Gomayapiṇḍasutta
Gomayapiṇḍasutta → gomayapiṇḍūpamasuttaṁ (bj); gomayam (pts1ed)๙๖ โคมยปิณฑสูตร
Sāvatthinidānaṁ.
sāvatthinidānaṁ ekamantaṁ → (pts) | sāvatthinidānaṁ → sāvatthiyaṁ atha kho aññataro bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi (bjt) | sāvatthinidānaṁ → sāvatthī atha kho aññataro bhikkhu (th)เรื่องเกิดขึ้นที่กรุงสาวัตถี
Ekamantaṁ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṁ etadavoca:
bhagavantaṁ etadavoca → bhagavantam etad avoca (pts)ครั้งนั้น ภิกษุรูปหนึ่ง ฯลฯ นั่ง ณ ที่สมควร ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า
“atthi nu kho, bhante, kiñci rūpaṁ yaṁ rūpaṁ niccaṁ dhuvaṁ sassataṁ avipariṇāmadhammaṁ sassatisamaṁ tatheva ṭhassati?
rūpam → Omitted by S1-3 here and in 9 (pts note) | sassataṁ → sassatam (pts)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ รูปอย่างใดอย่างหนึ่งที่จักเที่ยงแท้ ยั่งยืน คงทนไม่ผันแปร เที่ยงเสมออยู่อย่างนั้น มีอยู่หรือ
Atthi nu kho, bhante, kāci vedanā yā vedanā niccā dhuvā sassatā avipariṇāmadhammā sassatisamaṁ tatheva ṭhassati?
vedanā → S1-3 omit yā vedanā and further on yā saññā (pts note)เวทนาอย่างใดอย่างหนึ่งที่จักเที่ยงแท้ ยั่งยืน คงทน ไม่ผันแปร เที่ยงเสมออยู่อย่างนั้น มีอยู่หรือ
Atthi nu kho, bhante, kāci saññā yā saññā …pe…สัญญาอย่างใดอย่างหนึ่ง ฯลฯ
atthi nu kho, bhante, keci saṅkhārā ye saṅkhārā niccā dhuvā sassatā avipariṇāmadhammā sassatisamaṁ tatheva ṭhassanti?
saṅkhārā → saṅkārā (pts) | sassatisamaṁ → B sassatidhammam here only (pts note)สังขารเหล่าใดเหล่าหนึ่งที่จักเที่ยงแท้ ยั่งยืน คงทน ไม่ผันแปร เที่ยงเสมออยู่อย่างนั้น มีอยู่หรือ
Atthi nu kho, bhante, kiñci viññāṇaṁ, yaṁ viññāṇaṁ niccaṁ dhuvaṁ sassataṁ avipariṇāmadhammaṁ sassatisamaṁ tatheva ṭhassatī”ti?
niccaṁ → niccam (pts) | sassataṁ → sassatam (pts) | tatheva → tattheva (pts)วิญญาณอย่างใดอย่างหนึ่งที่จักเที่ยงแท้ ยั่งยืน คงทน ไม่ผันแปร เที่ยงเสมออยู่อย่างนั้น มีอยู่หรือ”
“Natthi kho, bhikkhu, kiñci rūpaṁ, yaṁ rūpaṁ niccaṁ dhuvaṁ sassataṁ avipariṇāmadhammaṁ sassatisamaṁ tatheva ṭhassati.
yaṁ → yam (pts) | sassataṁ → sassatam (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า “ภิกษุ รูปอย่างใดอย่างหนึ่งที่จักเที่ยงแท้ ยั่งยืนคงทน ไม่ผันแปร เที่ยงเสมออยู่อย่างนั้น ไม่มีเลย
Natthi kho, bhikkhu, kāci vedanā …
kho → (pts)เวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง ...
kāci saññā …สัญญาอย่างใดอย่างหนึ่ง ...
keci saṅkhārā …
saṅkhārā → More complete in S1-3 (pts note) | + → natthi kho bhikkhu (bjt)สังขารเหล่าใดเหล่าหนึ่ง ...
kiñci viññāṇaṁ, yaṁ viññāṇaṁ niccaṁ dhuvaṁ sassataṁ avipariṇāmadhammaṁ sassatisamaṁ tatheva ṭhassatī”ti.
ṭhassatīti → ṭhassati (bj, sya-all) | viññāṇaṁ → S1-3 omit yaṁ viññāṇaṁ (pts note) | sassataṁ → sassatam (pts)วิญญาณอย่างใดอย่างหนึ่งที่จักเที่ยงแท้ ยั่งยืน คงทน ไม่ผันแปร เที่ยงเสมออยู่อย่างนั้น ไม่มีเลย”
Atha kho bhagavā parittaṁ gomayapiṇḍaṁ pāṇinā gahetvā taṁ bhikkhuṁ etadavoca:
taṁ bhikkhuṁ etadavoca → tam bhikkhum etad avoca (pts)ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงหยิบก้อนโคมัย (มูลโค) เล็ก ๆ ขึ้นมาแล้วตรัสว่า
“ettakopi kho, bhikkhu, attabhāvapaṭilābho natthi nicco dhuvo sassato avipariṇāmadhammo sassatisamaṁ tatheva ṭhassati.
sassatisamaṁ tatheva ṭhassati → (bj) | ettakopi → ettako pi (pts)“ภิกษุ การได้อัตภาพแม้ประมาณเท่านี้ที่จักเที่ยงแท้ ยั่งยืน คงทน ไม่ผันแปร เที่ยงเสมออยู่อย่างนั้น ไม่มี
Ettako cepi, bhikkhu, attabhāvapaṭilābho abhavissa nicco dhuvo sassato avipariṇāmadhammo, nayidaṁ brahmacariyavāso paññāyetha sammā dukkhakkhayāya.
nayidaṁ → na yidaṁ (th) | sammā dukkhakkhayāya → sammādukkhakkhayāya (th, pts) | cepi → ce pi (pts) | nayidaṁ → na yidam (pts)ถ้าแม้การได้อัตภาพประมาณเท่านี้ จักเที่ยงแท้ยั่งยืน คงทน ไม่ผันแปรแล้วไซร้ การอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ เพื่อความสิ้นทุกข์โดยชอบนี้ ก็จะไม่พึงปรากฏ
Yasmā ca kho, bhikkhu, ettakopi attabhāvapaṭilābho natthi nicco dhuvo sassato avipariṇāmadhammo, tasmā brahmacariyavāso paññāyati sammā dukkhakkhayāya.
sammā dukkhakkhayāya → sammādukkhakkhayāya (th, pts) | ettakopi → ettako pi (pts)แต่เพราะการได้อัตภาพแม้ประมาณเท่านี้ที่จักเที่ยงแท้ ยั่งยืน คงทน ไม่ผันแปร ไม่มี ฉะนั้น การอยู่ประพฤติพรหมจรรย์เพื่อความสิ้นทุกข์โดยชอบจึงปรากฏ
Bhūtapubbāhaṁ, bhikkhu, rājā ahosiṁ khattiyo muddhāvasitto.
bhūtapubbāhaṁ → bhūtapubbāham (pts)ภิกษุ เรื่องเคยมีมาแล้ว เราได้เป็นพระราชามหากษัตริย์ผู้ได้รับมูรธาภิเษก
Tassa mayhaṁ, bhikkhu, rañño sato khattiyassa muddhāvasittassa caturāsītinagarasahassāni ahesuṁ kusāvatīrājadhānippamukhāni.
kusāvatīrājadhānippamukhāni → kusāvatirājadhānippamukhāni (sya-all); kusāvatīnāmarājadhānipamukhāni (pts) | caturāsītinagarasahassāni → catūrāsīti nagarasahassāni (pts) | kusāvatīrājadhānippamukhāni → kusāvatī rājadhānippamukhāni (my) | caturāsītinagarasahassāni → caturāsīti nagarasahassāni (bjt, th) | mayhaṁ → mayham (pts) | kusāvatīrājadhānippamukhāni → kusāvatīnāma-rājadhānipamukhāni (pts)มีเมือง ๘๔,๐๐๐ เมือง ซึ่งมีกุสาวดีราชธานีเป็นเมืองหลวง
Tassa mayhaṁ, bhikkhu, rañño sato khattiyassa muddhāvasittassa caturāsītipāsādasahassāni ahesuṁ dhammapāsādappamukhāni.
caturāsītipāsādasahassāni → caturāsīti pāsādasahassāni (bjt, th, pts) | mayhaṁ → mayham (pts) | dhammapāsādappamukhāni → dhammapāsādapamukhāni (pts)มีปราสาท ๘๔,๐๐๐ องค์ ซึ่งมีธรรมปราสาทเป็นปราสาทหลวง
Tassa mayhaṁ, bhikkhu, rañño sato khattiyassa muddhāvasittassa caturāsītikūṭāgārasahassāni ahesuṁ mahābyūhakūṭāgārappamukhāni.
mahābyūhakūṭāgārappamukhāni → mahābyūhakuṭāgārapamukhāni (pts) | mahābyūhakūṭāgārappamukhāni → mahāviyūhakūṭāgārappamukhāni (cck: dī. ni. 2.263) | caturāsītikūṭāgārasahassāni → caturāsīti kūṭāgārasahassāni (bjt, th, pts) | mayhaṁ → mayham (pts)มีเรือนยอด ๘๔,๐๐๐ หลัง ซึ่งมีเรือนยอดมหาพยูหะเป็นเรือนยอดหลวง
Tassa mayhaṁ, bhikkhu, rañño sato khattiyassa muddhāvasittassa caturāsītipallaṅkasahassāni ahesuṁ dantamayāni sāramayāni sovaṇṇamayāni goṇakatthatāni paṭikatthatāni paṭalikatthatāni kadalimigapavarapaccattharaṇāni sauttaracchadāni ubhatolohitakūpadhānāni.
kadalimigapavarapaccattharaṇāni → kādalimigapavarapaccattharaṇāni (bj) | goṇakatthatāni → rūpiyamayāni gonakatthatāni (bj, sya-all) | sovaṇṇamayāni → sovaṇṇamayāni rūpiyamayāni (pts) | gonakatthatāni → sovaṇṇamayāni gonakatthakatāni (bj: PTS, sī.pavi) | sauttaracchadāni → sauttaracchadanāni (bj: PTS, sī.pavi) | kadalimigapavarapaccattharaṇāni → kādalimigapavarapaccattharaṇāni (cck: sī.) | rūpiyamayāni → Missing in B (pts note) | paṭikatthatānipaṭalikatthatāni → Missing in S1-3 (pts note) | sa-uttaracchadanāni → B -chadāni (pts note) | caturāsītipallaṅkasahassāni → caturāsīti pallaṅkasahassāni (th, pts) | mayhaṁ → mayham (pts) | paṭikatthatāni paṭalikatthatāni kadalimigapavarapaccattharaṇāni sauttaracchadāni ubhatolohitakūpadhānāni → paṭikatthatānipaṭalikatthatāni kadalimiga pavarapaccattharaṇāni sa-uttaracchadanāni ubhato lohitakūpadhānāni (pts)มีบัลลังก์ ๘๔,๐๐๐ บัลลังก์ ทำด้วยงา ทำด้วยแก่นจันทน์แดง ประดับด้วยทองและเงิน ลาดด้วยผ้าโกเชาว์ ลาดด้วยผ้ากำพลขาว ลาดด้วยเครื่องลาดทำด้วยขนแกะ มีเครื่องลาดอย่างดีทำด้วยหนังชะมด มีเพดานสีแดง มีหมอนสีแดงทั้ง ๒ ข้าง
Tassa mayhaṁ, bhikkhu, rañño sato khattiyassa muddhāvasittassa caturāsītināgasahassāni ahesuṁ sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇaddhajāni hemajālapaṭicchannāni uposathanāgarājappamukhāni.
sato → satoya (sya-all) | caturāsītināgasahassāni → caturāsīti nāgasahassāni (th, pts) | sovaṇṇaddhajāni → sovaṇṇadhajāni (th, pts) | mayhaṁ → mayham (pts) | uposathanāgarājappamukhāni → uposathanāgarājapamukhāni (pts)มีช้างต้น ๘๔,๐๐๐ ช้าง ซึ่งมีเครื่องประดับทำด้วยทอง มีธงทำด้วยทองคลุมด้วยข่ายทอง มีพญาช้างอุโบสถเป็นหัวหน้า
Tassa mayhaṁ, bhikkhu, rañño sato khattiyassa muddhāvasittassa caturāsītiassasahassāni ahesuṁ sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇaddhajāni hemajālapaṭicchannāni valāhakaassarājappamukhāni.
sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇaddhajāni hemajālapaṭicchannāni valāhakaassarājappamukhāni → sovaṇṇālaṅkarāni sovaṇṇadhajāni hemajālāpaṭicchannāni valāhakaassarājapamukhāni (pts) | caturāsītiassasahassāni → caturāsīti assasahassāni (th, pts) | mayhaṁ → mayham (pts)มีม้าต้น ๘๔,๐๐๐ ม้า ซึ่งมีเครื่องประดับทำด้วยทอง คลุมด้วยข่ายทองมีม้าวลาหกอัศวราชเป็นหัวหน้า
Tassa mayhaṁ, bhikkhu, rañño sato khattiyassa muddhāvasittassa caturāsītirathasahassāni ahesuṁ sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇaddhajāni hemajālapaṭicchannāni vejayantarathappamukhāni.
caturāsītirathasahassāni → caturāsīti rathasahassāni (th, pts) | sovaṇṇaddhajāni hemajālapaṭicchannāni → sovaṇṇadhajāni hemajāla paṭicchannāni (th) | mayhaṁ → mayham (pts) | sovaṇṇaddhajāni → sovaṇṇadhajāni (pts) | vejayantarathappamukhāni → vejayantarathapamukhāni (pts)มีรถทรง ๘๔,๐๐๐ คัน มีเครื่องประดับทำด้วยทอง มีธงทำด้วยทอง คลุมด้วยข่ายทอง มีเวชยันตราชรถเป็นประธาน
Tassa mayhaṁ, bhikkhu, rañño sato khattiyassa muddhāvasittassa caturāsītimaṇisahassāni ahesuṁ maṇiratanappamukhāni.
caturāsītimaṇisahassāni → caturāsīti maṇisahassāni (bjt, th, pts) | mayhaṁ → mayham (pts) | maṇiratanappamukhāni → maṇiratanapamukhāni (pts)มีแก้ว ๘๔,๐๐๐ ดวง มีแก้วมณีเป็นประธาน
Tassa mayhaṁ, bhikkhu …pe… caturāsītiitthisahassāni ahesuṁ subhaddādevippamukhāni.
subhaddādevippamukhāni → bhaddādevippamukhāni (sya-all); subhaddādevīpamukhāni (pts) | caturāsītiitthisahassāni → rañño sato khattiyassa muddhāvasittassa caturāsīti itthisahassāni (bjt) | caturāsītiitthisahassāni → rañño sato khattiyassa muddhāvasittassa caturāsīti itthīsahassāni (th) | mayhaṁ → mayham (pts) | caturāsītiitthisahassāni → caturāsīti itthisahassāni (pts)มีพระสนม ๘๔,๐๐๐ นาง มีพระนางสุภัททาเทวีเป็นหัวหน้า
Tassa mayhaṁ, bhikkhu …pe… caturāsītikhattiyasahassāni ahesuṁ anuyantāni pariṇāyakaratanappamukhāni.
anuyantāni pariṇāyakaratanappamukhāni → anuyuttāni parināyakaratanappamukhāni (bj) | anuyuttāni → anuyuttāni (bj: machasaṁ, syā) | anuyantāni → S1-3 anuyuttāni (pts note) | caturāsītikhattiyasahassāni → rañño sato khattiyassa muddhāvasittassa caturāsīti khattiyasahassāni (bjt) | caturāsītikhattiyasahassāni → caturāsīti khattiyasahassāni (th, pts) | mayhaṁ → mayham (pts) | pariṇāyakaratanappamukhāni → pariṇāyakaratanapamukhāni (pts)มีกษัตริย์ ๘๔,๐๐๐ พระองค์ตามเสด็จ มีขุนพลแก้วเป็นประมุข
Tassa mayhaṁ, bhikkhu …pe… caturāsītidhenusahassāni ahesuṁ dukūlasandānāni kaṁsūpadhāraṇāni.
dukūlasandānāni → dukūlasandanāni (bj, cck) | dukūlasandānāni kaṁsūpadhāraṇāni → dukulasandanāni kaṁsūpadharaṇāni (sya-all); dukulasandanāni kaṁsupadhāraṇani (pts) | dukūlasandanāni → dukulasandānāni (bj: machasaṁ, sī.pavi) | dukulasandanāni → S1 dūlasandanāni; S3 dukulasandatāni; B dukulasandhāni (pts note) | + → rañño sato khattiyassa muddhāvasittassa (bjt) | caturāsītidhenusahassāni → caturāsīti dhenusahassāni (th, pts) | mayhaṁ → mayham (pts)มีแม่โคนม ๘๔,๐๐๐ ตัว ผูกด้วยเชือกป่าน แขวนกระดิ่งสำริด
Tassa mayhaṁ, bhikkhu …pe… caturāsītivatthakoṭisahassāni ahesuṁ khomasukhumāni koseyyasukhumāni kambalasukhumāni kappāsikasukhumāni.
+ → rañño sato khattiyassa muddhāvasittassa (bjt) | caturāsītivatthakoṭisahassāni → caturāsīti vatthakoṭisahassāni (th, pts) | mayhaṁ → mayham (pts)มีผ้า ๘๔,๐๐๐ โกฏิ คือผ้าเปลือกไม้เนื้อละเอียด ผ้าไหมเนื้อละเอียดผ้าขนสัตว์เนื้อละเอียด ผ้าฝ้ายเนื้อละเอียด
Tassa mayhaṁ, bhikkhu …pe… caturāsītithālipākasahassāni ahesuṁ; sāyaṁ pātaṁ bhattābhihāro abhihariyittha.
abhihariyittha → abhiharīyittha (bj, pts) | sāyam → S1-3 sāya (pts note) | + → rañño sato khattiyassa muddhāvasittassa (bjt) | caturāsītithālipākasahassāni → caturāsīti thālipākasahassāni (th, pts) | mayhaṁ → mayham (pts) | sāyaṁ pātaṁ → sāyam pātam (pts)มีภาชนะทอง ๘๔,๐๐๐ สำรับ ซึ่งชนทั้งหลายใส่อาหารนำมาทั้งในเวลาเย็นและในเวลาเช้า
Tesaṁ kho pana, bhikkhu, caturāsītiyā nagarasahassānaṁ ekaññeva taṁ nagaraṁ hoti yamahaṁ tena samayena ajjhāvasāmi—kusāvatī rājadhānī.
nagarasahassānaṁ → nagarasahassānam (pts) | yamahaṁ → yam aham (pts)ภิกษุ ก็บรรดาเมือง ๘๔,๐๐๐ เมืองนั้น เมืองที่เราครองในสมัยนั้นมีเมืองเดียวเท่านั้น คือกุสาวดีราชธานี
Tesaṁ kho pana, bhikkhu, caturāsītiyā pāsādasahassānaṁ ekoyeva so pāsādo hoti yamahaṁ tena samayena ajjhāvasāmi—dhammo pāsādo.
so → (bj) | dhammo pāsādo → dhammapāsādo (bj) | ekoyeva → eko yeva (th) | pāsādasahassānaṁ ekoyeva → pāsādasahassānam eko yeva (pts) | yamahaṁ → yam aham (pts)บรรดาปราสาท ๘๔,๐๐๐ องค์นั้น ปราสาทที่เราครองในสมัยนั้นมีหลังเดียวเท่านั้น คือธรรมปราสาท
Tesaṁ kho pana, bhikkhu, caturāsītiyā kūṭāgārasahassānaṁ ekaññeva taṁ kūṭāgāraṁ hoti yamahaṁ tena samayena ajjhāvasāmi—mahābyūhaṁ kūṭāgāraṁ.
kūṭāgārasahassānaṁ → kuṭāgārasahassānam (pts) | taṁ → Missing in S1-3 (pts note) | kūṭāgāraṁ → S1-3 -ro (pts note) | yamahaṁ → yam ahaṁ (pts)บรรดาเรือนยอด ๘๔,๐๐๐ หลังนั้น เรือนยอดที่เราครองในสมัยนั้นมีหลังเดียวเท่านั้น คือเรือนยอดมหาพยูหะ
Tesaṁ kho pana, bhikkhu, caturāsītiyā pallaṅkasahassānaṁ ekoyeva so pallaṅko hoti yamahaṁ tena samayena paribhuñjāmi—dantamayo vā sāramayo vā sovaṇṇamayo vā rūpiyamayo vā.
sovaṇṇamayo → suvaṇṇamayo (sya-all) | pallaṅkasahassānaṁ ekoyeva → pallaṅkāsahassānam eko yeva (pts) | yamahaṁ → yam ahaṁ (pts) | sovaṇṇamayo → sovaṇṇa mayo (pts)บรรดาบัลลังก์ ๘๔,๐๐๐ บัลลังก์นั้น บัลลังก์ที่เรานั่งในสมัยนั้นมีบัลลังก์เดียวเท่านั้น คือบัลลังก์ที่ทำด้วยงา ทำด้วยแก่นจันทน์แดง ทำด้วยทอง ทำด้วยเงิน
Tesaṁ kho pana, bhikkhu, caturāsītiyā nāgasahassānaṁ ekoyeva so nāgo hoti yamahaṁ tena samayena abhiruhāmi—uposatho nāgarājā.
abhiruhāmi → abhirūhāmi (sya-all, pts) | ekoyeva → eko yeva (th) | nāgasahassānaṁ ekoyeva → nāgasahassānam eko yeva (pts) | yamahaṁ → yam aham (pts)บรรดาช้างต้น ๘๔,๐๐๐ ช้างนั้น ช้างที่เราทรงในสมัยนั้นมีช้างเดียวเท่านั้นคือพญาช้างอุโบสถ
Tesaṁ kho pana, bhikkhu, caturāsītiyā assasahassānaṁ ekoyeva so asso hoti yamahaṁ tena samayena abhiruhāmi—valāhako assarājā.
abhiruhāmi valāhako → abhirūhāmi balāho (sya-all) | abhiruhāmi valāhako assarājā → abhirūhāmi valāhakaassarājā (pts) | balāho → evaṁ. ba balāhako (sya-all: sī.) | Valāhaka-assarājā → S1-3 valāho- (pts note) | ekoyeva → eko yeva (th) | assasahassānaṁ ekoyeva → assasahassānam eko yeva (pts) | yamahaṁ → yam ahaṁ (pts) | abhiruhāmi valāhako assarājā → abhirūhāmi valāhaka-assarājā (pts)บรรดาม้าต้น ๘๔,๐๐๐ ม้านั้น ม้าที่เราทรงในสมัยนั้นมีม้าเดียวเท่านั้นคือม้าวลาหกอัศวราช
Tesaṁ kho pana, bhikkhu, caturāsītiyā rathasahassānaṁ ekoyeva so ratho hoti yamahaṁ tena samayena abhiruhāmi—vejayanto ratho.
abhiruhāmi → abhirūhāmi (sya-all, pts) | ekoyeva → eko yeva (th) | rathasahassānaṁ ekoyeva → rathasahassānam eko yeva (pts) | yamahaṁ → yam ahaṁ (pts)บรรดาราชรถ ๘๔,๐๐๐ คันนั้น ราชรถที่เราทรงในสมัยนั้นมีคันเดียวเท่านั้นคือเวชยันตราชรถ
Tesaṁ kho pana, bhikkhu, caturāsītiyā itthisahassānaṁ ekāyeva sā itthī hoti yā maṁ tena samayena paccupaṭṭhāti—khattiyānī vā velāmikā vā.
itthisahassānaṁ ekāyeva → itthīsahassānaṁ ekā yeva (sya-all) | itthī → itthi (pts) | khattiyānī → khattiyāni (pts) | velāmikā → velamikā (pts) | maṁ → S1-3 yamahaṁ (pts note) | paccupaṭṭhāti → S3 paccuṭṭhānāti (pts note) | vā → So B; S1-3 khattiyāvāvelamikā || (pts note) | khattiyānī → khattiyā (bjt, th) | itthisahassānaṁ ekāyeva → itthisahassānam ekā yeva (pts)บรรดาพระสนม ๘๔,๐๐๐ นางนั้น พระสนมที่เรายกย่องในสมัยนั้นมีนางเดียวเท่านั้น คือนางขัตติยานีหรือนางเวลามิกา
Tesaṁ kho pana, bhikkhu, caturāsītiyā vatthakoṭisahassānaṁ ekaññeva taṁ vatthayugaṁ hoti yamahaṁ tena samayena paridahāmi—khomasukhumaṁ vā koseyyasukhumaṁ vā kambalasukhumaṁ vā kappāsikasukhumaṁ vā.
vatthakoṭisahassānaṁ → vatthakoṭisahassānam (pts) | vatthayugaṁ → vatthayugam (pts) | yamahaṁ → yam ahaṁ (pts) | kambalasukhumaṁ → kambalasukhumam (pts)บรรดาผ้า ๘๔,๐๐๐ โกฏินั้น ผ้าที่เราทรงในสมัยนั้นมีคู่เดียวเท่านั้น คือผ้าเปลือกไม้เนื้อละเอียด ผ้าไหมเนื้อละเอียด ผ้าขนสัตว์เนื้อละเอียด หรือผ้าฝ้ายเนื้อละเอียด
Tesaṁ kho pana, bhikkhu, caturāsītiyā thālipākasahassānaṁ ekoyeva so thālipāko hoti yato nāḷikodanaparamaṁ bhuñjāmi tadupiyañca sūpeyyaṁ.
tadupiyañca sūpeyyaṁ → sūpabyañjanaṁ (sya-all, km); tadūpiyañca supeyyaṁ (pts1ed) | tadupiyañca sūpeyyaṁ → tadupiyaṁ ca sūpabyañjanaṁ (sya-all); tadūpiyañca supeyyaṁ (pts) | sūpeyyaṁ → sūpabyañjanaṁ (cck: syā. kaṁ.) | sūpabyañjanaṁ → ba. sūpeyyaṁ (sya-all: sī.) | ekoyeva → eko yeva (th) | thālipākasahassānaṁ ekoyeva → thālipākasahassānam eko yeva (pts) | nāḷikodanaparamaṁ → nāḷikodanaparamam (pts)บรรดาภาชนะทอง ๘๔,๐๐๐ สำรับนั้น ภาชนะทองซึ่งใส่ข้าวสุกที่หุงจากข้าวสาร ๑ ทะนานเป็นอย่างมากและแกงกับอันพอเหมาะแก่ข้าวนั้นที่เราบริโภคมีสำรับเดียวเท่านั้น
Iti kho, bhikkhu, sabbe te saṅkhārā atītā niruddhā vipariṇatā.
vipariṇatā evaṁ → vipariṇātā evam (pts)ภิกษุ สังขารทั้งปวงนั้น ล่วงไป ดับไป แปรผันไปแล้ว
Evaṁ aniccā kho, bhikkhu, saṅkhārā.
evaṁ → evam (pts)ด้วยประการดังนี้สังขารทั้งหลายไม่เที่ยงอย่างนี้
Evaṁ addhuvā kho, bhikkhu, saṅkhārā.
evaṁ addhuvā → evam adhuvā (pts)สังขารทั้งหลายไม่ยั่งยืนอย่างนี้
Evaṁ anassāsikā kho, bhikkhu, saṅkhārā.
bhikkhu → bhikkhu sabbe (sya-all) | evaṁ → evam (pts)สังขารทั้งหลายไม่น่าเบาใจอย่างนี้
Yāvañcidaṁ, bhikkhu, alameva sabbasaṅkhāresu nibbindituṁ, alaṁ virajjituṁ, alaṁ vimuccitun”ti.
alameva sabbasaṅkhāresu → alam eva sabbesu saṅkhāresu (pts) | vimuccitunti catutthaṁ → vimuccitun ti sāvatthi (pts) | Sāvatthi → S1-3 taṁyevanidānaṁ (pts note) | yāvañcidaṁ → yāvañcidam (pts)ก็สังขารทั้งปวงมีลักษณะที่ไม่เที่ยงอย่างนี้ ควรทีเดียวที่จะเบื่อหน่าย คลายกำหนัด พ้นไปจากสังขารทั้งปวง”