Nānātitthiyasāvakasutta๓๐ นานาติตถิยสาวกสูตร
Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts)ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้
ekaṁ samayaṁ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe.สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเวฬุวัน สถานที่ให้เหยื่อ กระแต เขตกรุงราชคฤห์
Atha kho sambahulā nānātitthiyasāvakā devaputtā asamo ca sahali ca nīko ca ākoṭako ca vegabbhari ca māṇavagāmiyo ca abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṁ veḷuvanaṁ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhaṁsu.
sahali → sahalī (bj, sya-all, km, pts1ed, pts2ed) | nīko → niṅko (bj, pts1ed); niko (sya-all, km, pts2ed) | vegabbhari ca → veṭambarī ca (bj, sya-all, km, pts1ed, pts2ed) | nīko ca → niṅkoca (bj) | vegabbhari → veṭambarī (bj, sya-all, pts) | sahali → sahalī (pts) | nīko → niṁko (pts) | sahalī → sahali (bj: machasaṁ) | niṅkoca → nīko (bj: machasaṁ); niko (bj: syā) | ca → vegabbharī (bj: machasaṁ) | sahali → sahalī (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | nīko → niṅko (cck: sī. pī.); niko (cck: syā. kaṁ.) | ca → veṭambarī ca (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | niko → ba. evaṁ. sī. yu. niṁko (sya-all note) | veṭambarī → ba. vetabbhari (sya-all note) | ca → B. -sahali- niko- vegabbhari here and further on. (pts note) | nānātitthiyasāvakā → nānā-titthiya-sāvakā (pts) | māṇavagāmiyo → māṇava-gāmiyo (pts) | veḷuvanaṁ → veḷuvanam (pts) | tenupasaṅkamiṁsu → tenupasaṁkamiṁsu (pts) | bhagavantaṁ → bhagavantam (pts) | ekamantaṁ → ekam antam (pts)ครั้นเมื่อราตรีผ่านไป พวกเทพบุตรผู้เป็นสาวกของ เดียรถีย์ต่าง ๆ เป็นจำนวนมาก คือ อสมเทพบุตร สหลีเทพบุตร นิกเทพบุตร อาโกฏกเทพบุตร เวฏัมพรีเทพบุตร มาณวคามิยเทพบุตร มีวรรณะงดงามยิ่งนัก เปล่งรัศมีให้สว่างทั่วพระเวฬุวัน เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับถวายอภิวาท แล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควร
Ekamantaṁ ṭhito kho asamo devaputto pūraṇaṁ kassapaṁ ārabbha bhagavato santike imaṁ gāthaṁ abhāsi:
Pūraṇaṁ → B. Puraṇaṁ. (pts note) | ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts) | kassapaṁ → kassapam (pts) | gāthaṁ → gātham (pts)อสมเทพบุตรยืนอยู่ ณ ที่สมควรแล้ว ได้กล่าวคาถานี้ในสำนักของพระผู้มี พระภาค ปรารภปูรณะ กัสสปะว่า
“Idha chinditamārite, hatajānīsu kassapo;
hatajānīsu → hatajānisu (pts) | kassapo → kassapo pāpaṁ (pts) | pāpaṁ → na pāpaṁ (bj: machasaṁ)ท่านปูรณะ กัสสปะมองไม่เห็นบาป หรือบุญของตน Na pāpaṁ samanupassati, puññaṁ vā pana attano;
pāpaṁ samanupassati → panupassati (pts) | pan-upassati → S1 pāpaṁ na sa panupassatī; B na pāpaṁ samanupassati. (pts note)ในเพราะการตัด การฆ่า การโบย การเสื่อมทรัพย์ Sa ve vissāsamācikkhi, satthā arahati mānanan”ti.
ve vissāsamācikkhi → ce vissāsam ācikkhi (pts) | ve → ba. sacetipi pāṭho (sya-all note) | ce → B. va ve. (pts note) mānananti → arajāti māninanti (sya-all: sī.) | ti → SS. arajāti māninti. (pts note) | mānananti → mānanan ti (pts)ท่านจึงบอกให้เบาใจเสีย สมควรที่จะยกย่องท่านว่าเป็นศาสดาในโลกนี้
Atha kho sahali devaputto makkhaliṁ gosālaṁ ārabbha bhagavato santike imaṁ gāthaṁ abhāsi:
sahali → sahalī (bj, sya-all, pts) | makkhaliṁ gosālaṁ → makkhaligosālam (pts) | Makkhali-Gosālam → B. Makkhalim-. (pts note) | gāthaṁ → gātham (pts)ลำดับนั้น สหลีเทพบุตรได้กล่าวคาถานี้ในสำนักของพระผู้มีพระภาค ปรารภ มักขลิ โคศาลต่อไปว่า
“Tapojigucchāya susaṁvutatto, vācaṁ pahāya kalahaṁ janena;
Tapo-jigucchāya → S1-2 tapoci (S3 di) gucchāya. (pts note)ท่านมักขลิ โคศาล สำรวมตนดีแล้ว ด้วยการกีดกันบาปด้วยตบะ ละวาจาที่ก่อให้เกิดการทะเลาะวิวาทกัน Samosavajjā virato saccavādī, na hi nūna tādisaṁ karoti pāpan”ti.
saccavādī → saccavādi (pts) | savajjā → B. pavajja. (pts note) | samosavajjā → sa mosavajjā (bjt) | samosavajjā → samo savajjā (th, pts) na hi nūna tādisaṁ karoti → naha nūna tādī pakaroti (bj, cck, sya1ed, km, pts2ed); nahi nūna tādī pakaroti (sya2ed) | tādisaṁ karoti → tādī pakaroti (sya-all) | pāpanti → nahinūna tādisaṁ karoti pāpanti (bj: machasaṁ, PTS) | karoti → na ha nuna tādī pakaroti (cck: sī. syā. kaṁ.) | pakaroti → evaṁ. yu. naha nūna tādisaṁ karoti (sya-all: sī) | karoti → SS. nahanūnatādīpakaroti. (pts note) | pāpanti → pāpan ti (pts)เป็นผู้สม่ำเสมอ งดเว้นจากสิ่งที่มีโทษ พูดจริง เป็นผู้คงที่ ไม่ทำบาปแน่นอน
Atha kho nīko devaputto nigaṇṭhaṁ nāṭaputtaṁ ārabbha bhagavato santike imaṁ gāthaṁ abhāsi:
nāṭaputtaṁ → nātaputtaṁ (bj) | nīko → niṅko (bj, pts); niko (sya-all) | nigaṇṭhaṁ → niganthaṁ (sya-all) | nāṭaputtaṁ → nāthaputtaṁ (cck: sī.) | nīko → niṁko (pts) | gāthaṁ → gātham (pts)ลำดับนั้น นิกเทพบุตรได้กล่าวคาถานี้ในสำนักของพระผู้มีพระภาค ปรารภ นิครนถ์ นาฏบุตรต่อไปว่า
“Jegucchī nipako bhikkhu, cātuyāmasusaṁvuto;
jegucchī → jegucchi (sya-all, pts) | Jegucchi → S3 jegucchī. (pts note) cātuyāmasusaṁvuto → cātuyāma-susaṁvuto (pts)ท่านนิครนถ์ นาฏบุตร เป็นผู้กีดกันบาป มีปัญญาเครื่องบริหาร เห็นภัยในสังสารวัฏ เป็นผู้ระมัดระวังทั้ง ๔ ยาม Diṭṭhaṁ sutañca ācikkhaṁ, na hi nūna kibbisī siyā”ti.
āccikkhaṁ → SS. ācikkha. (pts note) na hi nūna → nahanūna (bj) | nūna → SS. nahanūna-. (pts note) | na hi → nahi (th) | siyāti → siyā ti (pts)เปิดเผยสิ่งที่ตนเห็นแล้วและฟังแล้ว เป็นผู้ไม่หยาบช้าแน่นอน
Atha kho ākoṭako devaputto nānātitthiye ārabbha bhagavato santike imaṁ gāthaṁ abhāsi:
gāthaṁ → gātham (pts)ลำดับนั้น อาโกฏกเทพบุตรได้กล่าวคาถานี้ในสำนักของพระผู้มีพระภาค ปรารภพวกเดียรถีย์ต่าง ๆ ต่อไปอีกว่า
“Pakudhako kātiyāno nigaṇṭho, ye cāpime makkhalipūraṇāse;
nigaṇṭho → nigaṇṭhā (bj); nigantho (sya-all) | Nigaṇṭho → SS. Nigaṇḍho. (pts note) cāpime makkhalipūraṇāse → ca pime makkhali pūraṇāse (pts) | pime → B. ye cā-. (pts note)ท่านปกุธะ กัจจายนะ ท่านนิครนถ์ นาฏบุตร ท่านมักขลิ โคศาล และท่านปูรณะ กัสสปะเหล่านี้ Gaṇassa satthāro sāmaññappattā, na hi nūna te sappurisehi dūre”ti.
sāmaññappattā na hi → samaññapattā nahi (sya-all) | satthāro → SS. satthāte; S3 has Purāṇassatthāte-. (pts note) | sāmaññapattā → SS. samañña-. (pts note) na hi nūna → nahanūna (bj) | nahanūna → nahinūna (bj: machasaṁ, PTS) | te → SS1-3 nahanūnate; S1 nahunate. (pts note) | na hi → nahi (th) | dūreti → dūre ti (pts)ล้วนแต่เป็นครูของหมู่คณะ บรรลุความเป็นสมณะ ท่านเหล่านั้นเป็นผู้ไม่ไกลจากสัตบุรุษแน่นอน
Atha kho vegabbhari devaputto ākoṭakaṁ devaputtaṁ gāthāya paccabhāsi:
vegabbhari → veṭambarī (bj, sya-all, pts) | paccabhāsi sahācaritena → ajjhabhāsi saha racitena (sya-all) | paccabhāsi → SS. ajjhabhāsi. (pts note)ลำดับนั้น เวฏัมพรีเทพบุตรได้กล่าวตอบอาโกฏกเทพบุตรด้วยคาถาว่า
“Sahācaritena chavo sigālo, na kotthuko sīhasamo kadāci;
Sahācaritena → sahāravenāpi (bj, pts2ed); saha racitena (sya-all); sagāravenāpi (pts1ed) | sigālo → siṅgālo (mr) | sahācaritena → sagāravenāpi (pts) | Sahācaritena → sahāravenāpi (cck: ka. sī.); sagāravenāpi (cck: pī.) | sigālo → siṅgālo (cck: ka.) | racitena → ba. evaṁ. sī. yu. sagāravenāpi. ba. sīhācaritena (sya-all note) | chavo → javo (sya-all: sī.) | Sagāravenāpi → So SS.; B. sīhācaritena; C. saharacittena. (pts note) | chavo → SS. javo. (pts note) | sigālo → B. C. siṅgālao. (pts note) kotthuko → koṭṭhuko (sya-all); kutthako (pts) | koṭṭhuko → kotthuko. yu. kutthako. ba. kuṭṭhako. a. kuṭṭhako (sya-all: sī.) | kutthako → B. kotthako; C. kuṭṭhako. (pts note)ในกาลไหน ๆ สุนัขจิ้งจอกสัตว์เล็ก ๆ ชั้นเลว จะแสดงจริตกริยาให้เสมอราชสีห์ไม่ได้เลย Naggo musāvādī gaṇassa satthā, saṅkassarācāro na sataṁ sarikkho”ti.
musāvādī → musāvādi (sya-all, pts) saṅkassarācāro → C. vācaro (?). (pts note) | sataṁ → So B. and C.; SS. na taṁ. (pts note) | sarikkhoti → sarikkho ti (pts)ครูของหมู่คณะเป็นคนเปลือย มักพูดคำเท็จ มีพฤติกรรมน่าระแวงสงสัย จะเทียบกับสัตบุรุษไม่ได้เลย
Atha kho māro pāpimā begabbhariṁ devaputtaṁ anvāvisitvā bhagavato santike imaṁ gāthaṁ abhāsi:
begabbhariṁ → veṭambariṁ (bj, sya-all) | begabbhariṁ devaputtaṁ → veṭambariṁ devaputtam (pts) | gāthaṁ → gātham (pts)ลำดับนั้น มารผู้มีบาปเข้าสิงเวฏัมพรีเทพบุตรแล้ว ได้กล่าวคาถานี้ในสำนัก ของพระผู้มีพระภาคว่า
“Tapojigucchāya āyuttā, pālayaṁ pavivekiyaṁ;
āyuttā → SS. ayutta (S2 anutta) pālayaṁ. (pts note) | tapojigucchāya → tapo jigucchāya (bjt) pavivekiyaṁ → SS. pavivekayaṁ. (pts note)สัตว์เหล่าใดประกอบด้วยการกีดกันบาปด้วยตบะ รักษาความสงบสงัด Rūpe ca ye niviṭṭhāse, devalokābhinandino;
rūpe → SS2-3 rūpo. (pts note)ติดอยู่ในรูป เพลิดเพลินในเทวโลก Te ve sammānusāsanti, paralokāya mātiyā”ti.
ve → ce (sya-all) ti → SS. samma-; SS. paralokayāni mātiyāti. (pts note) | mātiyāti → mātiyā ti (pts)สัตว์เหล่านั้น ชื่อว่าสั่งสอนโดยชอบ เพื่อปรโลกโดยแท้
Atha kho bhagavā “māro ayaṁ pāpimā” iti viditvā, māraṁ pāpimantaṁ gāthāya paccabhāsi:ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบว่า “นี้คือมารผู้มีบาป” จึงได้ตรัสตอบ มารผู้มีบาปด้วยคาถาว่า
“Ye keci rūpā idha vā huraṁ vā, ye cantalikkhasmiṁ pabhāsavaṇṇā;
ye keci → yekeci (th) cantalikkhasmiṁ → antalikkhasmiṁ (bj); antalikkhasmi (pts) | antalikkhasmi → B. ye vanta-. (pts note) | cantalikkhasmiṁ → cantalikkhasmi (th)รูปใด ๆ จะอยู่ในโลกนี้หรือโลกหน้า และแม้จะอยู่ในอากาศ มีรัศมีรุ่งเรืองก็ตามที Sabbeva te te namucippasatthā, āmisaṁva macchānaṁ vadhāya khittā”ti.
Namucippasatthā → B. pasaṭṭhā. (pts note) | sabbeva te te → sabbe vat ete (pts) āmisaṁva → āmisaṁ va (pts) | khittāti → khittā ti (pts)นมุจิมาร รูปทั้งหมดนั้นท่านก็สรรเสริญแล้ววางดักไว้ เหมือนบุคคลใช้เหยื่อล่อฆ่าปลา ฉะนั้น
Atha kho māṇavagāmiyo devaputto bhagavantaṁ ārabbha bhagavato santike imā gāthāyo abhāsi:
māṇavagāmiyo → mānavanāmiyo (bj: sī.pævi) | māṇavagāmiyo → māṇava-gāmiyo (pts) | bhagavantaṁ → bhagavantam (pts)ลำดับนั้น มาณวคามิยเทพบุตรได้กล่าวคาถาเหล่านี้ในสำนักของพระผู้มีพระภาค ปรารภพระผู้มีพระภาคว่า
“Vipulo rājagahīyānaṁ, giri seṭṭho pavuccati;
rājagahīyānaṁ → rājagahiyānaṁ (sya-all) | rājagahīyānaṁ → rājagahiyānaṁ (bj: syā) | Rājagahīyānaṁ → B. rajagahiyānaṁ; S1 rājagahīyyānaṁ. (pts note) giri seṭṭho → giriseṭṭho (my)คนพูดกันว่า บรรดาภูเขาในกรุงราชคฤห์ ภูเขาวิปุละเยี่ยมที่สุด Seto himavataṁ seṭṭho, ādicco aghagāminaṁ.
himavataṁ → himavatam (pts)บรรดาภูเขาที่ตั้งอยู่ในป่าหิมพานต์ ภูเขาเสตบรรพตเยี่ยมที่สุด บรรดาสิ่งที่ลอยอยู่ในอากาศ ดวงอาทิตย์เยี่ยมที่สุดSamuddo udadhinaṁ seṭṭho, nakkhattānaṁva candimā;
samuddo udadhinaṁ → samuddodadhinaṁ (sya-all) | udadhinaṁ → udadhīnam (pts) | udadhīnam → B samuddodhadinaṁ (comp. Mahāvagga of the Vinaya VI. 35. 8.). (pts note) nakkhattānaṁva candimā → nakkhattānañca candimā (bj, sya-all, km, pts1ed, pts2ed) | nakkhattānaṁva → nakkhattānañca (bj, cck, sya-all) | nakkhattānañca → nakkhattānaṁ (bj: machasaṁ, PTS) | candimā → nakkhattānaṁva candimā (cck: ka.) | nakkhattānaṁva → nakkhattānam va (pts)บรรดาห้วงน้ำทั้งหลาย สมุทรเยี่ยมที่สุด บรรดาดวงดาวทั้งหลาย ดวงจันทร์เยี่ยมที่สุด Sadevakassa lokassa, buddho aggo pavuccatī”ti.บัณฑิตกล่าวว่า พระพุทธเจ้าเลิศกว่ามนุษย์และเทวดา นานาติตถิยสาวกสูตรที่ ๑๐ จบ
Nānātitthiyavaggo tatiyo.
+ → tatruddānaṁ (bjt)
Tassuddānaṁรวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ
Sivo khemo ca serī ca, ghaṭī jantu ca rohito;
Khemo → S1 khelī; S3 khemī; S2 kholi. (pts note) ghaṭī → ghaṭi (sya-all, pts)๑. สิวสูตร ๒. เขมสูตร ๓. เสรีสูตร ๔. ฆฏิการสูตร ๕. ชันตุสูตร ๖. โรหิตัสสสูตร Nando nandivisālo ca, susimo nānātitthiyena te dasāti.
susimo → susīmo (bj) | nānātitthiyena → nānātitthiye ca (pts) | dasāti → dasā ti devaputta-saṁyuttaṁ niṭṭhitaṁ (pts)๗. นันทสูตร ๘. นันทิวิสาลสูตร ๙. สุสิมสูตร ๑๐. นานาติตถิยสาวกสูตร