Vātasutta๑ วาตสูตร
Ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane.
ekaṁ samayaṁ bhagavā → (bj) | viharati jetavane bhagavā etadavoca → (bj)สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน เขตกรุงสาวัตถี ฯลฯ
Bhagavā etadavoca:ได้ตรัสถามว่า
“kismiṁ nu kho, bhikkhave, sati, kiṁ upādāya, kiṁ abhinivissa evaṁ diṭṭhi uppajjati:
kiṁ → kim (pts) | evaṁ → evam (pts) | uppajjati → upajjati (pts)“ภิกษุทั้งหลาย เมื่อมีอะไร เพราะถือมั่นอะไรเพราะยึดมั่นอะไร ทิฏฐิอย่างนี้จึงเกิดขึ้นว่า
‘na vātā vāyanti, na najjo sandanti, na gabbhiniyo vijāyanti, na candimasūriyā udenti vā apenti vā esikaṭṭhāyiṭṭhitā’”ti?
candimasūriyā → candimasuriyā (sya-all) | esikaṭṭhāyiṭṭhitāti → esikaṭṭhāyiṭṭhitā ti (pts)‘ลมไม่พัด แม่น้ำไม่ไหล สตรีมีครรภ์ไม่คลอด ดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ไม่ขึ้นหรือไม่ตก มั่นคงดุจเสาระเนียด”
“Bhagavaṁmūlakā no, bhante, dhammā bhagavaṁnettikā bhagavaṁpaṭisaraṇā. Sādhu vata, bhante, bhagavantaññeva paṭibhātu etassa bhāsitassa attho. Bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantī”ti.
bhagavato → bhagavato dhammaṁ (sya-all) | pe → Complete in B (pts note)ภิกษุเหล่านั้นทูลตอบว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมของข้าพระองค์ทั้งหลาย มีพระผู้มีพระภาคเป็นหลัก มีพระผู้มีพระภาคเป็นผู้นำ มีพระผู้มีพระภาคเป็นที่พึ่ง ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานวโรกาส เฉพาะพระผู้มีพระภาคเท่านั้นที่จะทรงอธิบายเนื้อความแห่งพระภาษิตนั้นให้แจ่มแจ้งได้ ภิกษุทั้งหลายฟังต่อจากพระผู้มีพระภาคแล้ว จักทรงจำไว้”
“Tena hi, bhikkhave, suṇātha, sādhukaṁ manasi karotha, bhāsissāmī”ti.
tena hi → tenahi (th) | manasi karotha → manasikarotha (th)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย ถ้าเช่นนั้น เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว”
“Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.ภิกษุเหล่านั้นทูลรับสนองพระดำรัสแล้ว Bhagavā etadavoca:พระผู้มีพระภาคได้ตรัสเรื่องนี้ว่า
“Rūpe kho, bhikkhave, sati, rūpaṁ upādāya, rūpaṁ abhinivissa evaṁ diṭṭhi uppajjati:
uppajjati → uppajjeyya (pts) | rūpaṁ → rūpam (pts) | evaṁ → evam (pts)“ภิกษุทั้งหลาย เมื่อมีรูป เพราะถือมั่นรูป เพราะยึดมั่นรูป ทิฏฐิอย่างนี้จึงเกิดขึ้นว่า
‘na vātā vāyanti, na najjo sandanti, na gabbhiniyo vijāyanti, na candimasūriyā udenti vā apenti vā esikaṭṭhāyiṭṭhitā’ti.
candimasūriyā → candimasuriyā (sya-all) | vijāyanti → pi jāyanti (pts) | esikaṭṭhāyiṭṭhitāti → esikaṭṭhāyiṭṭhitā (th, pts)‘ลมไม่พัด แม่น้ำไม่ไหล สตรีมีครรภ์ไม่คลอด ดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ไม่ขึ้นหรือไม่ตก มั่นคงดุจเสาระเนียด’
Vedanāya sati …pe…เมื่อมีเวทนา ฯลฯ
saññāya sati …
saññāya sati → saññāyasati (pts)เมื่อมีสัญญา ...
saṅkhāresu sati …เมื่อมีสังขาร ...
viññāṇe sati, viññāṇaṁ upādāya, viññāṇaṁ abhinivissa evaṁ diṭṭhi uppajjati:
viññāṇaṁ → viññāṇam (pts)เมื่อมีวิญญาณ เพราะถือมั่นวิญญาณ เพราะยึดมั่นวิญญาณ ทิฏฐิอย่างนี้จึงเกิดขึ้นว่า
‘na vātā vāyanti, na najjo sandanti, na gabbhiniyo vijāyanti, na candimasūriyā udenti vā apenti vā esikaṭṭhāyiṭṭhitā’ti.
candimasūriyā → candimasuriyā (sya-all) | esikaṭṭhāyiṭṭhitāti → esikaṭṭhāyiṭṭhitā (th, pts)‘ลมไม่พัด แม่น้ำไม่ไหล สตรีมีครรภ์ไม่คลอด ดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ไม่ขึ้นหรือไม่ตก มั่นคงดุจเสาระเนียด’
Taṁ kiṁ maññatha, bhikkhave,
kiṁ → kim (pts)ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร
rūpaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vā”ti?
vāti → vā ti (pts)รูปเที่ยงหรือไม่เที่ยง”
“Aniccaṁ, bhante”.
aniccaṁ → aniccam (pts)“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vā”ti?
yaṁ panāniccaṁ → yampanāniccaṁ (bjt) | yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ → yam panāniccam dukkham (pts)“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุข”
“Dukkhaṁ, bhante”.
dukkhaṁ → dukkham (pts)“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ, api nu taṁ anupādāya evaṁ diṭṭhi uppajjeyya:
vipariṇāmadhammaṁ → viparināmadhammaṁ (bj) | yaṁ panāniccaṁ → yampanāniccaṁ (bjt) | yaṁ → yam (pts) | vipariṇāmadhammaṁ → vipariṇāmadhammam (pts) | taṁ → tam (pts) | evaṁ → evam (pts)“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันเป็นธรรมดา เพราะไม่ถือมั่นสิ่งนั้นทิฏฐิอย่างนี้จะพึงเกิดขึ้นบ้างหรือว่า
‘na vātā vāyanti, na najjo sandanti, na gabbhiniyo vijāyanti, na candimasūriyā udenti vā apenti vā esikaṭṭhāyiṭṭhitā’”ti?
candimasūriyā → candimasuriyā (sya-all) | vijāyanti → pi jāyanti (pts) | esikaṭṭhāyiṭṭhitāti → esikaṭṭhāyiṭṭhitā ti (pts)‘ลมไม่พัด แม่น้ำไม่ไหล สตรีมีครรภ์ไม่คลอดดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ไม่ขึ้นหรือไม่ตก มั่นคงดุจเสาระเนียด”
“No hetaṁ, bhante”.
hetaṁ → hetam (pts)“ไม่ใช่อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”
“Vedanā niccā vā aniccā vā”ti …“เวทนาเที่ยงหรือไม่เที่ยง ฯลฯ
“saññā …สัญญาเที่ยงหรือไม่เที่ยง ฯลฯ
saṅkhārā …
+ → niccā vā aniccā vāti (th)สังขารเที่ยงหรือไม่เที่ยง ฯลฯ
viññāṇaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vā”ti?
vāti → vā ti (pts)วิญญาณเที่ยงหรือไม่เที่ยง”
“Aniccaṁ, bhante”.
aniccaṁ → aniccam (pts)“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vā”ti?
vā → (pts) | yaṁ → yam (pts) | vāti → vā ti (pts)“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุข”
“Dukkhaṁ, bhante”.
dukkhaṁ → dukkham (pts)“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ, api nu taṁ anupādāya evaṁ diṭṭhi uppajjeyya:
vipariṇāmadhammaṁ → viparināmadhammaṁ (bj) | yaṁ → yam (pts) | vipariṇāmadhammaṁ → vipariṇāmadhammam (pts) | taṁ → tam (pts)“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันเป็นธรรมดา เพราะไม่ถือมั่นสิ่งนั้นทิฏฐิอย่างนี้จะพึงเกิดขึ้นบ้างหรือว่า
‘na vātā vāyanti, na najjo sandanti, na gabbhiniyo vijāyanti, na candimasūriyā udenti vā apenti vā esikaṭṭhāyiṭṭhitā’”ti?
candimasūriyā → candimasuriyā (sya-all) | esikaṭṭhāyiṭṭhitāti → esikaṭṭhāyiṭṭhitā ti (pts)‘ลมไม่พัด แม่น้ำไม่ไหล สตรีมีครรภ์ไม่คลอดดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ไม่ขึ้นหรือไม่ตก มั่นคงดุจเสาระเนียด”
“No hetaṁ, bhante”.
hetaṁ → hetam (pts)“ไม่ใช่อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”
“Yampidaṁ diṭṭhaṁ sutaṁ mutaṁ viññātaṁ pattaṁ pariyesitaṁ anuvicaritaṁ manasā tampi niccaṁ vā aniccaṁ vā”ti?
Yampidaṁ → yamidaṁ (aññattha) | Yampidaṁ → yamidaṁ (cck: aññattha) | tampi → taṁpi (th) | yampidaṁ → yam pidam (pts) | sutaṁ → sutam (pts) | viññātaṁ pattaṁ pariyesitaṁ anuvicaritaṁ → viññātam pattam pariyesitam anuvicaritam (pts) | tampi niccaṁ → tam pi niccam (pts) | vāti → vā ti (pts)“แม้สิ่งที่บุคคลได้เห็น ฟัง ทราบ รู้ ถึง แสวงหา ใคร่ครวญด้วยใจเที่ยงหรือไม่เที่ยง”
“Aniccaṁ, bhante”.
aniccaṁ → aniccam (pts)“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vā”ti?
yaṁ → yam (pts) | vāti → vā ti (pts)“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุข”
“Dukkhaṁ, bhante”.
dukkhaṁ → dukkham (pts)“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ, api nu taṁ anupādāya evaṁ diṭṭhi uppajjeyya:
vipariṇāmadhammaṁ → viparināmadhammaṁ (bj) | yaṁ → yam (pts) | vipariṇāmadhammaṁ → vipariṇāmadhammam (pts) | taṁ → tam (pts) | uppajjeyya → uppajjeya (pts)“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันเป็นธรรมดา เพราะไม่ถือมั่นสิ่งนั้นทิฏฐิอย่างนี้จะพึงเกิดขึ้นบ้างหรือว่า
‘na vātā vāyanti, na najjo sandanti, na gabbhiniyo vijāyanti, na candimasūriyā udenti vā apenti vā esikaṭṭhāyiṭṭhitā’”ti?
candimasūriyā → candimasuriyā (sya-all) | esikaṭṭhāyiṭṭhitāti → esikaṭṭhāyiṭṭhitā ti (pts)‘ลมไม่พัด แม่น้ำไม่ไหล สตรีมีครรภ์ไม่คลอดดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ไม่ขึ้นหรือไม่ตก มั่นคงดุจเสาระเนียด”
“No hetaṁ, bhante”.
hetaṁ → hetam (pts)“ไม่ใช่อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”
“Yato kho, bhikkhave, ariyasāvakassa imesu ca ṭhānesu kaṅkhā pahīnā hoti, dukkhepissa kaṅkhā pahīnā hoti, dukkhasamudayepissa kaṅkhā pahīnā hoti, dukkhanirodhepissa kaṅkhā pahīnā hoti, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāyapissa kaṅkhā pahīnā hoti—
ariyasāvakassa imesu ca → imesu chasu (bj, sya-all, km, pts1ed) | ca → chasu (pts) | imesu → imesuca (bj: machasaṁ) | ca → imesu chasu (sī. syā. kaṁ. pī.) evamuparipi (cck note) | chasu → B ca instead of chasu, always (pts note) | dukkhepissa → dukkhe pissa (pts) | dukkhasamudayepissa → dukkhasamudaye pissa (pts) | dukkhanirodhepissa → dukkhanirodhe pissa (pts) | paṭipadāyapissa → paṭipadāya pissa (pts)“ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุที่อริยสาวกละความสงสัยในฐานะ ๖ ประการนี้ได้ฉะนั้น จึงละความสงสัยแม้ในทุกข์ ละความสงสัยแม้ในเหตุเกิดแห่งทุกข์ ละความสงสัยแม้ในความดับแห่งทุกข์ ละความสงสัยแม้ในปฏิปทาที่ให้ถึงความดับแห่งทุกข์ได้
ayaṁ vuccati, bhikkhave, ariyasāvako sotāpanno avinipātadhammo niyato sambodhiparāyano”ti.
sambodhiparāyanoti paṭhamaṁ → sambodhiparāyano ti sāvatthi (pts)ภิกษุทั้งหลาย นี้เราเรียกว่า อริยสาวกผู้เป็นโสดาบัน ไม่มีทางตกต่ำ มีความแน่นอนที่จะสำเร็จสัมโพธิในวันข้างหน้า”