Ujjhānasaññisutta๓๕ อุชฌานสัญญิสูตร
Ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของ อนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี
Atha kho sambahulā ujjhānasaññikā devatāyo abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṁ jetavanaṁ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā vehāsaṁ aṭṭhaṁsu.
vehāsaṁ → vekāsam (pts) | jetavanaṁ → jetavanam (pts) | tenupasaṅkamiṁsu → ten-upasaṅkamiṁsu (pts)ครั้นเมื่อราตรีผ่านไป พวกเทวดาผู้มุ่งหมาย จะเพ่งโทษจำนวนมากมีวรรณะงดงามยิ่งนัก เปล่งรัศมีให้สว่างทั่วพระเชตวัน เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ได้ยืนอยู่ในอากาศ
Vehāsaṁ ṭhitā kho ekā devatā bhagavato santike imaṁ gāthaṁ abhāsi:
gāthaṁ → gātham (pts)เทวดาองค์หนึ่งยืนอยู่ในอากาศได้กล่าวคาถานี้ในสำนักของพระผู้มีพระภาคว่า
“Aññathā santamattānaṁ, aññathā yo pavedaye;
santamattānaṁ → santam attānam (pts) pavedaye → B. pavedayi. (pts note)บุคคลใด ตนเป็นอย่างหนึ่ง กลับประกาศให้เขารู้อีกอย่างหนึ่ง Nikacca kitavasseva, bhuttaṁ theyyena tassa taṁ.
kitavasseva → kitavass-eva (pts) theyyena → S1-2 theyya na. (pts note)บุคคลนั้นชื่อว่าลวงเขาบริโภคโดยความเป็นขโมย เหมือนพรานนกลวงจับนก ฉะนั้นYañhi kayirā tañhi vade, yaṁ na kayirā na taṁ vade;
yañhi → bhagavā yaṁ hi (bj) | tañhi → taṁ hi (bjt, pts)ความจริง บุคคลทำกรรมใด ควรพูดถึงกรรมนั้น ไม่ทำกรรมใด ก็ไม่ควรพูดถึงกรรมนั้น Akarontaṁ bhāsamānaṁ, parijānanti paṇḍitā”ti.
bhāsamānaṁ parijānanti → bhāsamānānaṁ paṭijānanti (bj) | bhāsamānaṁ → bhāsamānānaṁ (cck, sya-all) | akarontaṁ bhāsamānaṁ → akarontam bhāsamānānaṁ (pts) | bhāsamānānaṁ → bhāsamānaṁ (bj: machasaṁ) | bhāsamānānaṁ → akarontaṁ abhāsamānaṁ (sya-all: ma.) | bhāsamānānaṁ → B. abhāsamānam. (pts note) parijānanti → paṭijānanti (bjt) | paṇḍitāti → paṇḍitā ti (pts)บัณฑิตทั้งหลายรู้จักบุคคลผู้ไม่ทำ ดีแต่พูด“Na yidaṁ bhāsitamattena, ekantasavanena vā;
yidam → S3 na idaṁ. (pts note) | na yidaṁ → nayidaṁ (bjt, th) ekantasavanena → ekantasavaṇena (bj)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ใคร ๆ ไม่อาจดำเนินปฏิปทานี้ ด้วยเหตุสักว่าพูด หรือฟังอย่างเดียว Anukkamitave sakkā, yāyaṁ paṭipadā daḷhā;
anukkamitave → anukkamituṁ ve (pts) | anukkamitave → anukkamituṁ ve (bj: PTS) | ve → B. ye; SS. anukkamitave-. (pts note) daḷhā → paṭipadaḷhā (sya-all: sī.) | daḷhā → SS. paṭipadaḷhā. (pts note) Yāya dhīrā pamuccanti, jhāyino mārabandhanā.
yāya → SS. yāyā. (pts note)ผู้มีปัญญาทั้งหลายมีความเพียรเพ่งพินิจ ย่อมพ้นจากเครื่องผูกของมารด้วยปฏิปทาอันมั่นคงนี้Na ve dhīrā pakubbanti, viditvā lokapariyāyaṁ;ผู้มีปัญญาทั้งหลายทราบความเป็นไปของโลก Aññāya nibbutā dhīrā, tiṇṇā loke visattikan”ti.
visattikanti → visattikan-ti (pts)รู้ชัด ดับกิเลสได้แล้ว ข้ามพ้นตัณหาเป็นเครื่องข้องในโลกแล้ว ย่อมไม่พูดโดยแท้
Atha kho tā devatāyo pathaviyaṁ patiṭṭhahitvā bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavantaṁ etadavocuṁ:
pathaviyaṁ → paṭhaviyaṁ (bj, sya-all) | bhagavantaṁ etadavocuṁ → bhagavantam etad avocuṁ (pts)ครั้งนั้น เทวดาเหล่านั้นลงมายืนอยู่บนพื้นดิน หมอบลงแทบพระยุคลบาท ของพระผู้มีพระภาคด้วยเศียรเกล้าแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า
“accayo no, bhante, accagamā yathābālaṁ yathāmūḷhaṁ yathāakusalaṁ, yā mayaṁ bhagavantaṁ āsādetabbaṁ amaññimhā.
yathābālaṁ yathāmūḷhaṁ yathāakusalaṁ → yathābālā yathāmūḷhā yathāakusalā (sya-all, km, pts1ed, pts2ed) | āsādetabbaṁ → apasādetabbaṁ (sya-all); asādetabbaṁ (pts) | yathāakusalaṁ → yathābālā yathāmūḷhā yathā akusalā (bj: katthaci) | āsādetabbaṁ → apasādetabbaṁ (bj: syā) | yathāakusalaṁ → yathābālā yathāmūḷhā yathāakusalā (cck: sabbattha) | Accayo → S1-2 accaye. (pts note) | asādetabbaṁ → SS. apasādetabbaṁ. (pts note) | yathābālaṁ yathāmūḷhaṁ yathāakusalaṁ → yathā bālā yatha mūḷhā yathā akusalā (pts)“ข้าแต่ พระองค์ผู้เจริญ พวกข้าพระองค์ได้กระทำความผิดเพราะความโง่เขลาเบาปัญญา พวกข้าพระองค์ได้สำคัญผิดว่าพระผู้มีพระภาคอันพวกเราพึงรุกราน
Tāsaṁ no, bhante, bhagavā accayaṁ accayato paṭiggaṇhātu āyatiṁ saṁvarāyā”ti.
paṭiggaṇhātu → patigaṇhātu (bj, pts) | patigaṇhātu → paṭiggaṇhātu (bj: machasaṁ, syā) | no → SS. vo. (pts note) | accayaṁ → accayam (pts) | saṁvarāyāti → saṁvarāyā ti (pts)ขอพระผู้มี พระภาคโปรดอภัยโทษแก่พวกข้าพระองค์ เพื่อสำรวมต่อไปเถิด พระพุทธเจ้าข้า”
Atha kho bhagavā sitaṁ pātvākāsi.ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแย้มพระโอษฐ์แล้ว
Atha kho tā devatāyo bhiyyoso mattāya ujjhāyantiyo vehāsaṁ abbhuggañchuṁ.
bhiyyoso mattāya → bhīyosomattāya (bj) | abbhuggañchuṁ → abbhuggacchacha (sya-all) | mattāya → bhīyoso mattāyātipi pāṭho (sya-all note) | abbhuggañchuṁ → B. abbhuggaccha; S3 seems to have -gañjum. (pts note) | bhiyyoso mattāya → bhiyyosomattāya (my, pts) | vehāsaṁ → vehāsam (pts)ครั้งนั้น เทวดาเหล่านั้นผู้เพ่งโทษโดยประมาณยิ่ง กลับขึ้นไปบนอากาศ
Ekā devatā bhagavato santike imaṁ gāthaṁ abhāsi:
imaṁ gāthaṁ abhāsi → imam gātham avoca (pts) | abhāsi → avo ca (bj: PTS)เทวดา องค์หนึ่งได้กล่าวคาถานี้ในสำนักของพระผู้มีพระภาคว่า
“Accayaṁ desayantīnaṁ, yo ce na paṭigaṇhati;
ce → ve (pts) | paṭigaṇhati → patigaṇhati (pts) | ce → yo ve (bj: PTS) | ve → B. ce. (pts note)เมื่อเราขอโทษอยู่ หากบุคคลใดไม่ยอมยกโทษให้ Kopantaro dosagaru, sa veraṁ paṭimuñcatī”ti.
paṭimuñcatīti → paṭimuccati bhagavā (bj); paṭimuccatīti (sya-all, pts)ยังมีความโกรธอยู่ภายใน มีความแค้นเคืองหนัก บุคคลนั้น ชื่อว่าย่อมผูกเวร“Accayo ce na vijjetha, nocidhāpagataṁ siyā;
vijjetha → S2 vijjatha. (pts note) nocidhāpagataṁ → nocīdha apahataṁ (sya-all, km); nocīdhāpagataṁ (pts1ed); no cidhāpagataṁ (pts2ed); nocidhāpakataṁ (?) | nocidhāpagataṁ → no cīdhāpagatam (pts) | cidhāpagataṁ → no cīdha apahataṁ (bj: syā) | nocidhāpagataṁ → nocīdha apahataṁ (cck: syā. kaṁ.); nocidhāpakataṁ (cck: ?) | apahataṁ → a. evaṁ. sī. cīdha apagataṁ. yu. cīdhāpagataṁ (sya-all note) | cīdhāpagatam → SS. cīdha apagatam; C. cidha apahataṁ. (pts note)หากว่าในโลกนี้ โทษไม่มี ความผิดไม่มี Verāni na ca sammeyyuṁ, kenīdha kusalo siyā”ti.
na → (bj) | na → SS. have not na. (pts note) kenīdha → tenīdha (bj); ko nīdha (pts2ed) | siyāti → siyā devatā (bj) | kenīdha → verāni ca sammeyyuṁ, tenidha (cck: sī.) | kenīdha → konīdha (sya-all: sī.) | kenīdha → SS. konīdha. (pts note)และเวรทั้งหลายไม่สงบ บุคคลในโลกนี้พึงเป็นผู้ฉลาดได้อย่างไร“Kassaccayā na vijjanti, kassa natthi apāgataṁ;
kassaccayā → kass-accayā (pts) apāgataṁ → apāhataṁ (sya-all); apagataṁ (pts) | apāgataṁ → apāhataṁ (bj: syā) | apagataṁ → SS. apāhataṁ. (pts note)ใครบ้างไม่มีโทษ ใครบ้างไม่มีความผิด Ko na sammohamāpādi, ko ca dhīro sadā sato”ti.
na → (bj) | sammohamāpādi → sammoham āpādi (pts) ca → ko cā (bj); kodha (sya-all, km) | ca → vā (bj) | satoti → satoti bhagavā (bj) | ko ca → kodha (sya-all) | vā → ko ca (bj: machasaṁ) | dhīro → kodha dhīro (cck: syā. kaṁ.) | ca → SS. ko dha. (pts note) | satoti → sato ti (pts)ใครบ้างไม่ถึงความหลงใหล ในโลกนี้ ใครเป็นผู้มีปัญญา เป็นผู้มีสติในกาลทุกเมื่อเล่า“Tathāgatassa buddhassa, sabbabhūtānukampino;
+ → bhagavā (bjt)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า พระตถาคตพระองค์นั้นผู้ตรัสรู้แล้ว ผู้อนุเคราะห์แก่สัตว์ทั้งปวง Tassaccayā na vijjanti, tassa natthi apāgataṁ;
tassaccayā → tass-accayā (pts) apāgataṁ → apāhataṁ (sya-all); apagataṁ (pts) | apagataṁ → SS. apāgataṁ. (pts note)ไม่มีโทษ ไม่มีความผิด So na sammohamāpādi, sova dhīro sadā satoti.
sammohamāpādi sova → sammoham āpādi so ca (pts) sova → sodha (bj, sya-all, km); so ca (pts1ed) | sova → so ca (bj: PTS); sodha (bj: syā, sīmu3) | sova → sodha (cck: syā. kaṁ.) | ca → SS. yo dha. (pts note) | satoti → sato (bjt) | satoti → sato ti (pts)พระตถาคตพระองค์นั้น ไม่ถึงความหลงใหล พระตถาคตพระองค์นั้นเป็นผู้มีปัญญา เป็นผู้มีสติในกาลทุกเมื่อAccayaṁ desayantīnaṁ, yo ce na paṭigaṇhati;
paṭigaṇhati → patigaṇhati (pts)เมื่อพวกท่านขอโทษอยู่ หากบุคคลใดไม่ยอมยกโทษให้ Kopantaro dosagaru, sa veraṁ paṭimuñcati;
paṭimuñcati → paṭimuccati (bj, sya-all, pts) | sa → yaṁ (pts) | veraṁ → yaṁ veraṁ (bj: sīmu3, PTS) | sa → ba. evaṁ. sī. yu. yaṁ (sya-all note) | veraṁ → B. sa veraṁ. (pts note)ยังมีความโกรธอยู่ภายใน มีความแค้นเคืองหนัก บุคคลนั้น ชื่อว่าย่อมผูกเวร Taṁ veraṁ nābhinandāmi, paṭiggaṇhāmi voccayan”ti.
paṭiggaṇhāmi → patigaṇhāmi (bj) | ti → SS. and C. vo accayan-ti. (pts note) | paṭiggaṇhāmi voccayanti → paṭigaṇhāmi vo-ccayan ti (pts)เราไม่ชอบใจเวรนั้น จึงยกโทษให้แก่ท่านทั้งหลาย อุชฌานสัญญิสูตรที่ ๕ จบ