Piyasutta๔ ปิยสูตร
Sāvatthinidānaṁ.
sāvatthinidānaṁ → sāvatthiyaṁ (bj, sya-all) | sāvatthinidānaṁ ekamantaṁ → (pts)เรื่องเกิดขึ้นที่กรุงสาวัตถี
Ekamantaṁ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṁ etadavoca:
pasenadi kosalo → pasenadikosalo (th) | pasenadi kosalo bhagavantaṁ etadavoca → pasenadi-kosalo bhagavantam etad avoca (pts)พระเจ้าปเสนทิโกศลประทับนั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาค ดังนี้ว่า
“idha mayhaṁ, bhante, rahogatassa paṭisallīnassa evaṁ cetaso parivitakko udapādi:
paṭisallīnassa → patisallīnassa (bj: sīmu3) | Idha → SS. omit idha. (pts note) | mayhaṁ → mayham (pts)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ วันนี้ข้าพระองค์หลีกเร้นอยู่ในที่สงัด เกิดความ คิดคำนึงอย่างนี้ว่า
‘kesaṁ nu kho piyo attā, kesaṁ appiyo attā’ti?
attāti → attā ti (pts)‘ชนเหล่าไหนหนอชื่อว่ารักตน ชนเหล่าไหนชื่อว่าไม่รักตน’
Tassa mayhaṁ, bhante, etadahosi:
etadahosi → etad ahosi (pts)ข้าพระองค์ได้มีความคิดดังนี้ว่า
‘ye ca kho keci kāyena duccaritaṁ caranti, vācāya duccaritaṁ caranti, manasā duccaritaṁ caranti;
ca → (pts) | duccaritaṁ → duccaritam (pts)‘ก็ชนเหล่าใดประพฤติกายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต
tesaṁ appiyo attā.
tesaṁ → tesam (pts)ชนเหล่านั้นชื่อว่าไม่รักตน
Kiñcāpi te evaṁ vadeyyuṁ:แม้ชนเหล่านั้นจะกล่าวอย่างนี้ว่า
“piyo no attā”ti, atha kho tesaṁ appiyo attā’.
attāti → attā ti (ms2005, pts) | tesaṁ → tesam (pts)‘เรารักตน’ ก็ตาม ชนเหล่านั้นก็ชื่อว่าไม่รักตน’
Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร
Yañhi appiyo appiyassa kareyya, taṁ te attanāva attano karonti;
va → S1-2 ca. (pts note) | yañhi → yaṁ hi (bjt, th, pts) | attanāva → attanā va (pts)เพราะชนผู้ไม่รักกันทำความเสียหายใดให้แก่ผู้ไม่รักกันได้ ชนเหล่านั้นก็ทำ ความเสียหายนั้นให้แก่ตนเองได้
tasmā tesaṁ appiyo attā.
tesaṁ → tesam (pts)ฉะนั้นชนเหล่านั้นจึงชื่อว่าไม่รักตน
Ye ca kho keci kāyena sucaritaṁ caranti, vācāya sucaritaṁ caranti, manasā sucaritaṁ caranti;
caranti → karonti (pts)ส่วนชนเหล่าใด ประพฤติกายสุจริต วจีสุจริต มโนสุจริต
tesaṁ piyo attā.ชนเหล่านั้นชื่อว่ารักตน
Kiñcāpi te evaṁ vadeyyuṁ:แม้ชนเหล่านั้น จะกล่าวอย่างนี้ว่า
‘appiyo no attā’ti; atha kho tesaṁ piyo attā.
tesaṁ → tesam (pts)‘เราไม่รักตน’ ก็ตาม ชนเหล่านั้นก็ชื่อว่ารักตน
Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร
Yañhi piyo piyassa kareyya, taṁ te attanāva attano karonti;
te → SS. omit te. (pts note) | va → S1-2 ca. (pts note) | attano → SS. attānaṁ. (pts note) | yañhi → yaṁ hi (bjt, th, pts) | attanāva → attanā va (pts)เพราะชนผู้ที่รักกันทำความเจริญใดให้แก่ผู้ที่รักกันได้ ชนเหล่านั้นก็ทำความ เจริญนั้นให้แก่ตนเองได้
tasmā tesaṁ piyo attā”ti.
attāti → attā (bjt)ฉะนั้นชนเหล่านั้นจึงชื่อว่ารักตน”
“Evametaṁ, mahārāja, evametaṁ, mahārāja.
evametaṁ → evam etam (pts) | evametaṁ → evam etaṁ (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “มหาบพิตร ข้อนี้เป็นอย่างนั้น มหาบพิตร ข้อนี้ เป็นอย่างนั้น
Ye hi keci, mahārāja, kāyena duccaritaṁ caranti, vācāya duccaritaṁ caranti, manasā duccaritaṁ caranti;เพราะว่าชนบางพวกประพฤติกายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต
tasmā tesaṁ appiyo attā.
tasmā → (bj, cck, sya-all)ชนเหล่านั้นชื่อว่าไม่รักตน
Kiñcāpi te evaṁ vadeyyuṁ:แม้ชนเหล่านั้นจะกล่าวอย่างนี้ว่า
‘piyo no attā’ti, atha kho tesaṁ appiyo attā.‘เรารักตน’ ก็ตาม ชนเหล่านั้นก็ชื่อว่าไม่รักตน
Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร
Yañhi, mahārāja, appiyo appiyassa kareyya, taṁ te attanāva attano karonti;
yañhi → yaṁ hi (bjt, th)เพราะชนผู้ไม่รักกันทำความเสียหายใดให้แก่ผู้ไม่รักกันได้ ชนเหล่านั้นก็ทำ ความเสียหายนั้นให้แก่ตนเองได้
tasmā tesaṁ appiyo attā.
attā → attāti (sya-all)ฉะนั้นชนเหล่านั้นจึงชื่อว่าไม่รักตน
Ye ca kho keci, mahārāja, kāyena sucaritaṁ caranti, vācāya sucaritaṁ caranti, manasā sucaritaṁ caranti;ส่วนชนบางพวก ประพฤติกายสุจริต วจีสุจริต มโนสุจริต
tesaṁ piyo attā.ชนเหล่านั้นชื่อว่ารักตน
Kiñcāpi te evaṁ vadeyyuṁ:แม้ชนเหล่านั้นจะกล่าว อย่างนี้ว่า
‘appiyo no attā’ti;‘เราไม่รักตน’ ก็ตาม
atha kho tesaṁ piyo attā.ชนเหล่านั้นก็ชื่อว่ารักตน
Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร
Yañhi, mahārāja, piyo piyassa kareyya, taṁ te attanāva attano karonti;
yañhi → yaṁ hi (bjt, th)เพราะชนผู้รักกันทำความเจริญใดให้แก่ผู้ที่ตนรักได้ ชนเหล่านั้นก็ทำความ เจริญนั้นแก่ตนเองได้
tasmā tesaṁ piyo attā”ti.
ti → The abridgments are in SS. only. (pts note) | attāti → attā ti (pts)ฉะนั้นชนเหล่านั้นจึงชื่อว่ารักตน”
Idamavoca …pe…
idamavoca → attānaṁ ce (bjt)พระผู้มีพระภาคผู้สุคตศาสดา ฯลฯ จึงได้ตรัสคาถาประพันธ์ต่อไปอีกว่า
“Attānañce piyaṁ jaññā, na naṁ pāpena saṁyuje;
attānañce → attānañ ce (pts) naṁ → nam (pts)ถ้าบุคคลรู้ว่ารักตน ก็ไม่พึงชักนำตนไปในทางชั่ว Na hi taṁ sulabhaṁ hoti, sukhaṁ dukkaṭakārinā.
dukkaṭakārinā → dukkatakārinā (bj, pts) | dukkatakārinā → dukkaṭa (bj: machasaṁ) | dukkatakārinā → B. dukkaṭa-. (pts note)เพราะความสุขนั้น บุคคลผู้มักทำชั่วจะไม่ได้โดยง่ายAntakenādhipannassa, jahato mānusaṁ bhavaṁ;
jahato → jahate (sya-all: sī.) | jahato → SS. jahate. (pts note)เมื่อบุคคลถูกความตายครอบงำ ก็จะต้องละทิ้งภพมนุษย์ไป Kiñhi tassa sakaṁ hoti, kiñca ādāya gacchati;
hi → kiñca (sya-all: sī.) | hi → SS kiñca. (pts note) | kiñhi → kiṁ hi (bjt, th, pts)ก็อะไรเล่าเป็นสมบัติของเขา และเขาจะนำอะไรไปได้ Kiñcassa anugaṁ hoti, chāyāva anapāyinī.
kiñcassa → kiñc-assa (pts) anapāyinī → anupāyinī (sya-all, km, mr) | anapāyinī → anupāyinī (bj: syā) | anapāyinī → anupāyinī (cck: syā. kaṁ. ka.) | chāyāva → chāyā va (pts)อนึ่ง อะไรเล่าจะติดตามเขาไป ดุจเงาติดตามตัวไป ฉะนั้นUbho puññañca pāpañca, yaṁ macco kurute idha;
Ubho → S2-3 omit ubho, the place remaining empty in S2. (pts note)สัตว์ผู้จะต้องตายในโลกนี้ ทำกรรมอันใด คือบุญและบาปทั้ง ๒ ประการ Tañhi tassa sakaṁ hoti, taṁva ādāya gacchati;
tassa → S1-2 tassaṁ. (pts note) | tañhi → taṁ hi (bjt, th, pts) taṁva → tañca (sabbattha) | taṁva → tañca (bj, cck, sya-all, pts) | tañca → taṁca (bj: machasaṁ) | tañca → taṁva (cck: ?)บุญและบาปนั้นแลเป็นสมบัติของเขา ทั้งเขาจะนำเอาบุญและบาปนั้นไปได้ Taṁvassa anugaṁ hoti, chāyāva anapāyinī.
Taṁvassa → tañcassa (bj, sya-all, km, pts2ed); taṁ cassa (pts1ed) | taṁvassa → taṁ cassa (bj, cck, sya-all, pts) | cassa → vassa (bj: machasaṁ) | Tañcassa → taṁvassa (cck: ?) | taṁvassa → taṁ c-assa (pts) anapāyinī → anupāyinī (sya-all) | va → S1-2 have chāyāya. (pts note) | anapāyinī → B. anupāyinī here and above. (pts note) | chāyāva → chāyā va (pts)อนึ่ง บุญและบาปนั้นย่อมติดตามเขาไป ดุจเงาติดตามตัวไป ฉะนั้นTasmā kareyya kalyāṇaṁ, nicayaṁ samparāyikaṁ;เพราะฉะนั้น บุคคลควรทำกรรมดี สะสมไว้เป็นสมบัติในโลกหน้า Puññāni paralokasmiṁ, patiṭṭhā honti pāṇinan”ti.
pāṇinanti → pāṇinan ti ekam antaṁ (pts) | ti → This and the preceding gāthā but the two first padas will be found again further on, II. 10 and III. 2. (pts note)เพราะบุญ เป็นที่พึ่งของสัตว์ทั้งหลายในโลกหน้า ปิยสูตรที่ ๔ จบ