (bj)
Tattha yoyaṁ puggalo anusotagāmī, ayaṁ puggalo saṅkilesabhāgiyo.
Tattha yoyaṁ puggalo paṭisotagāmī yo ca ṭhitatto, ime dve puggalā nibbedhabhāgiyā.
yoyaṁ → yo ca (bj) | yo → ye (bj)
Tattha yoyaṁ puggalo tiṇṇo pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇo, ayaṁ asekkho.
pāraṅgato → pāragato (bj)
Idaṁ saṅkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca asekkhabhāgiyañca suttaṁ.
Tattha katamaṁ saṅkilesabhāgiyañca vāsanābhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṁ?
Chaḷābhijātiko atthi puggalo kaṇho kaṇhābhijātiko kaṇhaṁ dhammaṁ abhijāyati, atthi puggalo kaṇho kaṇhābhijātiko sukkaṁ dhammaṁ abhijāyati, atthi puggalo kaṇho kaṇhābhijātiko akaṇhaṁ asukkaṁ akaṇhaasukkavipākaṁ accantadiṭṭhaṁ nibbānaṁ ārādheti, atthi puggalo sukko sukkābhijātiko kaṇhaṁ dhammaṁ abhijāyati, atthi puggalo sukko sukkābhijātiko sukkaṁ dhammaṁ abhijāyati, atthi puggalo sukko sukkābhijātiko akaṇhaṁ asukkaṁ akaṇhaasukkavipākaṁ accantadiṭṭhaṁ nibbānaṁ ārādheti.
accantadiṭṭhaṁ → accantaṁ niṭṭhaṁ (pts-vp-pli1) | chaḷābhijātiko → chaḷābhijātiyo (bj) | accantadiṭṭhaṁ → accantaniṭṭhaṁ (bj) | accantaniṭṭhaṁ → accantaṁ niṭṭhaṁ (bj: sīmu) | accantadiṭṭhaṁ → antaṁ niṭṭhaṁ (cck: sī.)
Tattha yo ca puggalo kaṇho kaṇhābhijātiko kaṇhaṁ dhammaṁ abhijāyati, yo ca puggalo sukko sukkābhijātiko kaṇhaṁ dhammaṁ abhijāyati, ime dve puggalā saṅkilesabhāgiyā.
Tattha yo ca puggalo kaṇho kaṇhābhijātiko sukkaṁ dhammaṁ abhijāyati, yo ca puggalo sukko sukkābhijātiko sukkaṁ dhammaṁ abhijāyati, ime dve puggalā vāsanābhāgiyā.
Tattha yo ca puggalo kaṇho kaṇhābhijātiko akaṇhaṁ asukkaṁ akaṇhaasukkavipākaṁ accantadiṭṭhaṁ nibbānaṁ ārādheti, yo ca puggalo sukko sukkābhijātiko akaṇhaṁ asukkaṁ akaṇhaasukkavipākaṁ accantadiṭṭhaṁ nibbānaṁ ārādheti, ime dve puggalā nibbedhabhāgiyā, idaṁ saṅkilesabhāgiyañca vāsanābhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṁ.
accantadiṭṭhaṁ → accantaniṭṭhaṁ (bj) | nibbedhabhāgiyā → nibbedhabhāgiyāti (bj)
“Cattārimāni, bhikkhave, kammāni.
bhikkhave → passa a. ni. 4.232-233 (cck note)
Katamāni cattāri?
Atthi kammaṁ kaṇhaṁ kaṇhavipākaṁ, atthi kammaṁ sukkaṁ sukkavipākaṁ, atthi kammaṁ kaṇhasukkaṁ kaṇhasukkavipākaṁ, atthi kammaṁ akaṇhaṁ asukkaṁ akaṇhaasukkavipākaṁ kammuttamaṁ kammaseṭṭhaṁ kammakkhayāya saṁvattati”.
kaṇhasukkaṁ → kaṇhaṁ sukkaṁ (bj) | akaṇhaasukkavipākaṁ → akaṇhaasukkavipākaṁ kammaṁ (bj)
Tattha yañca kammaṁ kaṇhaṁ kaṇhavipākaṁ, yañca kammaṁ kaṇhasukkaṁ kaṇhasukkavipākaṁ, ayaṁ saṅkileso.
kaṇhasukkaṁ → kaṇhaṁ sukkaṁ (bj) | saṅkileso → saṁkilesā (bj)
Yañca kammaṁ sukkaṁ sukkavipākaṁ, ayaṁ vāsanā.
Yañca kammaṁ akaṇhaṁ asukkaṁ akaṇhaasukkavipākaṁ kammuttamaṁ kammaseṭṭhaṁ kammakkhayāya saṁvattati, ayaṁ nibbedho.
akaṇhaasukkavipākaṁ → akaṇha sukkavipākaṁ kammaṁ (bj) | nibbedho → nibbedhoti (bj)
Idaṁ saṅkilesabhāgiyañca vāsanābhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṁ.
Tattha katamaṁ vāsanābhāgiyañca, nibbedhabhāgiyañca suttaṁ?
“Laddhāna mānusattaṁ dve, kiccaṁ akiccameva ca;
dve → ce (bj) Sukiccaṁ ceva puññāni, saṁyojanavippahānaṁ vā”ti.
“Sukiccaṁ ceva puññānī”ti vāsanā. “Saṁyojanavippahānaṁ vā”ti nibbedho.
“Puññāni karitvāna, saggā saggaṁ vajanti katapuññā; Saṁyojanappahānā, jarāmaraṇā vippamuccantī”ti.
vippamuccantīti → vimuccantīti (bj)
“Puññāni karitvāna, saggā saggaṁ vajanti katapuññā”ti vāsanā.
“Saṁyojanappahānā jarāmaraṇā vippamuccantī”ti nibbedho.
vippamuccantīti nibbedho → vimuccantīti nibbedhoti (bj)
Idaṁ vāsanābhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṁ.
“Dvemāni, bhikkhave, padhānāni.
padhānāni → passa a. ni. 2.2 (cck note)
Katamāni dve?
Yo ca agārasmā anagāriyaṁ pabbajitesu cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ pariccajati, yo ca agārasmā anagāriyaṁ pabbajitesu sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānan”ti.
Tattha yo agārasmā anagāriyaṁ pabbajitesu cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ pariccajati, ayaṁ vāsanā.
Yo agārasmā anagāriyaṁ pabbajitesu sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ, ayaṁ nibbedho.
pabbajitesu → pabbajitena (bj)
Idaṁ vāsanābhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṁ.
Tattha taṇhāsaṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ taṇhāpakkheneva niddisitabbaṁ tīhi taṇhāhi—
kāmataṇhāya bhavataṇhāya vibhavataṇhāya.
Yena yena vā pana vatthunā ajjhositā, tena teneva niddisitabbaṁ, tassā vitthāro chattiṁsataṇhājāliniyā vicaritāni.
niddisitabbaṁ → niddisitabbā (bj) | tassā → tassā taṇhāya (bj)
Tattha diṭṭhisaṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ diṭṭhipakkheneva niddisitabbaṁ ucchedasassatena, yena yena vā pana vatthunā diṭṭhivasena abhinivisati “idameva saccaṁ moghamaññan”ti, tena teneva niddisitabbaṁ, tassā vitthāro dvāsaṭṭhidiṭṭhigatāni.
Tattha duccaritasaṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ cetanāya cetasikakammena niddisitabbaṁ tīhi duccaritehi— kāyaduccaritena vacīduccaritena manoduccaritena, tassa vitthāro dasaakusalakammapathā.
Tattha taṇhāvodānabhāgiyaṁ suttaṁ samathena niddisitabbaṁ, diṭṭhivodānabhāgiyaṁ suttaṁ vipassanāya niddisitabbaṁ, duccaritavodānabhāgiyaṁ suttaṁ sucaritena niddisitabbaṁ— tīṇi akusalamūlāni. Taṁ kissa hetu? Saṁsārassa nibbattiyā. Tathā nibbatte saṁsāre kāyaduccaritaṁ kāyasucaritaṁ vacīduccaritaṁ vacīsucaritaṁ manoduccaritaṁ manosucaritaṁ iminā asubhena kammavipākena idaṁ bālalakkhaṇaṁ nibbattatīti. Idaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ.
Iminā subhena kammavipākena idaṁ mahāpurisalakkhaṇaṁ nibbattatīti. Idaṁ vāsanābhāgiyaṁ suttaṁ.
Tattha saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ catūhi kilesabhūmīhi niddisitabbaṁ— anusayabhūmiyā pariyuṭṭhānabhūmiyā saṁyojanabhūmiyā upādānabhūmiyā. Sānusayassa pariyuṭṭhānaṁ jāyati, pariyuṭṭhito saṁyujjati, saṁyujjanto upādiyati, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti, evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti. Imāhi catūhi kilesabhūmīhi sabbe kilesā saṅgahaṁ samosaraṇaṁ gacchanti, idaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ.
Vāsanābhāgiyaṁ suttaṁ tīhi sucaritehi niddisitabbaṁ, nibbedhabhāgiyaṁ suttaṁ catūhi saccehi niddisitabbaṁ, asekkhabhāgiyaṁ suttaṁ tīhi dhammehi niddisitabbaṁ— buddhadhammehi paccekabuddhadhammehi sāvakabhūmiyā. Jhāyivisaye niddisitabbanti.
Tattha katame aṭṭhārasa mūlapadā? Lokiyaṁ lokuttaraṁ lokiyañca lokuttarañca, sattādhiṭṭhānaṁ dhammādhiṭṭhānaṁ sattādhiṭṭhānañca dhammādhiṭṭhānañca, ñāṇaṁ ñeyyaṁ ñāṇañca ñeyyañca, dassanaṁ bhāvanā dassanañca bhāvanā ca, sakavacanaṁ paravacanaṁ sakavacanañca paravacanañca, visajjanīyaṁ avisajjanīyaṁ visajjanīyañca avisajjanīyañca, kammaṁ vipāko kammañca vipāko ca, kusalaṁ akusalaṁ kusalañca akusalañca, anuññātaṁ paṭikkhittaṁ anuññātañca paṭikkhittañca, thavo cāti.
“Na hi pāpaṁ kataṁ kammaṁ, sajjukhīraṁva muccati; Ḍahantaṁ bālamanveti, bhasmacchannova pāvako”ti.
Ḍahantaṁ → dahantaṁ (bj, pts-vp-pli1, mr) | ḍahantaṁ → dahantaṁ (bj) | Ḍahantaṁ → dahantaṁ (sī. ka.) passa dha. pa. 71 (cck note) bhasmacchannova → bhasmāchannova (pts-vp-pli1, mr) | bhasmacchannova → bhasmāchannova (cck: ka.)
“Cattārimāni, bhikkhave, agatigamanāni sabbaṁ …pe…
agatigamanāni → agatigamanānīti (bj)
nihīyate tassa yaso kāḷapakkheva candimā”ti.
kāḷapakkheva → kālapakkheva (bj)
Idaṁ lokiyaṁ.
“Aṭṭhime, bhikkhave, lokadhammā.
lokadhammā → passa a. ni. 8.6 (cck note)
Katame aṭṭha?
Lābho alābho, yaso ayaso, nindā pasaṁsā, sukhaṁ dukkhaṁ.
lābho → lābho ca (bj) | alābho → alābho ca ayaso ca (bj) | ayaso → ca (bj) | nindā → nindā ca (bj) | sukhaṁ → ca sukhañca (bj) | dukkhaṁ → dukkhaṁ ca (bj)
Ime kho, bhikkhave, aṭṭha lokadhammā”ti.
Idaṁ lokiyaṁ.
“Yassindriyāni samathaṅgatāni, assā yathā sārathinā sudantā;
samathaṅgatāni → samathaṁ gatāni (bj) | samathaṅgatāni → samathaṁ gatāni (sī.) passa dha. pa. 94 (cck note) Pahīnamānassa anāsavassa, devāpi tassa pihayanti tādino”ti.
“Pañcimāni, bhikkhave, indriyāni lokuttarāni. Katamāni pañca? Saddhindriyaṁ vīriyindriyaṁ satindriyaṁ samādhindriyaṁ paññindriyaṁ. Imāni kho, bhikkhave, pañcindriyāni lokuttarānī”ti. Idaṁ lokuttaraṁ.
Tattha katamaṁ lokiyañca lokuttarañca?
“Laddhāna mānusattaṁ dve, kiccaṁ akiccameva cā”ti dve gāthā. Yaṁ iha “sukiccaṁ ceva puññānī”ti ca “puññāni karitvāna, saggā saggaṁ vajanti katapuññā”ti ca. Idaṁ lokiyaṁ.
Yaṁ iha “saṁyojanavippahānaṁ vā”ti ca “saṁyojanappahānā, jarāmaraṇā vippamuccantī”ti ca, idaṁ lokuttaraṁ.
vippamuccantīti → vimuccantīti (bj)
Idaṁ lokiyañca lokuttarañca.
“Viññāṇe ce, bhikkhave, āhāre sati nāmarūpassa avakkanti hoti, nāmarūpassa avakkantiyā sati punabbhavo hoti, punabbhave sati jāti hoti, jātiyā sati jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti.
ce → hi (bj)
Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
Seyyathāpi, bhikkhave, mahārukkho, tassa yāni ceva mūlāni adhogamāni yāni ca tiriyaṅgamāni, sabbāni tāni uddhaṁ ojaṁ abhiharanti.
Seyyathāpi, bhikkhave, mahārukkho … ciraṁ dīghamaddhānaṁ tiṭṭheyya → See sn12.55:2 | bhikkhave → passa saṁ. ni. 2.55 (cck note)
Evaṁ hi so, bhikkhave, mahārukkho tadāhāro tadupādāno ciraṁ dīghamaddhānaṁ tiṭṭheyya.
mahārukkho → mahārākkho (bj)
Evameva kho, bhikkhave, viññāṇe āhāre sati nāmarūpassa avakkanti hoti sabbaṁ …pe…
evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī”ti.
hotīti → hotiti (bj)
Idaṁ lokiyaṁ.
“Viññāṇe ce, bhikkhave, āhāre asati nāmarūpassa avakkanti na hoti, nāmarūpassa avakkantiyā asati punabbhavo na hoti, punabbhave asati jāti na hoti, jātiyā asati jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti.
sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā → sokaparidevadukkhadomanassūpāyāsā (bj)
Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti.
Seyyathāpi, bhikkhave, mahārukkho atha puriso āgaccheyya kuddālapiṭakaṁ ādāya, so taṁ rukkhaṁ mūle chindeyya, mūle chetvā palikhaṇeyya, palikhaṇitvā mūlāni uddhareyya antamaso usīranāḷimattānipi.
kuddālapiṭakaṁ → kadālapiṭakaṁ (mr) | mūle chetvā → mūlaṁ chinditvā (sn12.55:1 [55. Mahārukkhasutta]) | Seyyathāpi, bhikkhave, mahārukkho … assa tālāvatthukato anabhāvaṅkato āyatiṁ anuppādadhammo → see sn12.55:4 | palikhaṇeyya palikhaṇitvā → paḷikhaṇeyya paḷikhaṇitvā (bj) | usīranāḷimattānipi → usīranāḷamattānipi (bj) | kuddālapiṭakaṁ → kudālapiṭakaṁ (cck: ka.) | mūle → mūlaṁ (cck: saṁ. ni. 2.55)
So taṁ rukkhaṁ khaṇḍākhaṇḍikaṁ chindeyya, khaṇḍākhaṇḍikaṁ chinditvā phāleyya, phāletvā sakalikaṁ sakalikaṁ kareyya, sakalikaṁ sakalikaṁ karitvā vātātape visoseyya, vātātape visosetvā agginā ḍaheyya, agginā ḍahetvā masiṁ kareyya, masiṁ karitvā mahāvāte vā ophuṇeyya, nadiyā vā sīghasotāya pavāheyya, evaṁ hi so, bhikkhave, mahārukkho ucchinnamūlo assa tālāvatthukato anabhāvaṅkato āyatiṁ anuppādadhammo.
chinditvā → chetvā (bj, pts-vp-pli1, mr) | anabhāvaṅkato → anabhāvaṁ gato (bj) | sakalikaṁ karitvā → katvā (bj) | ḍahetvā → ḍahitvā (bj) | karitvā → katvā (bj) | ophuṇeyya → opuneyya (bj); ophuneyya (cck) | chinditvā → chitvā (cck: sī. ka.) | anabhāvaṁkato → anabhāvaṁgato (cck: sī.)
Evameva kho, bhikkhave, viññāṇe āhāre asati nāmarūpassa avakkanti na hoti, nāmarūpassa avakkantiyā asati sabbaṁ …pe…
evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī”ti.
Idaṁ lokuttaraṁ.
Idaṁ lokiyañca lokuttarañca.
Tattha katamaṁ sattādhiṭṭhānaṁ?
“Sabbā disā anuparigamma cetasā, nevajjhagā piyataramattanā kvaci; Evaṁ piyo puthu attā paresaṁ, tasmā na hiṁse paramattakāmo”ti.
paramattakāmo”ti → paraṁ attakāmoti (bj, pts-vp-pli1) | attakāmo”ti → paramattakāmo (bj: machasaṁ) | paramattakāmo’’ti → paraṁ attakāmoti (sī.) saṁ. ni. 1.119; udā. 41 passitabbaṁ (cck note)
“Ye keci bhūtā bhavissanti ye vāpi, sabbe gamissanti pahāya dehaṁ;
ye → (bj) | vāpi → soca (bj: sīmu); ye vāpi (bj: machasaṁ) | vāpi → ca (sī. ka.) passa udā. 42 (cck note) Taṁ sabbajāniṁ kusalo viditvā, ātāpiyo brahmacariyaṁ careyyā”ti.
sabbajāniṁ → sabbajātiṁ (bj) | kusalo → sabbaṁ jātikusalo (bj: sīmu) ātāpiyo → ātāpī so (bj, mr); ātāpi so (pts-vp-pli1) | ātāpiyo → ātāpī so (bj) | so → ātāpiyo (bj: machasaṁ) | ātāpiyo → ātāpī so (sī. ka.) passa udā. 42 (cck note)
“Sattahi, bhikkhave, aṅgehi samannāgataṁ kalyāṇamittaṁ api viveciyamānena paṇāmiyamānena gale pisanamajjamānena yāvajīvaṁ na vijahitabbaṁ.
gale pisanamajjamānena → galepi panujjamānena (bj); galepi pamajjamānena (pts-vp-pli1) | viveciyamānena paṇāmiyamānena gale pisanamajjamānena → vivecīyamānena panāmiyamānena galepi panujjamānena (bj) | panujjamānena → vihanamajjamānena (bj: machasaṁ); pamajjamānena (bj: sīmu) | pisanamajjamānena → galepi pamajjamānena (cck: sī.)
Katamehi sattahi?
Piyo ca hoti manāpo ca garu ca bhāvanīyo ca vattā ca vacanakkhamo ca gambhīrañca kathaṁ kattā hoti, no ca aṭṭhāne niyojeti.
hoti, no ca aṭṭhāne → na ca aṭṭhāne (bj, pts-vp-pli1, mr) | manāpo ca → (bj) | hoti no → na (bj) | niyojeti → niyojako (bj) | ca → no ca (bj: machasaṁ) | aṭṭhāne → na ca aṭṭhāne (sī. ka.) passa a. ni. 7.37 (cck note)
Imehi kho, bhikkhave, sattahi …pe…
na vijahitabbaṁ.
Idamavoca bhagavā.
Idaṁ vatvāna sugato, athāparaṁ etadavoca satthā—
“Piyo garu bhāvanīyo, vattā ca vacanakkhamo;
piyo → piyo ca (bj) Gambhīrañca kathaṁ kattā, na caṭṭhāne niyojako;
na → no (bj) Taṁ mittaṁ mittakāmena, yāvajīvampi seviyan”ti.
Tattha katamaṁ dhammādhiṭṭhānaṁ?
“Yañca kāmasukhaṁ loke, yañcidaṁ diviyaṁ sukhaṁ; Taṇhakkhayasukhassete, kalaṁ nāgghanti soḷasin”ti.
Taṇhakkhayasukhassete → taṇhakkhayā sukhassete (sī.) passa udā. 12 (cck note)
“Susukhaṁ vata nibbānaṁ, sammāsambuddhadesitaṁ;
Susukhaṁ → passa theragā. 227 (cck note) Asokaṁ virajaṁ khemaṁ, yattha dukkhaṁ nirujjhatī”ti.
Tattha katamaṁ sattādhiṭṭhānañca dhammādhiṭṭhānañca
“Mātaraṁ pitaraṁ hantvā, rājāno dve ca khattiye;
ca → va (bj) Raṭṭhaṁ sānucaraṁ hantvā”ti.
Idaṁ sattādhiṭṭhānañca dhammādhiṭṭhānañca.
“Cattārome, bhikkhave, iddhipādā.
iddhipādā → passa iddhipādasaṁyutte (cck note)
Katame cattāro?
Chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādo,
vīriya …pe…
citta …
vīmaṁsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādo”ti.
Idaṁ dhammādhiṭṭhānaṁ.
So kāyepi cittaṁ samodahati, cittepi kāyaṁ samodahati, kāye sukhasaññañca lahusaññañca okkamitvā upasampajja viharati.
lahusaññañca → lahusaññaca (bj) | viharati → viharatīti (bj)
Idaṁ sattādhiṭṭhānaṁ, idaṁ sattādhiṭṭhānañca dhammādhiṭṭhānañca.
“Yaṁ taṁ lokuttaraṁ ñāṇaṁ, sabbaññū yena vuccati; Na tassa parihānatthi, sabbakāle pavattatī”ti.
“Paññā hi seṭṭhā lokasmiṁ, yāyaṁ nibbānagāminī;
yāyaṁ nibbānagāminī → yāyanibbānagāmini (pts-vp-pli1); yāyaṁ nibbedhagāminī (iti41:1 [Paññāparihīnasutta]; pe2:129 [Sāsanapaṭṭhānadutiyabhūmi], pe3:32 [Suttādhiṭṭhānatatiyabhūmi]) | nibbānagāminī → nibbedhagāminī (bj: itivu) | nibbānagāminī → nibbedhagāminī (cck: itivu. 41) Yāya sammā pajānāti, jātimaraṇasaṅkhayan”ti.
saṅkhaya’nti → jātibhava parikkhayaṁ (bj: itivu)
“Kittayissāmi te santiṁ,
te → vo (sī. ka.) passa su. ni. 1072 (cck note) (dhotakāti bhagavā) Diṭṭhe dhamme anītihaṁ; yaṁ viditvā sato caraṁ, Tare loke visattikaṁ.Tañcāhaṁ abhinandāmi, mahesi santimuttamaṁ;
abhinandāmi → abhinandāmi iccāyasmā dhotako (bj) Yaṁ viditvā sato caraṁ, tare loke visattikaṁ.
viditvā → vīdītvā (bj) visattikaṁ → cīsattikaṁ (bj)Yaṁ kiñci sampajānāsi, (dhotakāti bhagavā) Uddhaṁ adho tiriyañcāpi majjhe; etaṁ viditvā saṅgoti loke, Bhavābhavāya mākāsi taṇhan”ti.
“Catunnaṁ, bhikkhave, ariyasaccānaṁ ananubodhā appaṭivedhā evamidaṁ dīghamaddhānaṁ sandhāvitaṁ saṁsaritaṁ mamañceva tumhākañca …pe…
tayidaṁ, bhikkhave, dukkhaṁ ariyasaccaṁ anubuddhaṁ paṭividdhaṁ, dukkhasamudayaṁ ariyasaccaṁ anubuddhaṁ paṭividdhaṁ, dukkhanirodhaṁ ariyasaccaṁ anubuddhaṁ paṭividdhaṁ, dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṁ anubuddhaṁ paṭividdhaṁ.
dukkhasamudayaṁ → dukkhasamudayo (bj, pts-vp-pli1, mr) | dukkhanirodhaṁ → dukkhanirodho (bj, pts-vp-pli1, mr) | anubuddhaṁ paṭividdhaṁ dukkhanirodhagāminī → dukkha nirodhagāminī (bj) | dukkhasamudayo → dukkhasamudayaṁ (bj: machasaṁ) | dukkhanirodho → dukkhanirodhaṁ (bj: machasaṁ) | dukkhasamudayaṁ → dukkhasamudayo (sī. ka.) passa dī. ni. 2.155 (cck note) | dukkhanirodhaṁ → dukkhanirodho (cck: sī. ka.)
Ucchinnā bhavataṇhā, khīṇā bhavanetti, natthi dāni punabbhavo”ti.
Idamavoca bhagavā.
Idaṁ vatvāna sugato athāparaṁ etadavoca satthā—
“Catunnaṁ ariyasaccānaṁ, yathābhūtaṁ adassanā; Saṁsitaṁ dīghamaddhānaṁ, tāsu tāsveva jātisu.
Saṁsitaṁ → saṁsaritaṁ (si, mr) | saṁsitaṁ → saṁsaritaṁ (bj: sīmu) | Saṁsitaṁ → saṁsaritaṁ (cck: sī.)Tāni etāni diṭṭhāni, bhavanetti samūhatā; Ucchinnaṁ mūlaṁ dukkhassa, natthi dāni punabbhavo”ti.
Tattha katamaṁ ñāṇañca ñeyyañca? Rūpaṁ aniccaṁ, vedanā aniccā, saññā aniccā, saṅkhārā aniccā, viññāṇaṁ aniccanti. Idaṁ ñeyyaṁ.
Evaṁ jānaṁ evaṁ passaṁ ariyasāvako “rūpaṁ aniccan”ti passati, “vedanā aniccā”ti passati, “saññaṁ … saṅkhāre … viññāṇaṁ aniccan”ti passatīti. Idaṁ ñāṇaṁ.
So parimuccati rūpena, parimuccati vedanāya, parimuccati saññāya, parimuccati saṅkhārehi, parimuccati viññāṇamhā, ‘parimuccati dukkhasmā’ti vadāmīti. Idaṁ ñāṇañca ñeyyañca.
“Sabbe saṅkhārā aniccā”ti idaṁ ñeyyaṁ.
“Yadā paññāya passatī”ti idaṁ ñāṇaṁ.
passatīti → passatiti (bj)
“Atha nibbindati dukkhe esa maggo visuddhiyā”ti idaṁ ñāṇañca ñeyyañca.
“Sabbe saṅkhārā dukkhā”ti idaṁ ñeyyaṁ. “Yadā paññāya passatī”ti idaṁ ñāṇaṁ. “Atha nibbindati dukkhe esa maggo visuddhiyā”ti idaṁ ñāṇañca ñeyyañca.
“Sabbe dhammā anattā”ti idaṁ ñeyyaṁ. “Yadā paññāya passatī”ti idaṁ ñāṇaṁ. “Atha nibbindati dukkhe esa maggo visuddhiyā”ti idaṁ ñāṇañca ñeyyañca.
“Ye hi keci, soṇa, samaṇā vā brāhmaṇā vā aniccena rūpena dukkhena vipariṇāmadhammena ‘seyyohamasmī’ti vā samanupassanti, ‘sadisohamasmī’ti vā samanupassanti, ‘hīnohamasmī’ti vā samanupassanti.
keci → kecī (bj) | kecī → yeca kho kecī (bj: sīmu) | soṇa → passa saṁ. ni. 3.49 (cck note)
Kimaññatra yathābhūtassa adassanā.
Aniccāya vedanāya …pe…
aniccāya saññāya …
aniccehi saṅkhārehi …
aniccena viññāṇena dukkhena vipariṇāmadhammena ‘seyyohamasmī’ti vā samanupassanti, ‘sadisohamasmī’ti vā samanupassanti, ‘hīnohamasmī’ti vā samanupassanti, kimaññatra yathābhūtassa adassanā”ti.
vipariṇāmadhammena → viparināmadhammena (bj)
Idaṁ ñeyyaṁ.
“Ye ca kho keci, soṇa, samaṇā vā brāhmaṇā vā aniccena rūpena dukkhena vipariṇāmadhammena ‘seyyohamasmī’tipi na samanupassanti, ‘sadisohamasmī’tipi na samanupassanti, ‘hīnohamasmī’tipi na samanupassanti, kimaññatra yathābhūtassa dassanā. Aniccāya vedanāya …pe… aniccāya saññāya … aniccehi saṅkhārehi … aniccena viññāṇena dukkhena vipariṇāmadhammena ‘seyyohamasmī’tipi na samanupassanti, ‘sadisohamasmī’tipi na samanupassanti, ‘hīnohamasmī’tipi na samanupassanti, kimaññatra yathābhūtassa dassanā”ti. Idaṁ ñāṇaṁ.
“Ye ariyasaccāni vibhāvayanti, gambhīrapaññena sudesitāni; Kiñcāpi te honti bhusaṁ pamattā, na te bhavaṁ aṭṭhamamādiyantī”ti.
bhusaṁ pamattā → bhusappamattā (bj) | pamattā → bhusappamattā (sī.) passa khu. pā. 609 (cck note)
“Yathindakhīlo pathavissito siyā, catubbhi vātehi asampakampiyo;
pathavissito → paṭhaviṁ sito (bj) Tathūpamaṁ sappurisaṁ vadāmi, yo ariyasaccāni avecca passatī”ti.
“Catūhi, bhikkhave, sotāpattiyaṅgehi samannāgato ariyasāvako ākaṅkhamāno attanāva attānaṁ byākareyya ‘khīṇanirayomhi, khīṇatiracchānayoni, khīṇapettivisayo, khīṇāpāyaduggativinipāto, sotāpannohamasmi avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo, sattakkhattuparamaṁ deve ca manusse ca sandhāvitvā saṁsaritvā dukkhassantaṁ karissāmī’ti.
sattakkhattuparamaṁ → sattakkhattuparamo (si) | sambodhiparāyaṇo → sambodhiparāyano (bj) | sattakkhattuparamaṁ → paramo (bj: sīmu) | sattakkhattuparamaṁ → sattakkhattuparamo (cck: sī.)
Katamehi catūhi?
Idha, bhikkhave, ariyasāvakassa tathāgate saddhā niviṭṭhā patiṭṭhitā virūḷhā mūlajātā asaṁhāriyā samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṁ saha dhammena, dhamme kho pana niṭṭhaṁ gato hoti, svākkhāto bhagavatā dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṁ veditabbo viññūhi, yadidaṁ madanimmadano …pe…
opaneyyiko → opanayiko (bj)
nirodho nibbānaṁ, saha dhammiyā kho panassa honti iṭṭhā kantā piyā manāpā gihī ceva pabbajitā ca.
Ariyakantehi kho pana sīlehi samannāgato hoti akhaṇḍehi acchiddehi asabalehi akammāsehi bhujissehi viññuppasaṭṭhehi aparāmaṭṭhehi samādhisaṁvattanikehi.
viññuppasaṭṭhehi → viññuppasatthehi (bj)
Imehi kho, bhikkhave, catūhi sotāpattiyaṅgehi samannāgato ariyasāvako ākaṅkhamāno attanāva attānaṁ byākareyya ‘khīṇanirayomhi, khīṇatiracchānayoni, khīṇapettivisayo, khīṇāpāyaduggativinipāto, sotāpannohamasmi avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo, sattakkhattuparamaṁ deve ca manusse ca sandhāvitvā saṁsaritvā dukkhassantaṁ karissāmī’”ti.
avinipātadhammo → avinipātadhamme (bj) | sambodhiparāyaṇo → sambodhiparāyano (bj)
“Yassindriyāni bhāvitāni, ajjhattaṁ bahiddhā ca sabbaloke;
bhāvitāni → subhāvitāni (bj, pts-vp-pli1, mr) | yassindriyāni → yassindriyānīdha (bj: sīmu) | bhāvitāni → subhāvitāni (sī. ka.) passa su. ni. 512 (cck note) Nibbijjha imaṁ parañca lokaṁ, kālaṁ kaṅkhati bhāvito sa danto”ti.
danto”ti → sudanto (bj: sīmu)
“Cattārimāni, bhikkhave, dhammapadāni.
dhammapadāni → passa a. ni. 4.29 (cck note)
Katamāni cattāri?
Anabhijjhā dhammapadaṁ, abyāpādo dhammapadaṁ, sammāsati dhammapadaṁ, sammāsamādhi dhammapadaṁ, imāni kho, bhikkhave, cattāri dhammapadānī”ti.
Ayaṁ bhāvanā.
Tattha katamaṁ dassanañca bhāvanā ca?
“Pañca chinde pañca jahe”ti idaṁ dassanaṁ.
“Pañca cuttari bhāvaye.
Pañca saṅgātigo bhikkhu, oghatiṇṇoti vuccatī”ti ayaṁ bhāvanā.
bhikkhu → bhikkhū (bj)
Idaṁ dassanañca bhāvanā ca.
“Tīṇimāni, bhikkhave, indriyāni.
Tīṇimāni, bhikkhave, indriyāni → sn48.23 passitabbaṁ | indriyāni → passa saṁ. ni. 5.493 (cck note)
Katamāni tīṇi, anaññātaññassāmītindriyaṁ aññindriyaṁ aññātāvindriyaṁ.
anaññātaññassāmītindriyaṁ aññindriyaṁ → anaññā taññassāmītindriyaṁ (bj)
Katamañca, bhikkhave, anaññātaññassāmītindriyaṁ?
Idha, bhikkhave, bhikkhu anabhisametassa dukkhassa ariyasaccassa abhisamayāya chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati,
bhikkhu → bhikkhū (bj)
anabhisametassa dukkhasamudayassa ariyasaccassa …pe…
dukkhanirodhassa …pe…
dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ariyasaccassa abhisamayāya chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati.
Idaṁ, bhikkhave, anaññātaññassāmītindriyan”ti.
Idaṁ dassanaṁ.
“Katamañca, bhikkhave, aññindriyaṁ? Idha, bhikkhave, bhikkhu ‘idaṁ dukkhan’ti yathābhūtaṁ pajānāti, ‘ayaṁ dukkhasamudayo’ti yathābhūtaṁ pajānāti, ‘ayaṁ dukkhanirodho’ti …pe… ‘ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṁ pajānāti. Idaṁ, bhikkhave, aññindriyaṁ.
Katamañca, bhikkhave, aññātāvindriyaṁ?
Idha, bhikkhave, bhikkhu āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati, khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyāti pajānāti.
bhikkhu → bhikkhū (bj)
Idaṁ, bhikkhave, aññātāvindriyan”ti.
Ayaṁ bhāvanā.
“Sabbapāpassa akaraṇaṁ, kusalassa upasampadā; Sacittapariyodāpanaṁ, etaṁ buddhāna sāsanan”ti.
sacittapariyodāpanaṁ → sacittapariyodapanaṁ (bj)
“Tīṇimāni, bhikkhave, bālassa bālalakkhaṇāni bālanimittāni bālāpadānāni, yehi bālaṁ bāloti pare sañjānanti.
Katamāni tīṇi?
Bālo, bhikkhave, duccintitacintī ca hoti, dubbhāsitabhāsī ca hoti, dukkaṭakammakārī ca hoti.
dukkaṭakammakārī → dukkatakammakārī (bj) | dukkaṭakammakārī → dukkatakammakārī (sī.) ma. ni. 3.246; a. ni. 3.3 passitabbaṁ (cck note)
Imāni kho, bhikkhave, tīṇi bālassa bālalakkhaṇāni bālanimittāni bālāpadānāni.
Tīṇimāni, bhikkhave, paṇḍitassa paṇḍitalakkhaṇāni paṇḍitanimittāni paṇḍitāpadānāni, yehi paṇḍitaṁ paṇḍitoti pare sañjānanti. Katamāni tīṇi? Paṇḍito, bhikkhave, sucintitacintī ca hoti, subhāsitabhāsī ca hoti, sukatakammakārī ca hoti. Imāni kho, bhikkhave, tīṇi paṇḍitassa paṇḍitalakkhaṇāni paṇḍitanimittāni paṇḍitāpadānānī”ti.
“Pathavīsamo natthi vitthato, ninno pātālasamo na vijjati; Merusamo natthi unnato, cakkavattisadiso natthi poriso”ti.
“‘Hotu, devānaminda, subhāsitena jayoti. Hotu, vepacitti, subhāsitena jayoti. Bhaṇa, vepacitti, gāthan’ti. Atha kho, bhikkhave, vepacitti asurindo imaṁ gāthaṁ abhāsi—
‘Bhiyyo bālā pakujjheyyuṁ, no cassa paṭisedhako;
pakujjheyyuṁ → pabhijjeyyuṁ (csp1ed) | pakujjheyyuṁ → pabhijjeyyuṁ (cck) | pakujjheyyuṁ → pakuppeyyuṁ (bj: a.pu) | pabhijjeyyuṁ → pakujjheyyuṁ (sī. ka.) passa saṁ. ni. 1.251 (cck note) Tasmā bhusena daṇḍena, dhīro bālaṁ nisedhaye’ti.
Bhāsitāya kho pana, bhikkhave, vepacittinā asurindena gāthāya asurā anumodiṁsu, devā tuṇhī ahesuṁ.
Atha kho, bhikkhave, vepacitti asurindo sakkaṁ devānamindaṁ etadavoca—
‘bhaṇa, devānaminda, gāthan’ti.
Evaṁ vutte, bhikkhave, sakko devānamindo imaṁ gāthaṁ abhāsi—
evaṁ vutte → atha kho (bj)
‘Etadeva ahaṁ maññe, bālassa paṭisedhanaṁ; Paraṁ saṅkupitaṁ ñatvā, yo sato upasammatī’ti.
Bhāsitāya kho pana, bhikkhave, sakkena devānamindena gāthāya devā anumodiṁsu, asurā tuṇhī ahesuṁ.
bhāsitāya → bhāyitāya (bj) | pana → (bj)
Atha kho, bhikkhave, sakko devānamindo vepacittiṁ asurindaṁ etadavoca—
‘bhaṇa, vepacitti, gāthan’ti.
Evaṁ vutte, bhikkhave, vepacitti asurindo imaṁ gāthaṁ abhāsi—
evaṁ vutte → atha kho (bj)
‘Etadeva titikkhāya, vajjaṁ passāmi vāsava; Yadā naṁ maññati bālo, bhayā myāyaṁ titikkhati;
maññati → maññatī (bj) | maññati → maññatī (sī.) passa saṁ. ni. 1.251 (cck note) Ajjhāruhati dummedho, gova bhiyyo palāyinan’ti.
ajjhāruhati → ajjhārūhati (bj) bhiyyo → bhīyo (bj)
Bhāsitāya kho pana, bhikkhave, vepacittinā asurindena gāthāya asurā anumodiṁsu, devā tuṇhī ahesuṁ.
Atha kho vepacitti asurindo sakkaṁ devānamindaṁ etadavoca—
atha kho → athakho bhikkhave (bj)
‘bhaṇa, devānaminda, gāthan’ti.
Evaṁ vutte, bhikkhave, sakko devānamindo imā gāthāyo abhāsi—
evaṁ vutte → athakho (bj)
‘Kāmaṁ maññatu vā mā vā, bhayā myāyaṁ titikkhati; Sadatthaparamā atthā, khantyā bhiyyo na vijjati.
bhiyyo → bhīyo (bj) | khantyā → khantā (cck)Yo have balavā santo, dubbalassa titikkhati; Tamāhu paramaṁ khantiṁ, niccaṁ khamati dubbalo.
Abalaṁ taṁ balaṁ āhu, yassa bālabalaṁ balaṁ; Balassa dhammaguttassa, paṭivattā na vijjati.
Tasseva tena pāpiyo, yo kuddhaṁ paṭikujjhati; Kuddhaṁ appaṭikujjhanto, saṅgāmaṁ jeti dujjayaṁ.
Ubhinnamatthaṁ carati, attano ca parassa ca; Paraṁ saṅkupitaṁ ñatvā, yo sato upasammati.
Ubhinnaṁ tikicchantānaṁ, attano ca parassa ca; Janā maññanti bāloti, ye dhammassa akovidā’ti.
Bhāsitāsu kho pana, bhikkhave, sakkena devānamindena gāthāsu devā anumodiṁsu, asurā tuṇhī ahesun”ti. Idaṁ paravacanaṁ.
Tattha katamaṁ sakavacanañca paravacanañca?
Yañca pattaṁ yañca pattabbaṁ ubhayametaṁ rajānukiṇṇaṁ āturassānusikkhato.
Ye ca sikkhāsārā sīlaṁ vataṁ jīvitaṁ brahmacariyaṁ upaṭṭhānasārā, ayameko anto.
Ye ca evaṁvādino evaṁdiṭṭhino “natthi kāmesu doso”ti, ayaṁ dutiyo anto.
Iccete ubho antā kaṭasivaḍḍhanā kaṭasiyo diṭṭhiṁ vaḍḍhenti.
Ete ubho ante anabhiññāya olīyanti eke atidhāvanti eketi.
eke → eko (bj)
Idaṁ paravacanaṁ.
Ye ca kho te ubho ante abhiññāya tatra ca na ahesuṁ, tena ca amaññiṁsu, vaṭṭaṁ tesaṁ natthi paññāpanāyāti. Idaṁ sakavacanaṁ. Ayaṁ udāno sakavacanañca paravacanañca.
Rājā pasenadi kosalo bhagavantaṁ etadavoca—
pasenadi → passenadi (ka.) passa saṁ. ni. 1.113 (cck note)
idha mayhaṁ, bhante, rahogatassa paṭisallīnassa evaṁ cetaso parivitakko udapādi “kesaṁ nu kho piyo attā, kesaṁ appiyo attā”ti.
paṭisallīnassa → patisallīnassa (bj)
Tassa mayhaṁ, bhante, etadahosi—
“ye ca kho keci kāyena duccaritaṁ caranti, vācāya duccaritaṁ caranti, manasā duccaritaṁ caranti, tesaṁ appiyo attā.
ca → (bj)
Kiñcāpi te evaṁ vadeyyuṁ ‘piyo no attā’ti, atha kho tesaṁ appiyo attā.
Taṁ kissa hetu?
Yaṁ hi appiyo appiyassa kareyya, taṁ te attanāva attano karonti, tasmā tesaṁ appiyo attā.
kareyya → karoti (bj) | attanāva → attāva (bj)
Ye ca kho keci kāyena sucaritaṁ caranti, vācāya sucaritaṁ caranti, manasā sucaritaṁ caranti, tesaṁ piyo attā.
Kiñcāpi te evaṁ vadeyyuṁ ‘appiyo no attā’ti, atha kho tesaṁ piyo attā.
Taṁ kissa hetu?
Yaṁ hi piyo piyassa kareyya.
Taṁ te attanāva attano karonti.
Tasmā tesaṁ piyo attā”ti.
“Evametaṁ, mahārāja, evametaṁ, mahārāja, ye hi keci, mahārāja, kāyena duccaritaṁ caranti, vācāya duccaritaṁ caranti, manasā duccaritaṁ caranti tasmā tesaṁ appiyo attā.
tasmā → (bj)
Kiñcāpi te evaṁ vadeyyuṁ ‘piyo no attā’ti, atha kho tesaṁ appiyo attā.
Taṁ kissa hetu?
Yaṁ hi, mahārāja, appiyo appiyassa kareyya, taṁ te attanāva attano karonti, tasmā tesaṁ appiyo attā.
Ye ca kho keci mahārāja kāyena sucaritaṁ caranti, vācāya sucaritaṁ caranti, manasā sucaritaṁ caranti, tesaṁ piyo attā.
Kiñcāpi te evaṁ vadeyyuṁ ‘appiyo no attā’ti, atha kho tesaṁ piyo attā.
Taṁ kissa hetu?
Yaṁ hi, mahārāja, piyo piyassa kareyya, taṁ te attanāva attano karonti, tasmā tesaṁ piyo attāti.
Idamavoca bhagavā …pe…
satthā—
“Attānañce piyaṁ jaññā, na naṁ pāpena saṁyuje; Na hi taṁ sulabhaṁ hoti, sukhaṁ dukkaṭakārinā.
dukkaṭakārinā → dukkatakārinā (bj)Antakenādhipannassa, jahato mānusaṁ bhavaṁ;
Antakenādhipannassa → maraṇenābhibhūtassa (mr) | Antakenādhipannassa → maraṇenābhibhūtassa (ka.) passa saṁ. ni. 1.115 (cck note) Kiṁ hi tassa sakaṁ hoti, kiñca ādāya gacchati; Kiñcassa anugaṁ hoti, chāyāva anapāyinī.Ubho puññañca pāpañca, yaṁ macco kurute idha; Tañhi tassa sakaṁ hoti, taṁva ādāya gacchati;
taṁva → taṁ ca (bj); tañca (pts-vp-pli1, mr) Taṁvassa anugaṁ hoti, chāyāva anapāyinī.
taṁvassa → taṁ cassa (bj)Tasmā kareyya kalyāṇaṁ, nicayaṁ samparāyikaṁ; Puññāni paralokasmiṁ, patiṭṭhā honti pāṇinan”ti.
pāṇinanti → pāṇīnanti (bj)
Idaṁ suttaṁ paravacanaṁ. Anugīti sakavacanaṁ. Idaṁ sakavacanañca paravacanañca.
Pañhe pucchite idaṁ abhiññeyyaṁ, idaṁ pariññeyyaṁ, idaṁ pahātabbaṁ, idaṁ bhāvetabbaṁ, idaṁ sacchikātabbaṁ, ime dhammā evaṅgahitā idaṁ phalaṁ nibbattayanti.
Tesaṁ evaṅgahitānaṁ ayamattho iti idaṁ visajjanīyaṁ.
“Uḷāro buddho bhagavā”ti buddhauḷārataṁ dhammasvākkhātataṁ saṅghasuppaṭipattiñca ekaṁseneva niddise.
buddhauḷārataṁ → buddhuḷārattaṁ (bj)
“Sabbe saṅkhārā aniccā”ti “sabbe saṅkhārā dukkhā”ti “sabbe dhammā anattā”ti ekaṁseneva niddise.
Yaṁ vā panaññampi evaṁ jātiyaṁ.
jātiyaṁ → jātiyanti (bj)
Idaṁ visajjanīyaṁ.
“Ākaṅkhato te naradammasārathi, devā manussā manasā vicintitaṁ;
naradammasārathi → naradammasārathī (bj) | naradammasārathi → naradammasārathī (cck: sī.) Sabbe na jaññā kasiṇāpi pāṇino, santaṁ samādhiṁ araṇaṁ nisevato;
jaññā → na jāneyyuṁ (bj: aṭṭhakathā) Kintaṁ bhagavā ākaṅkhatī”ti.
ākaṅkhatīti → ākaṅkhatiti (bj)
Ettako bhagavā sīlakkhandhe samādhikkhandhe paññākkhandhe vimuttikkhandhe vimuttiñāṇadassanakkhandhe iriyāyaṁ pabhāve hitesitāyaṁ karuṇāyaṁ iddhiyanti.
sīlakkhandhe → sīlakkhandhena (bj: a.pu)
Idaṁ avisajjanīyaṁ.
“Tathāgatassa, bhikkhave, arahato sammāsambuddhassa loke uppādā tiṇṇaṁ ratanānaṁ uppādo buddharatanassa dhammaratanassa saṅgharatanassa”.
uppādo → uppādā (pts-vp-pli1, csp1ed) | saṅgharatanassa kiṁpamāṇāni → saṅkharatanassa kiṁ pamāṇāni (bj)
Kiṁpamāṇāni tīṇi ratanānīti?
Idaṁ avisajjanīyaṁ.
Buddhavisayo avisajjanīyo.
Puggalaparoparaññutā avisajjanīyā.
“Pubbā, bhikkhave, koṭi na paññāyati avijjānīvaraṇānaṁ sattānaṁ taṇhāsaṁyojanānaṁ sakiṁ nirayaṁ sakiṁ tiracchānayoniṁ sakiṁ pettivisayaṁ sakiṁ asurayoniṁ sakiṁ deve sakiṁ manusse sandhāvitaṁ saṁsaritaṁ”.
sandhāvitaṁ saṁsaritaṁ → sandhāvataṁ saṁsarataṁ (bj)
Katamā pubbā koṭīti avisajjanīyaṁ.
koṭīti avisajjanīyaṁ → koṭiti avissajjanīyaṁ (bj)
Na paññāyatīti sāvakānaṁ ñāṇavekallena.
Duvidhā buddhānaṁ bhagavantānaṁ desanā attūpanāyikā ca parūpanāyikā ca.
Na paññāyatīti parūpanāyikā.
Natthi buddhānaṁ bhagavantānaṁ avijānanāti attūpanāyikā.
avijānanāti → appajānanāti (bj) | appajānanā’ti → avijānanāti (bj: machasaṁ) | avijānanāti → appajānanāti (cck: sī.)
Yathā bhagavā kokālikaṁ bhikkhuṁ ārabbha aññataraṁ bhikkhuṁ evamāha—
“Seyyathāpi, bhikkhu, vīsatikhāriko kosalako tilavāho …pe…
na tveva eko abbudo nirayo.
Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati abbudā nirayā, evameko nirabbudo nirayo.
nirabbudo nirayo → nirabbudanirayo (sn6.10:1 [10. Kokālikasutta]) | nirayo → nirabbudanirayo (cck: saṁ. ni. 1.181)
Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati nirabbudā nirayā, evameko ababo nirayo.
Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati ababā nirayā, evameko aṭaṭo nirayo.
Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati aṭaṭā nirayā, evameko ahaho nirayo.
Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati ahahā nirayā, evameko kumudo nirayo.
Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati kumudā nirayā, evameko sogandhiko nirayo.
Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati sogandhikā nirayā, evameko uppalako nirayo.
uppalako nirayo → uppalanirayo (sn6.10:1 [10. Kokālikasutta]) | nirayo → uppalanirayo (cck: saṁ. ni. 1.181)
Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati uppalakā nirayā, evameko puṇḍarīko nirayo.
Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati puṇḍarīkā nirayā, evameko padumo nirayo.
Padume pana, bhikkhu, niraye kokāliko bhikkhu upapanno sāriputtamoggallānesu cittaṁ āghātetvā”ti.
padume → padumaṁ kho (bj) | niraye → nirayaṁ (bj) | bhikkhu → bhikkhū (bj)
Yaṁ vā pana kiñci bhagavā āha—
“ayaṁ appameyyo asaṅkheyyo”ti.
Sabbaṁ taṁ avisajjanīyaṁ.
avisajjanīyaṁ → avissajjanīyantī (bj)
Idaṁ avisajjanīyaṁ.
Tattha katamaṁ visajjanīyañca avisajjanīyañca, yadā so upako ājīvako bhagavantaṁ āha—
“kuhiṁ, āvuso gotama, gamissasī”ti.
gamissasīti → gamissatīti (bj)
Bhagavā āha—
“Bārāṇasiṁ gamissāmi, ahaṁ taṁ amatadundubhiṁ;
ahaṁ taṁ amatadundubhiṁ → āhantuṁ amatadundūhiṁ (bj) | āhantuṁ → āhaṁ taṁ (bj: machasaṁ); āhañchaṁ (bj: mani, magāvagga) Dhammacakkaṁ pavattetuṁ, loke appaṭivattiyan”ti.
appaṭivattiyanti → appativattiyanti (bj)
Upako ājīvako āha—
“‘jino’ti kho āvuso, bho gotama, paṭijānāsī”ti.
paṭijānāsīti → paṭijānāsiti (bj)
Bhagavā āha—
“Mādisā ve jinā honti, ye pattā āsavakkhayaṁ;
jinā → jinā ve mādisā (si, pts-vp-pli1, mr) | jinā → jinā ve mādisā (bj: sīmu) | jinā → jinā ve mādisā (sī. ka.) passa ma. ni. 2.341 (cck note) Jitā me pāpakā dhammā, tasmāhaṁ upakā jino”ti.
Kathaṁ jino kena jinoti visajjanīyaṁ. Katamo jinoti avisajjanīyaṁ. Katamo āsavakkhayo, rāgakkhayo dosakkhayo mohakkhayoti visajjanīyaṁ. Kittako āsavakkhayoti avisajjanīyaṁ. Idaṁ visajjanīyañca avisajjanīyañca.
Atthi tathāgatoti visajjanīyaṁ.
Atthi rūpanti visajjanīyaṁ.
Rūpaṁ tathāgatoti avisajjanīyaṁ.
Rūpavā tathāgatoti avisajjanīyaṁ.
Rūpe tathāgatoti avisajjanīyaṁ.
rūpe → rūpe vā (bj)
Tathāgate rūpanti avisajjanīyaṁ.
Evaṁ atthi vedanā …pe…
saññā …
saṅkhārā …
atthi viññāṇanti visajjanīyaṁ.
Viññāṇaṁ tathāgatoti avisajjanīyaṁ.
Viññāṇavā tathāgatoti avisajjanīyaṁ.
Viññāṇe tathāgatoti avisajjanīyaṁ.
Tathāgate viññāṇanti avisajjanīyaṁ.
Aññatra rūpena tathāgatoti avisajjanīyaṁ.
Aññatra vedanāya …pe…
saññāya …
saṅkhārehi …
viññāṇena tathāgatoti avisajjanīyaṁ.
Ayaṁ so tathāgato arūpako …
avedanako …
asaññako …
asaṅkhārako …
aviññāṇakoti avisajjanīyaṁ.
Idaṁ visajjanīyañca avisajjanīyañca.
Passati bhagavā dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte cavamāne upapajjamāne evaṁ sabbaṁ …pe… yathākammūpage satte pajānātīti visajjanīyaṁ. Katame sattā, katamo tathāgatoti avisajjanīyaṁ. Idaṁ visajjanīyañca avisajjanīyañca.
Atthi tathāgatoti visajjanīyaṁ. Atthi tathāgato paraṁ maraṇāti avisajjanīyaṁ. Idaṁ visajjanīyañca avisajjanīyañca.
“Antakenādhipannassa, jahato mānusaṁ bhavaṁ; Kiṁ hi tassa sakaṁ hoti, kiñca ādāya gacchati; Kiñcassa anugaṁ hoti, chāyāva anapāyinī.
Ubho puññañca pāpañca, yaṁ macco kurute idha; Tañhi tassa sakaṁ hoti, taṁva ādāya gacchati;
taṁva → taṁ ca (bj) | taṁva → tañca (sī. ka.) passa saṁ. ni. 1.115 (cck note) Taṁvassa anugaṁ hoti, chāyāva anapāyinī”ti.
taṁvassa → tañcassa (bj)
“Puna caparaṁ, bhikkhave, bālaṁ pīṭhasamārūḷhaṁ vā mañcasamārūḷhaṁ vā chamāyaṁ vā semānaṁ yānissa pubbe pāpakāni kammāni katāni kāyena duccaritāni vācāya duccaritāni manasā duccaritāni, tānissa tamhi samaye olambanti ajjholambanti abhippalambanti.
chamāyaṁ → chamāya (bj, pts-vp-pli1, mr) | chamāya → chamāyaṁ (bj: machasaṁ) | chamāyaṁ → chamāya (sī. ka.) passa ma. ni. 3.248 (cck note)
Seyyathāpi, bhikkhave, mahataṁ pabbatakūṭānaṁ chāyā sāyanhasamayaṁ pathaviyaṁ olambanti ajjholambanti abhippalambanti.
mahataṁ → mahantānaṁ (bj) | pathaviyaṁ → paṭhaviyā (bj) | mahantānaṁ → mahataṁ (bj: machasaṁ)
Evameva kho, bhikkhave, bālaṁ pīṭhasamārūḷhaṁ vā mañcasamārūḷhaṁ vā chamāyaṁ vā semānaṁ yānissa pubbe pāpakāni kammāni katāni kāyena duccaritāni vācāya duccaritāni manasā duccaritāni, tānissa tamhi samaye olambanti ajjholambanti abhippalambanti.
chamāya → chamāyaṁ (bj: machasaṁ)
Tatra, bhikkhave, bālassa evaṁ hoti ‘akataṁ vata me kalyāṇaṁ, akataṁ kusalaṁ, akataṁ bhīruttāṇaṁ.
Kataṁ pāpaṁ, kataṁ luddaṁ, kataṁ kibbisaṁ, yāvatā bho akatakalyāṇānaṁ akatakusalānaṁ akatabhīruttāṇānaṁ katapāpānaṁ kataluddānaṁ katakibbisānaṁ gati, taṁ gatiṁ pecca gacchāmī’ti, so socati kilamati paridevati urattāḷiṁ kandati sammohaṁ āpajjatīti.
yāvatā bho → yā ca hoti (bj) | hoti → yāvatā hoti (bj: sīmu, machasaṁ)
Puna caparaṁ, bhikkhave, paṇḍitaṁ pīṭhasamārūḷhaṁ vā mañcasamārūḷhaṁ vā chamāyaṁ vā semānaṁ yānissa pubbe kalyāṇāni kammāni katāni kāyena sucaritāni vācāya sucaritāni manasā sucaritāni, tānissa tamhi samaye olambanti ajjholambanti abhippalambanti.
sucaritāni → sucāritāni (bj)
Seyyathāpi, bhikkhave, mahataṁ pabbatakūṭānaṁ chāyā sāyanhasamayaṁ pathaviyaṁ olambanti ajjholambanti abhippalambanti.
mahataṁ → mahantānaṁ (bj) | pathaviyaṁ → paṭhaviyaṁ (bj)
Evameva kho, bhikkhave, paṇḍitaṁ pīṭhasamārūḷhaṁ vā mañcasamārūḷhaṁ vā chamāyaṁ vā semānaṁ yānissa pubbe kalyāṇāni kammāni katāni kāyena sucaritāni vācāya sucaritāni manasā sucaritāni, tānissa tamhi samaye olambanti ajjholambanti abhippalambanti.
Tatra, bhikkhave, paṇḍitassa ‘evaṁ hoti akataṁ vata me pāpaṁ, akataṁ luddaṁ, akataṁ kibbisaṁ.
Kataṁ kalyāṇaṁ, kataṁ kusalaṁ, kataṁ bhīruttāṇaṁ, yāvatā bho akatapāpānaṁ akataluddānaṁ akatakibbisānaṁ katakalyāṇānaṁ katakusalānaṁ katabhīruttāṇānaṁ gati, taṁ gatiṁ pecca gacchāmī’ti, so na socati na kilamati na paridevati na urattāḷiṁ kandati na sammohaṁ āpajjati, ‘kataṁ me puññaṁ, akataṁ pāpaṁ, yā bhavissati gati akatapāpassa akataluddassa akatakibbisassa katapuññassa katakusalassa katabhīruttāṇassa, taṁ pecca bhave gatiṁ paccanubhavissāmī’ti vippaṭisāro na jāyati.
yāvatā bho akatapāpānaṁ → yā ca hoti pāpānaṁ (bj) | bhave → (bj) | paccanubhavissāmīti → gacchāmīti (bj) | hoti → yāvatā hoti (bj: sīmu, machasaṁ)
Avippaṭisārino kho, bhikkhave, itthiyā vā purisassa vā gihino vā pabbajitassa vā bhaddakaṁ maraṇaṁ bhaddikā kālaṅkiriyāti vadāmī”ti.
kālaṅkiriyāti → kālakiriyāti (bj)
Idaṁ kammaṁ.
“Tīṇimāni, bhikkhave, duccaritāni.
Katamāni tīṇi, kāyaduccaritaṁ vacīduccaritaṁ manoduccaritaṁ.
Imāni kho, bhikkhave, tīṇi duccaritāni.
Tīṇimāni, bhikkhave, sucaritāni.
Katamāni tīṇi?
Kāyasucaritaṁ vacīsucaritaṁ manosucaritaṁ.
Imāni kho, bhikkhave, tīṇi sucaritāni”.
sucaritāni → sucaritānīti (bj)
Idaṁ kammaṁ.
“Lābhā vo, bhikkhave, suladdhaṁ vo, bhikkhave, khaṇo vo, bhikkhave, paṭiladdho brahmacariyavāsāya.
khaṇo → khano (bj) | bhikkhave → (bj)
Diṭṭhā mayā, bhikkhave, chaphassāyatanikā nāma nirayā.
Tattha yaṁ kiñci cakkhunā rūpaṁ passati aniṭṭharūpaṁyeva passati, no iṭṭharūpaṁ.
no → neṭa (bj)
Akantarūpaṁyeva passati, no kantarūpaṁ.
Amanāparūpaṁyeva passati, no manāparūpaṁ.
Yaṁ kiñci sotena saddaṁ suṇāti …pe…
saddaṁ suṇāti → (bj)
ghānena …
jivhāya …
kāyena …
yaṁ kiñci manasā dhammaṁ vijānāti aniṭṭhadhammaṁyeva vijānāti, no iṭṭhadhammaṁ.
aniṭṭhadhammaṁyeva → aniṭṭharūpaṁyeva (sn35.135:1 [135. Khaṇasutta] tathā paresu no iṭṭhadhammantiādipadesupi)
Akantadhammaṁyeva vijānāti, no kantadhammaṁ.
Amanāpadhammaṁyeva vijānāti, no manāpadhammaṁ.
Lābhā vo, bhikkhave, suladdhaṁ vo, bhikkhave, khaṇo vo, bhikkhave, paṭiladdho brahmacariyavāsāya.
bhikkhave → (bj)
Diṭṭhā mayā, bhikkhave, chaphassāyatanikā nāma saggā.
Tattha yaṁ kiñci cakkhunā rūpaṁ passati iṭṭharūpaṁyeva passati, no aniṭṭharūpaṁ.
Kantarūpaṁyeva passati, no akantarūpaṁ.
Manāparūpaṁyeva passati, no amanāparūpaṁ.
Yaṁ kiñci sotena saddaṁ suṇāti …pe…
ghānena …
jivhāya …
kāyena …
manasā dhammaṁ vijānāti iṭṭhadhammaṁyeva vijānāti, no aniṭṭhadhammaṁ.
Kantadhammaṁyeva vijānāti, no akantadhammaṁ.
Manāpadhammaṁyeva vijānāti, no amanāpadhammaṁ.
Lābhā vo, bhikkhave, suladdhaṁ vo, bhikkhave, khaṇo vo, bhikkhave, paṭiladdho brahmacariyavāsāyā”ti.
bhikkhave → (bj)
Ayaṁ vipāko.
“Saṭṭhivassasahassāni, paripuṇṇāni sabbaso; Niraye paccamānānaṁ, kadā anto bhavissati.
paccamānānaṁ → paccamānassa (mr) | paccamānānaṁ → paccamānassa (ka.) passa pe. va. 802 (cck note)Natthi anto kuto anto, na anto paṭidissati;
paṭidissati → pati dissati (bj) | paṭidissati → patidissati (sī.) jā. 1.4.55 (cck note) Tadā hi pakataṁ pāpaṁ, tuyhaṁ mayhañca mārisā”ti.
pāpaṁ → pāpaṁ mama (bj) | mama → mamaṁ (bj: jātaka) mayhañca → ca (bj)
Tattha katamaṁ kammañca vipāko ca?
kammañca vipāko → kammaṁ (bj) | ca → ca vipākoca (bj)
“Adhammacārī hi naro pamatto, yahiṁ yahiṁ gacchati duggatiṁ yo; So naṁ adhammo carito hanāti, sayaṁ gahīto yathā kaṇhasappo.
Na hi dhammo adhammo ca, ubho samavipākino;
hi → passa theragā. 304 (cck note) ubho → abho (bj) Adhammo nirayaṁ neti, dhammo pāpeti suggatin”ti.
suggatinti → suggatiṁ (bj)
“Mā, bhikkhave, puññānaṁ bhāyittha, sukhassetaṁ, bhikkhave, adhivacanaṁ iṭṭhassa kantassa piyassa manāpassa yadidaṁ puññāni.
puññāni → puññānīti (bj)
Abhijānāmi kho panāhaṁ, bhikkhave, dīgharattaṁ katānaṁ puññānaṁ iṭṭhaṁ kantaṁ piyaṁ manāpaṁ vipākaṁ paccanubhūtaṁ, satta vassāni mettacittaṁ bhāvetvā satta saṁvaṭṭavivaṭṭakappe na imaṁ lokaṁ punarāgamāsiṁ.
puññānaṁ iṭṭhaṁ → dīgharattaṁ iṭṭhaṁ (bj, pts-vp-pli1, mr) | na imaṁ → na yimaṁ (iti22:1 [Mettasutta]) | puññānaṁ → puññānaṁ dīgharattaṁ (bj) | dīgharattaṁ → dīgharattaṁ (bj: katthaci ūnaṁ.) | iṭṭhaṁ → dīgharattaṁ iṭṭhaṁ (sī. ka.) passa itivu. 22 (cck note) | imaṁ → na yimaṁ (cck: itivu. 22)
Saṁvaṭṭamāne sudāhaṁ, bhikkhave, kappe ābhassarūpago homi.
sudāhaṁ → sudaṁ (bj) | saṁvaṭṭamāne sudāhaṁ → sāvaṭṭamāne sudaṁ (bj) | sudaṁ → sudāhaṁ (bj: sīmu)
Vivaṭṭamāne kappe suññaṁ brahmavimānaṁ upapajjāmi.
Tatra sudāhaṁ, bhikkhave, brahmā homi mahābrahmā abhibhū anabhibhūto aññadatthudaso vasavattī.
sudāhaṁ → sudaṁ (bj) | sudaṁ → sudāhaṁ (bj: sīmu) | sudāhaṁ → sudaṁ (cck: itivu. 22)
Chattiṁsakkhattuṁ kho panāhaṁ, bhikkhave, sakko ahosiṁ devānamindo, anekasatakkhattuṁ rājā ahosiṁ cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato, ko pana vādo padesarajjassa?
cakkavattī → cakkavatti (mr) | cakkavattī → cakkavatti (cck: ka.)
Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi—
‘kissa nu kho me idaṁ kammassa phalaṁ, kissa kammassa vipāko, yenāhaṁ etarahi evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvo’ti.
Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi—
bhikkhave → bhikkhavo (bj)
‘tiṇṇaṁ kho me idaṁ kammānaṁ phalaṁ, tiṇṇaṁ kammānaṁ vipāko.
Yenāhaṁ etarahi evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvo’ti.
Seyyathidaṁ—
dānassa damassa saṁyamassā”ti.
Tattha yañca dānaṁ yo ca damo yo ca saṁyamo, idaṁ kammaṁ.
Yo tappaccayā vipāko paccanubhūto, ayaṁ vipāko.
Tathā cūḷakammavibhaṅgo vattabbo.
cūḷakammavibhaṅgo → mn135:1 [Cūḷakammavibhaṅgasutta] | cūḷakammavibhaṅgo → cullakammavibhaṅgo (bj)
Yaṁ subhassa māṇavassa todeyyaputtassa desitaṁ.
Tattha ye dhammā appāyukadīghāyukatāya saṁvattanti bahvābādhaappābādhatāya appesakkhamahesakkhatāya dubbaṇṇasuvaṇṇatāya nīcakulikauccakulikatāya appabhogamahābhogatāya duppaññapaññavantatāya ca saṁvattanti, idaṁ kammaṁ.
Yā tattha appāyukadīghāyukatā …pe…
duppaññapaññavantatā, ayaṁ vipāko.
duppaññapaññavantatā → duppaññapaññāvantatā (bj)
Idaṁ kammañca vipāko ca.
“Vācānurakkhī manasā susaṁvuto, kāyena ca nākusalaṁ kayirā;
nākusalaṁ kayirā → akusalaṁ na kayirā (bj, pts-vp-pli1) | nākusalaṁ → akusalaṁ na (bj) | na → nā kusalaṁ (bj: machasaṁ) | kayirā → akusalaṁ na kayirā (sī.) passa dha. pa. 281 (cck note) Ete tayo kammapathe visodhaye, ārādhaye maggamisippaveditan”ti.
“Yassa kāyena vācāya, manasā natthi dukkaṭaṁ; Saṁvutaṁ tīhi ṭhānehi, tamahaṁ brūmi brāhmaṇan”ti.
“Tīṇimāni, bhikkhave, kusalamūlāni.
Katamāni tīṇi?
Alobho kusalamūlaṁ, adoso kusalamūlaṁ, amoho kusalamūlaṁ.
Imāni kho, bhikkhave, tīṇi kusalamūlāni”.
kusalamūlāni → kusalamūlānīti (bj)
Idaṁ kusalaṁ.
“Vijjā, bhikkhave, pubbaṅgamā kusalānaṁ dhammānaṁ samāpattiyā anudeva hirī ottappañcā”ti.
anudeva → anvadeva (bj, pts-vp-pli1, mr) | anudeva hirī ottappañcāti → anvadeva hiriñca otappaṁ cāti (bj) | anvadeva → anudeva (bj: machasaṁ, sani) | bhikkhave → vijjā ca kho bhikkhave (cck: saṁyuttanikāye) | anudeva → anvadeva (sī. ka.), syādikaṇḍe (moggallāne) 11 suttaṁ passitabbaṁ (cck note)
Idaṁ kusalaṁ.
“Yassa accantadussīlyaṁ, māluvā sālamivotthataṁ;
sālamivotthataṁ → sālamivotataṁ (bj) Karoti so tathattānaṁ, yathā naṁ icchatī diso”ti.
icchatī → icchati (bj)
“Attanā hi kataṁ pāpaṁ, attajaṁ attasambhavaṁ;
pāpaṁ → attanā’ca kataṁ kammaṁ (bj: dhammapada) Abhimatthati dummedhaṁ, vajiraṁvasmamayaṁ maṇin”ti.
abhimatthati → abhimanthati (bj) | Abhimatthati → abhimanthati (sī.) passa dha. pa. 161 (cck note)
“Dasa kammapathe niseviya, akusalākusalehi vivajjitā; Garahā ca bhavanti devate, bālamatī nirayesu paccare”ti.
ca → (bj)
“Tīṇimāni, bhikkhave, akusalamūlāni, katamāni tīṇi?
akusalamūlāni → passa a. ni. 3.70 (cck note)
Lobho akusalamūlaṁ, doso akusalamūlaṁ, moho akusalamūlaṁ.
Imāni kho, bhikkhave, tīṇi akusalamūlāni”.
akusalamūlāni → akusalamūlānīti (bj)
Idaṁ akusalaṁ.
Tattha katamaṁ kusalañca akusalañca?
“Yādisaṁ vapate bījaṁ, tādisaṁ harate phalaṁ;
Yādisaṁ → saṁ. ni. 1.256 (cck note) Kalyāṇakārī kalyāṇaṁ, pāpakārī ca pāpakan”ti.
Tattha yaṁ āha—
“kalyāṇakārī kalyāṇan”ti, idaṁ kusalaṁ.
Yaṁ āha—
“pāpakārī ca pāpakan”ti, idaṁ akusalaṁ.
pāpakanti → pāpakaṁtī (bj)
Idaṁ kusalañca akusalañca.
“Subhena kammena vajanti suggatiṁ, apāyabhūmiṁ asubhena kammunā;
apāyabhūmiṁ → apāyabhumiṁ (bj) Khayā ca kammassa vimuttacetaso, nibbanti te jotirivindhanakkhayā”.
jotirivindhanakkhayā → jotīrivindhanakkhayā (bj)
Tattha yaṁ āha— “subhena kammena vajanti suggatin”ti, idaṁ kusalaṁ. Yaṁ āha— “apāyabhūmiṁ asubhena kammunā”ti, idaṁ akusalaṁ. Idaṁ kusalañca akusalañca.
“Yathāpi bhamaro pupphaṁ, vaṇṇagandhamaheṭhayaṁ;
vaṇṇagandhamaheṭhayaṁ → vaṇṇagandhaṁ aheṭhayaṁ (bj, pts-vp-pli1) | vaṇṇagandhamaheṭhayaṁ → vaṇṇagandhaṁ aheṭhayaṁ (sī.) passa dha. pa. 49 (cck note) Paleti rasamādāya, evaṁ gāme munī care”ti.
Paleti → paḷeti (mr) | Paleti → paḷeti (cck: ka.)
“Tīṇimāni, bhikkhave, bhikkhūnaṁ karaṇīyāni.
Katamāni tīṇi?
Idha, bhikkhave, bhikkhu pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu, kāyakammavacīkammena samannāgato kusalena parisuddhājīvo.
Āraddhavīriyo kho pana hoti thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya kusalānaṁ dhammānaṁ bhāvanāya sacchikiriyāya.
Paññavā kho pana hoti udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammā dukkhakkhayagāminiyā.
udayatthagāminiyā → udayabbayagāminiyā (bj)
Imāni kho, bhikkhave, bhikkhūnaṁ tīṇi karaṇīyānī”ti.
Idaṁ anuññātaṁ.
“Dasayime, bhikkhave, dhammā pabbajitena abhiṇhaṁ paccavekkhitabbā.
Dasayime → dasa ime (bj, pts-vp-pli1, mr) | dasayime → dasa ime (bj) | Dasayime → dasa ime (sī. ka.) passa a. ni. 10.48 (cck note)
Katame dasa?
‘Vevaṇṇiyamhi ajjhupagato’ti pabbajitena abhiṇhaṁ paccavekkhitabbaṁ …pe…
ajjhupagatoti → ajjhūpagatoti (bj)
ime kho, bhikkhave, dasa dhammā pabbajitena abhiṇhaṁ paccavekkhitabbā”ti.
Idaṁ anuññātaṁ.
“Tīṇimāni, bhikkhave, karaṇīyāni.
karaṇīyāni → karaṇīyāti (bj)
Katamāni tīṇi?
Kāyasucaritaṁ vacīsucaritaṁ manosucaritanti.
manosucaritanti → manosucaritaṁ (bj)
Imāni kho, bhikkhave, tīṇi karaṇīyānī”ti.
Idaṁ anuññātaṁ.
“Natthi puttasamaṁ pemaṁ, natthi gosamitaṁ dhanaṁ;
gosamitaṁ → goṇasamaṁ (pts-vp-pli1, mr) | gosamitaṁ → goṇasamaṁ (ka.) passa saṁ. ni. 1.13 (cck note) Natthi sūriyasamā ābhā, samuddaparamā sarā”ti.
sūriyasamā → suriyasamā (bj, mr) | sūriyasamā → suriyasamā (cck: sī.)
“Natthi attasamaṁ pemaṁ, natthi dhaññasamaṁ dhanaṁ; Natthi paññāsamā ābhā, vuṭṭhiveparamā sarā”ti.
Ettha yaṁ purimakaṁ, idaṁ paṭikkhittaṁ.
“Tīṇimāni, bhikkhave akaraṇīyāni.
Katamāni tīṇi?
Kāyaduccaritaṁ vacīduccaritaṁ manoduccaritanti.
manoduccaritanti → manoduccaritaṁ (bj)
Imāni kho, bhikkhave, tīṇi akaraṇīyānī”ti.
akaraṇīyānīti → akaraṇiyānīti (bj)
Idaṁ paṭikkhittaṁ.
Tattha katamaṁ anuññātañca paṭikkhittañca?
“Kiṁsūdha bhītā janatā anekā, maggo canekāyatano pavutto;
canekāyatano pavutto → canekāyatanappavuttā (sn1.75:1 [75. Bhītāsutta]) | nekāyatano → nekāyatanaṁ (bj: sani) | pavutto → canekāyatanappavuttā (cck: saṁ. ni. 1.75) Pucchāmi taṁ gotama bhūripañña, kismiṁ ṭhito paralokaṁ na bhāyeti.Vācaṁ manañca paṇidhāya sammā, kāyena pāpāni akubbamāno; Bahvannapānaṁ gharamāvasanto, saddho mudū saṁvibhāgī vadaññū;
mudū → mudu (bj) Etesu dhammesu ṭhito catūsu, dhamme ṭhito paralokaṁ na bhāye”ti.
Tattha yaṁ āha—
“vācaṁ manañca paṇidhāya sammā”ti, idaṁ anuññātaṁ.
“Kāyena pāpāni akubbamāno”ti, idaṁ paṭikkhittaṁ.
“Bahvannapānaṁ gharamāvasanto, saddho mudū saṁvibhāgī vadaññū.
bahvannapānaṁ → bavhannapānaṁ (bj)
Etesu dhammesu ṭhito catūsu, dhamme ṭhito paralokaṁ na bhāye”ti, idaṁ anuññātaṁ.
catūsu → catusu (bj)
Idaṁ anuññātañca paṭikkhittañca.
“Sabbapāpassa akaraṇaṁ, kusalassa upasampadā; Sacittapariyodāpanaṁ, etaṁ buddhānasāsanaṁ”.
sacittapariyodāpanaṁ → sacittapariyodapanaṁ (bj)
Tattha yaṁ āha— “sabbapāpassa akaraṇan”ti, idaṁ paṭikkhittaṁ, yaṁ āha— “kusalassa upasampadā”ti, idaṁ anuññātaṁ. Idaṁ anuññātañca paṭikkhittañca.
“Kāyasamācārampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi asevitabbampi.
asevitabbampi vacīsamācārampāhaṁ → asevitabbampīti vacīsamācārampahaṁ (bj)
Vacīsamācārampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi asevitabbampi.
Manosamācārampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi …pe…
pariyesanampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi asevitabbampi.
asevitabbampi kāyasamācārampāhaṁ → asevitabbampīti kāyasamācārampahaṁ (bj)
Kāyasamācārampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi asevitabbampī”ti iti kho panetaṁ vuttaṁ, kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ.
Yathārūpañca kho kāyasamācāraṁ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti, kusalā dhammā parihāyanti, evarūpo kāyasamācāro na sevitabbo.
kāyasamācāro → kāyasmācāro (bj)
Tattha yaṁ jaññā kāyasamācāraṁ “imaṁ kho me kāyasamācāraṁ sevato akusalā dhammā parihāyanti, kusalā dhammā abhivaḍḍhantī”ti, evarūpo kāyasamācāro sevitabbo.
abhivaḍḍhantīti → abhivaḍḍhanti (bj) | imaṁ → idaṁ (ka.) passa dī. ni. 2.364 (cck note)
“Kāyasamācārampāhaṁ devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi asevitabbampī”ti iti yaṁ taṁ vuttaṁ, idametaṁ paṭicca vuttaṁ.
kāyasamācārampāhaṁ → kāyasamācārampahaṁ (bj) | asevitabbampīti → asevitabbampi (bj)
“Vacīsamācāraṁ …pe…
pariyesanampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi asevitabbampī”ti iti kho panetaṁ vuttaṁ, kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ.
pariyesanampāhaṁ → pariyesanampahaṁ (bj)
Yathārūpañca kho pariyesanaṁ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti, kusalā dhammā parihāyanti, evarūpā pariyesanā na sevitabbā.
Tattha yaṁ jaññā pariyesanaṁ “imaṁ kho me pariyesanaṁ sevato akusalā dhammā parihāyanti, kusalā dhammā abhivaḍḍhantī”ti, evarūpā pariyesanā sevitabbā.
“Pariyesanampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi asevitabbampī”ti iti yaṁ taṁ vuttaṁ, idametaṁ paṭicca vuttaṁ.
pariyesanampāhaṁ → pariyesanampahaṁ (bj) | asevitabbampīti → asevitabbampi (bj)
Tattha yaṁ āha—
“sevitabbampī”ti, idaṁ anuññātaṁ.
Yaṁ āha—
“na sevitabbampī”ti, idaṁ paṭikkhittaṁ.
sevitabbampīti → sevitabbampiti (bj)
Idaṁ anuññātañca paṭikkhittañca.
“Maggānaṭṭhaṅgiko seṭṭho, saccānaṁ caturo padā;
Maggānaṭṭhaṅgiko → passa dha. pa. 273 (cck note) Virāgo seṭṭho dhammānaṁ, dvipadānañca cakkhumā”ti.
“Tīṇimāni, bhikkhave, aggāni.
Katamāni tīṇi?
Yāvatā, bhikkhave, sattā apadā vā dvipadā vā catuppadā vā bahuppadā vā rūpino vā arūpino vā saññino vā asaññino vā nevasaññīnāsaññino vā, tathāgato tesaṁ aggamakkhāyati seṭṭhamakkhāyati pavaramakkhāyati, yadidaṁ arahaṁ sammāsambuddho.
vā nevasaññīnāsaññino → nevasaññināsaññino (bj)
Yāvatā, bhikkhave, dhammānaṁ paṇṇattisaṅkhatānaṁ vā asaṅkhatānaṁ vā, virāgo tesaṁ dhammānaṁ aggamakkhāyati seṭṭhamakkhāyati pavaramakkhāyati, yadidaṁ madanimmadano …pe…
dhammānaṁ → a. ni. 4.34; itivu. 81 passitabbaṁ (cck note)
nirodho nibbānaṁ.
Yāvatā, bhikkhave, saṅghānaṁ paṇṇatti gaṇānaṁ paṇṇatti mahājanasannipātānaṁ paṇṇatti, tathāgatasāvakasaṅgho tesaṁ aggamakkhāyati seṭṭhamakkhāyati pavaramakkhāyati, yadidaṁ cattāri purisayugāni aṭṭha purisapuggalā …pe…
tathāgatasāvakasaṅgho → tathāgatasāvakasaṅkho (bj)
puññakkhettaṁ lokassā”ti.
“Sabbalokuttaro satthā, dhammo ca kusalakkhato;
kusalakkhato → kusalamakkhato (si, mr); kusalapakkhato (pts-vp-pli1) | kusalakkhato → kusalamakkhato (bj: sīmu) | kusalakkhato → kusalamakkhato (cck: ka.) Gaṇo ca narasīhassa, tāni tīṇi vississare.Samaṇapadumasañcayo gaṇo, dhammavaro ca vidūnaṁ sakkato; Naravaradamako ca cakkhumā, tāni tīṇi lokassa uttari.
Satthā ca appaṭisamo, dhammo ca sabbo nirupadāho;
nirupadāho → nirūpadāho (bj) Ariyo ca gaṇavaro, tāni khalu vississare tīṇi.Saccanāmo jino khemo sabbābhibhū, saccadhammo natthañño tassa uttari; Ariyasaṅgho niccaṁ viññūnaṁ pūjito, tāni tīṇi lokassa uttari.
Ekāyanaṁ jātikhayantadassī, maggaṁ pajānāti hitānukampī; Etena maggena tariṁsu pubbe, tarissanti ye ca taranti oghaṁ.
ca → ye cāpi (bj: sīmu) | ca → ye cāpi (sī. ka.) passa saṁ. ni. 5.384 (cck note)Taṁ tādisaṁ devamanussaseṭṭhaṁ, sattā namassanti visuddhipekkhā”ti.
Tattha lokiyaṁ suttaṁ dvīhi suttehi niddisitabbaṁ saṅkilesabhāgiyena ca vāsanābhāgiyena ca.
Lokuttarampi suttaṁ tīhi suttehi niddisitabbaṁ dassanabhāgiyena ca bhāvanābhāgiyena ca asekkhabhāgiyena ca.
Lokiyañca lokuttarañca.
Yasmiṁ sutte yaṁ yaṁ padaṁ dissati saṅkilesabhāgiyaṁ vā vāsanābhāgiyaṁ vā, tena tena lokiyanti niddisitabbaṁ, dassanabhāgiyaṁ vā bhāvanābhāgiyaṁ vā asekkhabhāgiyaṁ vā yaṁ yaṁ padaṁ dissati tena tena lokuttaranti niddisitabbaṁ.
vā → (bj)
Vāsanābhāgiyaṁ suttaṁ saṅkilesabhāgiyassa suttassa nigghātāya, dassanabhāgiyaṁ suttaṁ vāsanābhāgiyassa suttassa nigghātāya, bhāvanābhāgiyaṁ suttaṁ dassanabhāgiyassa suttassa paṭinissaggāya, asekkhabhāgiyaṁ suttaṁ bhāvanābhāgiyassa suttassa paṭinissaggāya, asekkhabhāgiyaṁ suttaṁ diṭṭhadhammasukhavihāratthaṁ.
Lokuttaraṁ suttaṁ sattādhiṭṭhānaṁ chabbīsatiyā puggalehi niddisitabbaṁ, te tīhi suttehi samanvesitabbā dassanabhāgiyena bhāvanābhāgiyena asekkhabhāgiyena cāti.
Tattha dassanabhāgiyaṁ suttaṁ pañcahi puggalehi niddisitabbaṁ ekabījinā kolaṅkolena sattakkhattuparamena saddhānusārinā dhammānusārinā cāti, dassanabhāgiyaṁ suttaṁ imehi pañcahi puggalehi niddisitabbaṁ.
sattakkhattuparamena → sattakkhattūparamena (bj)
Bhāvanābhāgiyaṁ suttaṁ dvādasahi puggalehi niddisitabbaṁ sakadāgāmiphalasacchikiriyāya paṭipannena, sakadāgāminā, anāgāmiphalasacchikiriyāya paṭipannena, anāgāminā, antarā parinibbāyinā, upahacca parinibbāyinā, asaṅkhāraparinibbāyinā, sasaṅkhāraparinibbāyinā, uddhaṁsotena akaniṭṭhagāminā, saddhāvimuttena, diṭṭhippattena, kāyasakkhinā cāti, bhāvanābhāgiyaṁ suttaṁ imehi dvādasahi puggalehi niddisitabbaṁ.
uddhaṁsotena akaniṭṭhagāminā → uddhaṁ sotena akaṇiṭṭhagāminā (bj)
Asekkhabhāgiyaṁ suttaṁ navahi puggalehi niddisitabbaṁ saddhāvimuttena, paññāvimuttena, suññatavimuttena, animittavimuttena, appaṇihitavimuttena, ubhatobhāgavimuttena samasīsinā paccekabuddhasammāsambuddhehi cāti, asekkhabhāgiyaṁ suttaṁ imehi navahi puggalehi niddisitabbaṁ.
Evaṁ lokuttaraṁ suttaṁ sattādhiṭṭhānaṁ imehi chabbīsatiyā puggalehi niddisitabbaṁ.
Lokiyaṁ suttaṁ sattādhiṭṭhānaṁ ekūnavīsatiyā puggalehi niddisitabbaṁ. Te caritehi niddiṭṭhā samanvesitabbā keci rāgacaritā, keci dosacaritā, keci mohacaritā, keci rāgacaritā ca dosacaritā ca, keci rāgacaritā ca mohacaritā ca, keci dosacaritā ca mohacaritā ca, keci rāgacaritā ca dosacaritā ca mohacaritā ca, rāgamukhe ṭhito rāgacarito, rāgamukhe ṭhito dosacarito, rāgamukhe ṭhito mohacarito, rāgamukhe ṭhito rāgacarito ca dosacarito ca mohacarito ca, dosamukhe ṭhito dosacarito, dosamukhe ṭhito mohacarito, dosamukhe ṭhito rāgacarito, dosamukhe ṭhito rāgacarito ca dosacarito ca mohacarito ca, mohamukhe ṭhito mohacarito, mohamukhe ṭhito rāgacarito mohamukhe ṭhito dosacarito, mohamukhe ṭhito rāgacarito ca dosacarito ca mohacarito cāti, lokiyaṁ suttaṁ sattādhiṭṭhānaṁ imehi ekūnavīsatiyā puggalehi niddisitabbaṁ.
Vāsanābhāgiyaṁ suttaṁ sīlavantehi niddisitabbaṁ, te sīlavanto pañca puggalā pakatisīlaṁ samādānasīlaṁ cittappasādo samatho vipassanā cāti, vāsanābhāgiyaṁ suttaṁ imehi pañcahi puggalehi niddisitabbaṁ.
sīlavanto → yīlavanto (bj) | niddisitabbaṁ → niddisitabbaṁ imehi pañcahi dhammehi (bj) | dhammehi → machasaṁ, imehi pañcahi dhammehīti ūnaṁ (bj note)
Lokuttaraṁ suttaṁ dhammādhiṭṭhānaṁ tīhi suttehi niddisitabbaṁ dassanabhāgiyena bhāvanābhāgiyena asekkhabhāgiyena ca.
Lokiyañca lokuttarañca sattādhiṭṭhānañca dhammādhiṭṭhānañca ubhayena niddisitabbaṁ, ñāṇaṁ paññāya niddisitabbaṁ paññindriyena paññābalena adhipaññāsikkhāya dhammavicayasambojjhaṅgena sammādiṭṭhiyā tīraṇāya santīraṇāya dhamme ñāṇena anvaye ñāṇena khaye ñāṇena anuppāde ñāṇena anaññātaññassāmītindriyena aññindriyena aññātāvindriyena cakkhunā vijjāya buddhiyā bhūriyā medhāya, yaṁ yaṁ vā pana labbhati, tena tena paññādhivacanena niddisitabbaṁ.
Ñeyyaṁ atītānāgatapaccuppannehi ajjhattikabāhirehi hīnappaṇītehi dūrasantikehi saṅkhatāsaṅkhatehi kusalākusalābyākatehi saṅkhepato vā chahi ārammaṇehi niddisitabbaṁ.
kusalākusalābyākatehi → kusalākusalabyākatehi (bj)
Ñāṇañca ñeyyañca tadubhayena niddisitabbaṁ, paññāpi ārammaṇabhūtā ñeyyaṁ, yaṁ kiñci ārammaṇabhūtaṁ ajjhattikaṁ vā bāhiraṁ vā, sabbaṁ taṁ saṅkhatena asaṅkhatena ca niddisitabbaṁ.
tadubhayena → tadubhayehi (bj) | ñeyyaṁ → ñeyyā (bj)
Dassanaṁ bhāvanā sakavacanaṁ paravacanaṁ visajjanīyaṁ avisajjanīyaṁ kammaṁ vipākoti sabbattha tadubhayaṁ sutte yathā niddiṭṭhaṁ, tathā upadhārayitvā labbhamānato niddisitabbaṁ, yaṁ vā pana kiñci bhagavā aññataravacanaṁ bhāsati, sabbaṁ taṁ yathāniddiṭṭhaṁ dhārayitabbaṁ.
Dassanaṁ bhāvanā → dassanā bhāvanā (si); dassanabhāvanā (pts-vp-pli1) | aññataravacanaṁ → aññataraṁ vacānaṁ (bj) | dassanaṁ → dassanā (bj: sīmu) | bhāvanā → dassanā bhāvanā (cck: sī.)
Duvidho hetu yañca kammaṁ ye ca kilesā, samudayo kilesā.
Tattha kilesā saṅkilesabhāgiyena suttena niddisitabbā.
Samudayo saṅkilesabhāgiyena ca vāsanābhāgiyena ca suttena niddisitabbo.
Tattha kusalaṁ catūhi suttehi niddisitabbaṁ vāsanābhāgiyena dassanabhāgiyena bhāvanābhāgiyena asekkhabhāgiyena ca.
Akusalaṁ saṅkilesabhāgiyena suttena niddisitabbaṁ.
suttena → (bj)
Kusalañca akusalañca tadubhayena niddisitabbaṁ.
tadubhayena → tadubhayehi (cck: sī.)
Anuññātaṁ bhagavato anuññātāya niddisitabbaṁ, taṁ pañcavidhaṁ saṁvaro pahānaṁ bhāvanā sacchikiriyā kappiyānulomoti, yaṁ dissati tāsu tāsu bhūmīsu, taṁ kappiyānulomena niddisitabbaṁ.
Paṭikkhittaṁ bhagavatā paṭikkhittakāraṇena niddisitabbaṁ.
Anuññātañca paṭikkhittañca tadubhayena niddisitabbaṁ.
Thavo pasaṁsāya niddisitabbo.
So pañcavidhena veditabbo bhagavato dhammassa ariyasaṅghassa ariyadhammānaṁ sikkhāya lokiyaguṇasampattiyāti.
Evaṁ thavo pañcavidhena niddisitabbo.
Indriyabhūmi navahi padehi niddisitabbā, kilesabhūmi navahi padehi niddisitabbā, evametāni aṭṭhārasa padāni honti nava padāni kusalāni nava padāni akusalānīti, tathāhi vuttaṁ “aṭṭhārasa mūlapadā kuhiṁ daṭṭhabbā, sāsanappaṭṭhāne”ti. Tenāha āyasmā mahākaccāyano—
“Navahi ca padehi kusalā, navahi ca yujjanti akusalapakkhā;
ca → (bj) akusalapakkhā → akusalā pakkhā (bj) Ete kho mūlapadā, bhavanti aṭṭhārasa padānī”ti.
kho → khalu (bj, cck)
Ettāvatā samattā netti yā āyasmatā mahākaccāyanena bhāsitā bhagavatā anumoditā mūlasaṅgītiyaṁ saṅgītāti.
