Mahārukkhasutta๕๕ มหารุกขสูตร
Sāvatthiyaṁ viharati.
viharati upādāniyesu → upādānīyesu (bj) | viharati → viharati tatra kho bhagavā (sya-all)พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ... เขตกรุงสาวัตถี ณ ที่นั้น พระผู้มีพระภาค ...
“Upādāniyesu, bhikkhave, dhammesu assādānupassino viharato taṇhā pavaḍḍhati.
upādāniyesu → upādānīyesu (bjt)“ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุพิจารณาเห็นความพอใจเนือง ๆ ในธรรมทั้งหลายที่ เป็นปัจจัยแห่งอุปาทาน ตัณหาย่อมเจริญ
Taṇhāpaccayā upādānaṁ;
upādānaṁ upādānapaccayā bhavo → upādānam (pts)เพราะตัณหาเป็นปัจจัย อุปาทานจึงมี
upādānapaccayā bhavo …pe…
upādānapaccayā bhavo → (bj)เพราะอุปาทานเป็นปัจจัย ภพจึงมี ฯลฯ
evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
evametassa → evame tassa (th) | evametassa → evam etassa (pts)ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ มีได้ ด้วยประการฉะนี้
Seyyathāpi, bhikkhave, mahārukkho.
mahārukkho → mahā rukkho (th)เปรียบเหมือนต้นไม้ใหญ่
Tassa yāni ceva mūlāni adhogamāni, yāni ca tiriyaṅgamāni, sabbāni tāni uddhaṁ ojaṁ abhiharanti.
tiriyaṅgamāni → tiriyaṁgamāni (bjt) | adhogamāni yāni → adhogamāniyāni (pts) | sabbāni → sabbān (pts) | uddhaṁ ojaṁ → uddham ojam (pts)มีรากหยั่งลงและแผ่ขยายไปรอบ ๆ รากทั้งหมดนั้น ย่อมดูดอาหารขึ้นไปข้างบน
Evañhi so, bhikkhave, mahārukkho tadāhāro tadupādāno ciraṁ dīghamaddhānaṁ tiṭṭheyya.
evañhi → evaṁ hi (bjt) | mahārukkho → mahā rukkho (th) | evañhi → evañ hi (pts) | dīghamaddhānaṁ → dīgham addhānaṁ (pts)เมื่อเป็นอย่างนี้ ต้นไม้ใหญ่นั้นได้อาหารอย่างนั้น ได้สาร อย่างนั้น พึงยืนต้นอยู่ได้ตลอดกาลนาน
Evameva kho, bhikkhave, upādāniyesu dhammesu assādānupassino viharato taṇhā pavaḍḍhati.
upādāniyesu → upādānīyesu (bjt) | evameva → evam eva (pts)อุปมานี้ฉันใด อุปไมยก็ฉันนั้น เมื่อภิกษุ พิจารณาเห็นความพอใจเนือง ๆ ในธรรมทั้งหลาย ที่เป็นปัจจัยแห่งอุปาทาน ตัณหาย่อมเจริญ
Taṇhāpaccayā upādānaṁ …pe…
upādānaṁ → upādānaṁ upādānapaccayā bhavo (sya-all) | bhavo → In S1-3 only (pts note) | taṇhāpaccayā upādānaṁ → tanhāpaccayā upādānam upadānapaccayā bhavo (pts)เพราะตัณหาเป็นปัจจัย อุปาทานจึงมี เพราะอุปาทานเป็นปัจจัย ภพจึงมี ฯลฯ
evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
samudayo → nirodho (pts) | evametassa → evame tassa (th) | evametassa → evam etassa (pts)ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ มีได้ด้วยประการฉะนี้
Upādāniyesu, bhikkhave, dhammesu ādīnavānupassino viharato taṇhā nirujjhati.
upādāniyesu → upādānīyesu (bjt)เมื่อภิกษุพิจารณาเห็นโทษเนือง ๆ ในธรรมทั้งหลายที่เป็นปัจจัยแห่งอุปาทาน ตัณหาย่อมดับ
Taṇhānirodhā upādānanirodho;เพราะตัณหาดับ อุปาทานจึงดับ
upādānanirodhā bhavanirodho …pe…
upādānanirodhā → upādāna nirodhā (th)เพราะอุปาทานดับ ภพจึงดับ ฯลฯ
evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti.
evametassa → evam etassa (pts)ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ มีได้ด้วยประการฉะนี้
Seyyathāpi, bhikkhave, mahārukkho.
mahārukkho → mahā rukkho (th)ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนต้นไม้ใหญ่
Atha puriso āgaccheyya kuddālapiṭakaṁ ādāya.
kuddālapiṭakaṁ → kudālapiṭakaṁ (aññattha) | kuddālapiṭakaṁ → kudālapiṭakaṁ (cck: aññattha) | kuddālapiṭakam → C kuddāli- (pts note) | āgaccheyya → āgac cheyya (th)(ยืนต้นอยู่อย่างนั้น) ทีนั้นบุรุษถือ จอบและตะกร้าเดินมา
So taṁ rukkhaṁ mūle chindeyya, mūlaṁ chinditvā palikhaṇeyya, palikhaṇitvā mūlāni uddhareyya antamaso usīranāḷimattānipi.
palikhaṇeyya → palikhaneyya (sya1ed, sya2ed); paliṁ khaṇeyya (pts1ed, pts2ed, mr) | mūlaṁ chinditvā → mūle chetvā (bj) | usīranāḷimattānipi → usīranāḷamattānipi (bj); usīraṇāḷimattānipi (pts) | mūlaṁ chinditvā palikhaṇeyya palikhaṇitvā → mūle chetvā palikhaneyya palikhanitvā (sya-all) | chetvā → mūlaṁ chinditvā (bj: machasaṁ); mūlena chetvā (bj: PTS) | palikhaṇeyya → paliṁ (bj: PTS) | usīranāḷamattānipi → usīranāḷa (bj: sīmu3) | palikhaṇeyya → paliṁkhaṇeyya (cck: pī. ka.) | chetvā → S1 mūle; B mūlaṁ chinditvā (pts note) | khaṇeyya → S1-3 pali- (pts note) | usīranāḷimattānipi → usīra nāḷimattānipi (th) | mūlaṁ chinditvā palikhaṇeyya palikhaṇitvā mūlāni → mulena chetvā paliṁ khaṇeyya paliṁ khaṇitvā mulāni (pts)ตัดต้นไม้ที่โคนต้นแล้ว ขุดลงไป ครั้นขุดลงไปแล้ว ก็ถอนราก ใหญ่น้อย โดยที่สุดแม้เท่าก้านแฝกขึ้น
So taṁ rukkhaṁ khaṇḍākhaṇḍikaṁ chindeyya, khaṇḍākhaṇḍikaṁ chinditvā phāleyya, phāletvā sakalikaṁ sakalikaṁ kareyya, sakalikaṁ sakalikaṁ karitvā vātātape visoseyya;
chinditvā → chetvā (pts) | chetvā → S1-3 chindetvā (pts note) | sakalikaṁ → Not repeated in S1-3 (pts note) | khaṇḍākhaṇḍikaṁ → khaṇḍā khaṇḍikaṁ (th) | + → sakalikam (pts)บุรุษนั้นพึงตัดต้นไม้นั้นเป็นท่อนเล็กท่อน ใหญ่แล้วพึงผ่า ครั้นผ่าแล้ว ทำให้เป็นชิ้นเล็กชิ้นน้อยแล้วเกลี่ย ผึ่งลม ผึ่งแดด
vātātape visosetvā agginā ḍaheyya, agginā ḍahetvā masiṁ kareyya, masiṁ karitvā mahāvāte vā ophuṇeyya nadiyā vā sīghasotāya pavāheyya.
ophuṇeyya → opuneyya (bj, pts1ed, pts2ed); ophuneyya (sya-all, km, mr) | ḍahetvā → ḍahitvā (pts) | ophuṇeyya nadiyā vā → opuneyya nadiyāvā (pts) | ophuṇeyya → opuneyya (cck: sī. pī.); ophuneyya (cck: syā. kaṁ. ka.)ครั้นผึ่งลม ผึ่งแดดแล้ว เอาไฟเผา ครั้นเอาไฟเผาแล้ว ทำให้เป็นเขม่า ครั้นทำ ให้เป็นเขม่าแล้ว พึงโปรยที่ลมแรงหรือลอยในแม่น้ำที่มีกระแสเชี่ยว
Evañhi so, bhikkhave, mahārukkho ucchinnamūlo assa tālāvatthukato anabhāvaṅkato āyatiṁ anuppādadhammo.
anabhāvaṅkato → anabhāvakato (bj); anabhāvaṅgato (sya-all, km) | tālāvatthukato → tālavatthukato (pts) | anabhāvakato → anabhāvaṁkato (bj: PTS, sīmu3, machasaṁ); anabhāvaṁgato (bj: syā) | anabhāvaṁkato → anabhāvakato (cck: sī.); anabhāvaṅgato (cck: syā. kaṁ.) | anabhāvaṁkato → S1-3 anabhāva- always (pts note) | evañhi → evaṁ hi (bjt) | mahārukkho → mahā rukkho (th) | tālāvatthukato anabhāvaṅkato āyatiṁ → tālavatthukato anabhāvaṁkato āyatim (pts)เมื่อเป็นอย่างนี้ ต้นไม้ใหญ่นั้นถูกตัดรากถอนโคน เหมือนต้นตาลที่ถูกตัดรากถอนโคนไปแล้ว เหลือแต่ พื้นที่ ทำให้ไม่มี เกิดขึ้นต่อไปไม่ได้
Evameva kho, bhikkhave, upādāniyesu dhammesu ādīnavānupassino viharato taṇhā nirujjhati.
upādāniyesu → upādānīyesu (bjt) | upādāniyesu → upā dāniyesu (th) | evameva → evam eva (pts) | ādīnavānupassino → ādīnavānuppassino (pts)อุปมานี้ฉันใด อุปไมยก็ฉันนั้น เมื่อภิกษุพิจารณา เห็นโทษเนือง ๆ ในธรรมทั้งหลายที่เป็นปัจจัยแห่งอุปาทาน ตัณหาย่อมดับ
Taṇhānirodhā upādānanirodho;เพราะ ตัณหาดับ อุปาทานจึงดับ
upādānanirodhā bhavanirodho …pe…
upādānanirodhā bhavanirodho → (bj) | bhavanirodho → In B only (pts note)เพราะอุปาทานดับ ภพจึงดับ ฯลฯ
evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī”ti.
evametassa → evam etassa (pts)ความดับแห่งกองทุกข์ ทั้งมวลนี้ มีได้ด้วยประการฉะนี้”