Āḷavakasutta๑๒ อาฬวกสูตร
Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts) | sutaṁ → sutam (pts)ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้
ekaṁ samayaṁ bhagavā āḷaviyaṁ viharati āḷavakassa yakkhassa bhavane.
samayaṁ → samayam (pts) | āḷaviyaṁ → āḷaviyam (pts)สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ในภพของอาฬวกยักษ์ เขตเมืองอาฬวี ครั้งนั้น
Atha kho āḷavako yakkho yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ etadavoca:อาฬวกยักษ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ได้กล่าวกับพระผู้มี พระภาคดังนี้ว่า
“nikkhama, samaṇā”ti.
samaṇāti → samaṇā ti (pts)“ท่านจงออกมา สมณะ”
“Sādhāvuso”ti bhagavā nikkhami.
sādhāvusoti → sādhāvuso ti (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ดีแล้ว ผู้มีอายุ” แล้วก็เสด็จออกมา
“Pavisa, samaṇā”ti.
samaṇāti → samaṇā ti (pts)อาฬวกยักษ์กล่าวว่า “ท่านจงเข้าไป สมณะ”
“Sādhāvuso”ti bhagavā pāvisi.
sādhāvusoti → sādhāvuso ti (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ดีแล้ว ผู้มีอายุ” แล้วก็เสด็จเข้าไป
Dutiyampi kho āḷavako yakkho bhagavantaṁ etadavoca:
dutiyampi → tatiyam pi (pts) | dutiyampi → dutiyam pi (pts) | bhagavantaṁ etadavoca → bhagavantam etad avoca (pts)แม้ครั้งที่ ๒ อาฬวกยักษ์ได้กล่าวกับพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า
“nikkhama, samaṇā”ti.
samaṇāti → samaṇā ti (pts)“ท่านจงออกมา สมณะ”
“Sādhāvuso”ti bhagavā nikkhami.พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ดีแล้ว ผู้มีอายุ” แล้วก็เสด็จออกมา
“Pavisa, samaṇā”ti.
samaṇāti → samaṇā ti (pts)อาฬวกยักษ์กล่าวว่า “ท่านจงเข้าไป สมณะ”
“Sādhāvuso”ti bhagavā pāvisi.พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ดีแล้ว ผู้มีอายุ” แล้วก็เสด็จเข้าไป
Tatiyampi kho āḷavako yakkho bhagavantaṁ etadavoca:
tatiyampi → catuttham pi (pts) | tatiyampi → tatiyam pi (pts) | bhagavantaṁ etadavoca → bhagavantam etad avoca (pts)แม้ครั้งที่ ๓ อาฬวกยักษ์ได้กล่าวกับพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า
“nikkhama, samaṇā”ti.
samaṇāti → samaṇā ti (pts)“ท่านจงออกมา สมณะ”
“Sādhāvuso”ti bhagavā nikkhami.
sādhāvusoti → sādhāvuso ti (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ดีแล้ว ผู้มีอายุ” แล้วก็เสด็จออกมา
“Pavisa, samaṇā”ti.อาฬวกยักษ์กล่าวว่า “ท่านจงเข้าไป สมณะ”
“Sādhāvuso”ti bhagavā pāvisi.
sādhāvusoti → sādhāvuso ti (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ดีแล้ว ผู้มีอายุ” แล้วก็เสด็จเข้าไป
Catutthampi kho āḷavako yakkho bhagavantaṁ etadavoca:
catutthampi → catuttham pi (pts) | bhagavantaṁ etadavoca → bhagavantam etad avoca (pts)แม้ครั้งที่ ๔ อาฬวกยักษ์ได้กล่าวกับพระผู้มีพระภาคดังนี้อีกว่า
“nikkhama, samaṇā”ti.
samaṇāti → samaṇā ti (pts)“ท่านจงออกมา สมณะ”
“Na khvāhaṁ taṁ, āvuso, nikkhamissāmi.
taṁ → (bj, sya-all) | khvāhaṁ taṁ → kho panāham (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ผู้มีอายุ
Yaṁ te karaṇīyaṁ taṁ karohī”ti.
karohīti → karohīti āḷavako (bj) | yaṁ te → yante (th) | yaṁ te → yan-te (pts)เราจักไม่ออกไปละ ท่านจะทำอะไรก็จง ทำเถิด”
“Pañhaṁ taṁ, samaṇa, pucchissāmi.
+ → āḷavako (bjt)อาฬวกยักษ์ได้กล่าวว่า “สมณะ เราจักถามปัญหากับท่าน
Sace me na byākarissasi, cittaṁ vā te khipissāmi, hadayaṁ vā te phālessāmi, pādesu vā gahetvā pāragaṅgāya khipissāmī”ti.
khipissāmīti → khipissāmīti bhagavā (bj) | byākarissasi cittaṁ → karissasi cittam (pts) | pāragaṅgāya → pāraganāya (pts) | pāraganāya → B. pāraṁ- here and further on. (pts note)ถ้าท่านไม่ พยากรณ์ตอบแก่เรา เราจักทำจิตของท่านให้พลุ่งพล่าน จักฉีกหัวใจของท่าน หรือจักจับที่เท้าแล้วเหวี่ยงไปยังฝั่งแม่น้ำคงคาข้างโน้น”
“Na khvāhaṁ taṁ, āvuso, passāmi sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya, yo me cittaṁ vā khipeyya hadayaṁ vā phāleyya, pādesu vā gahetvā pāragaṅgāya khipeyya.
yo → ye (bj, cck) | + → bhagavā (bjt) | khvāhaṁ taṁ → khvāhantaṁ (th) | khvāhaṁ taṁ → khvāhan-tam (pts) | sassamaṇabrāhmaṇiyā → sassamaṇa-brāhmaṇiyā (pts) | cittaṁ → cittam (pts) | khipeyya → khippeya (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ผู้มีอายุ เราไม่เห็นใครเลยในโลก พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ ที่จะพึง ทำจิตของเราให้พลุ่งพล่านได้ ฉีกหัวใจของเรา หรือจับเราที่เท้าแล้วเหวี่ยงไปยัง
Api ca tvaṁ, āvuso, puccha yadā kaṅkhasī”ti (…).
(…) → (atha kho āḷavako yakkho bhagavantaṁ gāthāya ajjhabhāsi.) (bj, pts2ed) | ajjhabhāsi → atha -pe- ajjhabhāsi iti natthi (bj: machasaṁ, syā, PTS) | kaṅkhasī’’ti → (atha kho āḷavako yakkho bhagavantaṁ gāthāya ajjhabhāsi.) (sī.) (cck note) | pe → spelled out in full (bjt) | api ca → apica (th) | yadā kaṅkhasīti → yadākaṅkhasīti (th) | tvaṁ → tvam (pts) | yadā kaṅkhasīti → yad ākaṅkhasīti (pts)ฝั่งแม่น้ำคงคาข้างโน้นได้ เชิญท่านถามตามที่ท่านต้องการเถิด”
“Kiṁsūdha vittaṁ purisassa seṭṭhaṁ, kiṁsu suciṇṇaṁ sukhamāvahāti;
kiṁsūdha → kiṁ sūdha (bjt) | vittaṁ → vittam (pts) kiṁsu → kiṁ su (bjt) | suciṇṇaṁ sukhamāvahāti → suciṇṇam sukham āvahāti (pts)อาฬวกยักษ์ถามว่า อะไรเล่าเป็นทรัพย์เครื่องปลื้มใจ ที่ประเสริฐ ของบุรุษในโลกนี้ Kiṁsu have sādutaraṁ rasānaṁ, kathaṁjīviṁ jīvitamāhu seṭṭhan”ti.
sādutaraṁ → sādhutaraṁ (sya-all) | sādutaraṁ → sādhutaraṁ (bj: syā) | sādutaraṁ → S1-3 sādhu- here and further on. (pts note) | kiṁsu → kiṁ su (bjt) | rasānaṁ → rasānam (pts) kathaṁjīviṁ → kathaṁ jīvī (bj) | seṭṭhanti → seṭṭhanti bhagavā (bj) | kathaṁjīviṁ → ghatvāvaggassa vittasutte kathaṁjīvīti … paññājīvīti dissanti (sya-all note) | kathaṁjīviṁ jīvitamāhu seṭṭhanti → kathaṁ jīviṁ jīvitam āhu seṭṭhan ti (pts)อะไรเล่าที่บุคคลประพฤติดีแล้ว นำความสุขมาให้ อะไรเล่ามีรสล้ำเลิศกว่ารสทั้งหลาย นักปราชญ์ทั้งหลายกล่าวถึงชีวิต ของผู้เป็นอยู่อย่างไร ว่าประเสริฐสุด“Saddhīdha vittaṁ purisassa seṭṭhaṁ, dhammo suciṇṇo sukhamāvahāti;
purisassa → purissa (cck) | + → bhagavā (bjt) | saddhīdha vittaṁ → saddhidha vittam (pts) sukhamāvahāti → sukham āvahāti (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า ศรัทธาเป็นทรัพย์เครื่องปลื้มใจ ที่ประเสริฐ ของบุรุษในโลกนี้ ธรรม ที่บุคคลประพฤติดีแล้ว นำความสุขมาให้ Saccaṁ have sādutaraṁ rasānaṁ, paññājīviṁ jīvitamāhu seṭṭhan”ti.
sādutaraṁ → sādhutaraṁ (sya-all) | saccaṁ → saccam (pts) paññājīviṁ → jīviṁ (bj: machasaṁ, sīmu3, sīmu7) | jīvitamāhu → jīvitam āhu (pts)ความสัตย์แลมีรสล้ำเลิศกว่ารสทั้งหลาย นักปราชญ์ทั้งหลายกล่าวถึงชีวิต ของผู้เป็นอยู่ด้วยปัญญา ว่าประเสริฐสุด“Kathaṁsu tarati oghaṁ, kathaṁsu tarati aṇṇavaṁ;
kathaṁsu → āḷavako kathaṁ su (bj) kathaṁsu → kathaṁ su (pts)อาฬวกยักษ์ถามว่า บุคคลข้ามโอฆะ ได้อย่างไรเล่า Kathaṁsu dukkhamacceti, kathaṁsu parisujjhatī”ti.
kathaṁsu dukkhamacceti → kathaṁ su dukkhaṁ acceti (bjt) | kathaṁsu dukkhamacceti → kathaṁ su dukkham acceti (pts) parisujjhatīti → parisujjhatīti bhagavā (bj) | kathaṁsu → kathaṁ su (bjt) | kathaṁsu parisujjhatīti → kathaṁ su parisujjhatī ti (pts)ข้ามอรรณพ๑ได้อย่างไรเล่า ล่วงทุกข์ได้อย่างไรเล่า บริสุทธิ์ได้อย่างไรเล่า“Saddhāya tarati oghaṁ, appamādena aṇṇavaṁ;
+ → bhagavā (bjt)พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า บุคคลข้ามโอฆะได้ด้วยศรัทธา ข้ามอรรณพได้ด้วยความไม่ประมาท Vīriyena dukkhamacceti, paññāya parisujjhatī”ti.
vīriyena dukkhamacceti → viriyena dukkhaṁ acceti (bjt) | vīriyena → viriyena (th) | vīriyena dukkhamacceti → viriyena dukkham acceti (pts) parisujjhatīti kathaṁsu → parisujjhati kathaṁ su (pts) | parisujjhatīti → parisujjhati (bj: sī.pævi)ล่วงทุกข์ได้ด้วยความเพียร บริสุทธิ์ได้ด้วยปัญญา“Kathaṁsu labhate paññaṁ, kathaṁsu vindate dhanaṁ;
kathaṁsu → āḷavako kathaṁ su (bj) kathaṁsu → kathaṁ su (pts)อาฬวกยักษ์ถามว่า บุคคลได้ปัญญาอย่างไรเล่า ทำอย่างไรเล่าจึงจะหาทรัพย์ได้ Kathaṁsu kittiṁ pappoti, kathaṁ mittāni ganthati;
kathaṁsu → kathaṁ su (bjt) | kathaṁsu kittiṁ → kathaṁ su kittim (pts) kathaṁ → katham (pts)บุคคลได้เกียรติยศอย่างไรเล่า ทำอย่างไรเล่าจึงจะผูกมิตรไว้ได้ Asmā lokā paraṁ lokaṁ, kathaṁ pecca na socatī”ti.
socatīti → socatīti bhagavā (bj) | kathaṁ → katham (pts)บุคคลละโลกนี้แล้วไปสู่โลกหน้า ทำอย่างไรเล่าจึงจะไม่เศร้าโศก“Saddahāno arahataṁ, dhammaṁ nibbānapattiyā;
+ → bhagavā (bjt) nibbānapattiyā sussūsaṁ → nibbāṇapattiyā sussūsā (bj)พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า บุคคลเชื่อธรรมของพระอรหันต์ เพื่อบรรลุนิพพาน Sussūsaṁ labhate paññaṁ, appamatto vicakkhaṇo.
Sussūsaṁ → sussūsā (bj, pts1ed, pts2ed) | sussūsaṁ → sussūsā (pts) | sussūsā → sussūsaṁ (bj: machasaṁ, syā) | Sussūsaṁ → sussūsā (cck: sī. pī.) | sussūsā → B. sussusaṁ. (pts note)ไม่ประมาท มีความรอบคอบ ฟังด้วยดีPatirūpakārī dhuravā, uṭṭhātā vindate dhanaṁ;
patirūpakārī → paṭirūpakārī (sya-all, pts) | patirūpakārī → paṭirūpakārī (bj: syā, PTS)ย่อมได้ปัญญา บุคคลผู้ทำการเหมาะเจาะไม่ทอดธุระ Saccena kittiṁ pappoti, dadaṁ mittāni ganthati;
kittiṁ → kittim (pts)ขยันหมั่นเพียร ย่อมหาทรัพย์ได้ Asmā lokā paraṁ lokaṁ, evaṁ pecca na socati.
socati → These last two padas are in B. only. (pts note) | evaṁ → evam (pts)บุคคลย่อมได้เกียรติยศเพราะความสัตย์ บุคคลเมื่อให้ย่อมผูกมิตรไว้ได้Yassete caturo dhammā, saddhassa gharamesino;
yassete → yass-ete (pts) gharamesino saccaṁ dhammo → gharam esino saccam damo (pts)บุคคลอยู่ครองเรือนประกอบด้วยศรัทธา มีธรรม ๔ ประการนี้ คือ Saccaṁ dhammo dhiti cāgo, sa ve pecca na socati.
dhammo → dammo (cck) | dhammo → damo (bj: PTS) | damo → All the MSS. dhammo. (pts note) | saccaṁ dhammo → saccam damo (pts) ve → ce (bj) | + → asmā lokā paraṁ lokaṁ evaṁ pecca na socatīti (bjt)สัจจะ ธรรม ธิติ จาคะ ละโลกนี้ไปแล้วIṅgha aññepi pucchassu, puthū samaṇabrāhmaṇe;
aññepi pucchassu puthū samaṇabrāhmaṇe → aññe pi pucchassa puthusamaṇabrāhmaṇe (pts) | socati → These two padas are in S1-3 only. Their place has been interchanged in the Burmese and Siṅghalese MSS. (pts note) | + → asmā lokā paraṁ lokaṁ evam pecca na socati (pts) puthū samaṇabrāhmaṇe → puthu-samaṇa-brāhmaṇe (pts)ย่อมไม่เศร้าโศก เชิญท่านถามสมณพราหมณ์เป็นอันมากเหล่าอื่นดูชิว่า Yadi saccā dhammā cāgā, khantyā bhiyyodha vijjatī”ti.
dhammā → damā (bj, cck, sya-all, pts) | damā → dhammo (bj: machasaṁ) | yadi → S1-3 iti. (pts note) | damā → B. dhammā. (pts note) | dhammā → dammā (my) vijjatīti → vijjatīti āḷavako (bj) | dha → S1 eva; S3 na. (pts note) | bhiyyodha → bhiyyo dha (pts)ในโลกนี้มีอะไรที่จะยิ่งไปกว่าสัจจะ ทมะ ขันติ จาคะ เล่า“Kathaṁ nu dāni puccheyyaṁ, puthū samaṇabrāhmaṇe;
+ → āḷavako (bjt) | nu dāni → nudāni (th) puthū samaṇabrāhmaṇe yohaṁ → puthusamaṇabrāhmaṇe yo haṁ (pts) | puthū samaṇabrāhmaṇe → puthu-samaṇa-brāhmaṇe (pts)อาฬวกยักษ์กราบทูลว่า ทำไมเล่า ข้าพระองค์จึงต้องถามสมณพราหมณ์ Yohaṁ ajja pajānāmi, yo attho samparāyiko.
Yohaṁ → sohaṁ (bj, pts2ed); svāhaṁ (mr) | yohaṁ → sohaṁ (bj) | so’haṁ → yo’haṁ (bj: machasaṁ, syā, PTS) | Yohaṁ → sohaṁ (cck: sī.); svāhaṁ (cck: ka.) | haṁ → S3 soham; B. svāham. (pts note) | yohaṁ → yo haṁ (pts) attho → S1-3 cattho. (pts note)เป็นอันมากในบัดนี้ วันนี้ ข้าพระองค์รู้ชัดถึงประโยชน์ในภายหน้าAtthāya vata me buddho, vāsāyāḷavimāgamā;
vāsāyāḷavimāgamā → … māgato (pts1ed, mr) | vāsāyāḷavimāgamā yohaṁ → vāsāyāḷavim āgato yo ham (pts) | vāsāyāḷavimāgamā → vāgato (bj: PTS) | vāsāyāḷavimāgamā → māgato (cck: pī. ka.) | āgato → S1-3 āgamā. (pts note)พระพุทธเจ้าเสด็จมาถึงเมืองอาฬวี เพื่อประโยชน์แก่ข้าพระองค์โดยแท้ Yohaṁ ajja pajānāmi, yattha dinnaṁ mahapphalaṁ.
Yohaṁ → sohaṁ (bj, pts2ed) | yohaṁ → sohaṁ (bj) | Yohaṁ → sohaṁ (cck: sī.) | yo → S1-3 so. (pts note) | yohaṁ → yo ham (pts) dinnaṁ → dinnam (pts)วันนี้ ข้าพระองค์รู้ชัดถึงทานที่บุคคลให้ในที่ใดมีผลมาก ข้าพระองค์จักเที่ยวจากบ้านไปยังบ้านSo ahaṁ vicarissāmi, gāmā gāmaṁ purā puraṁ;จากเมืองไปยังเมือง นอบน้อมพระสัมมาสัมพุทธเจ้า และพระธรรมซึ่งมีส่วนชักนำให้เป็นคนดี Namassamāno sambuddhaṁ, dhammassa ca sudhammatan”ti.
sambuddhaṁ → sambuddham (pts) ti → The first two gāthās are the repetition of Devatā S. VIII. 3. (pts note) | sudhammatanti → sudhammatan ti (pts)อาฬวกสูตรที่ ๑๒ จบ รวมพระสูตรที่มีในสังยุตนี้ คือ
Indakavaggo paṭhamo.
indakavaggo paṭhamo → yakkhasaṁyuttaṁ samattaṁ (my, th) | + → tatruddānaṁ (bjt)๑. อินทกสูตร ๒. สักกสูตร
Tassuddānaṁ๓. สูจิโลมสูตร ๔. มณิภัททสูตร
Indako sakka sūci ca, maṇibhaddo ca sānu ca;
sakka sūci → sakkalomo (pts) | ca → S1-3 suci. (pts note) | sakka sūci → sakkasūci (th) | sakka sūci → sakka-lomo (pts) sānu → sāṇu (bj: sīmu) | Maṇibhaddo → S1-3 bhaddo. (pts note)๕. สานุสูตร ๖. ปิยังกรสูตร ๗. ปุนัพพสุสูตร ๘. สุทัตตสูตร Piyaṅkara punabbasu sudatto ca, dve sukkā cīraāḷavīti dvādasa.
piyaṅkara punabbasu → piyaṅkarapunabbasu (th) | piyaṅkara punabbasu → piyaṅkara-punabbasu (pts) cīraāḷavīti dvādasa → cīrā āḷavakena dvādasāti (bj) | āḷavakena → cīra āḷavīti (bj: machasaṁ) | ti → S1-3 Āḷavakena dvādasāti. (pts note) | cīraāḷavīti dvādasa → cīrā alavan ti yakkha-saṁyuttam samattaṁ (pts)๙. ปฐมสุกกาสูตร ๑๐. ทุติยสุกกาสูตร ๑๑. จีราสูตร ๑๒. อาฬวกสูตร
Yakkhasaṁyuttaṁ samattaṁ.
yakkhasaṁyuttaṁ samattaṁ → dvādasāti (th)๑๑. สักกสังยุต ๑. ปฐมวรรค หมวดที่ ๑