TissasuttaТисса
Sāvatthinidānaṁ.
sāvatthinidānaṁ → sāvatthiyaṁ (bj); sāvatthiyaṁ viharati ārāme (sya-all)В условиях Саваттхи.
Tena kho pana samayena āyasmā tisso bhagavato pitucchāputto sambahulānaṁ bhikkhūnaṁ evamāroceti:
evamāroceti → evam āroceti (pts)И тогда уважаемый Тисса, двоюродный брат Благословенного по отцовской линии, поведал группе монахов:
“api me, āvuso, madhurakajāto viya kāyo; disāpi me na pakkhāyanti; dhammāpi maṁ na paṭibhanti; thinamiddhañca me cittaṁ pariyādāya tiṭṭhati; anabhirato ca brahmacariyaṁ carāmi; hoti ca me dhammesu vicikicchā”ti.
thinamiddhañca → thīnamiddhañca (bj, sya-all, km, pts1ed) | na paṭibhanti thinamiddhañca → nappaṭibhanti thīnamiddhañca (sya-all) | thinamiddhañca → thīnamiddhaṁ ca (pts) | pakkhāyanti → pekkhāyanti (bj: machasaṁ, syā) | nappaṭibhanti → na paṭihanti (bj: machasaṁ) | thinamiddhañca → thīnamiddhañca (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | disāpi → disā pi (pts) | dhammāpi → dhammā pi (pts) | vicikicchāti → vicikicchā ti (pts)“Товарищи, моё тело как будто заторможено, стороны света мне не ясны, учения меня не вдохновляют. Лень и апатия одолевают мой ум. Я веду святую жизнь без удовольствия, и у меня есть сомнения в учениях”.
Atha kho sambahulā bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṁ etadavocuṁ:
bhagavantaṁ → bhagavantam (pts) | ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts) | bhagavantaṁ etadavocuṁ → bhagavantam etad avocuṁ (pts)И тогда группа монахов подошла к Благословенному, они поклонились ему, сели рядом и сообщили ему об этом.
“āyasmā, bhante, tisso bhagavato pitucchāputto sambahulānaṁ bhikkhūnaṁ evamāroceti:
evamāroceti → evam āroceti (pts)
‘api me, āvuso, madhurakajāto viya kāyo; disāpi me na pakkhāyanti; dhammāpi maṁ na paṭibhanti; thinamiddhañca me cittaṁ pariyādāya tiṭṭhati; anabhirato ca brahmacariyaṁ carāmi; hoti ca me dhammesu vicikicchā’”ti.
na paṭibhanti thinamiddhañca → nappaṭibhanti thīnamiddhañca (sya-all) | thinamiddhañca → thīnamiddhaṁ ca (pts) | disāpi → disā pi (pts) | dhammāpi → dhammā pi (pts) | vicikicchāti → vicikicchā ti (pts)
Atha kho bhagavā aññataraṁ bhikkhuṁ āmantesi:
aññataraṁ bhikkhuṁ → aññataram bhikkhum (pts)Тогда Благословенный обратился к одному монаху так:
“ehi tvaṁ, bhikkhu, mama vacanena tissaṁ bhikkhuṁ āmantehī”ti.
āmantehīti → āmantehi satthā taṁ āvuso tissa āmantetīti (bjt, th) | tvaṁ → tvam (pts) | bhikkhuṁ āmantehīti → bhikkhum āmantehi satthā taṁ āvuso tissa āmantetīti (pts)“Ну же, монах, скажи монаху Тиссе от моего имени, что Учитель зовёт его”.
“Evaṁ, bhante”ti kho so bhikkhu bhagavato paṭissutvā yenāyasmā tisso tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ tissaṁ etadavoca:
evaṁ bhanteti → evam bhante ti (pts) | āyasmantaṁ tissaṁ etadavoca → āyasmantam tissam etad avoca (pts)“Да, почтенный” – ответил монах, отправился к уважаемому Тиссе и сказал ему:
“satthā taṁ, āvuso tissa, āmantetī”ti.
taṁ → tam (pts)“Почтенный зовёт тебя, Тисса, товарищ”.
“Evamāvuso”ti kho āyasmā tisso tassa bhikkhuno paṭissutvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho āyasmantaṁ tissaṁ bhagavā etadavoca:
evamāvusoti → evaṁ āvusoti (th) | evamāvusoti → evam āvuso ti (pts) | bhagavantaṁ → bhagavantam (pts) | ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts) | tissaṁ → tissam (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)“Да, товарищ” – ответил уважаемый Тисса и отправился к Благословенному, поклонился ему и сел рядом. Благословенный затем сказал ему:
“saccaṁ kira tvaṁ, tissa, sambahulānaṁ bhikkhūnaṁ evamārocesi:
tissa → tissaṁ (pts) | bhikkhūnaṁ evamārocesi → bhikkhūnam evam ārocesi (pts)“Правда ли, Тисса, что ты поведал группе монахов так:
‘api me, āvuso, madhurakajāto viya kāyo …pe… hoti ca me dhammesu vicikicchā’”ti?
pe → spelled out in full (bjt) | vicikicchāti → vicikicchā ti (pts)“Товарищи, моё тело как будто заторможено, стороны света мне не ясны, учения меня не вдохновляют. Лень и апатия одолевают мой ум. Я веду святую жизнь без удовольствия, и у меня есть сомнения в учениях”?
“Evaṁ, bhante”.
evaṁ → evam (pts)“Да, почтенный”.
“Taṁ kiṁ maññasi, tissa,“Как ты думаешь, Тисса,
rūpe avigatarāgassa avigatacchandassa avigatapemassa avigatapipāsassa avigatapariḷāhassa avigatataṇhassa, tassa rūpassa vipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā”ti?
avigatacchandassa avigatapemassa → avigatachandassa avigarapemassa (pts) | avigatarāgassa → S1-3 avīta- (pts note) | + → evambhante sādhu sādhu tissa evaṁ hetaṁ tissa hoti yathā taṁ rūpe avigatarāgassa vedanāya avigatarāgassa avigatataṇhassa vedanāya vipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsāti (bjt) | avigatarāgassa avigatacchandassa avigatapemassa avigatapipāsassa avigatapariḷāhassa avigatataṇhassa → avītarāgassa avītacchandassa avītapemassa avītapipāsassa avītapariḷāhassa avītataṇhassa (th) | sokaparidevadukkhadomanassupāyāsāti → sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā ti (pts)если человек не лишён страсти-очарованности к форме, не лишён желания, любви, страсти, тяги к ней, то с переменами и изменением той формы, [разве] не возникли бы в нём страдание, плач, боль, недовольство и тоска?”
“Evaṁ, bhante”.
evaṁ → evam (pts)“Так оно, почтенный”.
“Sādhu sādhu, tissa.“Хорошо, хорошо, Тисса!
Evañhetaṁ, tissa, hoti.
evañhetaṁ → evaṁ hetaṁ (bjt, th, pts)Так оно, Тисса,
Yathā taṁ rūpe avigatarāgassa …
avigatarāgassa → avītarāgassa (sya-all) | rūpe → vedanāya (bjt)с тем, кто не лишён страсти к форме.
vedanāya …Если человек не лишён страсти к чувству…
saññāya …восприятию…
saṅkhāresu avigatarāgassa …pe…
avigatarāgassa → avītarāgassa (sya-all) | + → avigatataṇhassa (bjt)составляющим…
tesaṁ saṅkhārānaṁ vipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā”ti?
saṅkhārānaṁ → saṁkhārānaṁ (bjt) | sokaparidevadukkhadomanassupāyāsāti → sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā ti (pts)
“Evaṁ, bhante”.
evaṁ → evam (pts)
“Sādhu sādhu, tissa.
Evañhetaṁ, tissa, hoti.
evañhetaṁ → evaṁ hetaṁ (bjt, th, pts)
Yathā taṁ saṅkhāresu anigatarāgassa, viññāṇe avigatarāgassa avigatacchandassa avigatapemassa avigatapipāsassa avigatapariḷāhassa avigatataṇhassa, tassa viññāṇassa vipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā”ti?
anigatarāgassa → avigatarāgassa (bj, pts); avītarāgassa (sya-all) | saṅkhāresu anigatarāgassa → (cck) | avigatarāgassa → S3 avīgata- (pts note) | saṅkhāresu anigatarāgassa → saṁkhāresu avigatarāgassa (bjt) | avigatacchandassa → avigatachandassa (bjt, pts) | yathā taṁ → yathātaṁ (th) | avigatarāgassa avigatacchandassa avigatapemassa avigatapipāsassa avigatapariḷāhassa avigatataṇhassa → avītarāgassa avītacchandassa avītapemassa avītapipāsassa avītapariḷāhassa avītataṇhassa (th) | sokaparidevadukkhadomanassupāyāsāti → sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā ti (pts)сознанию, не лишён желания, любви, страсти, тяги к нему, то с переменами и изменением того сознания, [разве] не возникли бы в нём страдание, плач, боль, недовольство и тоска?”
“Evaṁ, bhante”.
evaṁ → evam (pts)“Так оно, почтенный”.
“Sādhu sādhu, tissa.“Хорошо, хорошо, Тисса!
Evañhetaṁ, tissa, hoti.
evañhetaṁ → evaṁ hetaṁ (bjt, th, pts)Так оно, Тисса,
Yathā taṁ viññāṇe avigatarāgassa.
avigatarāgassa → avītarāgassa (sya-all) | avigatarāgassa → So all the MSS. without even one --pe-- or ||la|| and further on (18) likewise (pts note) | yathā taṁ → yathātaṁ (th)с тем, кто не лишён страсти к сознанию.
Taṁ kiṁ maññasi, tissa,“Как ты думаешь, Тисса,
rūpe vigatarāgassa vigatacchandassa vigatapemassa vigatapipāsassa vigatapariḷāhassa vigatataṇhassa, tassa rūpassa vipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā”ti?
vigatacchandassa → (bj) | vigatarāgassa → S3 vīta- always (pts note) | vigatarāgassa vigatacchandassa vigatapemassa vigatapipāsassa vigatapariḷāhassa vigatataṇhassa → vītarāgassa vītacchandassa vītapemassa vītapipāsassa vītapariḷāhassa vītataṇhassa (th) | vigatacchandassa → vigatachandassa (pts) | sokaparidevadukkhadomanassupāyāsāti → sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā ti (pts)если человек лишён страсти к форме, лишён желания, любви, страсти, тяги к ней, то с переменами и изменением той формы, [разве] возникли бы в нём страдание, плач, боль, недовольство и тоска?”
“No hetaṁ, bhante”.
hetaṁ → hetam (pts)“Нет, почтенный”.
“Sādhu sādhu, tissa.“Хорошо, хорошо, Тисса!
Evañhetaṁ, tissa, hoti.
evañhetaṁ → evaṁ hetaṁ (bjt, th, pts)Так оно, Тисса,
Yathā taṁ rūpe vigatarāgassa …
vigatarāgassa → vītarāgassa (sya-all)с тем, кто лишён страсти к форме.
vedanāya …Если человек лишён страсти к чувству…
saññāya …восприятию…
saṅkhāresu vigatarāgassa …
vigatarāgassa → (sya-all)составляющим…
viññāṇe vigatarāgassa vigatacchandassa vigatapemassa vigatapipāsassa vigatapariḷāhassa vigatataṇhassa tassa viññāṇassa vipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā”ti?
vigatacchandassa → vigatachandassa (bjt, pts) | vigatarāgassa vigatacchandassa vigatapemassa vigatapipāsassa vigatapariḷāhassa vigatataṇhassa → vītarāgassa vītacchandassa vītapemassa vītapipāsassa vītapariḷāhassa vītataṇhassa (th) | sokaparidevadukkhadomanassupāyāsāti → sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā ti (pts)сознанию, лишён желания, любви, страсти, тяги к нему, то с переменами и изменением того сознания, [разве] возникли бы в нём страдание, плач, боль, недовольство и тоска?”
“No hetaṁ, bhante”.
hetaṁ → hetam (pts)“Нет, почтенный”.
“Sādhu sādhu, tissa.“Хорошо, хорошо, Тисса!
Evañhetaṁ, tissa, hoti.
evañhetaṁ → evaṁ hetaṁ (bjt, th, pts)Так оно, Тисса,
Yathā taṁ viññāṇe vigatarāgassa.
vigatarāgassa → vītarāgassa (sya-all); vigātarāgassa (pts)с тем, кто лишён страсти к сознанию.
Taṁ kiṁ maññasi, tissa,Как ты думаешь, Тисса,
rūpaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vā”ti?
niccaṁ → ṇiccaṁ (pts) | vāti → vā ti (pts)надёжна ли форма или ненадёжна?
“Aniccaṁ, bhante”.
aniccaṁ → aniccam (pts)“Ненадёжна, почтенный”.
“Vedanā …
pe → spelled out in full (bjt)“Чувство надёжно или ненадёжно?…
saññā …“Восприятие надёжно или ненадёжно?…
saṅkhārā …“составляющие надёжны или ненадёжны?…
viññāṇaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vā”ti?
vāti → vā ti (pts)“Сознание надёжно или ненадёжно?”
“Aniccaṁ, bhante”.
bhante → Complete in S1-3 (pts note) | pe → spelled out in full (bjt) | aniccaṁ → aniccam (pts)“Ненадёжно, почтенный”.
“Tasmātiha …pe…
pe → spelled out in full (bjt) | + → tasmā tiha (th) | tasmātiha → tasmā ti ha (pts)“Поэтому…
evaṁ passaṁ …pe…
+ → tissa sutavā ariyasāvako rūpasmimpi nibbindati (bjt) | + → viññāṇasmimpi nibbindati nibbindaṁ virajjati (bjt) | evaṁ passaṁ → evam passam (pts)Видя так…
nāparaṁ itthattāyāti pajānāti.
pajānāti → pajānātīti (cck)…не будет более возвращения в какое-либо состояние существования”.
Seyyathāpi, tissa, dve purisā—
seyyathāpi → seyyathāpassa (pts) | seyyathāpi → seyyathāpassu (bj: sīmu8) | Seyyathāpassa → B seyyathāpi (pts note)Это как, Тисса, два человека:
eko puriso amaggakusalo, eko puriso maggakusalo.один необучен в пути, а другой обучен.
Tamenaṁ so amaggakusalo puriso amuṁ maggakusalaṁ purisaṁ maggaṁ puccheyya.
enaṁ → S1-3 ena (pts note) | tamenaṁ → tam enaṁ (pts) | amuṁ maggakusalaṁ purisaṁ maggaṁ → amum maggakusalam purisam maggam (pts)Необученный в пути человек задал бы обученному вопрос о пути,
So evaṁ vadeyya:а последний бы ответил:
‘ehi, bho purisa, ayaṁ maggo.
ehi bho → ambho (bj) | ehi → evaṁ (sya-all, pts) | purisa → ehi bho purisa (bj: machasaṁ); evaṁ bho purisa (bj: syā) | Evaṁ → B ehi (pts note) | ayaṁ → ayam (pts)“Ну же, дорогой мой, путь таков.
Tena muhuttaṁ gaccha.
muhuttaṁ → muhuttam (pts)Пройди по нему немного.
Tena muhuttaṁ gantvā dakkhissasi dvedhāpathaṁ, tattha vāmaṁ muñcitvā dakkhiṇaṁ gaṇhāhi.
dvedhāpathaṁ → dvidhā pathaṁ (bj, pts) | gaṇhāhi → gaṇha (sya-all) | muhuttaṁ → muhuttam (pts) | dvedhāpathaṁ → dvidhāpathaṁ (pts)Пройдя по нему немного, увидишь развилку. Не ходи налево, а иди направо.
Tena muhuttaṁ gaccha.
muhuttaṁ → muhuttam (pts)Пройди ещё немного
Tena muhuttaṁ gantvā dakkhissasi tibbaṁ vanasaṇḍaṁ.
tena → S1-3 gacchantena instead of gaccha || tena (pts note) | tibbaṁ → tibbam (pts)и увидишь чащу.
Tena muhuttaṁ gaccha.Пройди ещё немного
Tena muhuttaṁ gantvā dakkhissasi mahantaṁ ninnaṁ pallalaṁ.
mahantaṁ → mahantam (pts)и увидишь большую болотную топь.
Tena muhuttaṁ gaccha.
muhuttaṁ → muhuttam (pts)Пройди ещё немного
Tena muhuttaṁ gantvā dakkhissasi sobbhaṁ papātaṁ.
sobbhaṁ → sobbham (pts)и увидишь крутой обрыв.
Tena muhuttaṁ gaccha.Пройди ещё немного
Tena muhuttaṁ gantvā dakkhissasi samaṁ bhūmibhāgaṁ ramaṇīyan’ti.
ramaṇīyanti → ramaṇīyaṁ (bj, sya-all, pts) | samaṁ → samam (pts)и увидишь большую восхитительную равнину”.
Upamā kho myāyaṁ, tissa, katā atthassa viññāpanāya.
myāyaṁ → S3 omits ṁ (pts note)Я привёл этот пример, Тисса, чтобы донести смысл.
Ayaṁ cevettha attho:
cevettha → cettha (bj)А смысл таков:
‘puriso amaggakusalo’ti kho, tissa, puthujjanassetaṁ adhivacanaṁ.
amaggakusaloti → amaggakusalo ti (pts)“Необученный в пути человек – это обозначение обычного заурядного человека.
‘Puriso maggakusalo’ti kho, tissa, tathāgatassetaṁ adhivacanaṁ arahato sammāsambuddhassa.
tathāgatassetaṁ → vicikicchāyetam (pts) | arahato sammāsambuddhassa dvedhāpathoti → vāmamaggo ti (pts) | Tathāgatassetam → B -assa taṁ (pts note) | maggakusaloti → maggakusalo ti (pts) | tissa tathāgatassetaṁ adhivacanaṁ → tissā tathāgatassetam adhivacanam (pts)Обученный в пути человек – это обозначение Татхагаты, Араханта, Правильно Пробуждённого.
‘Dvedhāpatho’ti kho, tissa, vicikicchāyetaṁ adhivacanaṁ.
dvedhāpathoti → dvidhāpathoti (bj) | vicikicchāyetaṁ → aṭṭhaṅgikassetam micchāmaggassa (pts) | dvidhāpathoti → dvedhāpathoti (bj: machasaṁ, syā) | dvedhāpathoti → dvidhāpatho ti (pts) | vicikicchāyetaṁ → vicikicchāyetam (pts)Развилка на дороге – это обозначение сомнения.
‘Vāmo maggo’ti kho, tissa, aṭṭhaṅgikassetaṁ micchāmaggassa adhivacanaṁ, seyyathidaṁ—
seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th) | vāmo maggoti → vāmamaggo ti (pts) | aṭṭhaṅgikassetaṁ → aṭṭhaṅgikassetam (pts) | seyyathidaṁ → seyyathīdam (pts)Дорога налево – это обозначение ошибочного восьмеричного пути, то есть:
micchādiṭṭhiyā …pe… micchāsamādhissa.
+ → micchāsaṅkappassa micchāvācāya micchākammantassa micchāājīvassa micchāvāyāmassa micchāsatiyā (bjt)ошибочных взглядов… ошибочного сосредоточения.
‘Dakkhiṇo maggo’ti kho, tissa, ariyassetaṁ aṭṭhaṅgikassa maggassa adhivacanaṁ, seyyathidaṁ—
seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th, pts) | dakkhiṇo maggoti → dakkhiṇamaggo ti (pts) | ariyassetaṁ → ariyassetam (pts)Дорога направо – это обозначение Благородного Восьмеричного Пути:
sammādiṭṭhiyā …pe… sammāsamādhissa.
+ → sammāsaṅkappassa sammāvācāya sammākammantassa sammāājīvassa sammāvāyāmassa sammāsatiyā (bjt)правильных взглядов… правильного сосредоточения.
‘Tibbo vanasaṇḍo’ti kho, tissa, avijjāyetaṁ adhivacanaṁ.
vanasaṇḍoti → vanasaṇḍo ti (pts)Чаща – это обозначение невежества.
‘Mahantaṁ ninnaṁ pallalan’ti kho, tissa, kāmānametaṁ adhivacanaṁ.
kāmānametaṁ → kāmānaṁ etam (pts)Большая болотная топь – это обозначение желаний.
‘Sobbho papāto’ti kho, tissa, kodhūpāyāsassetaṁ adhivacanaṁ.
kodhūpāyāsassetaṁ → kodhupāyāsassetaṁ (sya-all) | papātoti → papāto ti (pts) | kodhūpāyāsassetaṁ → kodhūpāyāsassetam (pts)Крутой обрыв – это обозначение ворчания-тоски.
‘Samo bhūmibhāgo ramaṇīyo’ti kho, tissa, nibbānassetaṁ adhivacanaṁ.
ramaṇīyoti → ramaṇīyo ti (pts) | nibbānassetaṁ → nibbānassetam (pts)Большая восхитительная равнина – это обозначение ниббаны.
Abhirama, tissa, abhirama, tissa.Возрадуйся же, Тисса!
Ahamovādena ahamanuggahena ahamanusāsaniyā”ti.
Ahamovādena ahamanuggahena ahamanusāsaniyā”ti → ahamāmisadhammānuggahena mamovādena mamānusāsaniyāti (mr) | ahamanusāsaniyā’’ti → ahamāmisadhammānuggahena mamovādena mamānusāsaniyāti (cck: ka.) | ahamanusāsaniyāti → evaṁ. ba. ahamāmisadhammānuggahena mamovādena mamānusāsaniyāti (sya-all: sī.) | anusāsaniyāti → So S1-3 (S3 -anuggehena) B -Tissa aham āmisāmamānussāsaniyāti (pts note) | ahamanusāsaniyāti → ahamanusāsanīyāti (bjt) | ahamovādena ahamanuggahena ahamanusāsaniyāti → aham ovādena aham anuggahena aham anusāsaniyāti (pts)Возрадуйся, Тисса! Я здесь, чтобы советовать, я здесь, чтобы помогать, я здесь, чтобы наставлять!”.
Idamavoca bhagavā.
idamavoca → idam avoca (pts)Так сказал Благословенный.
Attamano āyasmā tisso bhagavato bhāsitaṁ abhinandīti.
bhāsitaṁ → bhāsitam (pts)Восхищённый, уважаемый Тисса возрадовался словам Благословенного.