Channasutta๙๐ ฉันนสูตร
Ekaṁ samayaṁ sambahulā therā bhikkhū bārāṇasiyaṁ viharanti isipatane migadāye.สมัยหนึ่ง พระเถระจำนวนมากอยู่ ณ ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน เขตกรุงพาราณสี
Atha kho āyasmā channo sāyanhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito avāpuraṇaṁ ādāya vihārena vihāraṁ upasaṅkamitvā there bhikkhū etadavoca:
avāpuraṇaṁ → apāpuraṇaṁ (bj, sya-all, km); avāpuranaṁ (pts1ed) | sāyanhasamayaṁ paṭisallānā → sāyaṇhasamayaṁ paṭisallāṇā (sya-all); sāyaṇhasamayaṁ paṭisallaṇā (pts) | avāpuraṇaṁ → avāpuranam (pts) | avāpuraṇaṁ → apāpūraṇaṁ (bj: sīmu8, syā) | avāpuraṇaṁ → apāpuraṇaṁ (cck: sī. syā. kaṁ.) | Channo → B Chando in the first six numbers, afterwards Channo (pts note) | vihāraṁ → vihāram (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)ครั้นในเวลาเย็น ท่านพระฉันนะออกจากที่หลีกเร้นแล้ว ถือลูกดาลเดินเข้าออกวิหารกล่าวว่า
“ovadantu maṁ āyasmanto therā, anusāsantu maṁ āyasmanto therā, karontu me āyasmanto therā dhammiṁ kathaṁ, yathāhaṁ dhammaṁ passeyyan”ti.
maṁ āyasmanto → mam āyasmantā (pts) | āyasmanto → āyasmantā (bj: sīmu8, sī.pavi) | dhammaṁ passeyyanti → dhammam passeyyan ti (pts)“ขอท่านทั้งหลาย จงตักเตือน พร่ำสอน แสดงธรรมีกถาแก่ผม พอที่ผมจะเห็นธรรมได้”
Evaṁ vutte, therā bhikkhū āyasmantaṁ channaṁ etadavocuṁ:
Channam → S1-3 puts therā bhikkhū after āyasmantaṁ Channaṁ (pts note) | channaṁ etadavocuṁ → channam etad avocuṁ (pts)เมื่อท่านพระฉันนะกล่าวอย่างนี้แล้ว พระเถระทั้งหลายได้กล่าวกับท่านว่า
“rūpaṁ kho, āvuso channa, aniccaṁ;“ท่านฉันนะ รูปไม่เที่ยง
vedanā aniccā;เวทนาไม่เที่ยง
saññā aniccā;สัญญาไม่เที่ยง
saṅkhārā aniccā;สังขารไม่เที่ยง
viññāṇaṁ aniccaṁ.
viññāṇaṁ → viññāṇam (pts)วิญญาณไม่เที่ยง
Rūpaṁ anattā;
rūpaṁ → rūpam (pts)รูปเป็นอนัตตา
vedanā …
vedanā → vedanā anattā (bj)เวทนา ...
saññā …
saññā → saññā anattā (bj)สัญญา ...
saṅkhārā …
saṅkhārā → saṅkhārā anattā (bj)สังขาร ...
viññāṇaṁ anattā.
viññāṇaṁ anattā → viññāṇam (pts)วิญญาณเป็นอนัตตา
Sabbe saṅkhārā aniccā;สังขารทั้งปวงไม่เที่ยง
sabbe dhammā anattā”ti.
anattāti → anattā ti (pts)ธรรมทั้งปวงเป็นอนัตตา”
Atha kho āyasmato channassa etadahosi:
etadahosi → etad ahosi (pts)ลำดับนั้น ท่านพระฉันนะได้มีความคิดว่า
“mayhampi kho etaṁ evaṁ hoti:
mayhampi kho etaṁ evaṁ → mayhaṁpi kho evaṁ (sya-all, km) | etaṁ → (sya-all) | evaṁ → mayhampi kho evaṁ (cck: syā. kaṁ.) | mayhampi → mayham pi (pts) | etaṁ → etam (pts)“แม้เราก็มีความคิดว่า
‘rūpaṁ aniccaṁ, vedanā …
vedanā → vedanā aniccā (bj) | rūpaṁ → rūpam (pts)‘รูปไม่เที่ยง เวทนา ...
saññā …
saññā → saññā aniccā (bj)สัญญา ...
saṅkhārā …
saṅkhārā → saṅkhārā aniccā (bj)สังขาร ...
viññāṇaṁ aniccaṁ;
viññāṇaṁ → viññāṇam (pts)วิญญาณไม่เที่ยง
rūpaṁ anattā, vedanā …
vedanā → vedanā anattā (bj)รูปเป็นอนัตตาเวทนา ...
saññā …
saññā → saññā anattā (bj)สัญญา ...
saṅkhārā …
saṅkhārā → saṅkhārā anattā (bj)สังขาร ...
viññāṇaṁ anattā.
viññāṇaṁ anattā → viññāṇam (pts)วิญญาณเป็นอนัตตา
Sabbe saṅkhārā aniccā, sabbe dhammā anattā’ti.
anattāti → anattā ti (pts)สังขารทั้งปวงไม่เที่ยงธรรมทั้งปวงเป็นอนัตตา’
Atha ca pana me sabbasaṅkhārasamathe sabbūpadhipaṭinissagge taṇhākkhaye virāge nirodhe nibbāne cittaṁ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati nādhimuccati.
taṇhākkhaye → taṇhakkhaye (bj, sya-all, pts) | nādhimuccati paritassanā upādānaṁ → na vimuccati paritassanāupādānaṁ (sya-all) | nādhimuccati → na vimuccati (pts) | nādhimuccati → na vimuccati (bj: sīmu8) | ca → Missing in S1-3 (pts note) | vimuccati → B nādhimuccati (pts note) | sabbasaṅkhārasamathe → sabbasaṅkhāra samathe (bjt) | nappasīdati → na pasīdati (th)ก็เมื่อเป็นเช่นนี้ จิตของเราไม่แล่นไป ไม่เลื่อมใส ไม่ตั้งอยู่ ไม่น้อมไปในธรรมเป็นที่ระงับสังขารทั้งปวง เป็นที่สละอุปธิทั้งปวง เป็นที่สิ้นตัณหา เป็นที่สำรอกราคะ เป็นที่ดับ(ทุกข์) เป็นที่ดับ(ตัณหา)
Paritassanā upādānaṁ uppajjati;
paritassanā upādānaṁ → paritassanā-upādānaṁ (th) | upādānaṁ → upādānam (pts)ความสะดุ้งกลัวและอุปาทานก็เกิดขึ้น
paccudāvattati mānasaṁ:
mānasaṁ → mānasam (pts)ใจจึงท้อถอย เมื่อเป็นเช่นนี้
‘atha ko carahi me attā’ti?
ko → S1-3 kho always (pts note) | ko carahi → kocarahi (th)อะไรเล่าเป็นอัตตาของเรา
Na kho panevaṁ dhammaṁ passato hoti.
panevaṁ → panetaṁ (sya-all) | panevaṁ dhammaṁ → panetaṁ dhammam (pts) | panevaṁ → nakhopanetaṁ (bj: sīmu8) | hoti → B na kho panevaṁ dhammaṁ passatoti (pts note)แต่ความคิดอย่างนี้ย่อมไม่มีแก่ผู้เห็นธรรม
Ko nu kho me tathā dhammaṁ deseyya yathāhaṁ dhammaṁ passeyyan”ti.
dhammaṁ passeyyanti → dhammam passeyyan ti (pts)ใครเล่าจะแสดงธรรมแก่เรา พอที่เราจะเห็นธรรมได้”
Atha kho āyasmato channassa etadahosi:
etadahosi → etad ahosi (pts)ลำดับนั้น ท่านพระฉันนะได้มีความคิดต่อไปว่า
“ayaṁ kho āyasmā ānando kosambiyaṁ viharati ghositārāme satthu ceva saṁvaṇṇito sambhāvito ca viññūnaṁ sabrahmacārīnaṁ, pahoti ca me āyasmā ānando tathā dhammaṁ desetuṁ yathāhaṁ dhammaṁ passeyyaṁ;
dhammaṁ → dhammam (pts)“ท่านอานนท์นี้อยู่ ณโฆสิตาราม เขตกรุงโกสัมพี ซึ่งพระศาสดาทรงสรรเสริญและเพื่อนพรหมจารีทั้งหลายผู้เป็นวิญญูชนก็ยกย่อง จะสามารถแสดงธรรมแก่เรา พอที่เราจะเห็นธรรมได้
atthi ca me āyasmante ānande tāvatikā vissaṭṭhi.
vissaṭṭhi → visaṭṭhi (pts1ed); vissatthi (?) | vissaṭṭhi → vissatthi (cck: ?) | visaṭṭhi → S1-3 visaṭṭhiṁ (pts note) | vissaṭṭhi → visaṭṭhi yaṁ (pts)อนึ่ง เราก็มีความคุ้นเคยในท่านอานนท์มาก
Yannūnāhaṁ yenāyasmā ānando tenupasaṅkameyyan”ti.
yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | yannūnāhaṁ → nūnāham (pts) | tenupasaṅkameyyanti → tenupasaṅkameyyan ti (pts)ทางที่ดี เราควรเข้าไปหาท่านอานนท์ถึงที่อยู่”
Atha kho āyasmā channo senāsanaṁ saṁsāmetvā pattacīvaramādāya yena kosambī ghositārāmo yenāyasmā ānando tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā ānandena saddhiṁ sammodi …pe… ekamantaṁ nisinno kho āyasmā channo āyasmantaṁ ānandaṁ etadavoca:
kosambī ghositārāmo → kosambighositārāmo (pts) | + → sammodanīyaṁ kathaṁ sārāṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi (bjt) | pattacīvaramādāya → pattacīvaram ādāya (pts) | kosambī ghositārāmo → kosambi-ghositārāmo (pts) | ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts) | āyasmantaṁ ānandaṁ etadavoca → āyasmantam ānandam etad avoca (pts)ต่อมา ท่านพระฉันนะเก็บงำเสนาสนะแล้ว ถือบาตรและจีวร เข้าไปหาท่านพระอานนท์ถึงโฆสิตาราม เขตกรุงโกสัมพี ได้สนทนาปราศรัยพอเป็นที่บันเทิงใจพอเป็นที่ระลึกถึงกันแล้ว นั่ง ณ ที่สมควร ได้กล่าวว่า
“Ekamidāhaṁ, āvuso ānanda, samayaṁ bārāṇasiyaṁ viharāmi isipatane migadāye.
ekamidāhaṁ → ekam idāham (pts) | samayaṁ → samayam (pts)“ท่านอานนท์ สมัยหนึ่ง ผมอยู่ ณ ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน เขตกรุงพาราณสี
Atha khvāhaṁ, āvuso, sāyanhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito avāpuraṇaṁ ādāya vihārena vihāraṁ upasaṅkamiṁ;
khvāhaṁ → kho ahaṁ (bj) | sāyanhasamayaṁ paṭisallānā → sāyaṇhasamayaṁ paṭisallāṇā (sya-all); sāyaṇhasamayaṁ patisallāṇā (pts) | avāpuraṇaṁ → apāpuraṇaṁ (sya-all); avāpūraṇam (pts) | upasaṅkamiṁ → (sya-all) | vihāraṁ upasaṅkamiṁ → vihāram (pts) | vihāram → B inserts upasaṅkami (pts note) | khvāhaṁ → khvāham (pts)ครั้นในเวลาเย็น ผมออกจากที่หลีกเร้น ถือลูกดาลเดินเข้าออกวิหาร
upasaṅkamitvā there bhikkhū etadavocaṁ:
avocaṁ → B avoca; S3 avocuṁ (pts note) | etadavocaṁ → etad avocaṁ (pts)ได้กล่าวว่า
‘ovadantu maṁ āyasmanto therā, anusāsantu maṁ āyasmanto therā, karontu me āyasmanto therā dhammiṁ kathaṁ yathāhaṁ dhammaṁ passeyyan’ti.
maṁ → mam (pts) | dhammaṁ passeyyanti → dhammam passeyyan ti (pts)‘ขอท่านทั้งหลาย จงตักเตือน พร่ำสอน แสดงธรรมีกถาแก่ผม พอที่ผมจะเห็นธรรมได้’
Evaṁ vutte, maṁ, āvuso, therā bhikkhū etadavocuṁ:
maṁ → mam (pts) | etadavocuṁ → etad avocuṁ (pts)เมื่อผมกล่าวอย่างนี้แล้ว พระเถระทั้งหลายได้กล่าวว่า
‘rūpaṁ kho, āvuso channa, aniccaṁ;‘ฉันนะ รูปไม่เที่ยง
vedanā …
vedanā → vedanā aniccā (bj)เวทนา ...
saññā …
saññā → saññā aniccā (bj)สัญญา ...
saṅkhārā …
saṅkhārā → saṅkhārā aniccā (bj)สังขาร ...
viññāṇaṁ aniccaṁ;
viññāṇaṁ → viññāṇam (pts)วิญญาณไม่เที่ยง
rūpaṁ anattā …pe…
+ → vedanā anattā saññā anattā saṅkhārā anattā (bjt) | rūpaṁ → rūpam (pts)รูปเป็นอนัตตา ฯลฯ
viññāṇaṁ anattā.
viññāṇaṁ → viññāṇam (pts)วิญญาณเป็นอนัตตา
Sabbe saṅkhārā aniccā, sabbe dhammā anattā’ti.
anattāti → anattā ti (pts)สังขารทั้งปวงไม่เที่ยง ธรรมทั้งปวงเป็นอนัตตา’
Tassa mayhaṁ, āvuso, etadahosi:
mayhaṁ → mayham (pts) | etadahosi → etad ahosi (pts)ท่านผู้มีอายุ ผมได้มีความคิดว่า
‘mayhampi kho etaṁ evaṁ hoti—
etaṁ → (sya-all) | mayhampi → mayhaṁpi (th) | mayhampi → mayham pi (pts) | etaṁ evaṁ → etam evam (pts)‘แม้เราก็มีความคิดว่า
rūpaṁ aniccaṁ …pe…
+ → vedanā (bjt) | + → saññā saṅkhārā (bjt) | rūpaṁ aniccaṁ → rūpam aniccam (pts)‘รูปไม่เที่ยง ฯลฯ
viññāṇaṁ aniccaṁ, rūpaṁ anattā, vedanā …
viññāṇaṁ → viññāṇam (pts) | rūpaṁ → rūpam (pts)วิญญาณไม่เที่ยง รูปเป็นอนัตตา เวทนา ...
saññā …สัญญา ...
saṅkhārā …สังขาร ...
viññāṇaṁ anattā.
viññāṇaṁ → viññāṇam (pts)วิญญาณเป็นอนัตตา
Sabbe saṅkhārā aniccā, sabbe dhammā anattā’ti.
anattāti → anattā ti (pts)สังขารทั้งปวงไม่เที่ยง ธรรมทั้งปวงเป็นอนัตตา’
Atha ca pana me sabbasaṅkhārasamathe sabbūpadhipaṭinissagge taṇhākkhaye virāge nirodhe nibbāne cittaṁ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati nādhimuccati.
taṇhākkhaye → taṇhakkhaye (bj, sya-all, pts) | nappasīdati → nippasīdati (bj) | nādhimuccati paritassanā upādānaṁ → na vimuccati paritassanāupādānaṁ (sya-all) | nādhimuccati → na vimuccati (pts) | nappasīdati → S1 nappassīdati; S3 na saṁpasīdati (pts note) | nappasīdati → na pasīdati (th)ก็เมื่อเป็นเช่นนี้ จิต ของเราไม่แล่นไป ไม่เลื่อมใส ไม่ตั้งอยู่ ไม่น้อมไปในธรรมเป็นที่ระงับสังขารทั้งปวงเป็นที่สละอุปธิทั้งปวง เป็นที่สิ้นตัณหา เป็นที่สำรอกราคะ เป็นที่ดับ(ทุกข์) เป็นที่ดับ(ตัณหา)
Paritassanā upādānaṁ uppajjati;
paritassanā upādānaṁ → paritassanāupādānaṁ (th) | upādānaṁ → upādānam (pts)ความสะดุ้งกลัวและอุปาทานก็เกิดขึ้น
paccudāvattati mānasaṁ:ใจจึงท้อถอย เมื่อเป็นเช่นนี้
‘atha ko carahi me attā’ti?
ko carahi → kocarahi (th) | attāti → attā ti (pts)อะไรเล่าเป็นอัตตาของเรา
Na kho panevaṁ dhammaṁ passato hoti.
panevaṁ → panetaṁ (bj, sya-all) | panevaṁ dhammaṁ → panetaṁ dhammam (pts) | hoti → B paneva dhammam passato (pts note)แต่ความคิดอย่างนี้ย่อมไม่มีแก่ผู้เห็นธรรม
Ko nu kho me tathā dhammaṁ deseyya yathāhaṁ dhammaṁ passeyyanti.
Ko → S1-3 kho (pts note) | dhammaṁ passeyyanti → dhammam passeyyan ti (pts)ใครเล่าจะแสดงธรรมแก่เรา พอที่เราจะเห็นธรรมได้’
Tassa mayhaṁ, āvuso, etadahosi:
mayhaṁ → mayham (pts) | etadahosi → etad ahosi (pts)ท่านผู้มีอายุ ผมได้มีความคิดต่อไปว่า
‘ayaṁ kho āyasmā ānando kosambiyaṁ viharati ghositārāme satthu ceva saṁvaṇṇito sambhāvito ca viññūnaṁ sabrahmacārīnaṁ, pahoti ca me āyasmā ānando tathā dhammaṁ desetuṁ yathāhaṁ dhammaṁ passeyyaṁ.
ghositārāme → ghositarāme (cck) | ānando → ānanda (pts) | dhammaṁ → dhammam (pts)‘ท่านอานนท์นี้อยู่ ณ โฆสิตารามเขตกรุงโกสัมพี ซึ่งพระศาสดาทรงสรรเสริญและเพื่อนพรหมจารีทั้งหลายผู้เป็นวิญญูชนก็ยกย่อง จะสามารถแสดงธรรมแก่เรา พอที่เราจะเห็นธรรมได้
Atthi ca me āyasmante ānande tāvatikā vissaṭṭhi.
me → (sya-all) | vissaṭṭhi yannūnāhaṁ → visaṭṭhi yaṁ nunāhaṁ (pts)อนึ่ง เราก็มีความคุ้นเคยในท่านอานนท์มาก
Yannūnāhaṁ yenāyasmā ānando tenupasaṅkameyyan’ti.
yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | yannūnāhaṁ → nunāhaṁ (pts) | tenupasaṅkameyyanti → tenupasaṅkameyyan ti (pts)ทางที่ดี เราควรเข้าไปหาท่านอานนท์ถึงที่อยู่’
Ovadatu maṁ, āyasmā ānando;ขอท่านอานนท์จงตักเตือน
anusāsatu maṁ, āyasmā ānando;พร่ำสอน
karotu me, āyasmā ānando dhammiṁ kathaṁ yathāhaṁ dhammaṁ passeyyan”ti.
yathāhaṁ dhammaṁ passeyyanti → yathāham dhammam passeyyan ti (pts)แสดงธรรมีกถาแก่ผม พอที่ผมจะเห็นธรรมได้เถิด”
“Ettakenapi mayaṁ āyasmato channassa attamanā api nāma taṁ āyasmā channo āvi akāsi khīlaṁ chindi.
taṁ → taṁ (bj, sya-all, km) | chindi → pabhindi (bj, sya-all, km, pts1ed) | api nāma → abhiraddhā (bj, sya-all) | āvi akāsi → āviakāsisi (sya-all) | khīlaṁ chindi → khilam pabhindi (pts) | taṁ → attamanā apināmi taṁ (bj: machasaṁ) | pabhindi → khīlaṁ chindi (bj: machasaṁ) | taṁ → attamanā abhiraddhā, taṁ (cck: sī. syā. kaṁ.) | chindi → pabhindi (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | taṁ → evaṁ. ba. api nāma taṁ (sya-all: sī.) | mayam → B mayhaṁ (pts note) | tam → S1-3 abhiraddhāmakkham instead of apināmataṁ (pts note) | āvi → S1-3 āvim (pts note) | āvi akāsi → āviakāsi (bjt) | ettakenapi mayaṁ → ettakena pi mayam (pts)ท่านพระอานนท์กล่าวว่า “แม้ด้วยเหตุเพียงเท่านี้ ผมก็พอใจยินดีกับท่านฉันนะท่านฉันนะได้ทำความเห็นให้ชัดแจ้ง ทำลายความดื้อดึงแล้ว
Odahāvuso channa, sotaṁ;
sotaṁ → sotam (pts)ท่านฉันนะ ท่านจงเงี่ยโสตลง
bhabbosi dhammaṁ viññātun”ti.
bhabbosi → bhabbo tvaṁ (mr) | bhabbosi → bhabbo tvaṁ (cck: ka.) | bhabbo → B bhindi, perhaps chindi (pts note) | si → B tvaṁ (pts note) | bhabbosi → bhabbo si (pts) | viññātunti → viññātun ti (pts)ท่านสมควรจะรู้ธรรมได้อย่างแจ่มแจ้ง”
Atha kho āyasmato channassa tāvatakeneva uḷāraṁ pītipāmojjaṁ uppajji:
tāvatakeneva → tāvadeva (bj) | uḷāraṁ pītipāmojjaṁ → uḷāram pītipāmujjam (pts) | tāvatakeneva → tāvadeva (bj: sīmu8) | tāvatakeneva → tāvadeva (cck: sī.) | tāvatakeneva → S1-3 tāvatakodeva (pts note) | uppajji → B uppajjati (pts note)ลำดับนั้น ปีติและปราโมทย์อย่างยิ่ง ได้เกิดขึ้นแก่ท่านพระฉันนะด้วยเหตุเพียงเท่านั้นว่า
“bhabbo kirasmi dhammaṁ viññātun”ti.
viññātunti → viññātun ti (pts)“เราสมควรจะรู้ธรรมได้อย่างแจ่มแจ้ง”
“Sammukhā metaṁ, āvuso channa, bhagavato sutaṁ, sammukhā paṭiggahitaṁ kaccānagottaṁ bhikkhuṁ ovadantassa—
sammukhā → sammukhā ca (bj, cck, pts) | ca → Missing in S1-3 (pts note) | metaṁ → me taṁ (pts) | kaccānagottaṁ bhikkhuṁ → kaccānagottam bhikkhum (pts)ท่านพระอานนท์กล่าวว่า “ท่านฉันนะ ผมได้สดับคำนี้มาเฉพาะพระพักตร์ของพระผู้มีพระภาคผู้ตรัสสอนภิกษุกัจจานโคตรอยู่ว่า
dvayanissito khvāyaṁ, kaccāna, loko yebhuyyena atthitañceva natthitañca.
khvāyaṁ → khoyaṁ (bj) | Kaccāna → S1-3 Kaccāyana always (pts note) | atthitañceva natthitañca → atthi tañceva natthi tañ ca (pts)‘กัจจานะ โดยมาก โลกนี้อาศัยที่สุด ๒ อย่าง คือ (๑) ความมี (๒) ความไม่มี
Lokasamudayaṁ kho, kaccāna, yathābhūtaṁ sammappaññāya passato yā loke natthitā, sā na hoti.
yathābhūtaṁ → yathābhūtam (pts)ก็เมื่อบุคคลเห็นความเกิดขึ้นของโลกด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงความไม่มีในโลกก็ไม่มี
Lokanirodhaṁ kho, kaccāna, yathābhūtaṁ sammappaññāya passato yā loke atthitā, sā na hoti.
kho → Missing in B (pts note) | sā → Missing in S1-3 (pts note) | lokanirodhaṁ → loka nirodhaṁ (pts)เมื่อบุคคลเห็นความดับของโลกด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริง ความมีในโลกก็ไม่มี
Upayupādānābhinivesavinibandho khvāyaṁ, kaccāna, loko yebhuyyena
khvāyaṁ → khoyaṁ (bj) | upayupādānābhinivesavinibandho → upāyupādānābhinivesavinibandho (sya-all) | upayupādānābhinivesavinibandho khvāyaṁ → upāyupādānābhinivesavinibandho khāyaṁ (pts) | khāyaṁ → S1-3 -dānā (S3-danā-) vinivesanakhandho kho yaṁ (pts note)กัจจานะ โดยมาก โลกนี้พัวพันอยู่ด้วยอุบายและความยึดมั่นอันเป็นเหตุถือมั่น
taṁ cāyaṁ upayupādānaṁ cetaso adhiṭṭhānābhinivesānusayaṁ na upeti na upādiyati nādhiṭṭhāti ‘attā me’ti.
nādhiṭṭhāti → na adhiṭṭhāti (bj, sya-all) | taṁ cāyaṁ upayupādānaṁ → tassa upāyupādānaṁ (sya-all); tañcāyam upāyupādānaṁ (pts) | adhiṭṭhānābhinivesānusayaṁ → adhiṭṭhānābhinivesānusayā (pts) | adhiṭṭhānābhinivesānusayā → B -nusayaṁ (pts note) | nādhiṭṭhāti → S3 na adhiṭṭhāti (pts note) | taṁ cāyaṁ → tañcāyaṁ (bjt) | meti → me ti (pts)แต่อริยสาวกนี้ไม่เข้าไปยึดมั่นอุบายและความยึดมั่นอันเป็นเหตุที่ใจเข้าไปตั้งมั่นถือมั่นและนอนเนื่องว่า ‘อัตตาของเรา’
Dukkhameva uppajjamānaṁ uppajjati, dukkhaṁ nirujjhamānaṁ nirujjhatīti na kaṅkhati na vicikicchati.
nirujjhamānaṁ → niruddhamānaṁ (pts) | dukkhameva uppajjamānaṁ → dukkham eva uppajjamānam (pts)ไม่เคลือบแคลง ไม่สงสัยว่า ‘ทุกข์นั่นแลเมื่อเกิดย่อมเกิดขึ้น ทุกข์เมื่อดับย่อมดับไป’
Aparappaccayā ñāṇamevassa ettha hoti.
aparappaccayā → aparapaccayā (bjt) | aparappaccayā ñāṇamevassa → aparapaccayā ñāṇam evassa (pts)อริยสาวกนั้นมีญาณหยั่งรู้ในเรื่องนี้โดยไม่ต้องเชื่อผู้อื่นเลย
Ettāvatā kho, kaccāna, sammādiṭṭhi hoti.กัจจานะ ด้วยเหตุเพียงเท่านี้ จัดว่าเป็นสัมมาทิฏฐิ
Sabbamatthīti kho, kaccāna, ayameko anto.
sabbamatthīti → sabbam atthīti (pts) | ayameko → ayam eko (pts)กัจจานะ ที่สุดอย่างที่ ๑ นี้ คือ สิ่งทั้งปวงมีอยู่
Sabbaṁ natthīti ayaṁ dutiyo anto.
+ → kho (bjt) | sabbaṁ → sabbam (pts)ที่สุดอย่างที่ ๒ นี้ คือสิ่งทั้งปวงไม่มี
Ete te, kaccāna, ubho ante anupagamma majjhena tathāgato dhammaṁ deseti—ตถาคตไม่เข้าไปใกล้ที่สุดทั้ง ๒ นี้แสดงธรรมโดยสายกลางว่า
avijjāpaccayā saṅkhārā;‘เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย สังขารจึงมี
saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ …pe…
pe → spelled out in full (bjt)เพราะสังขารเป็นปัจจัย วิญญาณจึงมี ฯลฯ
evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
evametassa → evam etassa (pts)ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้มีได้ด้วยประการอย่างนี้
Avijjāya tveva asesavirāganirodhā saṅkhāranirodho …pe…
avijjāya tveva → avijjāyatveva (bjt) | pe → spelled out in full (bjt)เพราะอวิชชานั่นแลดับไม่เหลือด้วยวิราคะ สังขารจึงดับ เพราะสังขารดับ วิญญาณจึงดับ ฯลฯ
evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī”ti.
hotīti evametaṁ → hoti evam etam (pts) | evametassa → evam etassa (pts)ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้มีได้ด้วยประการอย่างนี้”
“Evametaṁ, āvuso ānanda, hoti yesaṁ āyasmantānaṁ tādisā sabrahmacārayo anukampakā atthakāmā ovādakā anusāsakā.
hoti → hohi (bj) | sabrahmacārayo → sabrahmacāriyo (pts) | evametaṁ → evañca te (bj: sīmu8) | etam → S1-3 Evañcate (pts note) | hoti → S1-3 honti (pts note) | tādisā → S1-3 āyasmantādisā 9 This sūtra and the next are mere repetitions of the two last suttas (21 and 22) of the XVIIIth Saṁyutta (Rāhula) in the Nidāna-vaggo, entitled there Anusaya and Apagatam (see Vol. II. pp. 252-3) (pts note) | evametaṁ → evam etam (pts)ท่านพระฉันนะกล่าวว่า “ท่านอานนท์ ข้อที่เพื่อนพรหมจารีทั้งหลายผู้เช่นกับท่านเป็นผู้อนุเคราะห์ มุ่งประโยชน์ ว่ากล่าว พร่ำสอน ย่อมเป็นอย่างนั้น
Idañca pana me āyasmato ānandassa dhammadesanaṁ sutvā dhammo abhisamito”ti.
abhisamitoti aṭṭhamaṁ → abhisametoti (bj); abhisameto ti sāvatthi ārāme (pts) | idañca → idaṁ ca (pts)และเพราะได้ฟังธรรมเทศนานี้ของท่านอานนท์ ผมจึงได้บรรลุธรรม”