Vāsijaṭasutta
Vāsijaṭasutta → vāsijaṭopamasuttaṁ (bj)๑๐๑ วาสิชฏสูตร
Sāvatthinidānaṁ.
sāvatthinidānaṁ jānato ahaṁ → sāvatthiyaṁ jānatohaṁ (bj); sāvatthī jānatohaṁ (sya-all)เรื่องเกิดขึ้นที่กรุงสาวัตถี
“Jānato ahaṁ, bhikkhave, passato āsavānaṁ khayaṁ vadāmi, no ajānato no apassato.
ahaṁ → ham (pts) | no → (pts) | jānato ahaṁ → jānatohaṁ (bjt)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวความสิ้นไปแห่งอาสวะของบุคคลผู้รู้อยู่ เห็นอยู่ มิได้กล่าวความสิ้นไปแห่งอาสวะของบุคคลผู้ไม่รู้ ไม่เห็น
Kiñca, bhikkhave, jānato kiṁ passato āsavānaṁ khayo hoti?
kiñca → kiñ ca (pts) | kiṁ → kim (pts)เมื่อบุคคลรู้ เห็นอย่างไร ความสิ้นไปแห่งอาสวะจึงมี คือ เมื่อบุคคลรู้ เห็นอยู่ว่า
‘Iti rūpaṁ, iti rūpassa samudayo, iti rūpassa atthaṅgamo;
atthaṅgamo → atthagamo (bj, pts)‘รูปเป็นดังนี้ ความเกิดขึ้นแห่งรูปเป็นดังนี้ความดับแห่งรูปเป็นดังนี้
iti vedanā …เวทนาเป็นดังนี้ ...
iti saññā …สัญญาเป็นดังนี้
iti saṅkhārā …... สังขารเป็นดังนี้
iti viññāṇaṁ, iti viññāṇassa samudayo, iti viññāṇassa atthaṅgamo’ti—
atthaṅgamoti → atthagamoti (bj, pts) | viññāṇassa → S1 omits iti viññāṇassa (pts note)...วิญญาณเป็นดังนี้ ความเกิดขึ้นแห่งวิญญาณเป็นดังนี้ ความดับแห่งวิญญาณเป็นดังนี้’
evaṁ kho, bhikkhave, jānato evaṁ passato āsavānaṁ khayo hoti.
evaṁ → evam (pts)เมื่อบุคคลรู้ เห็นอย่างนี้ ความสิ้นไปแห่งอาสวะจึงมี
Bhāvanānuyogaṁ ananuyuttassa, bhikkhave, bhikkhuno viharato kiñcāpi evaṁ icchā uppajjeyya:
kiñcāpi → S1-3 kiñcipi (pts note) | bhāvanānuyogaṁ ananuyuttassa → bhāvanānuyogamananuyuttassa (bjt) | bhāvanānuyogaṁ → bhāvanānuyogam (pts) | evaṁ → evam (pts)ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุไม่ประกอบภาวนาอยู่เนือง ๆ ถึงจะมีความปรารถนาอย่างนี้ว่า
‘aho vata me anupādāya āsavehi cittaṁ vimucceyyā’ti, atha khvassa neva anupādāya āsavehi cittaṁ vimuccati.‘ทำอย่างไรหนอ จิตของเราจึงจะหลุดพ้นจากอาสวะเพราะไม่ถือมั่น’ ก็จริง ถึงอย่างนั้น จิตของเธอก็ไม่หลุดพ้นจากอาสวะเพราะไม่ถือมั่นได้เลย
Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร
‘Abhāvitattā’ tissa vacanīyaṁ.
+ → abhāvitattā (bjt) | abhāvitattā tissa → abhāvitattātissa (th)ข้อนั้นพึงกล่าวได้ว่า ‘เพราะเธอไม่ได้เจริญ’
Kissa abhāvitattā?เพราะเธอไม่ได้เจริญอะไร
Abhāvitattā catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ, abhāvitattā catunnaṁ sammappadhānānaṁ, abhāvitattā catunnaṁ iddhipādānaṁ, abhāvitattā pañcannaṁ indriyānaṁ, abhāvitattā pañcannaṁ balānaṁ, abhāvitattā sattannaṁ bojjhaṅgānaṁ, abhāvitattā ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassa.
iddhipādānaṁ → iddhipādānam abhāvitattā pañcannam indriyānam (pts) | indriyānaṁ → balānam (pts) | sammappadhānānaṁ → sammappadhānānam (pts) | sattannaṁ bojjhaṅgānaṁ → sattannam bojjhaṅgānam (pts)คือ เพราะเธอไม่ได้เจริญสติปัฏฐาน ๔ ประการ ไม่ได้เจริญสัมมัปปธาน ประการ ไม่ได้เจริญอิทธิบาท ๔ ประการ ไม่ได้เจริญอินทรีย์ ๕ ประการไม่ได้เจริญพละ ๕ ประการ ไม่ได้เจริญโพชฌงค์ ๗ ประการ ไม่ได้เจริญอริยมรรคมีองค์ ๘
Seyyathāpi, bhikkhave, kukkuṭiyā aṇḍāni aṭṭha vā dasa vā dvādasa vā.ไข่ไก่ ๘ ฟอง ๑๐ ฟอง หรือ ๑๒ ฟอง
Tānassu kukkuṭiyā na sammā adhisayitāni, na sammā pariseditāni, na sammā paribhāvitāni.
sammā adhisayitāni → sammāadhisayitāni (th) | sammā pariseditāni → sammāpariseditāni (th) | sammā paribhāvitāni → sammāparibhāvitāni (th)ไข่เหล่านั้น แม่ไก่ไม่ทับ ไม่กกไม่ฟักให้ดี
Kiñcāpi tassā kukkuṭiyā evaṁ icchā uppajjeyya:
evaṁ → evam (pts)แม่ไก่นั้นถึงจะมีความปรารถนาอย่างนี้ว่า
‘aho vata me kukkuṭapotakā pādanakhasikhāya vā mukhatuṇḍakena vā aṇḍakosaṁ padāletvā sotthinā abhinibbhijjeyyun’ti,
abhinibbhijjeyyunti → abhinibbijjeyyunti (pts) | aṇḍakosaṁ padāletvā → aṇḍakosampadāletvā (pts)‘ทำอย่างไรหนอ ลูกของเราจึงจะทำลายกระเปาะไข่ด้วยปลายเล็บเท้า หรือด้วยจะงอยปากออกมาโดยความสวัสดี’
atha kho abhabbāva te kukkuṭapotakā pādanakhasikhāya vā mukhatuṇḍakena vā aṇḍakosaṁ padāletvā sotthinā abhinibbhijjituṁ.
abhabbāva → abhabbā va (pts) | aṇḍakosaṁ → aṇḍakosam (pts)ก็จริง ถึงอย่างนั้น ลูกไก่เหล่านั้นก็ไม่สามารถทำลายกระเปาะไข่ด้วยปลายเล็บเท้าหรือด้วยจะงอยปากออกมาโดยความสวัสดีได้
Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร
Tathā hi pana, bhikkhave, kukkuṭiyā aṇḍāni aṭṭha vā dasa vā dvādasa vā;
pana → S1-3 tathāgamūti here and further on (No.15) (pts note)เพราะไข่ไก่ ๘ ฟอง ๑๐ ฟอง หรือ ๑๒
tāni kukkuṭiyā na sammā adhisayitāni, na sammā pariseditāni, na sammā paribhāvitāni.
tāni → tānassu (sya-all) | kukkuṭiyā → S1-3 kukkuṭiyānaṁ (pts note) | sammā adhisayitāni → sammāadhisayitāni (th) | sammā pariseditāni → sammāpariseditāni (th) | sammā paribhāvitāni → sammāparibhāvitāni (th)ฟองนั้น แม่ไก่ไม่ทับ ไม่กก ไม่ฟักให้ดี
Evameva kho, bhikkhave, bhāvanānuyogaṁ ananuyuttassa bhikkhuno viharato kiñcāpi evaṁ icchā uppajjeyya:
bhāvanānuyogaṁ → bhāvanāyuyogaṁ (sya-all) | bhāvanānuyogaṁ ananuyuttassa → bhāvanānuyogamananuyuttassa (bjt) | evameva → evam eva (pts) | bhāvanānuyogaṁ → bhāvanānuyogam (pts) | evaṁ → evam (pts)แม้ฉันใดภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน เมื่อไม่ประกอบภาวนาอยู่เนือง ๆ ถึงจะมีความปรารถนาอย่างนี้ว่า
‘aho vata me anupādāya āsavehi cittaṁ vimucceyyā’ti, atha khvassa neva anupādāya āsavehi cittaṁ vimuccati.
khvassa → S1-3 khovassa (pts note)‘ทำอย่างไรหนอ จิตของเราจึงจะหลุดพ้นจากอาสวะเพราะไม่ถือมั่น’ ก็จริงถึงอย่างนั้น จิตของเธอก็ไม่หลุดพ้นจากอาสวะเพราะไม่ถือมั่นได้เลย
Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร
‘Abhāvitattā’tissa vacanīyaṁ.
abhāvitattātissa → abhāvitattā tissa (pts)ข้อนั้นพึงกล่าวได้ว่า ‘เพราะเธอไม่ได้เจริญ’
Kissa abhāvitattā?เพราะเธอไม่ได้เจริญอะไร
Abhāvitattā catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ …pe… aṭṭhaṅgikassa maggassa.
pe → spelled out in full (bjt) | catunnaṁ → catunnam (pts) | aṭṭhaṅgikassa → atthaṅgikassa (pts)คือ เพราะเธอไม่ได้เจริญสติปัฏฐาน ๔ ประการ ไม่ได้เจริญสัมมัปปธาน ๔ประการ ไม่ได้เจริญอิทธิบาท ๔ ประการ ไม่ได้เจริญอินทรีย์ ๕ ประการ ไม่ได้เจริญพละ ๕ ประการ ไม่ได้เจริญโพชฌงค์ ๗ ประการ ไม่ได้เจริญอริยมรรคมีองค์ ๘
Bhāvanānuyogaṁ anuyuttassa, bhikkhave, bhikkhuno viharato kiñcāpi na evaṁ icchā uppajjeyya:
na → (sya-all) | bhāvanānuyogaṁ → bhāvānuyogam (pts) | bhāvanānuyogaṁ anuyuttassa → bhāvanānuyogamanuyuttassa (bjt) | evaṁ → evam (pts)ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุประกอบภาวนาอยู่เนือง ๆ ถึงจะไม่มีความปรารถนาอย่างนี้ว่า
‘aho vata me anupādāya āsavehi cittaṁ vimucceyyā’ti, atha khvassa anupādāya āsavehi cittaṁ vimuccati.
vimucceyyāti → vimucceyyā ti (pts)‘ทำอย่างไรหนอ จิตของเราจึงจะหลุดพ้นจากอาสวะเพราะไม่ถือมั่น’ ก็จริง ถึงอย่างนั้น จิตของเธอก็หลุดพ้นจากอาสวะเพราะไม่ถือมั่นได้
Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร
‘Bhāvitattā’tissa vacanīyaṁ.ข้อนั้นพึงกล่าวได้ว่า ‘เพราะเธอได้เจริญ’
Kissa bhāvitattā?เพราะเธอได้เจริญอะไร
Bhāvitattā catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ, bhāvitattā catunnaṁ sammappadhānānaṁ, bhāvitattā catunnaṁ iddhipādānaṁ, bhāvitattā pañcannaṁ indriyānaṁ, bhāvitattā pañcannaṁ balānaṁ, bhāvitattā sattannaṁ bojjhaṅgānaṁ, bhāvitattā ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassa.
catunnaṁ → catunnam (pts) | catunnaṁ iddhipādānaṁ → catunnam iddhipādānam (pts) | pañcannaṁ indriyānaṁ → pañcannam indriyānam (pts) | pañcannaṁ balānaṁ → pañcannam balānam (pts) | sattannaṁ bojjhaṅgānaṁ → sattannam bojjhaṅgānam (pts)คือ เพราะเธอได้เจริญสติปัฏฐาน ๔ ประการ ได้เจริญสัมมัปปธาน ประการ ได้เจริญอิทธิบาท ๔ ประการ ได้เจริญอินทรีย์ ๕ ประการ ได้เจริญพละ ๕ ประการ ได้เจริญโพชฌงค์ ๗ ประการ ได้เจริญอริยมรรคมีองค์ ๘
Seyyathāpi, bhikkhave, kukkuṭiyā aṇḍāni aṭṭha vā dasa vā dvādasa vā.ไข่ไก่ ๘ ฟอง ๑๐ ฟอง หรือ ๑๒ ฟอง
Tānassu kukkuṭiyā sammā adhisayitāni, sammā pariseditāni, sammā paribhāvitāni.
sammā adhisayitāni sammā pariseditāni sammā paribhāvitāni → sammāadhisayitāni sammāpariseditāni sammāparibhāvitāni (th)ไข่เหล่านั้น แม่ไก่ทับ กก ฟักไว้ดี
Kiñcāpi tassā kukkuṭiyā na evaṁ icchā uppajjeyya:
evaṁ → evam (pts)แม่ไก่นั้นถึงจะไม่มีความปรารถนาอย่างนี้ว่า
‘aho vata me kukkuṭapotakā pādanakhasikhāya vā mukhatuṇḍakena vā aṇḍakosaṁ padāletvā sotthinā abhinibbhijjeyyun’ti,
abhinibbhijjeyyunti → abhinibbhijjeyayyunti (bj) | aṇḍakosaṁ → aṇḍakosam (pts)‘ทำอย่างไรหนอ ลูกของเราจึงจะทำลายกระเปาะไข่ด้วยปลายเล็บเท้า หรือด้วยจะงอยปาก ออกมาโดยความสวัสดี’
atha kho bhabbāva te kukkuṭapotakā pādanakhasikhāya vā mukhatuṇḍakena vā aṇḍakosaṁ padāletvā sotthinā abhinibbhijjituṁ.
vā → va (pts) | bhabbāva → bhabbā va (pts) | aṇḍakosaṁ → aṇḍakosam (pts)ก็จริง ถึงอย่างนั้น ลูกไก่เหล่านั้นก็สามารถทำลายกระเปาะไข่ด้วยปลายเล็บเท้าหรือด้วยจะงอยปาก ออกมาโดยความสวัสดีได้
Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร
Tathā hi pana, bhikkhave, kukkuṭiyā aṇḍāni aṭṭha vā dasa vā dvādasa vā;เพราะไข่ไก่ ฟอง ๑๐ ฟอง หรือ ๑๒
tānassu kukkuṭiyā sammā adhisayitāni, sammā pariseditāni, sammā paribhāvitāni.
pariseditāni → parisedhitāni (bj) | tānassu → tāni (pts) | tāni → S1-3 tānassu (pts note) | sammā adhisayitāni sammā pariseditāni sammā paribhāvitāni → sammāadhisayitāni sammāpariseditāni sammāparibhāvitāni (th)ฟองนั้น แม่ไก่ทับ กก ฟักไว้ดีแล้ว
Evameva kho, bhikkhave, bhāvanānuyogaṁ anuyuttassa bhikkhuno viharato kiñcāpi na evaṁ icchā uppajjeyya:
bhāvanānuyogaṁ anuyuttassa → bhāvanānuyogamanuyuttassa (bjt, th) | evameva → evam eva (pts) | bhāvanānuyogaṁ → bhāvanānuyogam (pts) | evaṁ → evam (pts)แม้ฉันใดภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกันเมื่อภิกษุประกอบภาวนาอยู่เนือง ๆ ถึงจะไม่มีความปรารถนาอย่างนี้ว่า
‘aho vata me anupādāya āsavehi cittaṁ vimucceyyā’ti, atha khvassa anupādāya āsavehi cittaṁ vimuccati.
aho vata → ahovata (pts)‘ทำอย่างไรหนอ จิตของเราจึงจะหลุดพ้นจากอาสวะเพราะไม่ถือมั่น’ ก็จริงถึงอย่างนั้น จิตของเธอก็หลุดพ้นจากอาสวะเพราะไม่ถือมั่นได้
Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร
‘Bhāvitattā’tissa vacanīyaṁ.
bhāvitattātissa → bhāvitattā tissa (pts)ข้อนั้นพึงกล่าวได้ว่า ‘เพราะเธอได้เจริญ’
Kissa bhāvitattā?
kissa → kissa bhavitattā (pts)เพราะเธอได้เจริญอะไร
Bhāvitattā catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ …pe… bhāvitattā ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassa.
pe → spelled out in full (bjt) | catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ → catunnam satipaṭṭhānānam (pts)คือ เพราะเธอได้เจริญสติปัฏฐาน ๔ ประการ ได้เจริญสัมมัปปธาน ๔ประการ ได้เจริญอิทธิบาท ๔ ประการ ได้เจริญอินทรีย์ ๕ ประการ ได้เจริญพละ ๕ ประการ ได้เจริญโพชฌงค์ ๗ ประการ ได้เจริญอริยมรรคมีองค์ ๘
Seyyathāpi, bhikkhave, palagaṇḍassa vā palagaṇḍantevāsissa vā vāsijaṭe dissanteva aṅgulipadāni dissati aṅguṭṭhapadaṁ.
palagaṇḍantevāsissa → palagaṇḍantevāsissavā (bj); phalabhaṇḍantevāsissa (sya-all); phalagaṇḍante vāsissa (pts) | dissanteva → dissante vā (bj, sya-all) | dissati aṅguṭṭhapadaṁ → dissanti aṅguṭṭhapadā (bj, sya-all); dissanti aṅguṭṭhapādā (pts) | palagaṇḍassa → phalabhaṇḍassa (sya-all); phalagaṇḍassa (pts) | aṅgulipadāni → aṅguṭṭhapādāni (bj: sīmu8) | aṅguṭṭhapadā → aṅguṭṭhapadaṁ (bj: machasaṁ) | phalagaṇḍante → So S1-3; B phalabhaṇḍa- (pts note)รอยนิ้วมือ หรือรอยนิ้วหัวแม่มือปรากฏอยู่ที่ด้ามมีดของช่างไม้หรือลูกมือของช่างไม้
No ca khvassa evaṁ ñāṇaṁ hoti:
evaṁ → evamassa (sya-all)แต่ช่างไม้หรือลูกมือของช่างไม้นั้น
‘ettakaṁ vata me ajja vāsijaṭassa khīṇaṁ, ettakaṁ hiyyo, ettakaṁ pare’ti.
vāsijaṭassa → vāsijaṭaṁ (bj) | vata → vā (sya-all) | vata → ettakaṁ vā (bj: sīmu8, syā) | pare”ti → ayaṁ pāṭho ‘machasaṁ’ potthake na dissate (bj note) | vā → evaṁ. ba.vata (sya-all: sī.) | me → B katame here only; S1-3 vāme always (pts note) | khīṇaṁ ettakaṁ → khīṇam ettakam (pts) | ettakaṁ → ettakam (pts)หารู้ไม่ว่า ‘วันนี้ ด้ามมีดของเราสึกไปประมาณเท่านี้ เมื่อวานนี้ สึกไปประมาณเท่านี้ วันก่อน ๆ สึกไปประมาณเท่านี้’
Atha khvassa khīṇe khīṇantveva ñāṇaṁ hoti.
khīṇe khīṇantveva → khīṇākhīṇanteva (sya-all); khīṇam khīṇante va (pts) | khīṇākhīṇanteva → ba. khīṇaṁ khīṇanteva (sya-all note) | khīṇantveva → khīṇaṁtveva (bjt)ที่แท้เมื่อด้ามมีดสึกไปแล้ว ช่างไม้หรือลูกมือของช่างไม้นั้น ก็รู้ว่า ‘สึกไปแล้ว’
Evameva kho, bhikkhave, bhāvanānuyogaṁ anuyuttassa bhikkhuno viharato kiñcāpi na evaṁ ñāṇaṁ hoti:
bhāvanānuyogaṁ anuyuttassa → bhāvanānuyogamanuyuttassa (bjt, th) | evameva → evaṁ eva (pts) | bhāvanānuyogaṁ → bhāvanānuyogam (pts)แม้ฉันใด ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกันเมื่อประกอบภาวนาอยู่เนือง ๆ หารู้ไม่ว่า
‘ettakaṁ vata me ajja āsavānaṁ khīṇaṁ, ettakaṁ hiyyo, ettakaṁ pare’ti, atha khvassa khīṇe khīṇantveva ñāṇaṁ hoti.
vata → vā (sya-all) | khīṇantveva → khīṇanteva (sya-all, pts) | khīṇantveva → khīṇaṁtveva (bjt) | khīṇaṁ ettakaṁ → khīṇam ettakam (pts) | ettakaṁ → ettakam (pts) | atha khvassa → athakhvassa (pts) | khīṇantveva → khīṇante va (pts)‘วันนี้อาสวะทั้งหลายของเราสิ้นไปประมาณเท่านี้ เมื่อวานนี้ สิ้นไปประมาณเท่านี้วันก่อน ๆ สิ้นไปประมาณเท่านี้’ ก็จริง ถึงอย่างนั้น เมื่ออาสวะสิ้นไปแล้ว เธอก็รู้ว่า‘สิ้นไปแล้ว’
Seyyathāpi, bhikkhave, sāmuddikāya nāvāya vettabandhanabaddhāya vassamāsāni udake pariyādāya hemantikena thalaṁ ukkhittāya vātātapaparetāni vettabandhanāni. Tāni pāvusakena meghena abhippavuṭṭhāni appakasireneva paṭippassambhanti pūtikāni bhavanti;
vassamāsāni → chammāsāni (bj, pts) | vettabandhanāni → bandhanāni (bj, pts) | vettabandhanabaddhāya vassamāsāni → vettabandhanabandhāya chammāsāni (sya-all) | pāvusakena → pavussakena (sya-all) | sāmuddikāya → samuddikāya (pts) | abhippavuṭṭhāni → abhippavaṭṭāni (pts) | chammāsāni → cassamāsāni (bj: machasaṁ) | pariyādāya → pariyodātāya (bj: sī.pavi) | hemantikena → hemantike (bj: machasaṁ) | abhippavuṭṭhāni → abhippavaṭṭā (bj: sī.pavi) | chammāsāni → B vassamāsāni (pts note) | pariyādāya → S1-3 pariyodātāya (pts note) | hemantike → B adds na (pts note) | ukkhittāya → B omits ya (pts note) | abhippavaṭṭāni → B -ppavuṭṭhāni (pts note) | pāvusakena → pāvussakena (bjt, pts) | appakasireneva → appakasirene (bjt) | hemantikena thalaṁ → hemantike thalam (pts)ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเรือเดินสมุทรที่ผูกด้วยเครื่องผูกคือหวายจอดอยู่ในน้ำตลอดฤดูฝน พอถึงฤดูหนาวเขาก็เข็นขึ้นบก เครื่องผูกเหล่านั้นต้องลมและแดดถูกฝนตกรด ย่อมผุเปื่อยไปโดยง่าย แม้ฉันใด
evameva kho, bhikkhave, bhāvanānuyogaṁ anuyuttassa bhikkhuno viharato appakasireneva saṁyojanāni paṭippassambhanti pūtikāni bhavantī”ti.
bhāvanānuyogaṁ anuyuttassa → bhāvanānuyogamanuyuttassa (bjt, th) | saṁyojanāni → saññojanāni (bjt, th, pts) | evameva → evam eva (pts) | bhāvanānuyogaṁ → bhāvanānuyogam (pts)ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน เมื่อประกอบภาวนาอยู่เนือง ๆ สังโยชน์ทั้งหลาย ก็เสื่อมสิ้นไปโดยง่ายเช่นกัน”
Navamaṁ.
navamaṁ → sāvatthi tatra voca (pts)วาสิชฏสูตรที่ ๙ จบ