Bālapaṇḍitasutta
Bālapaṇḍitasutta → bālena paṇḍito (pts1ed, pts2ed)๑๙ พาลปัณฑิตสูตร
Sāvatthiyaṁ viharati.
viharati → (bj) | sāvatthiyaṁ → sāvatthiyam (pts)พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ... เขตกรุงสาวัตถี
“Avijjānīvaraṇassa, bhikkhave, bālassa taṇhāya sampayuttassa evamayaṁ kāyo samudāgato.
sampayuttassa → saṁyuttassa (sya-all) | sampayuttassa → saṁyuttassa (bj: syā) | sampayuttassa → S1-3 saṁyuttassa always (pts note) | evamayaṁ → evam ayaṁ (pts)“ภิกษุทั้งหลาย กายของคนพาลนี้ ผู้ถูกอวิชชาขวางกั้น ประกอบด้วยตัณหา เกิดขึ้นแล้วอย่างนี้
Iti ayañceva kāyo bahiddhā ca nāmarūpaṁ, itthetaṁ dvayaṁ, dvayaṁ paṭicca phasso saḷevāyatanāni, yehi phuṭṭho bālo sukhadukkhaṁ paṭisaṁvedayati etesaṁ vā aññatarena.
saḷevāyatanāni → saḷāyatanāni (mr) | phuṭṭho → puṭṭho (bj) | paṭisaṁvedayati → paṭisaṁvediyati (bj) | sukhadukkhaṁ paṭisaṁvedayati → sukhadukkham paṭisaṁvediyati (pts) | saḷevāyatanāni → saḷāyatanāni (cck: ka.) | saḷevāyatanāni → B has saḷevaphassāyatanāni here and further on C saḷevāyatananāni ti saḷevaphassāyatanāni . . . (pts note) | ayañceva → ayaṁ ceva (pts) | nāmarūpaṁ → nāmarūpam (pts)กายและนามรูปภายนอกนี้ มีอยู่ทั้ง ๒ ส่วนอย่างนี้ เพราะ อาศัยส่วนทั้ง ๒ นั้น ผัสสะจึงมี คนพาลถูกผัสสายตนะ ๖ หรืออายตนะอย่างใด อย่างหนึ่งกระทบเข้า จึงเสวยสุขและทุกข์
Avijjānīvaraṇassa, bhikkhave, paṇḍitassa taṇhāya sampayuttassa evamayaṁ kāyo samudāgato.
sampayuttassa → saṁyuttassa (sya-all) | evamayaṁ → evam ayaṁ (pts)กายของบัณฑิตนี้ ผู้ถูกอวิชชาขวางกั้น ประกอบด้วยตัณหา เกิดขึ้นแล้ว อย่างนี้
Iti ayañceva kāyo bahiddhā ca nāmarūpaṁ, itthetaṁ dvayaṁ, dvayaṁ paṭicca phasso saḷevāyatanāni, yehi phuṭṭho paṇḍito sukhadukkhaṁ paṭisaṁvedayati etesaṁ vā aññatarena.
paṭisaṁvedayati → paṭisaṁvediyati (bj, pts) | ayañceva → ayaṁ ceva (pts)กายและนามรูปภายนอกนี้ มีอยู่ทั้ง ๒ ส่วนอย่างนี้ เพราะอาศัยส่วน ทั้ง ๒ นั้น ผัสสะจึงมี บัณฑิตถูกผัสสายตนะ ๖ หรืออายตนะอย่างใดอย่างหนึ่ง กระทบเข้า จึงเสวยสุขและทุกข์
Tatra, bhikkhave, ko viseso ko adhippayāso kiṁ nānākaraṇaṁ paṇḍitassa bālenā”ti?
adhippayāso → adhippāyo (bj, pts1ed, pts2ed, mr); adhippāyaso (sya-all, km) | tatra → tatra hi (bj) | adhippayāso kiṁ nānākaraṇaṁ → adhippāyaso kinnānākaraṇaṁ (sya-all) | adhippayāso → adhippāyo (pts) | hi → tatra hi (bj: iti na dissate – syā, machasaṁ) | adhippāyo → adhipayāso (bj: machasaṁ); adhippāyaso (bj: syā) | adhippayāso → adhippāyo (sī. pī. ka.), adhippāyaso (syā. kaṁ.) adhi + pa + yasu + ṇa + sī = adhippayāso (cck note)ในชน ๒ จำพวกนั้น มีอะไรเป็นความแปลกกัน เป็นความแตกต่างกัน เป็นเหตุทำให้ต่างกัน ระหว่างบัณฑิตกับคนพาล
“Bhagavaṁmūlakā no, bhante, dhammā, bhagavaṁnettikā, bhagavaṁpaṭisaraṇā. Sādhu vata, bhante, bhagavantaṁyeva paṭibhātu etassa bhāsitassa attho. Bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantī”ti.
vata → vata me (sya-all) | vata → S1-3 insert me (pts note) | bhagavaṁmūlakā → bhagavammūlakā (bjt) | bhagavaṁnettikā bhagavaṁpaṭisaraṇā → bhagavannettikā bhagavampaṭisaraṇā (bjt) | bhagavantaṁyeva → bhagavantaññeva (bjt) | bhagavaṁmūlakā → bhagavaṁ-mūlakā (pts) | bhagavaṁpaṭisaraṇā → bhagavaṁ paṭisaraṇā (pts) | bhagavantaṁyeva → bhagavantaṁ yeva (pts)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมของพวกข้าพระองค์ มีพระผู้มีพระภาคเป็นหลัก มีพระผู้มีพระภาคเป็นผู้นำ มีพระผู้มีพระภาคเป็นที่พึ่ง ขอประทานวโรกาส เฉพาะ พระผู้มีพระภาคเท่านั้นที่จะทรงอธิบายเนื้อความแห่งพระภาษิตนั้นให้แจ่มแจ้งได้ ภิกษุทั้งหลายได้ฟังจากพระผู้มีพระภาคแล้ว จักทรงจำไว้”
“Tena hi, bhikkhave, suṇātha, sādhukaṁ manasi karotha, bhāsissāmī”ti.
bhāsissāmīti evaṁ bhanteti → bhāsissāmiti evam bhante ti (pts) | tena hi → tenahi (th) | manasi karotha → manasikarotha (th) | sādhukaṁ → sādhukam (pts)“ถ้าเช่นนั้น เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว”
“Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.
evaṁ bhanteti → evambhanteti (bjt) | evaṁ bhanteti → evam bhante ti (pts)ภิกษุเหล่านั้นทูลรับ สนองพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคแล้ว
Bhagavā etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสเรื่องนี้ว่า
“Yāya ca, bhikkhave, avijjāya nivutassa bālassa yāya ca taṇhāya sampayuttassa ayaṁ kāyo samudāgato, sā ceva avijjā bālassa appahīnā sā ca taṇhā aparikkhīṇā.
sampayuttassa → saṁyuttassa (sya-all) | ca → (pts)“กายของคนพาลนี้ ผู้ถูกอวิชชาใดหุ้มห่อแล้ว และประกอบด้วยตัณหาใด เกิดขึ้นแล้ว อวิชชานั้นแหละคนพาลยังละไม่ได้ และตัณหานั้นก็ยังไม่สิ้นไป
Taṁ kissa hetu?
taṁ kissa → taṁkissa (bjt) | taṁ → tam (pts)ข้อนั้นเพราะเหตุไร
Na, bhikkhave, bālo acari brahmacariyaṁ sammā dukkhakkhayāya.
na → na hi (bj, sya-all) | bhikkhave → na bhikkhave (bj: machasaṁ) | sammā dukkhakkhayāya → sammādukkhakkhayāya (pts)เพราะคนพาลไม่ได้ประพฤติพรหมจรรย์เพื่อความสิ้นทุกข์โดยชอบ
Tasmā bālo kāyassa bhedā kāyūpago hoti,
kāyūpago → B kāyupago always (pts note)เพราะฉะนั้น เมื่อตายไป คนพาลจึงเข้าถึงกาย
so kāyūpago samāno na parimuccati jātiyā jarāmaraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi.
jarāmaraṇena → jarāya maraṇena (sya-all); jaramaraṇena (pts)เมื่อยังมีการเข้าถึงกาย เขาจึงไม่พ้นไปจากชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาส
‘Na parimuccati dukkhasmā’ti vadāmi.
dukkhasmāti → dukkhasmā ti (pts)เราจึงกล่าวว่า ‘เขาไม่พ้น จากทุกข์”
Yāya ca, bhikkhave, avijjāya nivutassa paṇḍitassa yāya ca taṇhāya sampayuttassa ayaṁ kāyo samudāgato, sā ceva avijjā paṇḍitassa pahīnā, sā ca taṇhā parikkhīṇā.
sampayuttassa → saṁyuttassa (sya-all)กายของบัณฑิตนี้ ผู้ถูกอวิชชาใดหุ้มห่อแล้ว และประกอบด้วยตัณหาใด เกิดขึ้นแล้ว อวิชชานั้นแหละบัณฑิตละได้แล้ว และตัณหานั้นก็หมดสิ้นไปแล้ว
Taṁ kissa hetu?
taṁ → tam (pts)ข้อนั้นเพราะเหตุไร
Acari, bhikkhave, paṇḍito brahmacariyaṁ sammā dukkhakkhayāya.
brahmacariyaṁ sammā dukkhakkhayāya → brahmacariyam sammādukkhakkhayāya (pts)เพราะบัณฑิตได้ประพฤติพรหมจรรย์เพื่อความสิ้นทุกข์โดยชอบ
Tasmā paṇḍito kāyassa bhedā na kāyūpago hoti.เพราะฉะนั้น เมื่อตายไป บัณฑิตจึงไม่เข้าถึงกาย
So akāyūpago samāno parimuccati jātiyā jarāmaraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi.
jarāmaraṇena → jarāya maraṇena (sya-all)เมื่อไม่เข้าถึงกาย เขาจึงพ้นจากชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาส
‘Parimuccati dukkhasmā’ti vadāmi.
dukkhasmāti → dukkhasmā ti (pts)เราจึงกล่าวว่า ‘เขาพ้นจากทุกข์’
Ayaṁ kho, bhikkhave, viseso, ayaṁ adhippayāso, idaṁ nānākaraṇaṁ paṇḍitassa bālena yadidaṁ brahmacariyavāso”ti.
adhippayāso → adhippāyo (bj) | adhippayāso idaṁ nānākaraṇaṁ → adhippāyaso idannānākaraṇaṁ (sya-all) | ayaṁ adhippayāso idaṁ nānākaraṇaṁ → ayam adhippāyo idam nānākaraṇam (pts) | yadidaṁ brahmacariyavāsoti → yad idaṁ brahmacariyavāso ti (pts)ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นความแปลกกัน นี้เป็นความแตกต่างกัน นี้เป็นเหตุทำให้ ต่างกัน ระหว่างบัณฑิตกับคนพาล กล่าวคือการอยู่ประพฤติพรหมจรรย์”