Piṇḍolyasutta๘๐ ปิณโฑลยสูตร
Ekaṁ samayaṁ bhagavā sakkesu viharati kapilavatthusmiṁ nigrodhārāme.
+ → evaṁ me sutaṁ (bjt)สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ นิโครธาราม เขตกรุงกบิลพัสดุ์ แคว้นสักกะ
Atha kho bhagavā kismiñcideva pakaraṇe bhikkhusaṅghaṁ paṇāmetvā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya kapilavatthuṁ piṇḍāya pāvisi.
pubbaṇhasamayaṁ → pubbanhasamayaṁ (bj) | pattacīvaramādāya kapilavatthuṁ → pattacivaram ādāya kapilavathuṁ (pts) | kapilavatthuṁ → kapilavatthusmiṁ (bj: sī.pævi, sī.pavi, syā) | kismiñcid → S1-3 kismicid (pts note) | Kapilavathuṁ → S1-3 -vatthusmiṁ (pts note) | kismiñcideva → kismiñci deva (th) | bhikkhusaṅghaṁ → bhikkhusaṁghaṁ (ms2005) | kismiñcideva → kismiñcid eva (pts)ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคทรงขับไล่ภิกษุสงฆ์เพราะเหตุบางอย่างแล้ว เวลาเช้า ทรงครองอันตรวาสกถือบาตรและจีวร เสด็จเข้าไป บิณฑบาตยังกรุงกบิลพัสดุ์
Kapilavatthusmiṁ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto yena mahāvanaṁ tenupasaṅkami divāvihārāya.
piṇḍapātapaṭikkanto → piṇḍapātapatikkanto (pts) | divāvihārāya mahāvanaṁ ajjhogāhetvā beluvalaṭṭhikāya → divāviharāya mahāvanam ajjhogahetvā veluvalaṭṭhitāya (pts) | piṇḍapātapaṭikkanto → piṇḍapāta paṭikkanto (bjt)เสด็จกลับจากบิณฑบาต ภายหลังเสวยพระกระยาหารเสร็จแล้ว เข้าไปยังป่ามหาวัน เพื่อประทับพักผ่อนกลางวัน
Mahāvanaṁ ajjhogāhetvā beluvalaṭṭhikāya mūle divāvihāraṁ nisīdi.
ajjhogāhetvā → ajjhogahetvā (bj) | ajjhogāhetvā beluvalaṭṭhikāya → ajjhogahetvā veluvalaṭṭhakāya (sya-all) | mahāvanaṁ ajjhogāhetvā beluvalaṭṭhikāya → mahāvanam ajjhogahetvā veluvalaṭṭhitāya (pts)ครั้นเสด็จถึงแล้ว ได้ประทับนั่ง ณ โคนต้นมะตูมหนุ่ม
Atha kho bhagavato rahogatassa paṭisallīnassa evaṁ cetaso parivitakko udapādi:ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงหลีกเร้นอยู่ในที่สงัด ทรงเกิดความรำพึงว่า
“mayā kho bhikkhusaṅgho pabāḷho.
pabāḷho → pavāḷho (bj) | bhikkhusaṅgho pabāḷho → bhikkhu saṅgho pavāḷho (pts) | pavāḷho → pabāḷho (bj: syā, machasaṁ) | pavāḷho → B pabāḷho (pts note) | bhikkhusaṅgho → bhikkhusaṁgho (ms2005)“เราเองได้ขับไล่ภิกษุสงฆ์ไปแล้ว
Santettha bhikkhū navā acirapabbajitā adhunāgatā imaṁ dhammavinayaṁ.ในภิกษุเหล่านี้ มีพวกภิกษุใหม่บวชยังไม่นานเพิ่งมาสู่ธรรมวินัยนี้
Tesaṁ mamaṁ apassantānaṁ siyā aññathattaṁ siyā vipariṇāmo.เมื่อภิกษุเหล่านั้นไม่เห็นเราก็จะพึงเป็นอื่น เปลี่ยนแปลงไป
Seyyathāpi nāma vacchassa taruṇassa mātaraṁ apassantassa siyā aññathattaṁ siyā vipariṇāmo;
aññathattaṁ → aññathattam (pts)เหมือนลูกโคน้อย ๆ เมื่อไม่เห็นแม่ก็จะพึงเป็นอื่น เปลี่ยนแปลงไปฉะนั้น
evameva santettha bhikkhū navā acirapabbajitā adhunāgatā imaṁ dhammavinayaṁ tesaṁ mamaṁ apassantānaṁ siyā aññathattaṁ siyā vipariṇāmo.
evameva → evam evaṁ (pts) | evameva → evamevaṁ (bjt)
Seyyathāpi nāma bījānaṁ taruṇānaṁ udakaṁ alabhantānaṁ siyā aññathattaṁ siyā vipariṇāmo;
bījānaṁ → bījānam (pts) | udakaṁ → udakam (pts) | aññathattaṁ → aññathattam (pts)และเหมือนพืชที่ยังอ่อน ๆ ขาดน้ำพึงเหี่ยวเฉาไปฉะนั้น
evameva santettha …pe…
santettha → S1-3 yantettha omitting evam eva (pts note) | evameva → evamevaṁ (bjt) | + → bhikkhu navā acirapabbajitā adhunāgatā imaṁ dhammavinayaṁ (bjt)
tesaṁ mamaṁ alabhantānaṁ dassanāya siyā aññathattaṁ siyā vipariṇāmo.
mamaṁ → S1-3 mama (pts note)
Yannūnāhaṁ yatheva mayā pubbe bhikkhusaṅgho anuggahito, evameva etarahi anuggaṇheyyaṁ bhikkhusaṅghan”ti.
anuggaṇheyyaṁ → anuggaheyyaṁ (bj) | anuggahito evameva → anuggahīto evam eva (pts) | eva → S1-3 evaṁ (pts note) | yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | evameva → evamevaṁ (bjt) | bhikkhusaṅgho → bhikkhusaṁgho (ms2005) | bhikkhusaṅghanti → bhikkhusaṁghanti (ms2005) | yannūnāhaṁ → yaṁ nūnāhaṁ (pts)ทางที่ดี เราพึงอนุเคราะห์ภิกษุสงฆ์ในบัดนี้ เหมือนกับที่เคยอนุเคราะห์มาแล้วในครั้งก่อน ๆ เถิด”
Atha kho brahmā sahampati bhagavato cetasā cetoparivitakkamaññāya—seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya pasāritaṁ vā bāhaṁ samiñjeyya; evameva—brahmaloke antarahito bhagavato purato pāturahosi.
samiñjitaṁ → sammiñjitaṁ (bj, sya-all, km, pts1ed) | samiñjitaṁ → sammiñjitaṁ (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | eva → B S3 evaṁ (pts note) | samiñjeyya evameva → sammiñjeyya evamevaṁ (bjt) | samiñjeyya → sammiñjeyya (th) | cetoparivitakkamaññāya → cetoparivitakkaṁ aññāya (pts) | samiñjitaṁ → sammiñjitam (pts) | pasāritaṁ → pasāritam (pts) | bāhaṁ samiñjeyya evameva → bāham sammiñjeyya evam eva (pts) | pāturahosi → pātur ahosi (pts)ขณะนั้น ท้าวสหัมบดีพรหมได้ทราบความรำพึงของพระผู้มีพระภาคด้วยใจของตนแล้วจึงหายตัวจากพรหมโลกมาปรากฏเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคเหมือนบุรุษมีกำลังเหยียดแขนออกหรือคู้แขนเข้าฉะนั้น
Atha kho brahmā sahampati ekaṁsaṁ uttarāsaṅgaṁ karitvā yena bhagavā tenañjaliṁ paṇāmetvā bhagavantaṁ etadavoca:
tenañjaliṁ paṇāmetvā → tenañjalimpaṇāmetvā (bjt, th) | bhagavantaṁ etadavoca → bhagavantam etad avoca (pts)ครั้นแล้วท้าวเธอห่มผ้าเฉวียงบ่าข้างหนึ่ง ประนมมือมาทางพระผู้มีพระภาคกราบทูลดังนี้ว่า
“evametaṁ, bhagavā, evametaṁ, sugata.
evametaṁ → evam etam (pts) | evametaṁ → evam etaṁ (pts)“ข้าแต่พระผู้มีพระภาค เรื่องนี้เป็นอย่างนั้น ข้าแต่พระสุคต เรื่องนี้เป็นอย่างนั้น
Bhagavatā, bhante, bhikkhusaṅgho pabāḷho.
pabāḷho → pavāḷho (bj, pts) | bhagavatā → bhagavato (cck) | bhikkhusaṅgho → bhikkhusaṁgho (ms2005)ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคได้ทรงขับไล่ภิกษุสงฆ์ไปแล้ว
Santettha bhikkhū navā acirapabbajitā adhunāgatā imaṁ dhammavinayaṁ.ในภิกษุเหล่านี้ มีพวกภิกษุใหม่บวชยังไม่นาน เพิ่งมาสู่พระธรรมวินัยนี้
Tesaṁ bhagavantaṁ apassantānaṁ siyā aññathattaṁ siyā vipariṇāmo.
bhagavantaṁ → bhagavantam (pts)เมื่อภิกษุเหล่านั้น ไม่เห็นพระผู้มีพระภาคก็จะพึงเป็นอื่น เปลี่ยนแปลงไป
Seyyathāpi nāma vacchassa taruṇassa mātaraṁ apassantassa siyā aññathattaṁ siyā vipariṇāmo;
mātaraṁ → mātaram (pts)เหมือนลูกโคน้อย ๆเมื่อไม่เห็นแม่ก็จะพึงเป็นอื่น เปลี่ยนแปลงไปฉะนั้น
evameva santettha bhikkhū navā acirapabbajitā adhunāgatā imaṁ dhammavinayaṁ tesaṁ bhagavantaṁ apassantānaṁ siyā aññathattaṁ siyā vipariṇāmo.
evameva → evam eva (pts) | imaṁ → imam (pts) | bhagavantaṁ → bhagavantam (pts)
Seyyathāpi nāma bījānaṁ taruṇānaṁ udakaṁ alabhantānaṁ siyā aññathattaṁ siyā vipariṇāmo;
bījānaṁ → bījānam (pts)และเหมือนพืชที่ยังอ่อน ๆขาดน้ำพึงเหี่ยวเฉาไปฉะนั้น
evameva santettha bhikkhū navā acirapabbajitā adhunāgatā imaṁ dhammavinayaṁ, tesaṁ bhagavantaṁ alabhantānaṁ dassanāya siyā aññathattaṁ siyā vipariṇāmo.
evameva → evam eva (pts) | bhagavantaṁ → bhagavantam (pts)
Abhinandatu, bhante, bhagavā bhikkhusaṅghaṁ;
bhikkhusaṅghaṁ → bhikkhusaṁghaṁ (ms2005) | bhikkhusaṅghaṁ → bhikkhusaṅgham (pts)ขอพระผู้มีพระภาคโปรดชื่นชมภิกษุสงฆ์
abhivadatu, bhante, bhagavā bhikkhusaṅghaṁ.
bhikkhusaṅghaṁ → bhikkhusaṁghaṁ (ms2005)โปรดพร่ำสอนภิกษุสงฆ์
Yatheva bhagavatā pubbe bhikkhusaṅgho anuggahito, evameva etarahi anuggaṇhātu bhikkhusaṅghan”ti.
yatheva → yatheva bhante (bj, pts) | evameva → evam evaṁ (pts) | bhante → In S3 only (pts note) | bhikkhusaṅgho → bhikkhusaṁgho (ms2005) | bhikkhusaṅghanti → bhikkhusaṁghanti (ms2005)โปรดอนุเคราะห์ภิกษุสงฆ์ในบัดนี้ เหมือนกับที่เคยอนุเคราะห์มาแล้วในครั้งก่อน ๆ เถิด พระพุทธเจ้าข้า”
Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.
tuṇhībhāvena → tuṇhibhāvena (pts)พระผู้มีพระภาคทรงรับนิมนต์โดยดุษณีภาพ
Atha kho brahmā sahampati bhagavato adhivāsanaṁ viditvā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā tatthevantaradhāyi.
tatthevantaradhāyi → S1-3 -dhāyiṁsu (pts note) | bhagavantaṁ → bhagavantam (pts)ลำดับนั้น ท้าวสหัมบดีพรหมทราบว่าพระผู้มีพระภาคทรงรับอาราธนาแล้วจึงถวายอภิวาท กระทำประทักษิณแล้วหายตัวไป ณ ที่นั้นนั่นเอง
Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito yena nigrodhārāmo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi.
sāyanhasamayaṁ paṭisallānā → sāyaṇhasamayaṁ paṭisallāṇā (sya-all); sāyaṇhasamayaṁ patisallānā (pts)ต่อมา พระผู้มีพระภาคเสด็จออกจากที่หลีกเร้นในเวลาเย็น ได้เสด็จเข้าไปยังนิโครธาราม ประทับนั่งบนพุทธอาสน์ที่ปูลาดไว้แล้ว
Nisajja kho bhagavā tathārūpaṁ iddhābhisaṅkhāraṁ abhisaṅkhāsi yathā te bhikkhū ekadvīhikāya sārajjamānarūpā yenāhaṁ tenupasaṅkameyyuṁ.
abhisaṅkhāsi → abhisaṅkhāresi (sya-all, km); abhisaṅkhāyi (pts1ed); abhisaṅkharoti (mr) | ekadvīhikāya sārajjamānarūpā yenāhaṁ → etthantare pāṭho sya-all, km potthakesu, yena bhagavā (bj) | tathārūpaṁ iddhābhisaṅkhāraṁ abhisaṅkhāsi yathā → tathārūpam iddhābhisaṅkhāram abhisaṅkhāyi yāthā (pts) | ekadvīhikāya sārajjamānarūpā → ekavihakāya sārajjāyamānarūpā (pts) | abhisaṅkhāsi → abhisaṅkhāresi (bj: syā) | abhisaṅkhāsi → abhisaṅkhāresi (cck: syā. kaṁ.); abhisaṅkhāyi (cck: pī.); abhisaṅkharoti (cck: ka.) | yenāhaṁ → yena bhagavā (cck: ?) | abhisaṅkhāyi → B -saṅkharoti (pts note)ทรงบันดาลด้วยอิทธาภิสังขาร ให้ภิกษุเหล่านั้นเกรงกลัวเข้าไปเฝ้าทีละรูปบ้าง สองรูปบ้าง
Tepi bhikkhū ekadvīhikāya sārajjamānarūpā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinne kho te bhikkhū bhagavā etadavoca:
bhikkhū → bhikkhu (bj) | sārajjamānarūpā → sārajjamānurūpā (bj) | ekadvīhikāya sārajjamānarūpā → ekavihakāya sārajjāyamānarupā (pts) | → ( ) sī. syā. kaṁ. potthakesu natthi (cck note) | bhikkhū → The part between [] is missing in S1-3 (pts note) | sārajjāyamānarupā → So S1-3; B ekadīhikāyasārajjamāna-; S1 -mānaṁ (pts note) | nisinne → S1-3 nisinnā (pts note) | tepi → te (pts) | bhagavantaṁ → bhagavantam (pts) | ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)ต่างถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควร พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสกับภิกษุเหล่านั้นดังนี้ว่า
“Antamidaṁ, bhikkhave, jīvikānaṁ yadidaṁ piṇḍolyaṁ.
yadidaṁ piṇḍolyaṁ abhisāpoyaṁ bhikkhave → yad idaṁ piṇḍolyam abhisāpāyaṁ (pts) | antamidaṁ → antam idaṁ (pts)“ภิกษุทั้งหลาย การที่ภิกษุทุศีลเที่ยวบิณฑบาตเลี้ยงชีพนี้เป็นการกระทำที่ต่ำทราม
Abhisāpoyaṁ, bhikkhave, lokasmiṁ piṇḍolo vicarasi pattapāṇīti.
bhikkhave → (bj) | pattapāṇīti → pattapāṇi (sya-all) | abhisāpoyaṁ → abhisāpeyyaṁ (bj: sī.pævi, sī.pavi) | abhisāpāyaṁ → S1 -sāpoyyam; S3 -sāpeyyam (pts note) | pattapāṇīti → B carasi pattapaṇī (pts note)การที่ภิกษุทุศีลประพฤติเช่นนี้ ย่อมถูกชาวโลกด่าว่า ‘เจ้าคนนี้อุ้มบาตรเที่ยวขอชาวโลกมาเลี้ยงชีพ’
Tañca kho etaṁ, bhikkhave, kulaputtā upenti atthavasikā, atthavasaṁ paṭicca;
etaṁ → evaṁ (bj, pts) | tañca → taṁ ca (bjt, pts)กุลบุตรต่างเป็นผู้ตระหนักในเหตุ อาศัยความตระหนักในเหตุจึงเข้ามาใช้ชีวิตเที่ยวขอก้อนข้าวนี้
neva rājābhinītā, na corābhinītā, na iṇaṭṭā, na bhayaṭṭā, na ājīvikāpakatā;
iṇaṭṭā → iṇaṭṭhā (sya-all, pts) | bhayaṭṭā → bhayaṭṭhā (sya-all, pts) | ājīvikāpakatā → jīvikā pakatā (pts) | jīvikā → B ājivikā (pts note)มิใช่ถูกพระราชารับสั่งให้นำไปจองจำ มิใช่ถูกพวกโจรนำไปกักขังมิใช่เป็นลูกหนี้ มิใช่ตกอยู่ในห้วงอันตราย
api ca kho otiṇṇāmha jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi dukkhotiṇṇā dukkhaparetā
otiṇṇāmha → otiṇṇamhā (bj); otiṇṇamhi (pts) | jarāya maraṇena → jarāmaraṇena (bj) | dukkhotiṇṇā dukkhaparetā → dukkhotiṇṇo dukkhapareto (pts) | jarāmaraṇena → jarāya maraṇena (bj: machasaṁ, syā, PTS) | otiṇṇamhi → B otiṇṇamha; S1-3 okiṇṇāmhi (pts note) | jarāya → S1-3 omit ya (pts note) | dukkhapareto → B -tiṇṇā -paretā (pts note) | api ca → apica (th)มิใช่จะยึดเป็นอาชีพ แท้ที่จริง กุลบุตรเหล่านั้นเข้ามาบวชด้วยเหตุผลว่า ‘พวกเราต่างถูกชาติ (ความเกิด) ชรา (ความแก่)มรณะ (ความตาย) โสกะ (ความเศร้าโศก) ปริเทวะ (ความคร่ำครวญ) ทุกข์(ความทุกข์กาย) โทมนัส (ความทุกข์ใจ) และอุปายาส (ความคับแค้นใจ) ทับถมครอบงำ จมปลักอยู่ในทุกข์ สาละวนอยู่กับทุกข์
appeva nāma imassa kevalassa dukkhakkhandhassa antakiriyā paññāyethāti.
antakiriyā → antarakiriyā (pts) | appeva nāma → appevanāma (bjt, th)ทำอย่างไรเล่า การทำที่สุดแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ จะพึงปรากฏได้’
Evaṁ pabbajito cāyaṁ, bhikkhave, kulaputto.
evaṁ → evam (pts)กุลบุตรนี้เป็นผู้บวชด้วยเหตุผลตามที่กล่าวมาแล้วนี้
So ca hoti abhijjhālu kāmesu tibbasārāgo byāpannacitto paduṭṭhamanasaṅkappo muṭṭhassati asampajāno asamāhito vibbhantacitto pākatindriyo.
abhijjhālu → abhijjhālū (sya-all); abhijjālu (pts) | muṭṭhassati → muṭṭhassatī (sya-all) | byāpannacitto → vyāpannacitto (bjt, pts)แต่แล้วกุลบุตรนั้นกลับเกิดความละโมบ กำหนัดยินดีอย่างแรงกล้าในกาม มีจิตพยาบาท คิดประทุษร้ายลงลืมสติ ไม่รู้สึกตัว มีจิตไม่ตั้งมั่น มีจิตกระสับกระส่าย ไม่สำรวมอินทรีย์
Seyyathāpi, bhikkhave, chavālātaṁ ubhatopadittaṁ majjhe gūthagataṁ, neva gāme kaṭṭhatthaṁ pharati, nāraññe kaṭṭhatthaṁ pharati.
kaṭṭhatthaṁ → kaṭṭhattam (pts) | chavālātam → So S1; S3 jvalātam; B savālataṁ (or chavo-) (pts note) | kaṭṭhattam → S1-3 kaṭṭhaṭṭhaṁ further on kaṭṭhatthaṁ (pts note) | ubhatopadittaṁ → ubhato padittaṁ (bjt, th) | chavālātaṁ ubhatopadittaṁ → chavālātam ubhato padittam (pts)บุคคลผู้เสื่อมจากโภคะของคฤหัสถ์ และไม่สามารถบำเพ็ญประโยชน์สำหรับความเป็นสมณะให้บริบูรณ์ได้ เราเรียกว่า เป็นเหมือนท่อนไม้ที่ถูกทิ้งไว้ในป่าช้าไฟไหม้ทั้ง ๒ ข้าง ตรงกลางเปื้อนคูถ ย่อมไม่อำนวยประโยชน์เป็นเครื่องเรือน ทั้งไม่อำนวยประโยชน์เป็นอุปกรณ์ในป่า
Tathūpamāhaṁ, bhikkhave, imaṁ puggalaṁ vadāmi gihibhogā ca parihīno, sāmaññatthañca na paripūreti.
sāmaññatthañca → sāmaññatthaṁ ca (th) | tathūpamāhaṁ → tathūpamāham (pts)
Tayome, bhikkhave, akusalavitakkā—
tayome → tayo me (bjt, pts)ภิกษุทั้งหลาย อกุศลวิตก ๓ ประการ คือ
kāmavitakko, byāpādavitakko, vihiṁsāvitakko.
byāpādavitakko vihiṁsāvitakko → vyāpādavitakko vihiṁsavitakko (pts)๑. กามวิตก (ความตรึกในกาม) ๒. พยาบาทวิตก (ความตรึกในพยาบาท) ๓. วิหิงสาวิตก (ความตรึกในการเบียดเบียน)
Ime ca bhikkhave, tayo akusalavitakkā kva aparisesā nirujjhanti?
kva → taṁ (sya-all) | taṁ → naṁ. ba. kva (sya-all: sī.) | kva → S1 -vitakkataṁ; S3 -vitakkānam both omitting kva (pts note) | + → kho (bjt, th, pts)อกุศลวิตก ๓ ประการนี้ดับไม่เหลือที่ไหน
Catūsu vā satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacittassa viharato animittaṁ vā samādhiṁ bhāvayato.
vā → Missing in S1-3 (pts note) | samādhiṁ → B S3 omit ṁ (pts note) | suppatiṭṭhitacittassa → supatiṭṭhitacittassa (bjt, th) | suppatiṭṭhitacittassa → supatiṭṭhita-cittassa (pts)คือ เมื่อบุคคลมีจิตตั้งมั่นดีแล้วในสติปัฏฐาน ๔ ประการ หรือเจริญอนิมิตตสมาธิ อกุศลวิตก ๓ ประการ ย่อมดับโดยไม่เหลือ
Yāvañcidaṁ, bhikkhave, alameva animitto samādhi bhāvetuṁ.
alameva → alam eva (pts)อนิมิตตสมาธิควรแท้ที่บุคคลจะเจริญ
Animitto, bhikkhave, samādhi bhāvito bahulīkato mahapphalo hoti mahānisaṁso.อนิมิตตสมาธิที่บุคคลเจริญ ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก
Dvemā, bhikkhave, diṭṭhiyo—
dvemā → dve mā (pts)ภิกษุทั้งหลาย ทิฏฐิ ๒ ประการนี้ คือ
bhavadiṭṭhi ca vibhavadiṭṭhi ca.
ca → Missing in B (pts note)๑. ภวทิฏฐิ (ความเห็นในภพ) ๒. วิภวทิฏฐิ (ความเห็นในวิภพ)
Tatra kho, bhikkhave, sutavā ariyasāvako iti paṭisañcikkhati:
kho → (bj, sya-all) | kho → Missing in S1-3 (pts note)อริยสาวกผู้ได้สดับพิจารณาเห็นในทิฏฐิ ๒ ประการนั้นเช่นนี้ว่า
‘atthi nu kho taṁ kiñci lokasmiṁ yamahaṁ upādiyamāno na vajjavā assan’ti?
taṁ → (pts) | kho → S1-3 add taṁ (pts note) | na vajjavā → navajjavā (th) | yamahaṁ → yam aham (pts) | assanti → assan ti (pts)‘เรายึดถือสิ่งใดอยู่ พึงเป็นผู้ไม่มีโทษ สิ่งนั้นมีอยู่ในโลกบ้างไหม’
So evaṁ pajānāti:
evaṁ → evam (pts)เธอรู้ชัดอย่างนี้ว่า
‘natthi nu kho taṁ kiñci lokasmiṁ yamahaṁ upādiyamāno na vajjavā assaṁ.
assam → S1-3 assanti so evam pajānāti (pts note) | na vajjavā assaṁ → navajjavā assanti so evaṁ pajānāti (th) | yamahaṁ → yam aham (pts)‘เรายึดถือสิ่งใดอยู่ พึงเป็นผู้ไม่มีโทษ สิ่งนั้นไม่มีในโลกเลย
Ahañhi rūpaññeva upādiyamāno upādiyeyyaṁ vedanaññeva …
ahañhi → ahaṁ ca (bj) | vedanaññeva → vedanaññeva upādiyamāno upādiyeyyaṁ (bj, sya-all) | ahañca → evaṁ. ba. ahañhi (sya-all: sī.) | hi → S1-3 ca (pts note)ก็เราเมื่อยึดถือ พึงยึดถือรูปเวทนา
saññaññeva …
saññaññeva → saññaññeva upādiyamāno upādiyeyyaṁ (bj)สัญญา
saṅkhāreyeva viññāṇaññeva upādiyamāno upādiyeyyaṁ.
saṅkhāreyeva → saṅkhāreyeva upādiyamāno upādiyeyyaṁ (bj) | yeva → Complete in S1-3 (pts note) | saṅkhāreyeva → upādiyamāno upādiyeyyaṁ saṅkhāre yeva upādiyamāno upādiyeyyaṁ (th) | saṅkhāreyeva → saṅkhāre yeva (pts)สังขาร วิญญาณนั่นเอง
Tassa me assa upādānapaccayā bhavo;
assa → ayaṁ (mr) | assa → ayaṁ (cck: ka.)เพราะอุปาทานเป็นปัจจัย ภพจึงมีแก่เรา
bhavapaccayā jāti;เพราะภพเป็นปัจจัย ชาติจึงมี
jātipaccayā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhaveyyuṁ.
sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā → sokaparidevadukkhadomassupāyāsā (pts)เพราะชาติเป็นปัจจัย ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะทุกข์ โทมนัส และอุปายาสจึงมี
Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo assā’ti.
assāti → assa (bj, sya-all, pts) | evametassa → evam etassa (pts)ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้จึงมีด้วยประการอย่างนี้’
Taṁ kiṁ maññatha, bhikkhave,ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร
rūpaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vā”ti?
vāti → vā ti (pts)รูปเที่ยงหรือไม่เที่ยง”
“Aniccaṁ, bhante”.“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vā”ti?
yaṁ → yam (pts) | vāti → vā ti (pts)“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุข”
“Dukkhaṁ, bhante”.“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ kallaṁ nu taṁ samanupassituṁ:
yaṁ panāniccaṁ → yampanāniccaṁ (bjt) | yaṁ → yam (pts)“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันเป็นธรรมดา ควรหรือที่จะพิจารณาเห็นสิ่งนั้นว่า
‘etaṁ mama, esohamasmi, eso me attā’”ti?
etaṁ → etam (pts) | esohamasmi → eso ham asmi (pts) | attāti → attā ti (pts)‘นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา’
“No hetaṁ, bhante”.
hetaṁ → hetam (pts)“ข้อนั้นไม่ควรเลย พระพุทธเจ้าข้า”
“Vedanā …“เวทนา ...
saññā …สัญญา ...
saṅkhārā …สังขาร ...
viññāṇaṁ …pe…
viññāṇaṁ → viññāṇaṁ niccaṁ (sya-all) | saṅkhittaṁ → S1-3 niccam vā- (complete) (pts note) | viññāṇaṁ → viññāṇam saṅkhittaṁ (pts)วิญญาณเที่ยง หรือไม่เที่ยง” ฯลฯ
tasmātiha, bhikkhave,
bhikkhave → S1-3 insert Yaṁ kiñci rūpam- daṭṭhabbaṁ (as in 7. 21-25) (pts note) | pe → spelled out in full (bjt) | tasmātiha → tasmā tiha (th)ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล
evaṁ passaṁ …
pa → S1-3 insert sutavā ariyasārako- (as in 4 8-9) (pts note) | pe → spelled out in full (bjt) | evaṁ → evam (pts)อริยสาวกผู้ได้สดับเห็นอยู่อย่างนี้ ฯลฯ
nāparaṁ itthattāyāti pajānātī”ti.
pajānātīti aṭṭhamaṁ → pajānāti (pts)รู้ชัดว่า ... ไม่มีกิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้อีกต่อไป”