Ayyikāsutta
Ayyikāsutta → ayyakāsuttaṁ (bj, pts2ed); ayyakā (pts1ed)
Sāvatthinidānaṁ.
sāvatthinidānaṁ ekamantaṁ → (pts) | sāvatthinidānaṁ → sāvatthiyaṁ atha kho rājā pasenadi kosalo divādivassa yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi (bjt) | sāvatthinidānaṁ → sāvatthīnidānaṁ atha kho rājā pasenadikosalo divādivassa yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi (th)เรื่องเกิดขึ้นที่กรุงสาวัตถี
Ekamantaṁ nisinnaṁ kho rājānaṁ pasenadiṁ kosalaṁ bhagavā etadavoca:
pasenadiṁ kosalaṁ → pasenadikosalaṁ (sya-all, pts) | pasenadiṁ kosalaṁ → pasenadi-kosalaṁ (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)ครั้งนั้น พระเจ้าปเสนทิโกศลได้เสด็จเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ แต่ยังวัน ถวายอภิวาทแล้วประทับนั่ง ณ ที่สมควร พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับ พระเจ้าปเสนทิโกศลผู้ประทับนั่ง ณ ที่สมควรดังนี้ว่า
“handa kuto nu tvaṁ, mahārāja, āgacchasi divādivassā”ti?“เชิญเถิดมหาบพิตร พระองค์ เสด็จมาจากไหนแต่ยังวัน”
“Ayyikā me, bhante, kālaṅkatā jiṇṇā vuḍḍhā mahallikā addhagatā vayoanuppattā vīsavassasatikā jātiyā.
ayyikā → ayyakā (bj, pts) | kālaṅkatā → kālakatā (bj, sya-all, pts) | vuḍḍhā → vuddhā (bj) | vīsavassasatikā → vīsaṁvassasatikā (bj) | kālakatā → kālaṅkatā (bj: machasaṁ, syā, PTS) | vuddhā → vuḍḍhā (bj: machasaṁ, syā) | ayyikā → ba. evaṁ. sī. yu. ayyakā (sya-all note) | vuḍḍhā → vuddhā (sya-all: sī.) | Ayyakā → B. ayyikā always. (pts note) | kālakatā → B. kālaṁ katā (pts note) | vuḍḍhā → SS. vuddhā. (pts note) | jātiyā → SS. vīsaṁ vassa-. (pts note) | vayoanuppattā → vayo anuppattā (th) | vayoanuppattā vīsavassasatikā → vayo anuppattā vīsa-vassa-satikā (pts)พระเจ้าปเสนทิโกศลกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระอัยยิกาของ ข้าพระองค์ ทรงพระชรา แก่เฒ่า เป็นผู้ใหญ่ ล่วงกาลผ่านวัย มีพระชนม์ ๑๒๐ ชันษา ได้ทิวงคตเสียแล้ว
Ayyikā kho pana me, bhante, piyā hoti manāpā.
ayyikā → ayyakā (bj, pts) | hoti → ahosi (bj, sya-all, pts) | me → (sya-all) | ahosi → piyā hoti (bj: machasaṁ) | ahosi → Bḥoti. (pts note)พระองค์เป็นที่รัก เป็นที่พอใจของข้าพระองค์มาก พระพุทธเจ้าข้า
Hatthiratanena cepāhaṁ, bhante, labheyyaṁ ‘mā me ayyikā kālamakāsī’ti, hatthiratanampāhaṁ dadeyyaṁ:
cepāhaṁ → cepahaṁ (bj) | ayyikā → ayyakā (bj) | hatthiratanampāhaṁ → hatthiratanampahaṁ (bj); assaratanaṁpahaṁ (sya-all) | cepahaṁ → vepāhaṁ (bj: sī.pavi, machasaṁ, PTS) | hatthiratanampahaṁ → hatthiratanaṁ pahaṁ (bj: machasaṁ, PTS) | cepahaṁbhante → pāhaṁ (sya-all: yu.) | pāham → SS. paham always. (pts note) | hatthiratanampāhaṁ → hatthiratanaṁpahaṁ (th) | hatthiratanena cepāhaṁ → hatthi-ratanena ce pāham (pts) | labheyyaṁ → labheyyam (pts) | ayyikā kālamakāsīti hatthiratanampāhaṁ dadeyyaṁ → ayyakā kālam akāsīti hatthiratanam pāham dadeyyam (pts)หากข้าพระองค์ใช้ช้างแก้วแลกแล้วจะพึงได้สมหวังว่า ‘ขอพระอัยยิกาของเรา อย่าได้ทิวงคตเลย’ ข้าพระองค์ก็พึงให้แม้ซึ่งช้างแก้วเพื่อให้ได้สมหวังว่า
‘mā me ayyikā kālamakāsī’ti.
ayyikā → ayyakā (bj) | ayyikā kālamakāsīti → ayyakā kālam akāsīti (pts)‘ขอพระ อัยยิกาของเราอย่าได้ทิวงคตเลย’
Assaratanena cepāhaṁ, bhante, labheyyaṁ ‘mā me ayyikā kālamakāsī’ti, assaratanampāhaṁ dadeyyaṁ:
cepāhaṁ → cepahaṁ (bj) | ayyikā → ayyakā (bj) | assaratanampāhaṁ → assaratanampahaṁ (bj); gāmavaraṁpahaṁ (sya-all) | assaratanena cepāhaṁ → gāmavarena cepahaṁ (sya-all) | assaratanampāhaṁ → assaratanaṁpahaṁ (th) | assaratanena cepāhaṁ → assa-ratanena ce pāham (pts) | labheyyaṁ → labheyyam (pts) | ayyikā kālamakāsīti assaratanampāhaṁ dadeyyaṁ → ayyakā kālam akāsīti assa-ratanam pāham dadeyyam (pts)หากข้าพระองค์ใช้ม้าแก้วแลกแล้วจะพึงได้สมหวังว่า ‘ขอพระอัยยิกาของเรา อย่าได้ทิวงคตเลย’ ข้าพระองค์ก็พึงให้แม้ซึ่งม้าแก้วเพื่อให้ได้สมหวังว่า
‘mā me ayyikā kālamakāsī’ti.
ayyikā → ayyakā (bj) | ayyikā kālamakāsīti → ayyakā kālam akāsīti (pts)‘ขอพระ อัยยิกาของเราอย่าได้ทิวงคตเลย’
Gāmavarena cepāhaṁ, bhante, labheyyaṁ ‘mā me ayyikā kālamakāsī’ti, gāmavarampāhaṁ dadeyyaṁ:
cepāhaṁ → cepahaṁ (bj) | ayyikā → ayyakā (bj) | gāmavarampāhaṁ → gāmavarampahaṁ (bj); janapadaṁpahaṁ (sya-all) | gāmavarena cepāhaṁ → janapadena cepahaṁ (sya-all) | gāmavarampāhaṁ → gāmavaraṁpahaṁ (th) | cepāhaṁ → ce pāham (pts) | labheyyaṁ → labheyyam (pts) | ayyikā kālamakāsīti gāmavarampāhaṁ dadeyyaṁ → ayyakā kālam akāsīti gāma-varam pāhaṁ dadeyyam (pts)หากข้าพระองค์ใช้บ้านส่วยแลกแล้วจะพึงได้สมหวังว่า ‘ขอพระอัยยิกาของเรา อย่าได้ทิวงคตเลย’ ข้าพระองค์ก็พึงให้แม้ซึ่งบ้านส่วยเพื่อให้ได้สมหวังว่า
‘mā me ayyikā kālamakāsī’ti.
ayyikā → ayyakā (bj) | ayyikā kālamakāsīti → ayyakā kālam akāsīti (pts)‘ขอพระ อัยยิกาของเราอย่าได้ทิวงคตเลย’
Janapadapadesena cepāhaṁ, bhante, labheyyaṁ ‘mā me ayyikā kālamakāsī’ti, janapadapadesampāhaṁ dadeyyaṁ:
Janapadapadesena → janapadena (bj, sya-all, pts1ed) | janapadapadesena cepāhaṁ → janapadena cepahaṁ (bj) | ayyikā → ayyakā (bj) | janapadapadesampāhaṁ → janapadampahaṁ (bj) | janapadena → janapadapadesena (bj: machasaṁ) | Janapadapadesena → janapadena (cck: sī. syā. pī.) | janapadena → ba. evaṁ. sī. janapadapadesena (sya-all: yu.) | janapadaṁpahaṁ → janapadapadesaṁ (sya-all: sī.)หากข้าพระองค์ใช้ชนบทแลกแล้วจะพึงได้สมหวังว่า ‘ขอพระอัยยิกาของเรา อย่าได้ทิวงคตเลย’ ข้าพระองค์ก็พึงให้แม้ซึ่งชนบทเพื่อให้ได้สมหวังว่า
‘mā me ayyikā kālamakāsī’”ti.
ayyikā → ayyakā (bj) | ayyikā kālamakāsīti → ayyakā kālam akāsīti (pts)‘ขอพระอัยยิกา ของเราอย่าได้ทิวงคตเลย’
“Sabbe sattā, mahārāja, maraṇadhammā maraṇapariyosānā maraṇaṁ anatītā”ti.
maraṇadhammā maraṇapariyosānā maraṇaṁ anatītāti → maraṇa-dhammā maraṇa-pariyosānā maraṇam anatītā ti (pts)
“Acchariyaṁ, bhante, abbhutaṁ, bhante.
abbhutaṁ → abbhūtaṁ (sya-all) | acchariyaṁ → acchariyam (pts) | abbhutaṁ → abbhutam (pts)ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ น่าอัศจรรย์จริง ไม่เคยปรากฏ
Yāvasubhāsitamidaṁ, bhante, bhagavatā—
yāvasubhāsitamidaṁ → yāva subhāsitañcidaṁ (sya-all) | idam → cidam. (pts note) | yāvasubhāsitamidaṁ → yāva subhāsitamidaṁ (bjt) | yāvasubhāsitamidaṁ → yāva subhāsitam idam (pts)พระผู้มีพระภาคตรัส เรื่องนี้ไว้ดียิ่งนักว่า
sabbe sattā maraṇadhammā maraṇapariyosānā maraṇaṁ anatītā’”ti.
maraṇadhammā maraṇapariyosānā maraṇaṁ anatītāti → maraṇa-dhammā maraṇa-pariyosānā maraṇam anatītā ti (pts)‘สัตว์ทั้งปวงมีความตายเป็นธรรมดา มีความตายเป็นที่สุด ไม่ล่วงพ้นความตายไปได้”
“Evametaṁ, mahārāja, evametaṁ, mahārāja.
evametaṁ → evam etam (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “มหาบพิตร ข้อนี้เป็นอย่างนั้น มหาบพิตร ข้อนี้ เป็นอย่างนั้น
Sabbe sattā maraṇadhammā maraṇapariyosānā maraṇaṁ anatītā.
anatītā → anatītāti (bj) | maraṇadhammā maraṇapariyosānā maraṇaṁ → maraṇa-dhammā maraṇa-pariyosānā maraṇam (pts) | + → ti (pts)สัตว์ทั้งปวงมีความตายเป็นธรรมดา มีความตายเป็นที่สุด ไม่ล่วงพ้น ความตายไปได้
Seyyathāpi, mahārāja, yāni kānici kumbhakārabhājanāni āmakāni ceva pakkāni ca sabbāni tāni bhedanadhammāni bhedanapariyosānāni bhedanaṁ anatītāni;
yāni kānici kumbhakārabhājanāni → yānikānici kumbhakārakabhājanāni (sya-all) | kumbhakārabhājanāni → kumbhakārakabhājanāni (pts) | kumbhakārabhājanāni → kumbhakārakabhājanāni (bj: sīmu7, PTS) | kānici → kāni ci (bjt) | kumbhakārabhājanāni → kumbhakāraka-bhājanāni (pts) | ceva → c-eva (pts) | bhedanadhammāni bhedanapariyosānāni bhedanaṁ → bhedana-dhammāni bhedana-pariyosānāni bhedanam (pts)มหาบพิตร ภาชนะดินชนิดใดชนิดหนึ่ง ทั้งดิบและสุก ภาชนะดิน เหล่านั้นทั้งหมด มีความแตกเป็นธรรมดา มีความแตกเป็นที่สุด ไม่พ้นความแตก ไปได้ แม้ฉันใด
evameva kho, mahārāja, sabbe sattā maraṇadhammā maraṇapariyosānā maraṇaṁ anatītā”ti.
evameva → evam eva (pts) | maraṇadhammā maraṇapariyosānā maraṇaṁ anatītāti → maraṇa-dhammā maraṇa-pariyosānā maraṇam anatītā ti (pts)มหาบพิตร สัตว์ทั้งปวงก็มีความตายเป็นธรรมดา มีความตาย เป็นที่สุด ไม่ล่วงพ้นความตายไปได้ ฉันนั้นเหมือนกัน”
Idamavoca …pe…พระผู้มีพระภาคผู้สุคตศาสดา ฯลฯ จึงได้ตรัสคาถาประพันธ์ต่อไปอีกว่า
“Sabbe sattā marissanti, maraṇantañhi jīvitaṁ;
maraṇantañhi → maraṇantaṁ hi (bjt, th) | maraṇantañhi jīvitaṁ → maraṇantaṁ hi jīvitam (pts)สัตว์ทั้งปวงจักตาย เพราะชีวิตมีความตายเป็นที่สุด Yathākammaṁ gamissanti, puññapāpaphalūpagā;
yathākammaṁ → yathā kammaṁ (pts) puñña-pāpa-phalūpagā → SS. phalūpagaṁ. (pts note)สัตว์ทั้งหลายจักไปตามกรรม เข้าถึงผลบุญและบาป Nirayaṁ pāpakammantā, puññakammā ca suggatiṁ.
nirayaṁ pāpakammantā → nirayam pāpa-kammantā (pts) suggatiṁ → sugatiṁ (bj: syā) | ca → S2 kammānā (ntā?). (pts note) | suggatiṁ → B. S2 sugatiṁ. (pts note) | puññakammā → puñña-kammā (pts)คือ ผู้ทำบาปจักไปนรก ส่วนผู้ทำบุญจักไปสวรรค์Tasmā kareyya kalyāṇaṁ, nicayaṁ samparāyikaṁ;
kalyāṇaṁ → kalyāṇam (pts) nicayaṁ → nicayam (pts)เพราะฉะนั้น บุคคลควรทำกรรมดี สะสมไว้เป็นสมบัติในโลกหน้า Puññāni paralokasmiṁ, patiṭṭhā honti pāṇinan”ti.
ti → See above, II. 10. (pts note) | pāṇinanti → pāṇinan ti sāvatthiyaṁ ekam antaṁ (pts)เพราะบุญ เป็นที่พึ่งของสัตว์ทั้งหลายในโลกหน้า