Sīhasutta
Sīhasutta → sīhopamasuttaṁ (bj)๗๘ สีหสูตร
Sāvatthinidānaṁ.
sāvatthinidānaṁ → sāvatthiyaṁ (bj); sāvatthī tatra kho (sya-all)เรื่องเกิดขึ้นที่กรุงสาวัตถี
“Sīho, bhikkhave, migarājā sāyanhasamayaṁ āsayā nikkhamati; āsayā nikkhamitvā vijambhati; vijambhitvā samantā catuddisā anuviloketi; samantā catuddisā anuviloketvā tikkhattuṁ sīhanādaṁ nadati; tikkhattuṁ sīhanādaṁ naditvā gocarāya pakkamati.
sāyanhasamayaṁ → sāyaṇhasamayaṁ (sya-all, pts) | tikkhattuṁ → B dvikkhatuṁ (pts note) | tikkhattuṁ → tikkhattum (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย เวลาเย็น พญาราชสีห์ออกจากที่อาศัยบิดกายชำเลืองดูรอบ ๆ ทั้ง ๔ ทิศ บันลือสีหนาท ๓ ครั้ง แล้วหลีกไปหาเหยื่อ
Ye hi keci, bhikkhave, tiracchānagatā pāṇā sīhassa migarañño nadato saddaṁ suṇanti; yebhuyyena bhayaṁ saṁvegaṁ santāsaṁ āpajjanti; bilaṁ bilāsayā pavisanti; dakaṁ dakāsayā pavisanti; vanaṁ vanāsayā pavisanti; ākāsaṁ pakkhino bhajanti.
hi → (bj, pts) | yebhuyyena → yebuyyena (pts) | Ye → B inserts hi (pts note) | + → santāsaṁ (bjt)โดยมากพวกสัตว์ดิรัจฉานทุกหมู่เหล่าได้ยินเสียงพญาราชสีห์บันลือสีหนาทย่อมถึงความกลัว หวาดหวั่น และสะดุ้ง สัตว์พวกที่อาศัยอยู่ในโพรงก็หลบเข้าโพรง พวกที่อาศัยอยู่ในน้ำก็ดำลงในน้ำ พวกที่อาศัยอยู่ในป่าก็หนีเข้าป่า พวกสัตว์ปีกก็บินขึ้นสู่อากาศ
Yepi te, bhikkhave, rañño nāgā gāmanigamarājadhānīsu, daḷhehi varattehi baddhā, tepi tāni bandhanāni sañchinditvā sampadāletvā bhītā muttakarīsaṁ cajamānā, yena vā tena vā palāyanti.
cajamānā → mocantā (pts1ed, mr) | sampadāletvā → sampadāḷetvā (bj) | baddhā → bandhanehi bandhā (sya-all) | varattehi → yottehi (pts) | cajamānā → mocantā (pts) | cajamānā → mocantā (cck: pī. ka.) | bandhā → evaṁ. 1-2 ba daḷahehi yotatehi banadhā. mocantā (sya-all: sī) | yottehi → S1-3 varattehi; S1 adds bandhanehi (pts note) | mocantā → S1-3 cajamānā (pts note) | yepi → ye pi (pts) | gāmanigamarājadhānīsu → gāma-nigama-rājadhānīsu (pts) | tepi → te pi (pts) | sañchinditvā → saṁchinditvā (pts)แม้พญาช้างของพระมหากษัตริย์ ซึ่งผูกไว้ด้วยเชือกอย่างมั่นคงในหมู่บ้าน ตำบล และเมืองหลวง ก็ตัดทำลายเครื่องผูกเหล่านั้นจนขาดตกใจกลัว ถ่ายมูตรคูถ หนีไปทางใดทางหนึ่ง
Evaṁ mahiddhiko kho, bhikkhave, sīho migarājā tiracchānagatānaṁ pāṇānaṁ, evaṁ mahesakkho, evaṁ mahānubhāvo.
mahiddhiko → S1-3 -iddhiyo (pts note) | evaṁ mahiddhiko → evaṁmahiddhiko (th) | evaṁ mahesakkho evaṁ mahānubhāvo → evaṁmahesakkho evaṁmahānubhāvo (th) | evaṁ → evam (pts) | tiracchānagatānaṁ pāṇānaṁ → tiracchānagatānam pāṇānam (pts)ภิกษุทั้งหลาย พญาราชสีห์มีฤทธิ์มากอย่างนี้ มีศักดิ์มากอย่างนี้ มีอานุภาพมากอย่างนี้
Evameva kho, bhikkhave, yadā tathāgato loke uppajjati arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā. So dhammaṁ deseti:
evameva → evam eva (pts)ภิกษุทั้งหลาย เมื่อใด ตถาคต อุบัติขึ้นในโลกเป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ด้วยตนเองโดยชอบ เพียบพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ ไปดี รู้แจ้งโลก เป็นสารถีฝึกผู้ที่ควรฝึกได้อย่างยอดเยี่ยม เป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นพระพุทธเจ้าเป็นพระผู้มีพระภาค แสดงธรรมว่า
‘iti rūpaṁ, iti rūpassa samudayo, iti rūpassa atthaṅgamo;
atthaṅgamo → atthagamo (pts) | rūpaṁ → rūpam (pts)‘รูปเป็นอย่างนี้ ความเกิดขึ้นแห่งรูปเป็นอย่างนี้ ความดับแห่งรูปเป็นอย่างนี้
iti vedanā …เวทนาเป็นอย่างนี้ ...
iti saññā …สัญญาเป็นอย่างนี้ ...
iti saṅkhārā …สังขารเป็นอย่างนี้ ...
iti viññāṇaṁ, iti viññāṇassa samudayo, iti viññāṇassa atthaṅgamo’ti.
viññāṇassa samudayo → viññāṇasamudayo (pts) | atthaṅgamoti yepi → atthagamo ye pi (pts) | atthagamo → B adds iti (pts note) | atthaṅgamoti → atthaṅgamo (bjt)วิญญาณเป็นอย่างนี้ ความเกิดขึ้นแห่งวิญญาณเป็นอย่างนี้ความดับแห่งวิญญาณเป็นอย่างนี้’
Yepi te, bhikkhave, devā dīghāyukā vaṇṇavanto sukhabahulā uccesu vimānesu ciraṭṭhitikā tepi tathāgatassa dhammadesanaṁ sutvā yebhuyyena bhayaṁ saṁvegaṁ santāsaṁ āpajjanti:
tepi → te pi kho (pts) | kho → B omits kho (pts note) | + → santāsaṁ (bjt) | yepi → ye pi (pts)เมื่อนั้น แม้เทพทั้งหลายที่มีอายุยืน มีวรรณะงดงาม มีความสุขมาก สถิตอยู่ในวิมานสูงเป็นเวลานาน ได้สดับธรรมเทศนาของตถาคตแล้ว โดยมากต่างก็ถึงความกลัว หวาดหวั่น และสะดุ้งว่า
‘aniccāva kira, bho, mayaṁ samānā niccamhāti amaññimha.
aniccāva → aniccā va (pts)‘ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ได้ยินว่า พวกเราเป็นผู้ไม่เที่ยง แต่ได้สำคัญตนว่า ‘เที่ยง’
Addhuvāva kira, bho, mayaṁ samānā dhuvamhāti amaññimha.
addhuvāva → addhuvā va (pts) | dhuvamhāti → dhuvamhā ti (pts)เป็นผู้ไม่ยั่งยืน แต่ได้สำคัญตนว่า ‘ยั่งยืน’
Asassatāva kira, bho, mayaṁ samānā sassatamhāti amaññimha.
amaññimha mayampi → amaññiha mayaṁpi (sya-all) | asassatāva → asassatā va (pts) | sassatamhāti → sassatamhā ti (pts)เป็นผู้ไม่คงที่ แต่ได้สำคัญตนว่า ‘คงที่’
Mayampi kira, bho, aniccā addhuvā asassatā sakkāyapariyāpannā’ti.
mayampi → mayaṁ hi (pts) | hi → B pi (pts note) | mayampi → mayaṁpi (bjt, th) | sakkāyapariyāpannāti → sakkāyapariyāpannā ti (pts)ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ได้ยินว่า ถึงพวกเราก็ไม่เที่ยง ไม่ยั่งยืน ไม่คงที่ เกี่ยวเนื่องอยู่ในสักกายะ
Evaṁ mahiddhiko kho, bhikkhave, tathāgato sadevakassa lokassa, evaṁ mahesakkho, evaṁ mahānubhāvo”ti.
evaṁ mahiddhiko → evaṁmahiddhiko (th) | evaṁ mahesakkho evaṁ mahānubhāvoti → evaṁmahesakkho evaṁmahānubhāvoti (th) | evaṁ → evam (pts) | evaṁ mahānubhāvoti → evam mahānubhāvo ti (pts)ภิกษุทั้งหลาย ตถาคตก็อย่างนั้นเหมือนกัน มีฤทธิ์มากอย่างนี้ มีศักดิ์มากอย่างนี้ มีอานุภาพมากอย่างนี้กว่าโลกพร้อมทั้งเทวโลก”
Idamavoca bhagavā …pe…
vatvāna → S3 vatvā (pts note) | + → idaṁ vatvā sugato athāparaṁ (bjt) | + → idaṁ vatvāna sugato athāparaṁ (th) | idamavoca → idam avoca (pts) | + → idaṁ vatvāna sugato athāparam (pts)พระผู้มีพระภาคผู้สุคตศาสดาได้ตรัสเวยยากรณภาษิตนี้แล้ว
etadavoca satthā:
satthā → This paragraph is missing in B (pts note) | etadavoca → etad avoca (pts)จึงได้ตรัสคาถาประพันธ์ต่อไปอีกว่า
“Yadā buddho abhiññāya, dhammacakkaṁ pavattayi;“เมื่อใด พระพุทธเจ้า ผู้เป็นศาสดาหาบุคคลเปรียบเทียบมิได้ ตรัสรู้ด้วยปัญญาอันยิ่งแล้ว ทรงประกาศธรรมจักร Sadevakassa lokassa, satthā appaṭipuggalo.
Sakkāyañca nirodhañca, sakkāyassa ca sambhavaṁ;
sakkāyañca → sakkāyassa (sya-all) | sakkāyañca nirodhañca → sakkāyassa nirodhaṁ ca (pts)คือ สักกายะความดับแห่งสักกายะ Ariyañcaṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ, dukkhūpasamagāminaṁ.
ariyañcaṭṭhaṅgikaṁ → ariyaṭṭhaṅgikaṁ (sya-all) | ariyañcaṭṭhaṅgikaṁ → ariyaṁ caṭṭhaṅgikaṁ (bjt, pts)และอริยมรรคมีองค์ ๘ ที่ให้ถึงความดับทุกข์แก่โลกพร้อมทั้งเทวโลกYepi dīghāyukā devā, vaṇṇavanto yasassino;
yepi → ye pi (pts)เมื่อนั้น แม้พวกเทพที่มีอายุยืน มีวรรณะ มียศ Bhītā santāsamāpāduṁ, sīhassevitare migā.
santāsamāpāduṁ → santā samāpāduṁ (pts)ฟังคำของตถาคตผู้เป็นอรหันต์ หลุดพ้นแล้ว ผู้คงที่ต่างก็หวาดหวั่นถึงความสะดุ้ง ดุจเนื้อกลัวราชสีห์Avītivattā sakkāyaṁ, aniccā kira bho mayaṁ;
sakkāyaṁ → S1-3 omit ṁ (pts note)ด้วยคิดว่า‘ท่านผู้เจริญ ทราบว่าพวกเราเป็นผู้ไม่เที่ยง Sutvā arahato vākyaṁ, vippamuttassa tādino”ti.
vippamuttassa → B vimuttassa (pts note) | tādinoti → tādino ti sāvatthi (pts)ยังไม่ก้าวล่วงสักกายะ”