Jarāmaraṇasutta
Jarāmaraṇasutta → rājasuttaṁ (bj, sya-all); rājā (pts1ed, pts2ed)๓ ชรามรณสูตร
Sāvatthinidānaṁ.
sāvatthinidānaṁ → sāvatthiyaṁ (bj, sya-all) | sāvatthinidānaṁ ekamantaṁ → (pts)เรื่องเกิดขึ้นที่กรุงสาวัตถี
Ekamantaṁ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṁ etadavoca:
pasenadi kosalo → pasenadikosalo (th) | pasenadi kosalo bhagavantaṁ etadavoca → pasenadi-kosalo bhagavantam etad avoca (pts)พระเจ้าปเสนทิโกศลประทับนั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาค ดังนี้ว่า
“atthi nu kho, bhante, jātassa aññatra jarāmaraṇā”ti?
jarāmaraṇāti → jarāmaraṇaṁ (bj: machasaṁ) | nu → SS. omit nu. (pts note) | jarāmaraṇāti → jarāmaraṇā ti (pts)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ คนเกิดมาแล้วที่พ้นจากชราและมรณะมีบ้างหรือไม่”
“Natthi kho, mahārāja, jātassa aññatra jarāmaraṇā.
jātassa → (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า “มหาบพิตร คนเกิดมาแล้วที่จะพ้นจากชราและ มรณะไม่มีเลย
Yepi te, mahārāja, khattiyamahāsālā aḍḍhā mahaddhanā mahābhogā pahūtajātarūparajatā pahūtavittūpakaraṇā pahūtadhanadhaññā, tesampi jātānaṁ natthi aññatra jarāmaraṇā.
khattiyamahāsālā → khattiyamahāsalā (pts) | aḍḍhā → addhā (bj: machasaṁ) | aḍḍhā → B. atthā. (pts note) | pahūta-vittūpakaraṇā → C. has pahutta cittupakaraṇā; S1 has cittu instead of vittu in the next paragraph. (pts note) | yepi → ye pi (pts) | khattiyamahāsālā → khattiya-mahāsalā (pts) | pahūtajātarūparajatā pahūtavittūpakaraṇā pahūtadhanadhaññā tesampi → pahūta-jātarūparajatā pahūta-vittūpakaraṇā pahūta-dhanadhaññā tesam pi (pts)แม้ขัตติยมหาศาลซึ่งเป็นผู้มั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก มีทอง และเงินมากมาย มีทรัพย์เครื่องปลื้มใจมากมาย มีทรัพย์และธัญชาติมากมาย ก็ไม่พ้นจากชราและมรณะ
Yepi te, mahārāja, brāhmaṇamahāsālā …pe…
mahārāja → mahāraja (pts) | + → yepi te mahārāja (bjt) | yepi → ye pi (pts) | mahārāja brāhmaṇamahāsālā → mahāraja brāhmaṇa-mahāsālā (pts)แม้พราหมณมหาศาล ฯลฯ
gahapatimahāsālā aḍḍhā mahaddhanā mahābhogā pahūtajātarūparajatā pahūtavittūpakaraṇā pahūtadhanadhaññā, tesampi jātānaṁ natthi aññatra jarāmaraṇā.
gahapatimahāsālā → gahapati-mahāsālā (pts) | pahūtajātarūparajatā pahūtavittūpakaraṇā pahūtadhanadhaññā tesampi → pahūta-jātarūparajatā pahūta-vittūpakaraṇā pahūta-dhanadhaññā tesam pi (pts)แม้คหบดีมหาศาลซึ่งเป็นผู้มั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก มีทองและเงิน มากมาย มีทรัพย์เครื่องปลื้มใจมากมาย มีทรัพย์และธัญชาติมากมาย ก็ไม่พ้น จากชราและมรณะ
Yepi te, mahārāja, bhikkhū arahanto khīṇāsavā vusitavanto katakaraṇīyā ohitabhārā anuppattasadatthā parikkhīṇabhavasaṁyojanā sammadaññāvimuttā, tesampāyaṁ kāyo bhedanadhammo nikkhepanadhammo”ti.
pi → SS. hi. (pts note) | vusitavanto → S1-2 vusitamanto. (pts note) | ti → B. nikkhepadhammo; C. nikkhepanasabhāvo. (pts note) | tesampāyaṁ → tesaṁ pāyaṁ (my) | parikkhīṇabhavasaṁyojanā → parikkhīṇabhavasaññojanā (bjt) | parikkhīṇabhavasaṁyojanā sammadaññāvimuttā → parikkhīṇabhavasaññojanā sammadaññā vimuttā (th) | yepi → ye pi (pts) | katakaraṇīyā → kata-karaṇīyā (pts) | parikkhīṇabhavasaṁyojanā sammadaññāvimuttā tesampāyaṁ → parikkhīna-bhava-saṁyojanā sammadaññā vimuttā tesaṁ pāyaṁ (pts) | bhedanadhammo nikkhepanadhammoti → bhedana-dhammo nikkhepana-dhammo ti (pts)แม้ภิกษุทุกรูปซึ่งเป็นพระอรหันต์ สิ้นอาสวะแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์ ทำกิจที่ ควรทำเสร็จแล้ว ปลงภาระได้แล้ว บรรลุประโยชน์ตนโดยลำดับแล้ว สิ้นภวสังโยชน์ แล้ว หลุดพ้นเพราะรู้โดยชอบ ร่างกายนี้แม้ของพระอรหันต์เหล่านั้น ก็เป็นสภาพ แตกดับต้องทอดทิ้งเป็นธรรมดา”
Idamavoca …pe…พระผู้มีพระภาคผู้สุคตศาสดา ฯลฯ จึงได้ตรัสคาถาประพันธ์ต่อไปอีกว่า
“Jīranti ve rājarathā sucittā, atho sarīrampi jaraṁ upeti;
sarīrampi jaraṁ → sarīram pi jaram (pts)ราชรถอันวิจิตรย่อมชำรุด แม้สรีระก็ย่อมเข้าถึงชรา Satañca dhammo na jaraṁ upeti, santo have sabbhi pavedayantī”ti.
satañca → satañ ca (pts) | jaraṁ → jaram (pts) pavedayantīti → pavedayanti (bj); pavedayantīti sāvatthiyaṁ ekam antaṁ (pts) | pavedayantīti → See Dhammapada, V. 151. (pts note)แต่ว่าธรรมของสัตบุรุษหาเข้าถึงชราไม่ สัตบุรุษกับสัตบุรุษเท่านั้นจึงรู้กันได้ ชรามรณสูตรที่ ๓ จบ