Attarakkhitasutta๕ อัตตรักขิตสูตร
Sāvatthinidānaṁ.
sāvatthinidānaṁ → sāvatthiyaṁ (bj) | sāvatthinidānaṁ ekamantaṁ → (pts)
Ekamantaṁ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṁ etadavoca:
pasenadi kosalo → pasenadikosalo (th) | pasenadi kosalo bhagavantaṁ etadavoca → pasenadi-kosalo bhagavantam etad avoca (pts)พระเจ้าปเสนทิโกศลประทับนั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มี พระภาคดังนี้ว่า
“idha mayhaṁ, bhante, rahogatassa paṭisallīnassa evaṁ cetaso parivitakko udapādi:
paṭisallīnassa → patisallīnassa (pts) | idha → idaṁ (pts)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์หลีกเร้นอยู่ในที่สงัด เกิดความ คิดคำนึงอย่างนี้ว่า
‘kesaṁ nu kho rakkhito attā, kesaṁ arakkhito attā’ti?
kho → idaṁ na dissati (sya-all: sī. yu.) | + → nu kho (th) | kesaṁ → kesam (pts) | attāti → attā ti (pts)‘ชนเหล่าไหนหนอชื่อว่ารักษาตน ชนเหล่าไหนชื่อว่าไม่รักษาตน’
Tassa mayhaṁ, bhante, etadahosi:
mayhaṁ → mayham (pts) | etadahosi → etad ahosi (pts)ข้าพระองค์ได้มีความคิดดังนี้ว่า
‘ye kho keci kāyena duccaritaṁ caranti, vācāya duccaritaṁ caranti, manasā duccaritaṁ caranti;
ye → ye ca (sya-all) | kho → yeca kho (bj: syā) | kho → B. ko; S3 hi. (pts note)‘ก็ชนบางพวกประพฤติกายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต
tesaṁ arakkhito attā.
arakkhito → SS. add hoti. (pts note) | tesaṁ → tesam (pts)ชนเหล่านั้นชื่อว่าไม่รักษาตน’
Kiñcāpi te hatthikāyo vā rakkheyya, assakāyo vā rakkheyya, rathakāyo vā rakkheyya, pattikāyo vā rakkheyya;
vā → va (pts) | hatthikāyo vā → hatthi-kāyo va (pts) | assakāyo → assa-kāyo (pts) | rathakāyo → ratha-kāyo (pts) | pattikāyo → patti kāyo (pts)
atha kho tesaṁ arakkhito attā.
tesaṁ → tesam (pts)
Taṁ kissa hetu?
taṁ → tam (pts)ข้อนั้นเพราะเหตุไร
Bāhirā hesā rakkhā, nesā rakkhā ajjhattikā;
hesā → h-esā (pts) | nesā → n-esā (pts)เพราะการรักษาเช่นนั้นเป็นการรักษาภายนอก มิใช่เป็นการรักษาภายใน
tasmā tesaṁ arakkhito attā.
attā → attāti (sya-all) | attā → S1-2 attāti. (pts note) | tesaṁ → tesam (pts)ฉะนั้น ชนเหล่านั้นจึงชื่อว่าไม่รักษาตน
Ye ca kho keci kāyena sucaritaṁ caranti, vācāya sucaritaṁ caranti, manasā sucaritaṁ caranti;
sucaritaṁ → sucaritam (pts)ส่วนชนบางพวกประพฤติกายสุจริต วจีสุจริต มโนสุจริต
tesaṁ rakkhito attā.ชนเหล่านั้นชื่อว่ารักษาตน
Kiñcāpi te neva hatthikāyo rakkheyya, na assakāyo rakkheyya, na rathakāyo rakkheyya, na pattikāyo rakkheyya;
neva → n-eva (pts) | assakāyo → assa-kāyo (pts) | rathakāyo → ratha-kāyo (pts) | pattikāyo → patti-kāyo (pts)แม้ว่าพลช้าง พลม้า พลรถหรือพลเดินเท้า ไม่รักษาเขาก็ตาม
atha kho tesaṁ rakkhito attā.ชนเหล่านั้นก็ชื่อว่ารักษาตน
Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร
Ajjhattikā hesā rakkhā, nesā rakkhā bāhirā;
hesā → h-esā (pts) | nesā → n-esā (pts)เพราะการรักษาเช่นนั้นเป็นการรักษาภายใน มิใช่เป็นการรักษาภายนอก
tasmā tesaṁ rakkhito attā’”ti.
attāti → attā ti (pts)ฉะนั้น ชนเหล่านั้นจึงชื่อว่ารักษาตน”
“Evametaṁ, mahārāja, evametaṁ, mahārāja.
evametaṁ → evam etam (pts) | evametaṁ → evam etaṁ (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “มหาบพิตร ข้อนี้เป็นอย่างนั้น มหาบพิตร ข้อนี้ เป็นอย่างนั้น
Ye hi keci, mahārāja, kāyena duccaritaṁ caranti …pe…ก็ชนบางพวกประพฤติกายทุจริต ฯลฯ
tesaṁ arakkhito attā.
attā → attāti (sya-all) | arakkhito → rakkhito (pts) | + → kiñcāpi te hatthikāyo vā rakkheyya pattikāyo vā rakkheyya atha kho tesaṁ arakkhito attā (bjt)ชนเหล่านั้นชื่อว่าไม่รักษาตน
Taṁ kissa hetu?
taṁ → tam (pts)ข้อนั้นเพราะเหตุไร
Bāhirā hesā, mahārāja, rakkhā, nesā rakkhā ajjhattikā;
nesā → nesa (pts) | h-esā → SS. omit h-here and further on. (pts note) | nesā → n-esa (pts)เพราะการรักษาเช่นนั้นเป็นการรักษาภายนอก มิใช่เป็นการรักษาภายใน
tasmā tesaṁ arakkhito attā.
attā → attāti (sya-all) | tesaṁ → tesam (pts)ฉะนั้น ชนเหล่านั้นจึงชื่อว่าไม่รักษาตน
Ye hi keci, mahārāja, kāyena sucaritaṁ caranti, vācāya sucaritaṁ caranti, manasā sucaritaṁ caranti;
hi → ca kho (bj, cck, pts) | kho → B. ye hi. (pts note)ส่วนชนบางพวกประพฤติกายสุจริต วจีสุจริต มโนสุจริต
tesaṁ rakkhito attā.ชนเหล่านั้นชื่อว่ารักษาตน
Kiñcāpi te neva hatthikāyo rakkheyya, na assakāyo rakkheyya, na rathakāyo rakkheyya, na pattikāyo rakkheyya;
neva hatthikāyo → n-eva hatthi-kāyo (pts) | assakāyo → assa-kāyo (pts) | rathakāyo → ratha-kāyo (pts) | pattikāyo → patti-kāyo (pts)แม้ว่าพลช้าง พลม้า พลรถ หรือพลเดินเท้า ไม่รักษาเขาก็ตาม
atha kho tesaṁ rakkhito attā.
tesaṁ → (pts)ชนเหล่านั้นก็ชื่อว่ารักษาตน
Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร
Ajjhattikā hesā, mahārāja, rakkhā, nesā rakkhā bāhirā;
rakkhā → SS. na instead of nesā rakkhā. (pts note) | hesā → h-esā (pts) | nesā → n-esā (pts)เพราะการรักษาเช่นนั้นเป็นการรักษาภายใน มิใช่เป็นการรักษาภายนอก
tasmā tesaṁ rakkhito attā”ti.
attāti → attā ti (pts)ฉะนั้น ชนเหล่านั้นจึงชื่อว่ารักษาตน”
Idamavoca …pe…พระผู้มีพระภาค ฯลฯ จึงได้ตรัสคาถาประพันธ์ต่อไปอีกว่า
“Kāyena saṁvaro sādhu, sādhu vācāya saṁvaro;การสำรวมกายเป็นการดี การสำรวมวาจาเป็นการดี Manasā saṁvaro sādhu, sādhu sabbattha saṁvaro;
sabbattha → sabbatthā (pts)การสำรวมใจเป็นการดี การสำรวมในที่ทั้งปวงเป็นการดี Sabbattha saṁvuto lajjī, rakkhitoti pavuccatī”ti.
sabbattha → sabbatthā (pts) pavuccatīti → pavuccatīti sāvatthiyaṁ ekaṁ antaṁ (pts) | pavuccatīti → Cf. with Dhammapada, V. 361. The last pada only differs. (pts note) | rakkhitoti → rakkhito ti (pts)บุคคลสำรวมในที่ทั้งปวงแล้วมีความละอายต่อบาป เรากล่าวว่ารักษาตน อัตตรักขิตสูตรที่ ๕ จบ