Puggalasutta
Sāvatthinidānaṁ.
sāvatthinidānaṁ → sāvatthiyaṁ (bj, sya-all)เรื่องเกิดขึ้นที่กรุงสาวัตถี
Atha kho rājā pasenadi kosalo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho rājānaṁ pasenadiṁ kosalaṁ bhagavā etadavoca:
pasenadiṁ kosalaṁ → pasenadikosalaṁ (bj, sya-all) | rājānaṁ pasenadiṁ kosalaṁ → rājānam pasenadikosalam (pts) | pasenadi kosalo → pasenadikosalo (th) | pasenadi kosalo → pasenadi-kosalo (pts) | bhagavantaṁ → bhagavantam (pts) | ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts) | ekamantaṁ → ekam antam (pts) | rājānaṁ pasenadiṁ kosalaṁ → rājānam pasenadi-kosalam (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)ครั้งนั้น พระเจ้าปเสนทิโกศลได้เสด็จเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วประทับนั่ง ณ ที่สมควร พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับพระเจ้า ประเสนทิโกศลผู้ประทับนั่ง ณ ที่สมควรดังนี้ว่า
“cattārome, mahārāja puggalā santo saṁvijjamānā lokasmiṁ.
cattārome → cattāro me (bjt, pts)“มหาบพิตร บุคคล ๔ จำพวก นี้ มีปรากฏอยู่ในโลก
Katame cattāro?บุคคล ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ
- Tamotamaparāyano,
tamotamaparāyano tamojotiparāyano jotitamaparāyano jotijotiparāyano → tamotamaparāyaṇo tamojotiparāyaṇo jotitamaparāyaṇo jotijotiparāyaṇoti (bj) | tamotamaparāyaṇo → parāyano (bj: sabbattha) | tamotamaparāyano → tamo tamaparāyano (th) | tamotamaparāyano → tamo tama-parāyano (pts)๑. บุคคลผู้มืดมาและมืดไป - tamojotiparāyano,
tamojotiparāyano → tamojotiparāyaṇo (bjt) | tamojotiparāyano → tamo jotiparāyano (th, pts)๒. บุคคลผู้มืดมาแต่สว่างไป - jotitamaparāyano,
jotitamaparāyano → jotitamaparāyaṇo (bjt) | jotitamaparāyano → joti tamaparāyano (th) | jotitamaparāyano → joti tama-parāyano (pts)๓. บุคคลผู้สว่างมาแต่มืดไป - jotijotiparāyano.
jotijotiparāyano → jotijotiparāyaṇoti (bjt) | jotijotiparāyano → joti jotiparāyano (th) | jotijotiparāyano → joti joti-parāyano (pts)๔. บุคคลผู้สว่างมาและสว่างไป
Kathañca, mahārāja puggalo tamotamaparāyano hoti?
tamotamaparāyano → tamotamaparāyaṇo (bj) | mahārāja → mahārājā (pts) | tamotamaparāyano → tamo tamaparāyano (th) | tamotamaparāyano → tamo tama-parāyano (pts)บุคคลผู้มืดมาและมืดไป เป็นอย่างไร
Idha, mahārāja, ekacco puggalo nīce kule paccājāto hoti, caṇḍālakule vā venakule vā nesādakule vā rathakārakule vā pukkusakule vā dalidde appannapānabhojane kasiravuttike, yattha kasirena ghāsacchādo labbhati.
venakule → veṇakule (bj, sya-all, km, pts1ed) | dalidde → daḷidde (bj, sya-all) | paccājāto → pacchājāto (sya-all) | venakule → veṇakule (pts) | venakule → veṇakule (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | dalidde → SS. daḷidde. (pts note) | caṇḍālakule → caṇḍāla-kule (pts) | venakule → veṇa-kule (pts) | nesādakule → nesāda-kule (pts) | rathakārakule → rathakāra-kule (pts) | pukkusakule → pukkusa-kule (pts) | appannapānabhojane kasiravuttike → app-anna-pāna-bhojane kasira vuttike (pts)คือ บุคคลบางคนในโลกนี้เกิดในตระกูลต่ำ คือ ตระกูลจัณฑาล ตระกูล ช่างสาน ตระกูลนายพราน ตระกูลช่างรถ หรือตระกูลคนเทขยะ เป็นตระกูล ยากจน มีข้าว น้ำและสิ่งของเครื่องใช้น้อย เป็นไปอย่างฝืดเคือง เป็นแหล่งที่หา ของกินและเครื่องนุ่งห่มได้ยาก
So ca hoti dubbaṇṇo duddasiko okoṭimako bavhābādho kāṇo vā kuṇī vā khañjo vā pakkhahato vā, na lābhī annassa pānassa vatthassa yānassa mālāgandhavilepanassa seyyāvasathapadīpeyyassa.
bavhābādho → bahvābādho (sya-all, pts1ed, mr) | vā → vā hoti (bj, pts) | pānassa → (sya-all) | bavhābādho → bahvābādho (cck: ka.) | duddasiko → duddassiko (th)และเขามีผิวพรรณหม่นหมอง ไม่น่าดู ต่ำเตี้ย มีความเจ็บป่วยมาก ตาบอด เป็นง่อย เป็นคนกระจอก หรือเป็นโรคอัมพาต มักไม่ได้ข้าว น้ำ ผ้า ยาน ดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่พัก และเครื่อง ประทีป
So kāyena duccaritaṁ carati, vācāya duccaritaṁ carati, manasā duccaritaṁ carati.และเขายังประพฤติกายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต
So kāyena duccaritaṁ caritvā vācāya duccaritaṁ caritvā manasā duccaritaṁ caritvā, kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati.
duccaritaṁ caritvā → duccaritam caritā (pts) | nirayaṁ upapajjati → uppajjati (pts) | uppajjati → B. upapajjati always. (pts note) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | paraṁ → param (pts)หลังจากตายแล้วจะไป เกิดในอบาย ทุคติ วินิบาต นรก
Seyyathāpi, mahārāja, puriso andhakārā vā andhakāraṁ gaccheyya, tamā vā tamaṁ gaccheyya, lohitamalā vā lohitamalaṁ gaccheyya.
lohitamalaṁ → lohitamalaṁ vā (pts) | gaccheyya → gaccheya (pts) | lohitamalā → lohita-malā vā lohita-malaṁ (pts)อุปมาเหมือนบุรุษไปจากความมืดสู่ความมืดมิด หรือไปจากความมืดมัว สู่ความมืดมัว หรือไปจากสายเลือดชั่วสู่สายเลือดชั่ว แม้ฉันใด
Tathūpamāhaṁ, mahārāja, imaṁ puggalaṁ vadāmi.มหาบพิตร ตถาคต กล่าวว่า บุคคลนี้มีอุปไมยฉันนั้น
Evaṁ kho, mahārāja, puggalo tamotamaparāyano hoti.
tamotamaparāyano → tamotamaparāyaṇo (bj) | evaṁ kho → evam (pts) | tamotamaparāyano → tamo tamaparāyano (th) | tamotamaparāyano → tamo tama-parāyano (pts)บุคคลผู้มืดมาและมืดไป เป็นอย่างนี้แล
Kathañca, mahārāja, puggalo tamojotiparāyano hoti?
tamojotiparāyano → tamojotiparāyaṇo (bj) | tamojotiparāyano → tamo jotiparāyano (th) | kathañca → kathañ ca (pts) | tamojotiparāyano → tamo joti-parāyano (pts)บุคคลผู้มืดมาแต่สว่างไป เป็นอย่างไร
Idha, mahārāja, ekacco puggalo nīce kule paccājāto hoti, caṇḍālakule vā venakule vā nesādakule vā rathakārakule vā pukkusakule vā dalidde appannapānabhojane kasiravuttike, yattha kasirena ghāsacchādo labbhati.
venakule → veṇakule (bj, sya-all) | dalidde → daḷidde (bj, sya-all) | paccājāto → pacchājāto (sya-all) | vā → va (pts) | veṇakule → venakule (bj: machasaṁ, PTS) | ghāsacchādo → S1-2 -ghāsacchādano. (pts note) | caṇḍālakule → caṇḍāla-kule va vena-kule (pts) | venakule → nesāda-kule (pts) | nesādakule → rathakāra-kule (pts) | rathakārakule → pukkusa-kule (pts) | appannapānabhojane → app-anna-pāna-bhojane (pts)คือ บุคคลบางคนในโลกนี้เกิดในตระกูลต่ำ คือ ตระกูลจัณฑาล ตระกูล ช่างสาน ตระกูลนายพราน ตระกูลช่างรถ หรือตระกูลคนเทขยะ เป็นตระกูล ยากจน มีข้าว น้ำและสิ่งของเครื่องใช้น้อย เป็นไปอย่างฝืดเคือง เป็นแหล่งที่หา ของกินและเครื่องนุ่งห่มได้ยาก
So ca kho hoti dubbaṇṇo duddasiko okoṭimako bavhābādho, kāṇo vā kuṇī vā khañjo vā pakkhahato vā, na lābhī annassa pānassa vatthassa yānassa mālāgandhavilepanassa seyyāvasathapadīpeyyassa.
kho → (bj, sya-all, pts) | bavhābādho → bahvābādho (sya-all, pts) | vā → va (pts) | bavhābādho → bahvābādho (bj: machasaṁ) | duddasiko → duddassiko (th) | mālāgandhavilepanassa → mālā-gandha-vilepanassa (pts)และเขามีผิวพรรณหม่นหมอง ไม่น่าดู ต่ำเตี้ย มีความเจ็บป่วยมาก ตาบอด เป็นง่อย เป็นคนกระจอก หรือเป็นโรคอัมพาต มักไม่ได้ข้าว น้ำ ผ้า ยาน ดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่พัก และ เครื่องประทีป
So kāyena sucaritaṁ carati, vācāya sucaritaṁ carati, manasā sucaritaṁ carati.แต่เขาประพฤติกายสุจริต วจีสุจริต มโนสุจริต
So kāyena sucaritaṁ caritvā vācāya sucaritaṁ caritvā manasā sucaritaṁ caritvā, kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjati.
lokaṁ upapajjati → lokam uppajjati (pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | paraṁ → param (pts)หลังจากตายแล้ว จะไปเกิดในสุคติโลกสวรรค์
Seyyathāpi, mahārāja, puriso pathaviyā vā pallaṅkaṁ āroheyya, pallaṅkā vā assapiṭṭhiṁ āroheyya, assapiṭṭhiyā vā hatthikkhandhaṁ āroheyya, hatthikkhandhā vā pāsādaṁ āroheyya.
pathaviyā → paṭhaviyā (bj, sya-all) | vā → S1-2 pallaṅkaṁ vā. (pts note) | vā → S2 hatthikkhandhaṁ vā. (pts note) | pallaṅkaṁ → pallaṅkam (pts) | assapiṭṭhiṁ → assapiṭṭhim (pts) | assapiṭṭhiyā → assa-piṭṭhiyā (pts) | hatthikkhandhaṁ → hatthikkhandham (pts) | pāsādaṁ → pāsādam (pts)อุปมาเหมือนบุรุษขึ้นจากแผ่นดินสู่บัลลังก์ หรือขึ้นจากบัลลังก์สู่หลังม้า หรือ ขึ้นจากหลังม้าสู่คอช้าง หรือขึ้นจากคอช้างสู่ปราสาท แม้ฉันใด มหาบพิตร
Tathūpamāhaṁ, mahārāja, imaṁ puggalaṁ vadāmi.
imaṁ → imam (pts)ตถาคต กล่าวว่า บุคคลนี้มีอุปไมยฉันนั้น
Evaṁ kho, mahārāja, puggalo tamojotiparāyano hoti.
tamojotiparāyano → tamojotiparāyaṇo (bj) | tamojotiparāyano → tamo jotiparāyano (th) | tamojotiparāyano → tamo joti-parāyano (pts)บุคคลผู้มืดมาแต่สว่างไป เป็นอย่างนี้แล
Kathañca, mahārāja, puggalo jotitamaparāyano hoti?
jotitamaparāyano → jotitamaparāyaṇo (bj) | jotitamaparāyano → joti tamaparāyano (th) | kathañca → kathañ ca (pts) | jotitamaparāyano → joti tama-parāyano (pts)บุคคลผู้สว่างมาแต่มืดไป เป็นอย่างไร
Idha, mahārāja, ekacco puggalo ucce kule paccājāto hoti, khattiyamahāsālakule vā brāhmaṇamahāsālakule vā gahapatimahāsālakule vā, aḍḍhe mahaddhane mahābhoge pahūtajātarūparajate pahūtavittūpakaraṇe pahūtadhanadhaññe.
paccājāto → pacchājāto (sya-all) | pahūta-vittūpakaraṇe → B. -vatthupakaraṇe here and further on. (pts note) | khattiyamahāsālakule → khattiya-mahāsāla-kule (pts) | brāhmaṇamahāsālakule → brāhmaṇa-mahāsāla-kule (pts) | gahapatimahāsālakule → gahapati-mahāsāla-kule (pts) | pahūtajātarūparajate pahūtavittūpakaraṇe pahūtadhanadhaññe → hūta-jātarūpa-rajate pahūta-vittūpakaraṇe pahūta-dhanadhaññe (pts)คือ บุคคลบางคนในโลกนี้เกิดในตระกูลสูง คือ ตระกูลขัตติยมหาศาล ตระกูล พราหมณมหาศาล หรือตระกูลคหบดีมหาศาล เป็นตระกูลมั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก มีทองและเงินมาก มีเครื่องใช้ที่น่าปลื้มใจมากมาย มีทรัพย์และธัญชาติ มากมาย
So ca hoti abhirūpo dassanīyo pāsādiko, paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato, lābhī annassa pānassa vatthassa yānassa mālāgandhavilepanassa seyyāvasathapadīpeyyassa.
vaṇṇapokkharatāya → vaṇṇa-pokkharatāya (pts) | mālāgandhavilepanassa → mālā-gandha-vilepanassa (pts)และเขามีรูปงาม น่าดู น่าเลื่อมใส มีผิวพรรณผุดผ่องยิ่งนัก ได้ข้าว น้ำ ผ้า ยาน ดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่พัก และเครื่องประทีป
So kāyena duccaritaṁ carati, vācāya duccaritaṁ carati, manasā duccaritaṁ carati.
carati → carati vācāya duccaritaṁ carati (pts)แต่เขา ประพฤติกายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต
So kāyena duccaritaṁ caritvā vācāya duccaritaṁ caritvā manasā duccaritaṁ caritvā, kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati.
so → (bj) | paraṁ maraṇā → param maranā (pts) | nirayaṁ upapajjati → nirayam uppajjati (pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | duccaritaṁ → duccaritam (pts) | duggatiṁ → duggatim (pts)หลังจากตายแล้วจะไปเกิดในอบาย ทุคติ วินิบาต นรก
Seyyathāpi, mahārāja, puriso pāsādā vā hatthikkhandhaṁ oroheyya, hatthikkhandhā vā assapiṭṭhiṁ oroheyya, assapiṭṭhiyā vā pallaṅkaṁ oroheyya, pallaṅkā vā pathaviṁ oroheyya, pathaviyā vā andhakāraṁ paviseyya.
pathaviṁ → paṭhaviṁ (bj, sya-all) | pathaviyā → paṭhaviyā (bj, sya-all) | hatthikkhandhaṁ → hatthikkandham (pts) | paviseyya → oroheyya (pts) | paviseyya → oroheyya (bj: sīmu, PTS) | paviseyya → oroheyya (sya-all: sī. yu.) | vā → SS. omit vā. (pts note) | pathaviṁ → SS. pathaviyaṁ. (pts note) | oroheyya → B. paviseyya. (pts note) | assapiṭṭhiṁ → assa-piṭṭhim (pts) | pallaṅkaṁ → pallaṅkam (pts)อุปมาเหมือนบุรุษลงจากปราสาทสู่คอช้าง หรือลงจากคอช้างสู่หลังม้า หรือลง จากหลังม้าสู่บัลลังก์ หรือลงจากบัลลังก์สู่พื้นดิน หรือลงจากพื้นดินเข้าสู่ที่มืด แม้ฉันใด มหาบพิตร
Tathūpamāhaṁ, mahārāja, imaṁ puggalaṁ vadāmi.
imaṁ → imam (pts)ตถาคตกล่าวว่า บุคคลนี้มีอุปไมยฉันนั้น
Evaṁ kho, mahārāja, puggalo jotitamaparāyano hoti.
jotitamaparāyano → jotitamaparāyaṇo (bj) | jotitamaparāyano → joti tamaparāyano (th) | evaṁ → evam (pts) | jotitamaparāyano → joti tama-parāyano (pts)บุคคลผู้สว่างมา แต่มืดไป เป็นอย่างนี้แล
Kathañca, mahārāja, puggalo jotijotiparāyano hoti?
jotijotiparāyano → jotijotiparāyaṇo (bj) | jotijotiparāyano → joti jotiparāyano (th) | kathañca → kathañ ca (pts) | jotijotiparāyano → joti joti-parāyano (pts)บุคคลผู้สว่างมาและสว่างไป เป็นอย่างไร
Idha, mahārāja, ekacco puggalo ucce kule paccājāto hoti, khattiyamahāsālakule vā brāhmaṇamahāsālakule vā gahapatimahāsālakule vā, aḍḍhe mahaddhane mahābhoge pahūtajātarūparajate pahūtavittūpakaraṇe pahūtadhanadhaññe.
paccājāto → pacchājāto (sya-all) | khattiyamahāsālakule → khattiya-mahāsāla kule (pts) | brāhmaṇamahāsālakule → brāhmaṇa-mahāsāla-kule (pts) | gahapatimahāsālakule → gahapati-mahāsāla kule (pts) | pahūtajātarūparajate pahūtavittūpakaraṇe pahūtadhanadhaññe → pahūtajātarūpa-rajate pahūta-vittū-pakaraṇe pahūta-dhana-dhaññe (pts)คือ บุคคลบางคนในโลกนี้เกิดในตระกูลสูง คือ ตระกูลขัตติยมหาศาล ตระกูล พราหมณมหาศาล หรือตระกูลคหบดีมหาศาล เป็นตระกูลมั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก มีทองและเงินมาก มีเครื่องใช้ที่น่าปลื้มใจมากมาย มีทรัพย์และธัญชาติ มากมาย
So ca hoti abhirūpo dassanīyo pāsādiko, paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato, lābhī annassa pānassa vatthassa yānassa mālāgandhavilepanassa seyyāvasathapadīpeyyassa.
lābhī → labhī (pts) | mālāgandhavilepanassa seyyāvasathapadīpeyyassa → mālā-gandha-vilepanassa seyyāvasatha-padīpeyyassa (pts)และเขามีรูปงาม น่าดู น่าเลื่อมใส มีผิวพรรณผุดผ่องยิ่งนัก ได้ข้าว น้ำ ผ้า ยาน ดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่พัก และเครื่องประทีป
So kāyena sucaritaṁ carati, vācāya sucaritaṁ carati, manasā sucaritaṁ carati.และเขาก็ ประพฤติกายสุจริต วจีสุจริต มโนสุจริต
So kāyena sucaritaṁ caritvā vācāya sucaritaṁ caritvā manasā sucaritaṁ caritvā, kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjati.
saggaṁ lokaṁ upapajjati → saggam lokam uppajjati (pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | paraṁ → param (pts)หลังจากตายแล้วจะไปเกิดในสุคติโลกสวรค์
Seyyathāpi, mahārāja, puriso pallaṅkā vā pallaṅkaṁ saṅkameyya, assapiṭṭhiyā vā assapiṭṭhiṁ saṅkameyya, hatthikkhandhā vā hatthikkhandhaṁ saṅkameyya, pāsādā vā pāsādaṁ saṅkameyya.
assapiṭṭhiyā vā → assappiṭṭhiyā va (pts) | vā pāsādaṁ → va pāsādam (pts) | vā → S1-2 pallankaṁ vā. (pts note) | vā → S1-2 hatthikkhandhaṁ vā. (pts note) | assapiṭṭhiyā vā assapiṭṭhiṁ → assappiṭṭhiyā va assa-piṭṭhiṁ (pts)อุปมาเหมือนบุรุษก้าวไปด้วยดีจากบัลลังก์สู่บัลลังก์ หรือก้าวไปด้วยดีจากหลัง ม้าสู่หลังม้า หรือก้าวไปด้วยดีจากคอช้างสู่คอช้าง หรือก้าวไปด้วยดีจากปราสาทสู่ ปราสาท แม้ฉันใด
Tathūpamāhaṁ, mahārāja, imaṁ puggalaṁ vadāmi.
tathūpamāhaṁ → tathūpamāham (pts) | imaṁ → imam (pts)มหาบพิตร ตถาคตกล่าวว่า บุคคลนี้มีอุปไมยฉันนั้น
Evaṁ kho, mahārāja, puggalo jotijotiparāyano hoti.
jotijotiparāyano → jotijotiparāyaṇo (bj) | jotijotiparāyano → joti jotiparāyano (th, pts)บุคคล ผู้สว่างมาและสว่างไป เป็นอย่างนี้แล
Ime kho, mahārāja, cattāro puggalā santo saṁvijjamānā lokasmin”ti.
cattāro → (pts) | lokasminti → lokasmiṁ (bjt, pts)มหาบพิตร บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก”
Idamavoca …pe…พระผู้มีพระภาคผู้สุคตศาสดาได้ตรัสเวยยากรณภาษิตนี้แล้ว จึงได้ตรัสคาถา ประพันธ์ต่อไปอีกว่า
“Daliddo puriso rāja, assaddho hoti maccharī;
daliddo → daḷiddo (sya-all) | daḷiddo → daliddo (bj: machasaṁ, PTS)มหาบพิตร บุรุษเข็ญใจ ไม่มีศรัทธา เป็นคนตระหนี่เหนียวแน่น Kadariyo pāpasaṅkappo, micchādiṭṭhi anādaro.
pāpasaṅkappo → pāpa-saṅkappo (pts) micchādiṭṭhi → micchā-diṭṭhi (pts)มีความดำริชั่ว เป็นมิจฉาทิฏฐิ ไม่มีความเอื้อเฟื้อSamaṇe brāhmaṇe vāpi, aññe vāpi vanibbake;
vanibbake → vaṇibbake (bj, sya-all) | vaṇibbake → vanibbake (bj: machasaṁ) | vanibbake → SS. vaṇibbake always. (pts note) | vāpi → vā pi (pts)ด่าบริภาษสมณะ หรือพราหมณ์ หรือวณิพกอื่น ๆ Akkosati paribhāsati, natthiko hoti rosako.
akkosati → S2 aññesati; S1-3 also, but with erasement of ñño. and interlinear adjunction of kho. (pts note)เขาเป็นคนไม่มีประโยชน์ เป็นคนมักโกรธDadamānaṁ nivāreti, yācamānāna bhojanaṁ;
dadamānaṁ → dadamānam (pts) yācamānāna → yācamānānaṁ (pts) | yācamānānaṁ → S1-3 yācamānāna bho- always; S2 three times. (pts note)ย่อมห้ามคนที่กำลังจะให้ สิ่งของเครื่องใช้แก่คนที่กำลังขอ Tādiso puriso rāja, mīyamāno janādhipa;
mīyamāno → miyyamāno (sya-all)มหาบพิตรผู้เป็นใหญ่กว่าปวงชน คนเช่นนั้นเมื่อตายแล้ว Upeti nirayaṁ ghoraṁ, tamotamaparāyano.
tamotamaparāyano daliddo → tamotamaparāyaṇo daḷiddo (bj); tamo tamaparāyano daḷiddo (sya-all) | tamotamaparāyano → tamo-tama-parāyano (pts)ย่อมเข้าถึงนรกอันโหดร้าย บุคคลประเภทนี้ ชื่อว่าผู้มืดมาและมืดไปDaliddo puriso rāja, saddho hoti amaccharī;
daliddo → daḷiddo (bjt, th)มหาบพิตร บุรุษเข็ญใจ แต่มีศรัทธา ไม่มีความตระหนี่ Dadāti seṭṭhasaṅkappo, abyaggamanaso naro.
seṭṭhasaṅkappo → seṭṭha-saṅkappo avyagga (pts) abyaggamanaso → avyaggamanaso (bj: sī.pavi, aṭṭhakathā) | abyaggamanaso → manaso (pts)มีความดำริประเสริฐ มีใจไม่ฟุ้งซ่าน ย่อมให้ทานSamaṇe brāhmaṇe vāpi, aññe vāpi vanibbake;
vāpi → vā pi (pts) vanibbake → vaṇibbake (bj, sya-all) | vāpi → vā pi (pts)ย่อมลุกรับสมณะ หรือพราหมณ์ หรือวณิพกอื่น ๆ Uṭṭhāya abhivādeti, samacariyāya sikkhati.ย่อมสำเหนียกในจรรยาอันเรียบร้อยDadamānaṁ na vāreti, yācamānāna bhojanaṁ;
na vāreti → na nivāreti (bj) | vāreti → nivāreti (bj: sīmu3) | vāreti → na nivāreti (cck: sī.) | vāreti → SS. dadamānam nivāreti (S3 adds na under the line before nivāreti). (pts note) yācamānāna bhojanaṁ → yācamānānaṁ bhojanam (pts) | bhojanam → S2 yācamānā bho-. (pts note)ไม่ห้ามคนที่กำลังจะให้ สิ่งของเครื่องใช้แก่คนที่กำลังขอ Tādiso puriso rāja, mīyamāno janādhipa;
mīyamāno → miyyamāno (sya-all) | mīyamāno → miyyamāna (bj: syā, sīmu3, PTS)มหาบพิตรผู้เป็นใหญ่กว่าปวงชน คนเช่นนั้นเมื่อตายแล้ว Upeti tidivaṁ ṭhānaṁ, tamojotiparāyano.
tamojotiparāyano → tamojotiparāyaṇo (bj) | tamojotiparāyano → tamo jotiparāyano (th) | tamojotiparāyano → tamo-joti-parāyano (pts)ย่อมเข้าถึงไตรทิพยสถาน บุคคลประเภทนี้ ชื่อว่าผู้มืดมาแต่สว่างไปAḍḍho ce puriso rāja, assaddho hoti maccharī;
Aḍḍho ce → aḍḍho ve (pts1ed, mr) | ce → ve (pts) | ce → aḍḍho ve (cck: pī. ka.) | ve → SS. omit ve here and further on. (pts note)มหาบพิตร บุรุษมั่งมี แต่ไม่มีศรัทธา เป็นคนตระหนี่เหนียวแน่น Kadariyo pāpasaṅkappo, micchādiṭṭhi anādaro.
pāpasaṅkappo → pāpa-saṅkappo (pts) micchādiṭṭhi → micchā-diṭṭhi (pts)มีความดำริชั่ว เป็นมิจฉาทิฏฐิ ไม่มีความเอื้อเฟื้อSamaṇe brāhmaṇe vāpi, aññe vāpi vanibbake;
vāpi → vā pi (pts) vanibbake → vaṇibbake (bj, sya-all) | vāpi → vā pi (pts)ด่าบริภาษสมณะ หรือพราหมณ์ หรือวณิพกอื่น ๆ Akkosati paribhāsati, natthiko hoti rosako.เขาเป็นคนไม่มีประโยชน์ เป็นคนมักโกรธDadamānaṁ nivāreti, yācamānāna bhojanaṁ;
yācamānāna → yācamānānaṁ (pts)ย่อมห้ามคนที่กำลังจะให้ สิ่งของเครื่องใช้แก่คนที่กำลังขอ Tādiso puriso rāja, mīyamāno janādhipa;
mīyamāno → miyyamāno (sya-all) | janādhipa → jarādhipa (pts)มหาบพิตรผู้เป็นใหญ่กว่าปวงชน คนเช่นนั้นเมื่อตายแล้ว Upeti nirayaṁ ghoraṁ, jotitamaparāyano.
jotitamaparāyano → jotitamaparāyaṇo (bj) | jotitamaparāyano → joti tamaparāyano (th) | jotitamaparāyano → joti-tama-parāyano (pts)ย่อมเข้าถึงนรกอันโหดร้าย บุคคลประเภทนี้ ชื่อว่าผู้สว่างมาและมืดไปAḍḍho ce puriso rāja, saddho hoti amaccharī;
ce → ve (pts) | puriso → SS. omit ve, add mahā. (pts note)มหาบพิตร บุรุษมั่งมี ทั้งมีศรัทธา ไม่มีความตระหนี่ Dadāti seṭṭhasaṅkappo, abyaggamanaso naro.
seṭṭhasaṅkappo → seṭṭha-saṅkappo (pts)มีความดำริประเสริฐ มีใจไม่ฟุ้งซ่าน ย่อมให้ทานSamaṇe brāhmaṇe vāpi, aññe vāpi vanibbake;
vāpi → vā pi (pts) vanibbake → vaṇibbake (bj, sya-all) | aññe vāpi → aññevāpi (pts)ย่อมลุกรับสมณะ หรือพราหมณ์ หรือวณิพกอื่น ๆ Uṭṭhāya abhivādeti, samacariyāya sikkhati.ย่อมสำเหนียกในจรรยาอันเรียบร้อยDadamānaṁ na vāreti, yācamānāna bhojanaṁ;
vāreti → Same remarks as above. (pts note) | dadamānaṁ → dadamānam (pts) yācamānāna bhojanaṁ → yācamānānam bhojanam (pts) | bhojanam → B. yācamānāna bho-. (pts note)ไม่ห้ามคนที่กำลังจะให้ สิ่งของเครื่องใช้แก่คนที่กำลังขอ Tādiso puriso rāja, mīyamāno janādhipa;
mīyamāno → miyyamāno (sya-all)มหาบพิตรผู้เป็นใหญ่กว่าปวงชน คนเช่นนั้นเมื่อตายแล้ว Upeti tidivaṁ ṭhānaṁ, jotijotiparāyano”ti.
jotijotiparāyanoti → jotijotiparāyaṇoti (bj) | jotijotiparāyanoti → joti jotiparāyanoti (th) | jotijotiparāyanoti → joti-joti-parāyano ti sāvatthi nidānaṁ ekam antaṁ (pts)ย่อมเข้าถึงไตรทิพยสถาน บุคคลประเภทนี้ ชื่อว่าผู้สว่างมาและสว่างไป