Bhūtasutta๓๑ ภูตสูตร
Ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati.
ekaṁ samayaṁ bhagavā → (bj) | viharati → (bj) | viharati → S1-3 Sāvatthi -- ārāme --pe-- (pts note) | ekaṁ → ekam (pts)สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่... เขตกรุงสาวัตถี
Tatra kho bhagavā āyasmantaṁ sāriputtaṁ āmantesi:
sāriputtaṁ → sārīputtaṁ (sya-all) | sāriputtaṁ → sāriputtam (pts)ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคได้รับสั่งเรียกท่านพระสารีบุตรมาตรัสว่า
“vuttamidaṁ, sāriputta, pārāyane ajitapañhe:
pārāyane → pārāyaṇe (bj); parāyane (pts1ed, pts2ed) | sāriputta → sārīputta (sya-all) | pārāyane → parāyane (pts) | pārāyaṇe → pārāyane (bj: machasaṁ, syā, PTS) | pārāyane → pārāyaṇe (cck: sī.) | Parāyane → B S1-3 pārāyane (pts note) | vuttamidaṁ → vuttam idaṁ (pts) | pārāyane ajitapañhe → parāyane ajita-pañhe (pts)‘สารีบุตร อชิตมาณพได้กล่าวคาถานี้ไว้ในอชิตปัญหา ปารายนวรรคว่า
‘Ye ca saṅkhātadhammāse, ye ca sekkhā puthū idha;
saṅkhātadhammāse → saṅkhata (bj: sīmu3) | saṅkhātadhammāse → S1 -ye always S3 sometimes (pts note) sekkhā puthū → sekhā puthu (pts) | sekhā → sekkhā (bj: machasaṁ, syā) | sekhā → C sekkhā (pts note)พระอรหันตขีณาสพเหล่าใดผู้มีสังขาตธรรม และพระเสขะเหล่าใดที่มีอยู่เป็นอันมากในที่นี้ Tesaṁ me nipako iriyaṁ, puṭṭho pabrūhi mārisā’ti.
tesaṁ me → tesamme (th) | tesaṁ → tesam (pts) pabrūhi → ca brūhi (sya-all) | puṭṭho → puṭṭho ca (bj: syā); puṭṭho me (bj: PTS) | me → S1-3 pa always (pts note) | pabrūhi → me brūhi (pts)ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ ข้าพระองค์ทูลถามแล้ว ขอพระองค์ผู้มีปัญญา โปรดตรัสบอกการดำเนินชีวิต ของพระอรหันตขีณาสพ และพระเสขะเหล่านั้น
Imassa nu kho, sāriputta, saṅkhittena bhāsitassa kathaṁ vitthārena attho daṭṭhabbo”ti?
saṅkhittena → saṁkhittena (my, bjt, ms2005) | daṭṭhabboti → daṭṭhabbo ti (pts)เธอพึงทราบเนื้อความแห่งคาถาที่กล่าวโดยย่อนี้ โดยพิสดารได้อย่างไร’
Evaṁ vutte, āyasmā sāriputto tuṇhī ahosi.
sāriputto → sārirīputto (sya-all) | vutte → B vuttena (pts note)เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ท่านพระสารีบุตรได้นิ่งอยู่
Dutiyampi kho bhagavā āyasmantaṁ sāriputtaṁ āmantesi …pe…
sāriputtaṁ → sārīputtaṁ (sya-all) | dutiyampi → dutiyam pi (pts) | sāriputtaṁ → sāriputtam (pts)พระผู้มีพระภาค จึงตรัสกับท่านพระสารีบุตรเป็นครั้งที่ ๒ ฯลฯ
dutiyampi kho āyasmā sāriputto tuṇhī ahosi.
dutiyampi → dutiyam pi (pts)แม้ครั้งที่ ๒ ท่านพระสารีบุตรก็ได้นิ่งอยู่
Tatiyampi kho bhagavā āyasmantaṁ sāriputtaṁ āmantesi:
sāriputtaṁ → sāriīputtaṁ (sya-all) | tatiyampi → tatiyam pi (pts) | sāriputtaṁ → sāriputtam (pts)พระผู้มีพระภาคจึงตรัสกับท่านพระสารีบุตรเป็นครั้งที่ ๓ ว่า
“vuttamidaṁ, sāriputta, pārāyane ajitapañhe:
pārāyane → pārāyaṇe (bj) | Ajita-pañhe → S1 pārāyano -pañho. (pts note) | vuttamidaṁ → vuttam idaṁ (pts) | pārāyane ajitapañhe → parāyane ajita-pañhe (pts)‘สารีบุตร อชิต- มาณพ ได้กล่าวคาถานี้ไว้ในอชิตปัญหา ปารายนวรรคว่า
‘Ye ca saṅkhātadhammāse, ye ca sekkhā puthū idha;
sekkhā → sekhā (bjt) | sekkhā puthū → sekhā puthu (pts)พระอรหันตขีณาสพเหล่าใดผู้มีสังขาตธรรม และพระเสขะเหล่าใดที่มีอยู่เป็นอันมากในที่นี้ Tesaṁ me nipako iriyaṁ, puṭṭho pabrūhi mārisā’ti.
tesaṁ me → tesamme (th) | tesaṁ → tesam (pts) pabrūhi → ca brūhi (sya-all) | pabrūhi → me brūhi (pts)ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ ข้าพระองค์ทูลถามแล้ว ขอพระองค์ผู้มีปัญญา โปรดตรัสบอกการดำเนินชีวิต ของพระอรหันตขีณาสพ และพระเสขะเหล่านั้น
Imassa nu kho, sāriputta, saṅkhittena bhāsitassa kathaṁ vitthārena attho daṭṭhabbo”ti?
daṭṭhabboti → daṭṭhabboti evaṁ vutte (bj, sya-all) | sāriputta → sārīputta (sya-all) | saṅkhittena → saṁkhittena (my, bjt, ms2005) | daṭṭhabboti → daṭṭhabbo ti evaṁ vutte (bjt) | daṭṭhabboti → daṭṭhabbo ti (pts)เธอพึงทราบเนื้อความแห่งคาถาที่กล่าวโดยย่อนี้ โดยพิสดารได้อย่างไร’
Tatiyampi kho āyasmā sāriputto tuṇhī ahosi.
tatiyampi → tatiyam pi (pts)เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ท่านพระสารีบุตรก็ยังนิ่งอยู่ถึง ๓ ครั้ง
“Bhūtamidanti, sāriputta, passasī”ti?
bhūtamidanti → bhūtam idanti (pts)พระผู้มีพระภาคจึงตรัสว่า “สารีบุตร เธอเห็นหรือว่า นี้คือภูตะ”
“Bhūtamidanti, bhante, yathābhūtaṁ sammappaññāya passati.
passati → “sammāpaññāya passatoti (bj: sahavipassanāya maggapaññāya sammā passantassa” iti aṭṭhakathāgatapāṭho vīmaṁsitabbo.) | sammappaññāya → B has usually sammapa-; sometimes sammappo (pts note) | yathābhūtaṁ → yathā bhūtaṁ (th) | bhūtamidanti → bhūtaṁ idanti sāriputta passasīti bhūtam idanti (pts)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บุคคลเห็นด้วยปัญญาโดยชอบตามความเป็นจริงว่า ‘นี้คือภูตะ’
Bhūtamidanti yathābhūtaṁ sammappaññāya disvā bhūtassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti.
bhūtamidanti yathābhūtaṁ → bhūtam idanti yathābhūtam (pts)ครั้นเห็นอย่างนั้นแล้ว จึงปฏิบัติเพื่อความเบื่อหน่าย คลายกำหนัด เพื่อดับภูตะ
Tadāhārasambhavanti yathābhūtaṁ sammappaññāya passati.
tadāhārasambhavanti → tadāhārā sambhavanti (sya-all) | yathābhūtaṁ → (pts)บุคคลเห็นด้วยปัญญาโดยชอบตามความเป็นจริงว่า ‘ภูตะนี้เกิดเพราะ อาหารนั้น’
Tadāhārasambhavanti yathābhūtaṁ sammappaññāya disvā āhārasambhavassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti.
tadāhārasambhavanti → tadāhārā sambhavanti (sya-all) | yathābhūtaṁ → yathā-bhūtaṁ (pts)ครั้นเห็นอย่างนั้นแล้ว จึงปฏิบัติเพื่อความเบื่อหน่าย คลายกำหนัด เพื่อดับภูตะที่เกิดเพราะอาหารนั้น
Tadāhāranirodhā yaṁ bhūtaṁ taṁ nirodhadhammanti yathābhūtaṁ sammappaññāya passati.
Tadāhāranirodhā → S1-3 -nirodhāya (pts note) | bhūtaṁ → bhūtam (pts) | nirodhadhammanti yathābhūtaṁ → nirodhadhamman ti yathā-bhūtam (pts)บุคคลเห็นด้วยปัญญาโดยชอบตามความเป็นจริง ว่า ‘ภูตะใดเกิดแล้ว ภูตะนั้นมีความดับเป็นธรรมดา เพราะความดับแห่งอาหารนั้น’
Tadāhāranirodhā yaṁ bhūtaṁ taṁ nirodhadhammanti yathābhūtaṁ sammappaññāya disvā nirodhadhammassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti.
virāgāya → virāgaya (pts) | tadāhāranirodhā → tad āhāranirodhā (pts) | yathābhūtaṁ → yathā-bhūtaṁ (pts)ครั้นเห็นอย่างนั้นแล้ว จึงปฏิบัติเพื่อความเบื่อหน่าย คลายกำหนัด เพื่อดับภูตะ ซึ่งมีความดับเป็นธรรมดาเพราะอาหารนั้นดับไป
Evaṁ kho, bhante, sekkho hoti.
sekkho → sekho (bjt, pts)บุคคลชื่อว่าเป็นเสขะด้วยการปฏิบัติอย่างนี้ พระพุทธเจ้าข้า
Kathañca, bhante, saṅkhātadhammo hoti?บุคคลชื่อว่ามีสังขาตธรรม เป็นอย่างไร
Bhūtamidanti, bhante, yathābhūtaṁ sammappaññāya passati.
bhūtamidanti → bhūtam idanti (pts) | yathābhūtaṁ sammappaññāya → yathā-bhūtaṁ sammapaññāya (pts)คือ บุคคลเห็นด้วยปัญญาโดยชอบตามความเป็นจริงว่า ‘นี้คือภูตะ’
Bhūtamidanti yathābhūtaṁ sammappaññāya disvā bhūtassa nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimutto hoti.
bhūtassa → omitted by S1-3; in S1 instead of bhūtassa there is a word (as tisvā) erased (pts note) | virāgā → S3 nibbidāya virāgāya (pts note) | bhūtamidanti yathābhūtaṁ → bhūtam idanti yathā-bhūtaṁ (pts)ครั้นเห็น อย่างนั้นแล้ว จึงเป็นผู้หลุดพ้นเพราะความเบื่อหน่าย คลายกำหนัด ดับ เพราะไม่ ถือมั่นภูตะ
Tadāhārasambhavanti yathābhūtaṁ sammappaññāya passati.
tadāhārasambhavanti → tadāhārā sambhavanti (sya-all) | yathābhūtaṁ sammappaññāya → yathā-bhūtaṁ sammapaññāya (pts)บุคคลเห็นด้วยปัญญาโดยชอบตามความเป็นจริงว่า ‘ภูตะนี้เกิดเพราะ อาหารนั้น’
Tadāhārasambhavanti yathābhūtaṁ sammappaññāya disvā āhārasambhavassa nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimutto hoti.
tadāhārasambhavanti → tadāhārā sambhavanti (sya-all) | yathābhūtaṁ → yathā-bhūtam (pts)ครั้นเห็นอย่างนั้นแล้ว จึงเป็นผู้หลุดพ้นเพราะความเบื่อหน่าย คลายกำหนัด ดับ เพราะไม่ถือมั่นภูตะที่เกิดเพราะอาหารนั้น
Tadāhāranirodhā yaṁ bhūtaṁ taṁ nirodhadhammanti yathābhūtaṁ sammappaññāya passati.
yathābhūtaṁ → yathā-bhūtaṁ (pts)บุคคลเห็นด้วยปัญญาโดยชอบตาม ความเป็นจริงว่า ‘ภูตะใดเกิดแล้ว ภูตะนั้นมีความดับเป็นธรรมดา เพราะความดับ แห่งอาหารนั้น’
Tadāhāranirodhā yaṁ bhūtaṁ taṁ nirodhadhammanti yathābhūtaṁ sammappaññāya disvā nirodhadhammassa nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimutto hoti.
bhūtaṁ → bhutaṁ (pts) | yathābhūtaṁ → yathā-bhūtaṁ (pts)ครั้นเห็นอย่างนั้นแล้ว จึงเป็นผู้หลุดพ้นเพราะความเบื่อหน่าย คลาย กำหนัด ดับ เพราะไม่ถือมั่นภูตะที่มีความดับเป็นธรรมดา
Evaṁ kho, bhante, saṅkhātadhammo hoti.บุคคลชื่อว่ามีสังขาตธรรม เป็นอย่างนี้ พระพุทธเจ้าข้า
Iti kho, bhante, yaṁ taṁ vuttaṁ pārāyane ajitapañhe:
pārāyane → pārāyaṇe (bj) | pārāyane ajitapañhe → parāyane ajiṭapañhe (pts) | yaṁ taṁ → yam tam (pts)คาถานี้อชิตมาณพกล่าวไว้ในอชิตปัญหา ปารายนวรรคว่า
‘Ye ca saṅkhātadhammāse, ye ca sekkhā puthū idha;
sekkhā puthū → sekhā puthu (pts)พระอรหันตขีณาสพเหล่าใดผู้มีสังขาตธรรม และพระเสขะเหล่าใดที่มีอยู่เป็นอันมากในที่นี้ Tesaṁ me nipako iriyaṁ, puṭṭho pabrūhi mārisā’ti.
tesaṁ me → tesamme (th) pabrūhi → ca brūhi (sya-all); me brūhi (pts)ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ ข้าพระองค์ทูลถามแล้ว ขอพระองค์ผู้มีปัญญา โปรดตรัสบอกการดำเนินชีวิต ของพระอรหันตขีณาสพ และพระเสขะเหล่านั้น
Imassa khvāhaṁ, bhante, saṅkhittena bhāsitassa evaṁ vitthārena atthaṁ ājānāmī”ti.
khvāhaṁ → khohaṁ (sya-all) | saṅkhittena → saṁkhittena (my, bjt, ms2005) | khvāhaṁ → khvāham (pts) | atthaṁ → attham (pts)ข้าพระองค์รู้เนื้อความแห่งคาถาที่กล่าวไว้โดยย่อนี้ โดยพิสดารอย่างนี้”
“Sādhu sādhu, sāriputta, bhūtamidanti, sāriputta, yathābhūtaṁ sammappaññāya passati.
bhūtamidanti → bhūtam idanti (pts) | yathābhūtaṁ sammappaññāya → yathā bhūtaṁ sammapaññāya (pts)“ดีละ ดีละ สารีบุตร บุคคลเห็นด้วยปัญญาโดยชอบตามความเป็นจริงว่า ‘นี้คือภูตะ’
Bhūtamidanti yathābhūtaṁ sammappaññāya disvā bhūtassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti.
paṭipanno → paṭippanno (my, bjt) | bhūtamidanti yathābhūtaṁ sammappaññāya → bhūtam idanti yathā bhūtaṁ sammapaññāya (pts)ครั้นเห็นอย่างนั้นแล้ว จึงปฏิบัติเพื่อความเบื่อหน่าย คลายกำหนัด เพื่อดับภูตะ
Tadāhārasambhavanti yathābhūtaṁ sammappaññāya passati.
tadāhārasambhavanti → tadāhārā sambhavanti (sya-all) | yathābhūtaṁ sammappaññāya → yathābhūtam sammapaññāya (pts)บุคคลเห็นด้วยปัญญาโดยชอบตามความเป็นจริงว่า ‘ภูตะนี้เกิดเพราะ อาหารนั้น’
Tadāhārasambhavanti yathābhūtaṁ sammappaññāya disvā āhārasambhavassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti.
tadāhārasambhavanti → tadāhārā sambhavanti (sya-all) | yathābhūtaṁ sammappaññāya → yathā-bhūtaṁ samma-paññāya (pts)ครั้นเห็นอย่างนั้นแล้ว จึงปฏิบัติเพื่อความเบื่อหน่าย คลายกำหนัด เพื่อดับภูตะที่เกิดเพราะอาหารนั้น
Tadāhāranirodhā yaṁ bhūtaṁ taṁ nirodhadhammanti yathābhūtaṁ sammappaññāya passati.
taṁ → (cck) | yathābhūtaṁ sammappaññāya → yathā-bhūtaṁ sammapaññāya (pts)บุคคลเห็นด้วยปัญญาโดยชอบตามความเป็นจริง ว่า ‘ภูตะใดเกิดแล้ว ภูตะนั้นมีความดับเป็นธรรมดา เพราะความดับแห่งอาหารนั้น’
Tadāhāranirodhā yaṁ bhūtaṁ taṁ nirodhadhammanti yathābhūtaṁ sammappaññāya disvā nirodhadhammassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti.
tadāhāranirodhā yaṁ → tadāhāranirodhāyaṁ (pts) | yathābhūtaṁ sammappaññāya → yathā-bhūtam sammapaññāya (pts)ครั้นเห็นอย่างนั้นแล้ว จึงปฏิบัติเพื่อความเบื่อหน่าย คลายกำหนัด เพื่อดับภูตะที่ มีความดับเป็นธรรมดาเพราะอาหารนั้นดับไป
Evaṁ kho, sāriputta, sekkho hoti.
sekkho → sekho (bjt, pts)บุคคลชื่อว่าเป็นเสขะด้วยการปฏิบัติอย่างนี้”
Kathañca, sāriputta, saṅkhātadhammo hoti?บุคคลชื่อว่ามีสังขาตธรรม เป็นอย่างไร
Bhūtamidanti, sāriputta, yathābhūtaṁ sammappaññāya passati.
bhūtamidanti → bhūtam idanti (pts) | yathābhūtaṁ sammappaññāya → yathā-bhūtaṁ sammapaññāya (pts)คือ บุคคลเห็นด้วยปัญญาโดยชอบตามความเป็นจริงว่า ‘นี้คือภูตะ’
Bhūtamidanti yathābhūtaṁ sammappaññāya disvā bhūtassa nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimutto hoti.
bhūtamidanti yathābhūtaṁ sammappaññāya → bhūtam idanti yathā-bhūtam sammapaññāya (pts)ครั้นเห็น อย่างนั้นแล้ว จึงเป็นผู้หลุดพ้นเพราะความเบื่อหน่าย คลายกำหนัด ดับ เพราะไม่ ถือมั่นภูตะ
Tadāhārasambhavanti yathābhūtaṁ sammappaññāya passati.
tadāhārasambhavanti → tadāhārā sambhavanti (sya-all) | yathābhūtaṁ sammappaññāya → yathā-bhūtaṁ sammapaññāya (pts)บุคคลเห็นด้วยปัญญาโดยชอบตามความเป็นจริงว่า ‘ภูตะนี้เกิดเพราะ อาหารนั้น’
Tadāhārasambhavanti yathābhūtaṁ sammappaññāya disvā āhārasambhavassa nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimutto hoti.
tadāhārasambhavanti → tadāhārā sambhavanti (sya-all) | yathābhūtaṁ sammappaññāya → yathabhūtaṁ sammapaññāya (pts) | yathābhūtaṁ sammappaññāya → yatha-bhūtaṁ sammapaññāya (pts)ครั้นเห็นอย่างนั้นแล้ว จึงเป็นผู้หลุดพ้นเพราะความเบื่อหน่าย คลาย กำหนัด ดับ เพราะไม่ถือมั่นภูตะที่เกิดเพราะอาหารนั้น
Tadāhāranirodhā yaṁ bhūtaṁ taṁ nirodhadhammanti yathābhūtaṁ sammappaññāya passati.
yaṁ → yam (pts) | taṁ → tam (pts) | yathābhūtaṁ sammappaññāya → yathā-bhūtam sammapaññāya (pts)บุคคลเห็นด้วยปัญญาโดยชอบ ตามความเป็นจริงว่า ‘ภูตะใดเกิดแล้ว ภูตะนั้นมีความดับเป็นธรรมดา เพราะความ ดับแห่งอาหารนั้น’
Tadāhāranirodhā yaṁ bhūtaṁ taṁ nirodhadhammanti yathābhūtaṁ sammappaññā disvā nirodhadhammassa nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimutto hoti.
sammappaññā → sammappaññāya (bj, sya-all) | nirodhadhammassa → nirodhammassa (pts) | yaṁ bhūtaṁ → yam bhūtam (pts) | yathābhūtaṁ sammappaññā → yathā-bhūtaṁ sammapaññāya (pts)ครั้นเห็นอย่างนั้นแล้ว จึงเป็นผู้หลุดพ้นเพราะความเบื่อหน่าย คลายกำหนัด ดับ เพราะไม่ถือมั่นภูตะที่มีความดับเป็นธรรมดา
Evaṁ kho, sāriputta, saṅkhātadhammo hoti.บุคคลชื่อว่ามีสังขาตธรรมเป็นอย่างนี้
Iti kho, sāriputta, yaṁ taṁ vuttaṁ pārāyane ajitapañhe:
pārāyane → pārāyaṇe (bj); parāyane (pts) | Iti → These words from kho- are missing in S1-3 (pts note)คาถานี้อชิตมาณพกล่าวไว้ในอชิตปัญหา ปารายนวรรคว่า
‘Ye ca saṅkhātadhammāse, ye ca sekkhā puthū idha;
sekkhā puthū → sekhā puthu (pts)พระอรหันตขีณาสพเหล่าใดผู้มีสังขาตธรรม และพระเสขะเหล่าใดที่มีอยู่เป็นอันมากในที่นี้ Tesaṁ me nipako iriyaṁ, puṭṭho pabrūhi mārisā’ti.
tesaṁ me → tesamme (th) pabrūhi → ca brūhi (sya-all); me brūhi (pts)ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ ข้าพระองค์ทูลถามแล้ว ขอพระองค์ผู้มีปัญญา โปรดตรัสบอกการดำเนินชีวิต ของพระอรหันตขีณาสพ และพระเสขะเหล่านั้น
Imassa kho, sāriputta, saṅkhittena bhāsitassa evaṁ vitthārena attho daṭṭhabbo”ti.
sāriputta → sārīputta (sya-all) | daṭṭhabboti paṭhamaṁ → daṭṭhabbo ti pathamaṁ (pts) | saṅkhittena → saṁkhittena (my, bjt, ms2005) | evaṁ → evam (pts)สารีบุตร เธอพึงเห็นเนื้อความแห่งคาถาที่กล่าวโดยย่อนี้ โดยพิสดารอย่างนี้แล”
Paṭhamaṁ.
Pathamaṁ → All the numbers are missing in S1-3 (pts note)ภูตสูตรที่ ๑ จบ