Khemasutta๒๒ เขมสูตร
Ekamantaṁ ṭhito kho khemo devaputto bhagavato santike imā gāthāyo abhāsi:
ekamantaṁ → (pts) | + → sāvatthiyaṁ (bjt)เขมเทพบุตรยืนอยู่ ณ ที่สมควรแล้ว ได้กล่าวคาถาเหล่านี้ในสำนัก ของพระผู้มีพระภาคว่า
“Caranti bālā dummedhā, amitteneva attanā;
amitteneva → amitten-eva (pts)คนพาลผู้มีปัญญาทราม ประพฤติตนเป็นเหมือนศัตรู Karontā pāpakaṁ kammaṁ, yaṁ hoti kaṭukapphalaṁ.
karontā → karonti (sya-all) | karontā → B. karonto. (pts note)ย่อมทำกรรมอันลามก ซึ่งให้ผลเผ็ดร้อนNa taṁ kammaṁ kataṁ sādhu, yaṁ katvā anutappati;บุคคลทำกรรมใดแล้วย่อมเดือดร้อนในภายหลัง และมีหน้านองด้วยน้ำตา ร้องไห้อยู่ Yassa assumukho rodaṁ, vipākaṁ paṭisevati.ได้รับผลกรรมใด กรรมที่ทำแล้วนั้นเป็นกรรมไม่ดี
Tañca kammaṁ kataṁ sādhu, yaṁ katvā nānutappati;
tañca → taṁ ca (pts) yaṁ → yam (pts)บุคคลทำกรรมใดแล้วไม่เดือดร้อนในภายหลัง มีจิตใจแช่มชื่นเบิกบาน Yassa patīto sumano, vipākaṁ paṭisevati.
patīto → patito (sya-all) | patīto → B. patito. (pts note) paṭisevati → paṭisevati bhagavā (bj)ได้รับผลกรรมใด กรรมที่ทำแล้วนั้นเป็นกรรมดีPaṭikacceva taṁ kayirā, yaṁ jaññā hitamattano;
Paṭikacceva → paṭigacceva (bj) | paṭikacceva → paṭikacceva (bj: machasaṁ, syā, PTS) | Paṭikacceva → paṭigacceva (cck: sī.) | paṭikacceva → ba. evaṁ. sī. paṭigacceva (sya-all: yu.) | Paṭikacceva → SS patigacceva (S1 patigaṁceva). (pts note) | + → bhagavā (bjt) hitamattano → hitam attano (pts)บุคคลรู้ว่ากรรมใดเป็นประโยชน์แก่ตน ควรรีบลงมือกระทำกรรมนั้นทันที Na sākaṭikacintāya, mantā dhīro parakkame.
sākaṭikacintāya mantā dhīro → sākaṭikaṁ cintāya mantādhīro (pts) mantā dhīro parakkame → mantādhīro parakkamo (sya-all) | parakkame → SS. parakkamo. (pts note)อย่าพยายามเป็นนักปราชญ์เจ้าความคิด ด้วยความคิดอย่างพ่อค้าเกวียนเลยYathā sākaṭiko maṭṭhaṁ, samaṁ hitvā mahāpathaṁ;
maṭṭhaṁ → panthaṁ (bj, pts1ed, pts2ed); pasatthaṁ (sya-all, km) | maṭṭhaṁ → panthaṁ (pts) | panthaṁ → maṭṭhaṁ (machasaṁ); pasatthaṁ (syā); yathā sākaṭiko nāma milindapañha (bj note) | maṭṭhaṁ → panthaṁ (cck: sī.); pasatthaṁ (cck: syā. kaṁ.)พ่อค้าเกวียน เลี่ยงหนทางสายใหญ่ที่ไม่ขรุขระ Visamaṁ maggamāruyha, akkhacchinnova jhāyati.
maggamāruyha → maggam āruyha (pts) vajhāyati → C. vajjhāyati. (pts note) | akkhacchinnova jhāyati → akkhacchinno vajhāyati (pts)ใช้หนทางที่ขรุขระ จนเพลาเกวียนหัก ซบเซาอยู่ ฉันใดEvaṁ dhammā apakkamma, adhammamanuvattiya;
adhammamanuvattiya → adhammam anuvattiya (pts)บุคคลหลีกจากธรรม ประพฤติตามอธรรม ก็ฉันนั้น Mando maccumukhaṁ patto, akkhacchinnova jhāyatī”ti.
mando → SS. māno, whence the reading anuvattiyamāno. (pts note) jhāyatīti → jhāyatīti ekam antaṁ (pts) | akkhacchinnova → akkhachinno va (pts)เป็นคนเขลา ดำเนินไปสู่ทางแห่งความตาย ซบเซาอยู่ เหมือนพ่อค้าเกวียนมีเพลาเกวียนหักแล้ว ฉะนั้น เขมสูตรที่ ๒ จบ