Yaññasutta๙ ยัญญสูตร
Sāvatthinidānaṁ.
sāvatthinidānaṁ → sāvatthiyaṁ (bj, sya-all)เรื่องเกิดขึ้นที่กรุงสาวัตถี
Tena kho pana samayena rañño pasenadissa kosalassa mahāyañño paccupaṭṭhito hoti, pañca ca usabhasatāni pañca ca vacchatarasatāni pañca ca vacchatarisatāni pañca ca ajasatāni pañca ca urabbhasatāni thūṇūpanītāni honti yaññatthāya.
vacchatarisatāni → vacchatarīsatāni (bj) | pasenadissa kosalassa → pasenadikosalassa (sya-all, pts) | pasenadissa → pasenadi kosalassa (bj: sīmu7, syā, PTS) | urabbha-satāni → S1-3 usabha; S1 ubha, further on usabha. (pts note) | thūṇūpanitāni → B. thunu-; C. thunū-. (pts note) | pasenadissa kosalassa mahāyañño → pasenadi-kosalassa mahā-yañño (pts) | usabhasatāni → usabha-satāni (pts) | vacchatarasatāni → vacchatara-satāni (pts) | vacchatarisatāni → vacchatarī-satāni (pts) | ajasatāni → aja-satāni (pts) | urabbhasatāni thūṇūpanītāni → urabbha-satāni thūṇūpanitāni (pts)สมัยนั้น พระเจ้าปเสนทิโกศลได้ตระเตรียมการบูชามหายัญ คือ โคตัวผู้ ๕๐๐ ตัว ลูกโคตัวผู้ ๕๐๐ ตัว ลูกโคตัวเมีย ๕๐๐ ตัว แพะ ๕๐๐ ตัว และแกะ ๕๐๐ ตัว ถูกนำไปผูกไว้ที่หลักเพื่อบูชายัญ
Yepissa te honti dāsāti vā pessāti vā kammakarāti vā, tepi daṇḍatajjitā bhayatajjitā assumukhā rudamānā parikammāni karonti.
vā → mrammapotthakeyeva dāsīti vāti īdiso pāṭho dissati (sya-all note) | vā → B. adds dāsītivā here and further on. (pts note) | pessā → B. pesā. (pts note) | karonti → 3 = Puggala IV. 24. 3. (pts note) | yepissa → ye pissa (bjt) | yepissa → ye pi-ssa (pts) | dāsāti → dāsā ti (pts) | pessāti → pessā ti (pts) | kammakarāti → kammakarā ti (pts) | tepi daṇḍatajjitā bhayatajjitā → te pi daṇḍa-tajjitā bhaya-tajjitā (pts)แม้ข้าราชบริพารของพระเจ้าปเสนทิโกศลนั้น ผู้เป็นทาส คนใช้หรือกรรมกรที่มีอยู่ แม้ชนเหล่านั้นก็ถูกอาชญาคุกคาม ถูกภัย คุกคาม ร้องไห้น้ำตานองหน้า กระทำบริกรรมอยู่
Atha kho sambahulā bhikkhū pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṁ piṇḍāya pavisiṁsu.
pubbaṇhasamayaṁ → pubbanhasamayaṁ (bj) | pavisiṁsu → pāvisiṁsu (pts) | pavisiṁsu → pāvisiṁsu (bj: PTS) | pāvisiṁsu → SS. pavisiṁsu. (pts note) | pubbaṇhasamayaṁ → pubbaṇha-samayaṁ (pts) | pattacīvaramādāya → pattacīvaram ādāya (pts)ครั้นเวลาเช้า ภิกษุจำนวนมากครองอันตรวาสก ถือบาตรและจีวร เข้าไป บิณฑบาตยังกรุงสาวัตถี
Sāvatthiyaṁ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkantā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṁ etadavocuṁ:
nisinnā → nisinno (bj, cck) | pacchābhattaṁ → paccabhattaṁ (pts) | pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkantā → paccabhattaṁ piṇḍapāta-paṭikkantā (pts) | tenupasaṅkamiṁsu → ten-upasaṅkamiṁsu (pts) | bhagavantaṁ → bhagavantam (pts) | ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts) | bhagavantaṁ etadavocuṁ → bhagavantam etad avocuṁ (pts)กลับจากบิณฑบาต ภายหลังจากฉันภัตตาหารเสร็จแล้ว เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่งอยู่ ณ ที่สมควรได้กราบทูล พระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า
“idha, bhante, rañño pasenadissa kosalassa mahāyañño paccupaṭṭhito hoti, pañca ca usabhasatāni pañca ca vacchatarasatāni pañca ca vacchatarisatāni pañca ca ajasatāni pañca ca urabbhasatāni thūṇūpanītāni honti yaññatthāya.
vacchatarisatāni → vacchatarīsatāni (bj) | pasenadissa kosalassa → pasenadikosalassa (sya-all, pts) | thūṇūpanītāni → thūṇūpanitāni (pts) | vacchatarīsatāni → vacchatari (bj: machasaṁ, syā) | hoti → ayaṁ pāṭho na dissati (sya-all: sī.) | hoti → SS. omit hoti. (pts note) | pasenadissa kosalassa mahāyañño → pasenadi-kosalassa mahā-yañño (pts) | usabhasatāni → usabha-satāni (pts) | vacchatarasatāni → vacchatara-satāni (pts) | ca vacchatarisatāni → vacchatarī-satāni (pts)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ วันนี้ พระเจ้าปเสนทิโกศลได้ ตระเตรียมการบูชามหายัญ คือ โคตัวผู้ ๕๐๐ ตัว ลูกโคตัวผู้ ๕๐๐ ตัว ลูกโค ตัวเมีย ๕๐๐ ตัว แพะ ๕๐๐ ตัว และแกะ ๕๐๐ ตัว ถูกนำไปผูกไว้ที่หลักเพื่อ บูชายัญ
Yepissa te honti dāsāti vā pessāti vā kammakarāti vā, tepi daṇḍatajjitā bhayatajjitā assumukhā rudamānā parikammāni karontī”ti.
yepissa → yepissa bhante (bj) | bhante → yepissa te (bj: machasaṁ, syā) | honti → hontīti pāṭho vajjito (sya-all: sī.) | rudamānā → B.rodamānā. (pts note) | yepissa → ye pi-ssa (pts) | dāsāti → dāsā ti (pts) | pessāti → pessā ti (pts) | kammakarāti → kammakarā ti (pts) | tepi daṇḍatajjitā bhayatajjitā → te pi daṇḍa-tajjitā bhaya-tajjitā (pts)แม้ข้าราชบริพารของพระเจ้าปเสนทิโกศลนั้น ผู้เป็นทาส คนใช้หรือ กรรมกรที่มีอยู่ แม้ชนเหล่านั้นก็ถูกอาชญาคุกคาม ถูกภัยคุกคาม ร้องไห้น้ำตา นองหน้า กระทำบริกรรมอยู่”
Atha kho bhagavā etamatthaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imā gāthāyo abhāsi:
gāthāyo → gāthayo (pts) | etamatthaṁ → etam atthaṁ (pts) | velāyaṁ → velāyam (pts)ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงได้ตรัสคาถาเหล่านี้ ในเวลานั้นว่า
“Assamedhaṁ purisamedhaṁ, sammāpāsaṁ vājapeyyaṁ;
assamedhaṁ → a. evaṁ. ba. sassamedhaṁ (sya-all: sī. yu) | Assamedhaṁ → B. and Cṣassamedham. (pts note) vājapeyyaṁ → evaṁ. ba. vācāpeyyaṁ. a. rājapeyyaṁ (sya-all: yu) | vājapeyyaṁ → B. vācāpeyyam; C. rājapeyyaṁ. (pts note)มหายัญที่มีกิริยามากเหล่านั้น คือ อัสวเมธ บุรุษเมธ สัมมาปาสะ วาชเปยยะ Niraggaḷaṁ mahārambhā, na te honti mahapphalā.
Niraggaḷaṁ mahārambhā → vājapeyyaṁ niraggaḷaṁ; mahāyaññā mahārambhā (bj, sya-all, km); vājapeyyaṁ; niraggaḷaṁ mahārambhā (pts1ed); vājapeyyaṁ niraggalaṁ mahāyaññā mahārambhā (pts2ed) | niraggaḷaṁ → niraggalaṁ mahāyaññā (bj); niraggaḷhaṁ mahāyaññā (cck); niraggaḷaṁ mahāyaññā (sya-all) | mahārambhā → niraggalā mahārambhā (bj: machasaṁ) | mahārambhā → vājapeyyuṁ; niraggaḷaṁ mahārambhā (cck: ka.) | mahāyaññā → evaṁ. yu. ba. ayaṁ na dissati (sya-all: sī) | mahārambhā → SS. add mahāyaññā. (pts note)นิรัคคฬะ ไม่มีผลมากAjeḷakā ca gāvo ca, vividhā yattha haññare;
ca → (pts)(เพราะ)พระอริยะผู้ปฏิบัติชอบ แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ Na taṁ sammaggatā yaññaṁ, upayanti mahesino.
taṁ → tam (pts)ย่อมไม่เกี่ยวข้องกับยัญที่มีการฆ่าแพะ แกะ โค และสัตว์ชนิดต่าง ๆYe ca yaññā nirārambhā, yajanti anukulaṁ sadā;
yajanti anukulaṁ → yajantānukulaṁ (sya-all) | anukulaṁ → anukūlaṁ (pts) | anukulaṁ → anukūlaṁ (bj: PTS); yajantānukūlaṁ (bj: syā)ส่วนยัญใด ไม่มีกิริยา เอื้ออำนวยประโยชน์ ประชาชนบูชาตระกูลทุกเมื่อ Ajeḷakā ca gāvo ca, vividhā nettha haññare;
nettha → n-ettha (pts)คือ ไม่มีการฆ่าแพะ แกะ โค และสัตว์ชนิดต่าง ๆ Etaṁ sammaggatā yaññaṁ, upayanti mahesino.พระอริยะผู้ปฏิบัติชอบ แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ย่อมเกี่ยวข้องกับยัญนั้นEtaṁ yajetha medhāvī, eso yañño mahapphalo;นักปราชญ์พึงบูชายัญนั้น ที่มีผลมาก Etañhi yajamānassa, seyyo hoti na pāpiyo;
etañhi → etaṁ hi (bjt, pts)เพราะเมื่อบูชายัญนั้นนั่นแหละ ย่อมมีแต่ความดี ไม่มีความชั่ว Yañño ca vipulo hoti, pasīdanti ca devatā”ti.
devatāti → devatā ti bandhana (pts)ยัญย่อมแพร่หลาย และเทวดาก็ยังเลื่อมใส ยัญญสูตรที่ ๙ จบ