Cīvarasutta๑๑ จีวรสูตร
Ekaṁ samayaṁ āyasmā mahākassapo rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe.
samayaṁ → samayam (pts) | mahākassapo → mahā-kassapo (pts)สมัยหนึ่ง ท่านพระมหากัสสปะพักอยู่ ณ พระเวฬุวัน สถานที่ให้ เหยื่อกระแต เขตกรุงราชคฤห์
Tena kho pana samayena āyasmā ānando dakkhiṇagirismiṁ cārikaṁ carati mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ.
dakkhiṇagirismiṁ → dakkhiṇāgirismiṁ (bj, sya-all, pts) | dakkhiṇāgirismiṁ → dakkhiṇagirismiṁ (bj: machasaṁ) | bhikkhusaṅghena → bhikkhusaṁghena (ms2005) | saddhiṁ → saddhim (pts)ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์เที่ยวจาริกไปในทักขิณาคิรีชนบท พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่
Tena kho pana samayena āyasmato ānandassa tiṁsamattā saddhivihārino bhikkhū sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattā bhavanti yebhuyyena kumārabhūtā.
bhikkhū → Omitted by S1-3 (pts note)สมัยนั้น ภิกษุทั้งหลายผู้เป็นสัทธิวิหาริกของท่านพระอานนท์ประมาณ ๓๐ รูป โดยมากยังเป็นเด็กหนุ่ม บอกคืนสิกขากลับมาเป็นคฤหัสถ์
Atha kho āyasmā ānando dakkhiṇagirismiṁ yathābhirantaṁ cārikaṁ caritvā yena rājagahaṁ veḷuvanaṁ kalandakanivāpo yenāyasmā mahākassapo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ mahākassapaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho āyasmantaṁ ānandaṁ āyasmā mahākassapo etadavoca:
dakkhiṇagirismiṁ → dakkhiṇāgirismiṁ (bj, sya-all) | kalandakanivāpo → kalandakanivāpaṁ (sya-all) | dakkhiṇagirismiṁ yathābhirantaṁ → dakkhiṇāgirismiṁ yathābhirantam (pts) | mahākassapaṁ abhivādetvā ekamantaṁ → mahākassapam abhivādatvā ekam antaṁ (pts) | yathābhirantaṁ → yathābhirattaṁ (bj: sīmu3, sī.pævi, sī.pavi) | Rājagahaṁ → ṁ is omitted in S1; afterwards added in B (pts note) | veḷuvanaṁ → veḷu vanaṁ (pts) | mahākassapo → mahā-kassapo (pts) | āyasmantaṁ ānandaṁ → āyasmantam ānandam (pts) | mahākassapo etadavoca → mahā-kassapo etad avoca (pts)ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์เที่ยวจาริกไปตามชอบใจในทักขิณาคิรีชนบทแล้วกลับมายังพระเวฬุวัน สถานที่ให้เหยื่อกระแต เขตกรุงราชคฤห์ เข้าไปหาท่านพระมหากัสสปะถึงที่อยู่ ไหว้แล้วนั่ง ณ ที่สมควร ท่านพระมหากัสสปะได้กล่าวกับท่านพระอานนท์ดังนี้ว่า
“kati nu kho, āvuso ānanda, atthavase paṭicca bhagavatā kulesu tikabhojanaṁ paññattan”ti?
Kati → S1-3 Kinnu (pts note)“ท่านอานนท์ พระผู้มีพระภาคทรงอาศัยอำนาจประโยชน์เท่าไรหนอ จึงทรงบัญญัติการขบฉัน ๓ หมวด ในตระกูลทั้งหลายไว้”
“Tayo kho, bhante kassapa, atthavase paṭicca bhagavatā kulesu tikabhojanaṁ paññattaṁ—
tikabhojanaṁ → tikabhojanam (pts)“ท่านกัสสปะผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงอาศัยอำนาจประโยชน์ ๓ ประการ จึงได้ทรงบัญญัติการขบฉัน ๓ หมวดในตระกูลทั้งหลายไว้ คือ
dummaṅkūnaṁ puggalānaṁ niggahāya pesalānaṁ bhikkhūnaṁ phāsuvihārāya, mā pāpicchā pakkhaṁ nissāya saṅghaṁ bhindeyyuṁ, kulānuddayatāya ca.
pesalānaṁ bhikkhūnaṁ phāsuvihārāya → pesalānam bhikkhūnam phāsuviharāya (pts) | pāpicchā → papicchā (pts) | ca → cā (pts) | ca → kulānudakatāya ca (bj: syā) | bhindeyyuṁ → vinayapiṭake cūḷavagge saṁghabhedakakkhandhake vajirabuddhiyaṁ aññathā sambandho dassito (cck note) | dummaṅkūnam → So C; B dumaṅkunaṁ; S1-3 dummaññūnaṁ. (pts note) | phāsuviharāya → phāsu- and phāsukā- (pts note) | kulānuddayatāya → kulānudayatāya (th) | saṅghaṁ → saṁghaṁ (ms2005) | saṅghaṁ → saṅgham (pts)๑. เพื่อข่มบุคคลผู้เก้อยาก ๒. เพื่อความอยู่ผาสุกของเหล่าภิกษุผู้มีศีลดีงาม ๓. เพื่ออนุเคราะห์ตระกูลมิให้เหล่าภิกษุผู้มีความปรารถนาชั่ว อาศัย พรรคพวกทำลายสงฆ์ให้แตกกัน
Ime kho, bhante kassapa, tayo atthavase paṭicca bhagavatā kulesu tikabhojanaṁ paññattan”ti.
tikabhojanaṁ → ti tikabhojanam (pts)พระผู้มีพระภาคทรงอาศัยอำนาจประโยชน์ ๓ ประการนี้ จึงทรงบัญญัติ การขบฉัน ๓ หมวดในตระกูลทั้งหลายไว้”
“Atha kiñcarahi tvaṁ, āvuso ānanda, imehi navehi bhikkhūhi indriyesu aguttadvārehi bhojane amattaññūhi jāgariyaṁ ananuyuttehi saddhiṁ cārikaṁ carasi?
navehi → (sya-all) | navehi → Missing in S1-3 (pts note) | bhojane → S1-3 bhojanehi (pts note) | tvaṁ → tvam (pts) | jāgariyaṁ → jāgariyam (pts)“ท่านอานนท์ เมื่อเป็นเช่นนี้ ท่านเที่ยวจาริกไปกับภิกษุใหม่เหล่านี้ ผู้ไม่ คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย ไม่รู้ประมาณในโภชนะ ไม่ประกอบความเพียร เครื่องตื่นอยู่ เพื่อประโยชน์อะไรเล่า
Sassaghātaṁ maññe carasi, kulūpaghātaṁ maññe carasi.
kulūpaghātaṁ → kulappaghātaṁ (sya-all) | kulupaghātam → So B; S1-3 kulupagghātaṁ; C kulappaghātaṁ (pts note) | sassaghātaṁ → sassaghātam (pts)ท่านเห็นจะเที่ยวไปเหยียบย่ำข้าวกล้า ชะรอย จะเที่ยวไปเบียดเบียนตระกูล
Olujjati kho te, āvuso ānanda, parisā;
Olujjati → ullujjati (si aṭṭhakathāsu ca) | olujjati → ullujjati (bj: sīmu3, aṭṭhakathā) | Olujjati → ullujjati (cck: sī. aṭṭhakathāsu ca) | Olujjati → So B; S1-3 olujjasi; C ullujjasi (pts note)บริษัทของท่านดูร่อยหรอลง
palujjanti kho te, āvuso, navappāyā.
āvuso → āvuso ānanda (sya-all) | palujjanti → S1-3 pallujjati; C pallajjanti (pts note) | āvuso → S1-3 insert here Ānanda parisā (pts note)สัทธิวิหาริกของท่านซึ่ง โดยมากเป็นผู้ใหม่ กระจัดกระจายไป
Na vāyaṁ kumārako mattamaññāsī”ti.
vāyaṁ → cāyaṁ (bj) | mattamaññāsīti → mattamaññātīti (bj) | mattamaññāsīti → matta maññāsīti (th) | na vāyaṁ → navāyaṁ (pts) | mattamaññāsīti → mattam aññāsīti (pts)ท่านนี้ยังเป็นเด็ก ไม่รู้จักประมาณ”
“Api me, bhante kassapa, sirasmiṁ palitāni jātāni.
palitāni → phalitāni (pts)“ท่านกัสสปะผู้เจริญ เส้นผมทั้งหลายบนศีรษะของกระผมหงอกแล้วก็จริง
Atha ca pana mayaṁ ajjāpi āyasmato mahākassapassa kumārakavādā na muccāmā”ti.
mayaṁ → mayam (pts) | mahākassapassa → mahā-kassapassa (pts) | muccāmāti → muñcamāti (pts)ถึงกระนั้นแม้ในวันนี้พวกกระผมก็ยังไม่พ้นจากการกล่าวว่าเป็นเด็ก”
“Tathā hi pana tvaṁ, āvuso ānanda, imehi navehi bhikkhūhi indriyesu aguttadvārehi bhojane amattaññūhi jāgariyaṁ ananuyuttehi saddhiṁ cārikaṁ carasi, sassaghātaṁ maññe carasi, kulūpaghātaṁ maññe carasi.
kulūpaghātaṁ → kulappaghātaṁ (sya-all) | tvaṁ → tvam (pts) | bhojane amattaññūhi jāgariyaṁ → bhojāne amataññūhi jāgariyam (pts) | sassaghātaṁ → sassaghātam (pts) | kulūpaghātaṁ → kulupaghātam (pts)“จริงอย่างนั้น ท่านอานนท์ ท่านเที่ยวจาริกไปกับภิกษุใหม่เหล่านี้ ผู้ไม่ คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย ไม่รู้ประมาณในโภชนะ ไม่ประกอบความเพียร เครื่องตื่นอยู่ ท่านเห็นจะเที่ยวไปเหยียบย่ำข้าวกล้า ชะรอยจะเที่ยวไปเบียดเบียน ตระกูล
Olujjati kho te, āvuso ānanda, parisā;บริษัทของท่านดูร่อยหรอลง
palujjanti kho te, āvuso, navappāyā.
palujjanti kho te, āvuso → palujjati kho te āvuso ānanda parisā (bj) | navappāyā → palujjati kho te āvuso ānanda parisā (cck: ka. sī.)สัทธิวิหาริกของท่านซึ่งโดยมากเป็นผู้ใหม่ กระจัดกระจายไป
Na vāyaṁ kumārako mattamaññāsī”ti.
mattamaññāsīti → mattamaññātīti (bj) | vāyaṁ → S1-3 nacāyam; for the rest, same remarks as in 7 (pts note) | mattamaññāsīti → mattam aññāsīti (pts)ท่านนี้ยังเป็นเด็ก ไม่รู้จักประมาณ”
Assosi kho thullanandā bhikkhunī:ภิกษุณีชื่อถุลลนันทาได้ยินแล้วคิดว่า
“ayyena kira mahākassapena ayyo ānando vedehamuni kumārakavādena apasādito”ti.
mahākassapena → mahā kassapena (th) | mahākassapena → mahā-kassapena (pts) | apasāditoti → apasādito ti (pts)‘ทราบว่าพระอานนท์ผู้เป็นเจ้า ผู้เป็น มุนีปราดเปรื่อง ถูกพระคุณเจ้ามหากัสสปะรุกรานด้วยการกล่าวว่าเป็นเด็ก’
Atha kho thullanandā bhikkhunī anattamanā anattamanavācaṁ nicchāresi:ครั้งนั้น ภิกษุณีชื่อถุลลนันทาไม่พอใจ จึงเปล่งวาจาแสดงความไม่พอใจว่า
“kiṁ pana ayyo mahākassapo aññatitthiyapubbo samāno ayyaṁ ānandaṁ vedehamuniṁ kumārakavādena apasādetabbaṁ maññatī”ti.
ayyo → S1-3 panayyo (pts note) | kiṁ pana → kimpana (pts) | mahākassapo → mahā-kassapo (pts) | ayyaṁ → ayyam (pts) | apasādetabbaṁ → apasādetabbam (pts)‘พระคุณเจ้ามหากัสสปะเคยเป็นอัญเดียรถีย์ จึงสำคัญพระคุณเจ้าอานนท์ ผู้เป็นมุนี ปราดเปรื่องว่าควรรุกรานด้วยการกล่าวว่าเป็นเด็ก’
Assosi kho āyasmā mahākassapo thullanandāya bhikkhuniyā imaṁ vācaṁ bhāsamānāya.
mahākassapo → mahā-kassapo (pts) | vācaṁ → vācam (pts)ท่านพระมหากัสสปะได้ยินภิกษุณี ชื่อถุลลนันทากล่าววาจานี้แล้ว
Atha kho āyasmā mahākassapo āyasmantaṁ ānandaṁ etadavoca:
mahākassapo āyasmantaṁ ānandaṁ etadavoca → mahā-kassapo āyasmantam ānandam etad avoca (pts)ลำดับนั้น ท่านพระมหากัสสปะจึงได้กล่าวกับท่านพระอานนท์ดังนี้ว่า
“tagghāvuso ānanda, thullanandāya bhikkhuniyā sahasā appaṭisaṅkhā vācā bhāsitā.
appaṭisaṅkhā → B apaṭi- always (pts note)‘เอาเถอะ ท่านอานนท์ ภิกษุณีชื่อถุลลนันทาพูดอย่างผลุนผลันไม่ทันพิจารณา
Yatvāhaṁ, āvuso, kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajito, nābhijānāmi aññaṁ satthāraṁ uddisitā, aññatra tena bhagavatā arahatā sammāsambuddhena.
uddisitā → uddisituṁ (bj, pts1ed, pts2ed, mr) | yatvāhaṁ → yatohaṁ (bj, sya-all, pts) | satthāraṁ uddisitā → satthāram uddisitum (pts) | yatohaṁ → yatvāhaṁ (bj: machasaṁ. yato khohaṁ – sī.pævi, sī.pavi) | uddisitā → uddisituṁ (cck: sī. pī. ka.) | ham → So C; S1-3 yato kho ham, B yatvāhaṁ (pts note) | uddisitum → So B; C uddisatum and uddissituṁ; S1 uddisita (S3-taṁ) (pts note) | yatvāhaṁ → yato ham (pts) | kesamassuṁ → kesamassum (pts) | anagāriyaṁ → anagāriyam (pts)เพราะเราปลงผม และหนวด นุ่งห่มผ้ากาสาวพัสตร์ ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิต ไม่รู้เลยว่า เรา ออกจากเรือนบวชเป็นบรรชิตอุทิศศาสดาอื่น นอกจากพระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมา สัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น
Pubbe me, āvuso, agārikabhūtassa sato etadahosi:
agārikabhūtassa → āgārikabhūtassa (sya-all) | etadahosi → etad ahosi (pts)เมื่อก่อน เราเป็นคฤหัสถ์ได้มีความคิดว่า
‘sambādho gharāvāso rajāpatho, abbhokāso pabbajjā.
rajāpatho → rajopatho (bj) | abbhokāso → ajjhokāso (sya-all) | rajāpatho → rajopatho (bj: sīmu3) | rajāpatho → rajopatho (cck: sī.) | abbhokāso → S1-3 ajjho; C abbokāso (pts note)‘ฆราวาสช่าง คับแคบ เป็นทางมาแห่งธุลี บรรพชาปลอดโปร่ง
Nayidaṁ sukaraṁ agāraṁ ajjhāvasatā ekantaparipuṇṇaṁ ekantaparisuddhaṁ saṅkhalikhitaṁ brahmacariyaṁ carituṁ.
nayidaṁ → na yidaṁ (pts) | agāraṁ → agāram (pts) | ekantaparipuṇṇaṁ → ekantaparipuṇṇam (pts)ผู้อยู่ครองเรือนจะประพฤติ พรหมจรรย์ให้บริสุทธิ์บริบูรณ์โดยส่วนเดียวประดุจสังข์ที่ขัดแล้ว ไม่ใช่ทำได้ง่าย
Yannūnāhaṁ kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajeyyan’ti.
yannūnāhaṁ → yaṁ nunāhaṁ (pts) | yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | anagāriyaṁ pabbajeyyanti → anagāriyam pabbajjeyyanti (pts)ทางที่ดีเราควรปลงผมและหนวด นุ่งห่มผ้ากาสาวพัสตร์ ออกจากเรือนบวชเป็น บรรพชิต’
So khvāhaṁ, āvuso, aparena samayena paṭapilotikānaṁ saṅghāṭiṁ kāretvā ye loke arahanto te uddissa kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajiṁ.
kāretvā → karitvā (bj, sya-all, km, pts1ed, pts2ed) | khvāhaṁ → kho ahaṁ (bj) | kāretvā → karitvā (pts) | ahaṁ → so khvāhaṁ (bj: machasaṁ, syā, PTS) | karitvā → kāretvā (bj: machasaṁ) | kāretvā → karitvā (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | paṭapilotikānaṁ → So B and C; S1 pilotītaṁ; S3 -pilotikaṁ (pts note) | khvāhaṁ → khvāham (pts) | kesamassuṁ → kesamassum (pts) | anagāriyaṁ pabbajiṁ → anagāriyam pabbaji (pts)สมัยต่อมา เราได้ทำสังฆาฏิด้วยผ้าเก่า ปลงผมและหนวด นุ่งห่มผ้า กาสาวพัสตร์ ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิต อุทิศเฉพาะท่านผู้เป็นพระอรหันต์ในโลก
So evaṁ pabbajito samāno addhānamaggappaṭipanno addasaṁ bhagavantaṁ antarā ca rājagahaṁ antarā ca nāḷandaṁ bahuputte cetiye nisinnaṁ.
nāḷandaṁ → nālandaṁ (bj) | addhānamaggappaṭipanno → addhānamaggaṁ paṭipanno (sya-all) | bahuputte cetiye → bahupa uttacetiye (sya-all) | Bahuputte → S1-3 -putta- (pts note) | addhānamaggappaṭipanno → addhānamaggapaṭipanno (bjt, pts) | evaṁ → evam (pts) | bhagavantaṁ → bhagavantam (pts) | rājagahaṁ → rājagaham (pts) | nāḷandaṁ → nāḷandam (pts) | nisinnaṁ → nisinnam (pts)ผมนั้นเมื่อบวชแล้วขณะที่เดินทางไกล ได้พบพระผู้มีพระภาคซึ่งประทับนั่งอยู่ ที่พหุปุตตเจดีย์ ระหว่างกรุงราชคฤห์กับบ้านนาลันทา
Disvāna me etadahosi:
me → S1-3 kho (pts note) | etadahosi → etad ahosi satthāraṁ (pts)ครั้นพบแล้วผมได้มีความ คิดว่า
‘satthārañca vatāhaṁ passeyyaṁ, bhagavantameva passeyyaṁ;
satthārañca vatāhaṁ → ca vatāham (pts) | bhagavantameva → bhagavantam eva (pts)‘เราพบพระศาสดา ก็เป็นอันพบพระผู้มีพระภาคด้วย
sugatañca vatāhaṁ passeyyaṁ, bhagavantameva passeyyaṁ;
bhagavantameva → bhagavanta meva (th) | sugatañca vatāhaṁ → sugataṁ ca vatāham (pts) | bhagavantameva → bhagavantam eva (pts)เราพบพระสุคต ก็เป็นอันพบพระผู้มีพระภาคด้วย
sammāsambuddhañca vatāhaṁ passeyyaṁ;
sammāsambuddhañca vatāhaṁ passeyyaṁ → sammāsambuddhaṁ ca vatāham passeyyam (pts)เราพบพระสัมมาสัมพุทธเจ้า
bhagavantameva passeyyan’ti.
bhagavantameva passeyyanti → bhagavantam eva passeyyan ti (pts)ก็เป็นอันพบพระผู้มี พระภาคด้วย’
So khvāhaṁ, āvuso, tattheva bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavantaṁ etadavocaṁ:
khvāhaṁ → khohaṁ (bj) | etadavocaṁ → etadavoca (bjt) | khvāhaṁ → khvāham (pts) | bhagavantaṁ etadavocaṁ → bhagavantam etad avocaṁ (pts)ท่านผู้มีอายุ ผมนั้นได้น้อมศีรษะลงแทบพระบาทของพระผู้มีพระภาค ณ ที่นั้นเอง กราบทูลว่า
‘satthā me, bhante, bhagavā, sāvakohamasmi;‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเป็นศาสดาของ ข้าพระองค์ ข้าพระองค์เป็นสาวก
satthā me, bhante, bhagavā, sāvakohamasmī’ti.ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเป็นศาสดา ของข้าพระองค์ ข้าพระองค์เป็นสาวก’ ประทานโอวาท ๓ ประการ
Evaṁ vutte, maṁ, āvuso, bhagavā etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)เมื่อผมกราบทูลอย่างนี้แล้ว พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับผมว่า
‘yo kho, kassapa, evaṁ sabbacetasā samannāgataṁ sāvakaṁ ajānaññeva vadeyya jānāmīti, apassaññeva vadeyya passāmīti, muddhāpi tassa vipateyya.
ajānaññeva → ājānaññeva (bj) | sabbacetasā samannāgataṁ → sabbacetaso samannāhataṁ (sya-all) | sabbacetasā samannāgataṁ sāvakaṁ → sabbaṁ cetasā samannāgatam sāvakam (pts) | sabbaṁ → S1-3 omit ṁ (pts note) | apassaññeva → apasaññeva (pts) | muddhāpi → muddhā pi (pts)‘กัสสปะ ผู้ใดยังไม่รู้จักสาวกผู้สมบูรณ์ด้วยจิตบริสุทธิ์อย่างนี้แล้ว พึงพูดว่า ‘รู้’ ยังไม่เห็น พึงพูดว่า ‘เห็น’ แม้ศีรษะของผู้นั้นพึงแตก
Ahaṁ kho pana, kassapa, jānaññeva vadāmi jānāmīti, passaññeva vadāmi passāmīti.
passāmīti tasmātiha → passamīti tasmā ti ha (pts) | ahaṁ → aham (pts)แต่เรารู้อยู่ จึงพูดว่า ‘รู้’ เห็นอยู่ จึงพูดว่า ‘เห็น’
Tasmātiha te, kassapa, evaṁ sikkhitabbaṁ:
tasmātiha → tasmā ti ha (pts)เพราะเหตุนั้นแหละ กัสสปะ เธอพึงศึกษาอย่างนี้ว่า
“tibbaṁ me hirottappaṁ paccupaṭṭhitaṁ bhavissati theresu navesu majjhimesū”ti.
me hirottappaṁ → hirottappam (pts) | navesu → navakesu (bj: sīmu3) | Tibbaṁ → B omit ṁ: S3 puts me instead of tibbaṁ (pts note) | majjhimesūti → majjhimesū ti (ms2005)‘เราจักเข้าไปตั้งหิริและ โอตตัปปะอย่างแรงกล้าในภิกษุทั้งหลายผู้เป็นเถระ ผู้เป็นนวกะ ผู้เป็นมัชฌิมะ’
Evañhi te, kassapa, sikkhitabbaṁ.
evañhi → evaṁ hi (bjt)เธอพึง ศึกษาอย่างนี้
Tasmātiha te, kassapa, evaṁ sikkhitabbaṁ:
tasmātiha → tasmā ti ha (pts)เพราะเหตุนั้นแหละ กัสสปะ เธอพึงศึกษาอย่างนี้ว่า
“yaṁ kiñci dhammaṁ suṇissāmi kusalūpasaṁhitaṁ sabbaṁ taṁ aṭṭhiṁ katvā manasi karitvā sabbacetasā samannāharitvā ohitasoto dhammaṁ suṇissāmī”ti.
aṭṭhiṁ katvā manasi karitvā → aṭṭhikatvā manasikatvā (bj) | yaṁ kiñci → yaṅkañci (sya-all) | suṇissāmi kusalūpasaṁhitaṁ → sussāmi kusalūpasañhitam (pts) | taṁ aṭṭhiṁ katvā → tam aṭṭhikatvā (pts) | sabbacetasā → sabbaṁ cetasā (pts) | suṇissāmīti → suṇissamīti (pts) | suṇissāmi → sussāmi (bj: sīmu3, PTS, sī.pævi, sī.pavi) | aṭṭhikatvā → B aṭṭhiṁ (pts note) | cetasā → S1-3 sabbacetaso (pts note) | suṇissāmīti → suṇissāmī ti (ms2005)‘เราจักฟังธรรมอย่างใด อย่างหนึ่งซึ่งประกอบด้วยกุศล จักกระทำธรรมนั้นทั้งหมดให้เป็นประโยชน์ มนสิการ ถึงธรรมนั้นทั้งหมด จักประมวลจิตมาทั้งหมด เงี่ยโสตสดับธรรม’
Evañhi te, kassapa, sikkhitabbaṁ.
evañhi → evaṁ hi (bjt)เธอพึงศึกษา อย่างนี้
Tasmātiha te, kassapa, evaṁ sikkhitabbaṁ:
tasmātiha → tasmā ti ha (pts)เพราะเหตุนั้นแหละ กัสสปะ เธอพึงศึกษาอย่างนี้ว่า
“sātasahagatā ca me kāyagatāsati na vijahissatī”ti.
vijahissatīti → vijahissatī ti (ms2005) | kāyagatāsati → kāyagatā sati (pts)‘เราจักไม่ละกายคตาสติ ที่ประกอบด้วยความยินดี’
Evañhi te, kassapa, sikkhitabbanti’.
evañhi → evaṁ hi (bjt) | sikkhitabbanti → sikkhi tabbanti (th)เธอพึงศึกษาอย่างนี้
Atha kho maṁ, āvuso, bhagavā iminā ovādena ovaditvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.
ovaditvā → ova ditvā (th)พระผู้มีพระภาคทรงโอวาทผมด้วยพระโอวาทนี้แล้ว เสด็จลุกจากอาสนะ หลีกไป
Sattāhameva khvāhaṁ, āvuso, saraṇo raṭṭhapiṇḍaṁ bhuñjiṁ aṭṭhamiyā aññā udapādi.
saraṇo → sāṇo (bj, sya-all, pts1ed, pts2ed) | khvāhaṁ → kho ahaṁ (bj); khohaṁ (sya-all) | bhuñjiṁ → bhuñjiṁ atha (bj, sya-all) | sattāhameva khvāhaṁ → satthāhaṁ eva khvāham (pts) | saraṇo raṭṭhapiṇḍaṁ → sāṇo raṭṭhapiṇḍam (pts) | sāṇo → sarano (bj: machasaṁ) | saraṇo → sāṇo (cck: sī.) | sāṇo → So S1 and C; S3 sā; B saraṇo (pts note) | aññā → S1-3 aññaṁ (pts note)ผมเป็นหนี้บริโภคก้อนข้าวของราษฎรถึง ๑ สัปดาห์ วันที่ ๘ อรหัตตผล จึงเกิดขึ้น
Atha kho, āvuso, bhagavā maggā okkamma yena aññataraṁ rukkhamūlaṁ tenupasaṅkami.
yena aññataraṁ → yenaññataraṁ (bj) | tenupasaṅkami → tenu pasaṅkami (th)คราวนั้น พระผู้มีพระภาคเสด็จลงจากทางไปยังโคนต้นไม้แห่งหนึ่ง
Atha khvāhaṁ, āvuso, paṭapilotikānaṁ saṅghāṭiṁ catugguṇaṁ paññapetvā bhagavantaṁ etadavocaṁ:
khvāhaṁ → khohaṁ (bj) | paṭapilotikānaṁ → paṭapilotīnaṁ (bj) | paññapetvā → paññāpetvā (bj) | saṅghāṭiṁ → saṅghātiṁ (pts) | paññapetvā bhagavantaṁ etadavocaṁ → paññāpetvā bhagavantam etad avocaṁ (pts) | paṭapilotikānaṁ → S1-3 paṭa (S1-ṭi) piloti (S1 tī) nam always (pts note) | khvāhaṁ → khvāham (pts)ผมจึง ปูลาดผ้าสังฆาฏิที่ทำด้วยผ้าเก่าซ้อนเป็น ๔ ชั้นถวาย แล้วกราบทูลว่า
‘idha, bhante, bhagavā nisīdatu, yaṁ mamassa dīgharattaṁ hitāya sukhāyā’ti.
mamassa → mama assa (bj: sīmu3, sī.pævi) | yaṁ → yam (pts)‘ข้าแต่ พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาคจงประทับนั่งบนผ้าผืนนี้ เพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุขแก่ข้าพระองค์ตลอดกาลนานเถิด’
Nisīdi kho, āvuso, bhagavā paññatte āsane.พระผู้มีพระภาคก็ประทับนั่งบน อาสนะที่ผมจัดถวาย
Nisajja kho maṁ, āvuso, bhagavā etadavoca:
kho → S3 nisīditvā; S1 nisajjetvā, both omitting kho (pts note) | maṁ → mam (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)แล้วตรัสกับผมว่า
‘mudukā kho tyāyaṁ, kassapa, paṭapilotikānaṁ saṅghāṭī’ti.
paṭapilotikānaṁ → paṭapilotīnaṁ (bj) | Kassapa → S1 has tyāthāyam; S1-3 omit Kassapa (pts note)‘กัสสปะ สังฆาฏิที่ทำด้วยผ้าเก่าของเธอ ผืนนี้อ่อนนุ่ม’
‘Paṭiggaṇhātu me, bhante, bhagavā paṭapilotikānaṁ saṅghāṭiṁ anukampaṁ upādāyā’ti.
paṭiggaṇhātu → patigaṇhātu (bj) | paṭapilotikānaṁ saṅghāṭiṁ → paṭapilotīnaṁ saṅghāṭi (bj) | paṭiggaṇhātu → paṭigaṇhātu (pts)ผมก็กราบทูลว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาคได้โปรด อนุเคราะห์ ทรงรับสังฆาฏิที่ทำด้วยผ้าเก่าของข้าพระองค์เถิด’
‘Dhāressasi pana me tvaṁ, kassapa, sāṇāni paṁsukūlāni nibbasanānī’ti.พระองค์ตรัสว่า ‘เธอจักทรงผ้าป่านบังสุกุลของเราที่ใช้สอยแล้วหรือ’
‘Dhāressāmahaṁ, bhante, bhagavato sāṇāni paṁsukūlāni nibbasanānī’ti.
dhāressāmahaṁ → dhāressāmāham (pts) | paṁsukūlāni → paṁsukulāni (pts) | Dhāressāmāham → S1-3 dhāreyyāmāhaṁ (pts note)ผมก็กราบทูลว่า ‘ข้าแต่พระองค์ ผู้เจริญ ข้าพระองค์จักทรงผ้าป่านบังสุกุลที่ใช้สอยแล้วของพระผู้มีพระภาค’
So khvāhaṁ, āvuso, paṭapilotikānaṁ saṅghāṭiṁ bhagavato pādāsiṁ.
khvāhaṁ → kho ahaṁ (bj) | paṭapilotikānaṁ → paṭapilotīnaṁ (bj) | saṅghāṭiṁ → saṅghātiṁ (pts) | pādāsi → So B; S1-3 (pts note) | khvāhaṁ → khvāham (pts)ผมได้ ถวายผ้าสังฆาฏิที่ทำด้วยผ้าเก่าแด่พระผู้มีพระภาค
Ahaṁ pana bhagavato sāṇāni paṁsukūlāni nibbasanāni paṭipajjiṁ.
pana → panassa (sya-all) | ahaṁ → aham (pts)และได้รับผ้าป่านบังสุกุลที่ใช้ สอยแล้วของพระผู้มีพระภาคมา
Yañhi taṁ, āvuso, sammā vadamāno vadeyya:
yañhi → yaṁ hi (bjt) | sammā vadamāno → sammāvadamāno (pts)แท้จริงบุคคลเมื่อจะกล่าวถึงคนใดคนหนึ่งให้ถูกต้อง
‘bhagavato putto oraso mukhato jāto dhammajo dhammanimmito dhammadāyādo, paṭiggahitāni sāṇāni paṁsukūlāni nibbasanānī’ti, mamaṁ taṁ sammā vadamāno vadeyya:
paṭiggahitāni → paṭiggahetā (bj); paṭiggahito (bj); patiggahetāni (pts1ed, pts2ed) | paṭiggahitāni sāṇāni → patiggahitāni sānāni (pts) | mamaṁ taṁ sammā vadamāno → mamantaṁ sammāvadamaño (pts) | paṭiggahetā → paṭiggahitāni (bj: machasaṁ, syā, PTS); paṭiggahito (bj: sī.pævi, sī.pavi) | paṭiggahitāni → paṭiggahetā (cck: sī.) | patiggahitāni → S1-3 paṭiggahīto (pts note) | dhammadāyādo → dhammadā yādo (th)ควรกล่าวว่า ‘บุตรของ พระผู้มีพระภาคเป็นผู้เกิดแต่อก เกิดแต่พระโอษฐ์ เกิดแต่พระธรรม อันพระธรรม เนรมิตแล้ว เป็นธรรมทายาท จึงรับผ้าป่านบังสุกุลที่ใช้สอยแล้ว’ บุคคลเมื่อจะ กล่าวถึงคนนั้นให้ถูกต้อง ควรกล่าวกับผมว่า
‘bhagavato putto oraso mukhato jāto dhammajo dhammanimmito dhammadāyādo, paṭiggahitāni sāṇāni paṁsukūlāni nibbasanānī’ti.
paṭiggahitāni → paṭiggahetā (bj)‘บุตรของพระผู้มีพระภาคเป็นผู้เกิด แต่อก เกิดแต่พระโอษฐ์ เกิดแต่พระธรรม อันพระธรรมเนรมิตแล้ว เป็นธรรมทายาท ได้รับผ้าป่านบังสุกุลที่ใช้สอยแล้ว’
Ahaṁ kho, āvuso, yāvade ākaṅkhāmi vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharāmi.
viharāmi → vihārāmi (bj) | yāvade → yāvadeva (cck, sya-all, pts) | savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ → savicāram vivekajam pītisukham pathamaṁ jhānam (pts)ผมสงัดจากกามและจากอกุศลธรรมทั้งหลาย บรรลุปฐมฌาน ที่มีวิตกวิจาร ปีติและสุขอันเกิดจากวิเวกอยู่ตราบเท่าที่ผมต้องการ
Ahaṁ kho, āvuso, yāvade ākaṅkhāmi …pe…
yāvade → yāvadeva (bj, sya-all, pts) | ahaṁ → aham (pts)ผม ฯลฯ ตราบเท่าที่ผม ต้องการ
(navannaṁ anupubbavihārasamāpattīnaṁ pañcannañca abhiññānaṁ evaṁ vitthāro veditabbo.)
anupubbavihārasamāpattīnaṁ → anupubbavihārasamāpattinaṁ (cck) | veditabbo → abhiññāṇaṁ evaṁ vitthāretabbā (bj: sīmu3) | anupubbavihārasamāpattinaṁ → S1-3 vihārānam; omitted by B (see p. 216 n. 5) (pts note) | anupubbavihārasamāpattīnaṁ → anupubba vihārasamāpattīnaṁ (bjt) | vitthāro veditabbo → peyyālo (th)[อนุปุพพวิหารสมาบัติ ๙ และอภิญญา ๕ มีข้อความที่ละไว้อย่างนี้]
Ahaṁ kho, āvuso, āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmi;
abhiññā → S1-3 abhiññāya here and further on (pts note) | sayaṁ → sayam (pts)ท่านผู้มีอายุ ผมทำให้แจ้งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงอยู่ในปัจจุบัน
sattaratanaṁ vā, āvuso, nāgaṁ aḍḍhaṭṭhamaratanaṁ vā tālapattikāya chādetabbaṁ maññeyya, yo me cha abhiññā chādetabbaṁ maññeyyā”ti.
vā → vā so (bj, sya-all) | aḍḍhaṭṭhamaratanaṁ → aḍḍhaṭṭharatanaṁ (bj) | cha → (bj) | me cha abhiññā → maṁ chahi abhiññāhi (sya-all) | nāgaṁ aḍḍhaṭṭhamaratanaṁ → nāgam aḍḍhaṭṭharatanaṁ (pts) | āvuso → sattaratanaṁ vā āvuso (bj: machasaṁ, PTS) | vā → S1-3 insert so (pts note) | chādetabbaṁ → chādetabbam (pts)ผู้ใดสำคัญ ผมว่าควรปกปิดได้ด้วยอภิญญา ๖ ผู้นั้นก็ควรสำคัญช้าง ๗ ศอก หรือ ๗ ศอกครึ่ง ว่าจะพึงปกปิดได้ด้วยใบตาล
Cavittha ca pana thullanandā bhikkhunī brahmacariyamhāti.
ca → (pts) | Cavittha → S1-3 insert ca (pts note)ภิกษุณีชื่อถุลลนันทาเคลื่อนจากพรหมจรรย์แล้ว