Bālapaṇḍitasutta
Bālapaṇḍitasutta → bālena paṇḍito (pts1ed, pts2ed)The Fool & the Wise Person
Sāvatthiyaṁ viharati.
viharati → (bj) | sāvatthiyaṁ → sāvatthiyam (pts)Staying near Sāvatthī …
“Avijjānīvaraṇassa, bhikkhave, bālassa taṇhāya sampayuttassa evamayaṁ kāyo samudāgato.
sampayuttassa → saṁyuttassa (sya-all) | sampayuttassa → saṁyuttassa (bj: syā) | sampayuttassa → S1-3 saṁyuttassa always (pts note) | evamayaṁ → evam ayaṁ (pts)“When a fool is obstructed by ignorance and conjoined with craving, this body thus results.
Iti ayañceva kāyo bahiddhā ca nāmarūpaṁ, itthetaṁ dvayaṁ, dvayaṁ paṭicca phasso saḷevāyatanāni, yehi phuṭṭho bālo sukhadukkhaṁ paṭisaṁvedayati etesaṁ vā aññatarena.
saḷevāyatanāni → saḷāyatanāni (mr) | phuṭṭho → puṭṭho (bj) | paṭisaṁvedayati → paṭisaṁvediyati (bj) | sukhadukkhaṁ paṭisaṁvedayati → sukhadukkham paṭisaṁvediyati (pts) | saḷevāyatanāni → saḷāyatanāni (cck: ka.) | saḷevāyatanāni → B has saḷevaphassāyatanāni here and further on C saḷevāyatananāni ti saḷevaphassāyatanāni . . . (pts note) | ayañceva → ayaṁ ceva (pts) | nāmarūpaṁ → nāmarūpam (pts)Now there is both this body and external name-&-form. Here, in dependence on this duality, there is contact at the six senses. Touched by these, or one or another of them, the fool is sensitive to pleasure & pain.
Avijjānīvaraṇassa, bhikkhave, paṇḍitassa taṇhāya sampayuttassa evamayaṁ kāyo samudāgato.
sampayuttassa → saṁyuttassa (sya-all) | evamayaṁ → evam ayaṁ (pts)“When a wise person is obstructed by ignorance and conjoined with craving, this body thus results. Now there is both this body and external name-&-form.
Iti ayañceva kāyo bahiddhā ca nāmarūpaṁ, itthetaṁ dvayaṁ, dvayaṁ paṭicca phasso saḷevāyatanāni, yehi phuṭṭho paṇḍito sukhadukkhaṁ paṭisaṁvedayati etesaṁ vā aññatarena.
paṭisaṁvedayati → paṭisaṁvediyati (bj, pts) | ayañceva → ayaṁ ceva (pts)Here, in dependence on this duality, there is contact at the six senses. Touched by these, or one or another of them, the wise person is sensitive to pleasure & pain.
Tatra, bhikkhave, ko viseso ko adhippayāso kiṁ nānākaraṇaṁ paṇḍitassa bālenā”ti?
adhippayāso → adhippāyo (bj, pts1ed, pts2ed, mr); adhippāyaso (sya-all, km) | tatra → tatra hi (bj) | adhippayāso kiṁ nānākaraṇaṁ → adhippāyaso kinnānākaraṇaṁ (sya-all) | adhippayāso → adhippāyo (pts) | hi → tatra hi (bj: iti na dissate – syā, machasaṁ) | adhippāyo → adhipayāso (bj: machasaṁ); adhippāyaso (bj: syā) | adhippayāso → adhippāyo (sī. pī. ka.), adhippāyaso (syā. kaṁ.) adhi + pa + yasu + ṇa + sī = adhippayāso (cck note)“So what difference, what distinction, what distinguishing factor is there between the wise person & the fool?”
“Bhagavaṁmūlakā no, bhante, dhammā, bhagavaṁnettikā, bhagavaṁpaṭisaraṇā. Sādhu vata, bhante, bhagavantaṁyeva paṭibhātu etassa bhāsitassa attho. Bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantī”ti.
vata → vata me (sya-all) | vata → S1-3 insert me (pts note) | bhagavaṁmūlakā → bhagavammūlakā (bjt) | bhagavaṁnettikā bhagavaṁpaṭisaraṇā → bhagavannettikā bhagavampaṭisaraṇā (bjt) | bhagavantaṁyeva → bhagavantaññeva (bjt) | bhagavaṁmūlakā → bhagavaṁ-mūlakā (pts) | bhagavaṁpaṭisaraṇā → bhagavaṁ paṭisaraṇā (pts) | bhagavantaṁyeva → bhagavantaṁ yeva (pts)“For us, lord, the teachings have the Blessed One as their root, their guide, & their arbitrator. It would be good if the Blessed One himself would explicate the meaning of this statement. Having heard it from the Blessed One, the monks will remember it.”
“Tena hi, bhikkhave, suṇātha, sādhukaṁ manasi karotha, bhāsissāmī”ti.
bhāsissāmīti evaṁ bhanteti → bhāsissāmiti evam bhante ti (pts) | tena hi → tenahi (th) | manasi karotha → manasikarotha (th) | sādhukaṁ → sādhukam (pts)“In that case, monks, listen & pay close attention. I will speak.”
“Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.
evaṁ bhanteti → evambhanteti (bjt) | evaṁ bhanteti → evam bhante ti (pts)“As you say, lord,” the monks responded.
Bhagavā etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)The Blessed One said,
“Yāya ca, bhikkhave, avijjāya nivutassa bālassa yāya ca taṇhāya sampayuttassa ayaṁ kāyo samudāgato, sā ceva avijjā bālassa appahīnā sā ca taṇhā aparikkhīṇā.
sampayuttassa → saṁyuttassa (sya-all) | ca → (pts)“The ignorance with which the fool is obstructed, the craving with which he is conjoined, through which this body results: That ignorance has not been abandoned by the fool; that craving has not been destroyed.
Taṁ kissa hetu?
taṁ kissa → taṁkissa (bjt) | taṁ → tam (pts)Why is that?
Na, bhikkhave, bālo acari brahmacariyaṁ sammā dukkhakkhayāya.
na → na hi (bj, sya-all) | bhikkhave → na bhikkhave (bj: machasaṁ) | sammā dukkhakkhayāya → sammādukkhakkhayāya (pts)The fool has not practiced the holy life for the right ending of stress.
Tasmā bālo kāyassa bhedā kāyūpago hoti,
kāyūpago → B kāyupago always (pts note)Therefore, at the break-up of the body, he is headed for a (new) body.
so kāyūpago samāno na parimuccati jātiyā jarāmaraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi.
jarāmaraṇena → jarāya maraṇena (sya-all); jaramaraṇena (pts)Headed for a body, he is not entirely freed from birth, aging, death, sorrow, lamentation, pain, distress, & despair.
‘Na parimuccati dukkhasmā’ti vadāmi.
dukkhasmāti → dukkhasmā ti (pts)I tell you, he is not entirely freed from stress & suffering.
Yāya ca, bhikkhave, avijjāya nivutassa paṇḍitassa yāya ca taṇhāya sampayuttassa ayaṁ kāyo samudāgato, sā ceva avijjā paṇḍitassa pahīnā, sā ca taṇhā parikkhīṇā.
sampayuttassa → saṁyuttassa (sya-all)“The ignorance with which the wise person is obstructed, the craving with which he is conjoined, through which this body results: That ignorance has been abandoned by the wise person; that craving has been destroyed.
Taṁ kissa hetu?
taṁ → tam (pts)Why is that?
Acari, bhikkhave, paṇḍito brahmacariyaṁ sammā dukkhakkhayāya.
brahmacariyaṁ sammā dukkhakkhayāya → brahmacariyam sammādukkhakkhayāya (pts)The wise person has practiced the holy life for the right ending of stress.
Tasmā paṇḍito kāyassa bhedā na kāyūpago hoti.Therefore, at the break-up of the body, he is not headed for a (new) body.
So akāyūpago samāno parimuccati jātiyā jarāmaraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi.
jarāmaraṇena → jarāya maraṇena (sya-all)Not headed for a body, he is entirely freed from birth, aging, death, sorrow, lamentation, pain, distress, & despair.
‘Parimuccati dukkhasmā’ti vadāmi.
dukkhasmāti → dukkhasmā ti (pts)He is, I tell you, entirely freed from stress & suffering.”
Ayaṁ kho, bhikkhave, viseso, ayaṁ adhippayāso, idaṁ nānākaraṇaṁ paṇḍitassa bālena yadidaṁ brahmacariyavāso”ti.
adhippayāso → adhippāyo (bj) | adhippayāso idaṁ nānākaraṇaṁ → adhippāyaso idannānākaraṇaṁ (sya-all) | ayaṁ adhippayāso idaṁ nānākaraṇaṁ → ayam adhippāyo idam nānākaraṇam (pts) | yadidaṁ brahmacariyavāsoti → yad idaṁ brahmacariyavāso ti (pts)