Kāmaguṇasutta
Kāmaguṇasutta → lokakāmaguṇa 2 (pts1ed)๑๑๗ กามคุณสูตร
“Pubbeva me, bhikkhave, sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato etadahosi:
pubbeva → (pts) | pubbeva → pubbe (th) | etadahosi → etad ahosi (pts)“ภิกษุทั้งหลาย เมื่อก่อนเราเป็นโพธิสัตว์ยังไม่ได้ตรัสรู้ ได้มีความ คิดดังนี้ว่า
‘yeme pañca kāmaguṇā cetaso samphuṭṭhapubbā atītā niruddhā vipariṇatā, tatra me cittaṁ bahulaṁ gacchamānaṁ gaccheyya paccuppannesu vā appaṁ vā anāgatesu’.
yeme → ye mayhaṁ (sya-all) | gacchamānaṁ → (pts) | yeme → mayhaṁ (bj: syā) | tatra → S3 inserts vā; B2 kho 7 S1-3 vo instead of ye te (pts note) | pañca kāmaguṇā → pañcakāmaguṇā (bjt) | yeme pañca kāmaguṇā → ye me pañcakāmaguṇā (pts) | cittaṁ → cittam (pts)‘กามคุณ ๕ ประการที่ใจของเราเคยสัมผัส ล่วงไปแล้ว ดับไปแล้ว แปรผันไปแล้ว จิตของเราเมื่อเกิด พึงเกิดขึ้นในกามคุณ ๕ ประการที่เป็นปัจจุบันมาก หรือที่เป็นอนาคตน้อย’
Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi:
mayhaṁ → mayham (pts) | etadahosi → etad ahosi (pts)เรานั้นได้มีความคิดดังนี้ว่า
‘yeme pañca kāmaguṇā cetaso samphuṭṭhapubbā atītā niruddhā vipariṇatā, tatra me attarūpena appamādo sati cetaso ārakkho karaṇīyo’.
yeme → ye mayhaṁ bhikkhave (sya-all) | pañca kāmaguṇā → pañcakāmaguṇā (bjt) | sati cetaso → saticetaso (th, pts) | yeme pañca kāmaguṇā → ye me pañcakāmaguṇā (pts)‘กามคุณ ๕ ประการที่ใจของเราเคยสัมผัส ล่วง ไปแล้ว ดับไปแล้ว แปรผันไปแล้ว เราผู้ต้องการประโยชน์ตน พึงทำความ ไม่ประมาทในกามคุณ ๕ นั้นและทำให้สติเป็นเครื่องรักษาจิต’
Tasmātiha, bhikkhave, tumhākampi ye te pañca kāmaguṇā cetaso samphuṭṭhapubbā atītā niruddhā vipariṇatā, tatra vo cittaṁ bahulaṁ gacchamānaṁ gaccheyya paccuppannesu vā appaṁ vā anāgatesu.
te pañca kāmaguṇā → vo pañcakāmaguṇā (bj) | tatra → nanu (bj) | tasmātiha → tasmā tiha (th) | tasmātiha → tasmā ti ha (pts) | tumhākampi → tumhākam pi (pts) | cittaṁ → cittam (pts)เพราะเหตุนั้นแล กามคุณ ๕ แม้ที่ใจของเธอทั้งหลายเคยสัมผัส ก็ล่วงไปแล้ว ดับไปแล้ว แปรผันไปแล้ว จิตของเธอทั้งหลายเมื่อเกิด พึงเกิดขึ้นในกามคุณ ๕ ประการที่เป็นปัจจุบันมากหรือที่เป็นอนาคตน้อย
Tasmātiha, bhikkhave, tumhākampi ye te pañca kāmaguṇā cetaso samphuṭṭhapubbā atītā niruddhā vipariṇatā, tatra vo attarūpehi appamādo sati cetaso ārakkho karaṇīyo.
te pañca kāmaguṇā → vo pañcakāmaguṇā (bj, pts) | attarūpehi → attarūpena (sya-all) | karaṇīyo tasmātiha → karaṇīyoti tasmā tiha (sya-all) | samphuṭṭhapubbā → sampuṭṭhapubbā (pts) | vipariṇatā → viparinatā (pts) | karaṇīyo → This phrase (from tasmā ti ha bhikkhave) is omitted in B1 (pts note) | sati cetaso → saticetaso (th, pts) | tumhākampi → tumhākaṁ pi (pts)เพราะเหตุนั้นแล กามคุณ ๕ แม้ที่ใจของเธอทั้งหลายเคยสัมผัส ก็ล่วงไปแล้ว ดับไปแล้ว แปรผันไปแล้ว เธอทั้งหลายผู้ต้องการประโยชน์ตน พึงทำความไม่ ประมาทในกามคุณ ๕ นั้นและทำให้สติเป็นเครื่องรักษาจิต
Tasmātiha, bhikkhave, se āyatane veditabbe yattha cakkhu ca nirujjhati, rūpasaññā ca nirujjhati, se āyatane veditabbe …pe…
cakkhu ca → cakkhuñca (bj) | nirujjhati → virajjati (bj, sya-all) | ca → (sya-all) | se → ye (pts) | cakkhu → cakkhuṁ (pts) | rūpasaññā ca nirujjhati se → rūpasaññāca virajjati ye (pts) | se → ye (bj: sīmu); ye te (bj: machasaṁ, syā) | cakkhuñca → cakkhu (bj: sīmu, sī.pavi) | virajjati → nirujjhati (bj: machasaṁ) | virajjati → nirujjhati (bj: machasaṁ) | ye → B1-2 se instead of ye always (pts note) | rūpasaññāca → S1-3 -sañañca always in this paragraph less abridged than in B (pts note) | virajjati → B1 nirujjhati always (pts note) | cakkhu → cakkhuñca nirujjhati rūpasaññā (bjt) | + → virajjati se āyatane veditabbe yattha sotañca (bjt) | rūpasaññā → saddasaññā (bjt) | + → virajjati se āyatane veditabbe yattha ghānañca (bjt) | + → gandhasaññā ca virajjati (bjt) | tasmātiha → tasmā tiha (th) | tasmātiha → tasmā ti ha (pts)ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล บุคคลพึงรู้อายตนะ คือ พึงรู้อายตนะว่า ‘จักขุดับในที่ใด รูปสัญญา (ความหมายรู้ในรูป) ก็ดับในที่นั้น ฯลฯ
yattha jivhā ca nirujjhati, rasasaññā ca nirujjhati, se āyatane veditabbe …pe…
nirujjhati → virajjati (bj) | ca → (sya-all) | virajjati → nirujjhati (bj: machasaṁ) | virajjati → nirujjhati (bj: machasaṁ) | + → virajjati se āyatane veditabbe yattha kāyo ca (bjt) | + → phoṭṭhabbasaññā ca virajjati (bjt) | nirujjhati se → virajjati ye (pts)พึงรู้อายตนะว่า ‘ชิวหาดับในที่ใด รสสัญญา (ความหมายรู้ในรส) ก็ดับในที่นั้น ฯลฯ
yattha mano ca nirujjhati, dhammasaññā ca nirujjhati, se āyatane veditabbe”ti.
nirujjhati → virajjati (bj, sya-all) | se → ye (pts) | virajjati → nirujjhati (bj: machasaṁ) | veditabbe → B1 omits ye āyatane veditabbe (pts note) | nirujjhati se → virajjati ye āyatane veditabbe ye (pts) | veditabbeti → veditabbe ti (pts)พึงรู้อายตนะ ว่า ‘มโนดับในที่ใด ธรรมสัญญา (ความหมายรู้ในธรรมารมณ์) ก็ดับในที่นั้น”
Idaṁ vatvā bhagavā uṭṭhāyāsanā vihāraṁ pāvisi.
idaṁ → idam (pts) | uṭṭhāyāsanā vihāraṁ pāvisi → uṭṭhāyasanā vihāram pāvīsi (pts)พระผู้มีพระภาคครั้นตรัสดังนี้แล้วก็เสด็จลุกขึ้นจากพุทธอาสน์เข้าไปยังพระวิหาร
Atha kho tesaṁ bhikkhūnaṁ acirapakkantassa bhagavato etadahosi:
bhikkhūnaṁ → no avuso amhākam (pts) | tesaṁ bhikkhūnaṁ → tesam bhikkhūnam (pts) | etadahosi → etad ahosi (pts)ลำดับนั้น เมื่อพระผู้มีพระภาคเสด็จจากไปไม่นาน ภิกษุเหล่านั้นจึงได้ปรึกษา กันว่า
“idaṁ kho no, āvuso, bhagavā saṅkhittena uddesaṁ uddisitvā vitthārena atthaṁ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṁ paviṭṭho:
saṅkhittena uddesaṁ → sakhittena uddesam (pts) | saṅkhittena → saṁkhittena (my, ms2005) | atthaṁ → attham (pts) | vihāraṁ → vihāram (pts)“ผู้มีอายุทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคของเราทั้งหลายทรงแสดงอุทเทสนี้โดย ย่อว่า
‘tasmātiha, bhikkhave, se āyatane veditabbe yattha cakkhu ca nirujjhati, rūpasaññā ca nirujjhati, se āyatane veditabbe …pe…
cakkhu ca → cakkhuñca (bj, pts) | nirujjhati → virajjati (sya-all) | se → ye (pts) | veditabbe → S1 repeats here Idaṁ vatvā- -ye āyatane veditabbe (pts note) | virajjati → S1-3 have -saññā ca in this part and further on (pts note) | tasmātiha → tasmā tiha (th) | tasmātiha → tasmā ti ha (pts) | nirujjhati se → virajjati ye (pts)‘ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล บุคคลพึงรู้อายตนะ คือ พึงรู้อายตนะว่า ‘จักขุดับในที่ใด รูปสัญญาก็ดับในที่นั้น ฯลฯ
yattha jivhā ca nirujjhati, rasasaññā ca nirujjhati, se āyatane veditabbe …pe…
nirujjhati → virajjati (sya-all) | jivhā ca nirujjhati → jivhānirujjhati (pts)พึงรู้อายตนะว่า ‘ชิวหาดับในที่ใด รสสัญญาก็ดับในที่นั้น ฯลฯ
yattha mano ca nirujjhati, dhammasaññā ca nirujjhati, se āyatane veditabbe’ti.
nirujjhati → virajjati (bj, sya-all); nirujjati (pts) | nirujjhati se → nirujjati ye (pts) | nirujjhati se → virajjati ye (pts) | veditabbeti → veditabbe (pts)พึงรู้อายตนะว่า ‘มโนดับในที่ใด ธรรมสัญญาก็ดับ ในที่นั้น’
Ko nu kho imassa bhagavatā saṅkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṁ avibhattassa vitthārena atthaṁ vibhajeyyā”ti?
vitthārena atthaṁ avibhattassa → (bj) | saṅkhittena → saṁkhittena (my, ms2005) | + → attham avibhittassa vitthāresna (pts) | avibhattassa vitthārena atthaṁ vibhajeyyāti → vibhajjeyyāti (pts)ไม่ทรงจำแนกเนื้อความไว้โดยพิสดาร เสด็จลุกขึ้นจากพุทธอาสน์เข้าไป ยังพระวิหาร ใครหนอจะพึงจำแนกเนื้อความแห่งอุทเทสที่พระผู้มีพระภาคทรง แสดงไว้โดยย่อ ไม่ทรงจำแนกไว้โดยพิสดารนี้ให้พิสดารได้”
Atha kho tesaṁ bhikkhūnaṁ etadahosi:
tesaṁ bhikkhūnaṁ etadahosi → tesam bhikkhūnam etad ahosi (pts)ลำดับนั้น ภิกษุเหล่านั้นมีความเห็นร่วมกันว่า
“ayaṁ kho āyasmā ānando satthu ceva saṁvaṇṇito, sambhāvito ca viññūnaṁ sabrahmacārīnaṁ.
āyasmā → āyasamā (pts) | satthu ceva → satthuceva (pts)“ท่านอานนท์นี้แลพระศาสดา ทรงสรรเสริญและเพื่อนพรหมจารีผู้รู้ทั้งหลายก็ยกย่อง
Pahoti cāyasmā ānando imassa bhagavatā saṅkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṁ avibhattassa vitthārena atthaṁ vibhajituṁ.
saṅkhittena → saṁkhittena (my, ms2005) | atthaṁ avibhattassa → attham avibhatassa (pts)และท่านสามารถจะจำแนก เนื้อความแห่งอุทเทสที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงไว้โดยย่อ ไม่ทรงจำแนกไว้โดย พิสดารนี้ให้พิสดารได้
Yannūna mayaṁ yenāyasmā ānando tenupasaṅkameyyāma; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ ānandaṁ etamatthaṁ paṭipuccheyyāmā”ti.
yannūna → yaṁnūna (my)ทางที่ดี พวกเราควรจะเข้าไปหาท่านอานนท์ถึงที่อยู่แล้ว เรียนถามเนื้อความนี้กับท่าน”
Atha kho te bhikkhū yenāyasmā ānando tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā āyasmatā ānandena saddhiṁ sammodiṁsu.
yenāyasmā → āyasmato ānandassa paccassosuṁ āyasmā (pts)ครั้นแล้วภิกษุเหล่านั้นจึงเข้าไปหาท่านพระอานนท์ถึงที่อยู่
Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinnā kho te bhikkhū āyasmantaṁ ānandaṁ etadavocuṁ:
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all) | ekamantaṁ nisīdiṁsu ekamantaṁ → ekam antaṁ nisidiṁsu ekam antaṁ (pts) | āyasmantaṁ ānandaṁ etadavocuṁ → āyasmantam ānandam etad avocuṁ (pts)ได้สนทนาปราศรัย พอเป็นที่บันเทิงใจ พอเป็นที่ระลึกถึงกันแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ได้เรียนว่า
“Idaṁ kho no, āvuso ānanda, bhagavā saṅkhittena uddesaṁ uddisitvā vitthārena atthaṁ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṁ paviṭṭho:
saṅkhittena → saṁkhittena (my, bjt, ms2005) | uddesaṁ → uddesam (pts) | atthaṁ → attham (pts) | vihāraṁ → vihāram (pts)“ท่านอานนท์ พระผู้มีพระภาคของเราทั้งหลายทรงแสดงอุทเทสนี้โดยย่อว่า
‘tasmātiha, bhikkhave, se āyatane veditabbe yattha cakkhu ca nirujjhati, rūpasaññā ca nirujjhati, se āyatane veditabbe …pe…
cakkhu ca → cakkhuñca (bj) | nirujjhati → virajjati (sya-all) | se → ye (pts) | rūpasaññā → dhammasaññā (pts) | nirujjhati se → virajjati ye (pts) | tasmātiha → tasmā tiha (th) | tasmātiha → tasmā ti ha (pts)‘ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล บุคคลพึงรู้อายตนะ คือ พึงรู้อายตนะว่า ‘จักขุดับ ในที่ใด รูปสัญญาก็ดับในที่นั้น ฯลฯ
yattha jivhā ca nirujjhati, rasasaññā ca nirujjhati, se āyatane veditabbe …pe…
nirujjhati → virajjati (sya-all) | jivhā ca → cakkhuñca (pts) | rasasaññā ca nirujjhati se → rūpasaññāca virajjati ye (pts)พึงรู้อายตนะว่า ‘ชิวหาดับในที่ใด รสสัญญา ก็ดับในที่นั้น ฯลฯ
yattha mano ca nirujjhati, dhammasaññā ca nirujjhati, se āyatane veditabbe’ti.
nirujjhati → virajjati (bj, sya-all) | ti → S3 adds ti; B1 omit the phrase as before, and also further on (pts note) | se → ye āyatane veditabbe ye (pts) | veditabbeti → veditabbe ti (pts)พึงรู้อายตนะว่า ‘มโนดับในที่ใด ธรรมสัญญาก็ดับในที่นั้น’ ไม่ทรงจำแนกเนื้อความไว้โดยพิสดาร เสด็จลุกขึ้นจากพุทธอาสน์เข้าไปยังพระวิหาร
Tesaṁ no, āvuso, amhākaṁ acirapakkantassa bhagavato etadahosi:
āvuso amhākaṁ → avuso amhākam (pts) | etadahosi → etad ahosi (pts)ผู้มีอายุ เมื่อพระผู้มีพระภาคเสด็จจากไปไม่นาน พวกกระผมจึงได้ปรึกษา กันว่า
‘idaṁ kho no, āvuso, bhagavā saṅkhittena uddesaṁ uddisitvā vitthārena atthaṁ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṁ paviṭṭho:
no → idaṁ kho no (bj: syā, sī) | no → Missing in S1-3 (pts note) | saṅkhittena → saṁkhittena (my, ms2005) | saṅkhittena uddesaṁ → sakhittena uddesam (pts) | atthaṁ → attham (pts) | vihāraṁ → vihāram (pts)‘ผู้มีอายุทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคของเราทั้งหลายทรงแสดงอุทเทสนี้โดย ย่อว่า
“tasmātiha, bhikkhave, se āyatane veditabbe yattha cakkhu ca nirujjhati, rūpasaññā ca nirujjhati, se āyatane veditabbe …pe…
cakkhu ca → cakkhuñca (bj) | nirujjhati → virajjati (sya-all) | tasmātiha → tasmā tiha (th) | tasmātiha → tasmā ti ha (pts) | se → ye (pts) | veditabbe → vaditabbe (pts)‘ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล บุคคลพึงรู้อายตนะ คือ พึงรู้อายตนะว่า ‘จักขุดับในที่ใด รูปสัญญาก็ดับในที่นั้น ฯลฯ
yattha jivhā ca nirujjhati, rasasaññā ca nirujjhati se āyatane veditabbe …pe…
nirujjhati → virajjati (sya-all)พึงรู้อายตนะว่า ‘ชิวหาดับในที่ใด รสสัญญาก็ดับในที่นั้น ฯลฯ
yattha mano ca nirujjhati, dhammasaññā ca nirujjhati, se āyatane veditabbe”ti.
nirujjhati → virajjati (bj, sya-all) | veditabbeti → veditabbe ti (ms2005) | nirujjhati → nirujjati (pts) | nirujjhati se → nirujjati ye (pts)พึงรู้อายตนะว่า ‘มโนดับในที่ใด ธรรมสัญญาก็ดับ ในที่นั้น’
Ko nu kho imassa bhagavatā saṅkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṁ avibhattassa vitthārena atthaṁ vibhajeyyā’ti?
saṅkhittena → saṁkhittena (my, ms2005) | vitthārena → vihārena (pts) | avibhattassa vitthārena atthaṁ vibhajeyyāti → vibhajjeyyāti (pts)ไม่ทรงจำแนกเนื้อความไว้โดยพิสดาร เสด็จลุกขึ้นจากพุทธอาสน์เข้าไป ยังพระวิหาร ใครหนอจะพึงจำแนกเนื้อความแห่งอุทเทสที่พระผู้มีพระภาคทรง แสดงไว้โดยย่อ ไม่ทรงจำแนกไว้โดยพิสดารนี้ให้พิสดารได้
Tesaṁ no, āvuso, amhākaṁ etadahosi:
amhākaṁ etadahosi → amhākam etad ahosi (pts)ผู้มีอายุ พวกกระผมได้มีความเห็นร่วมกันว่า
‘ayaṁ kho āyasmā ānando satthu ceva saṁvaṇṇito, sambhāvito ca viññūnaṁ sabrahmacārīnaṁ.
āyasmā → āyasamā (pts)‘ท่านอานนท์นี้แลพระศาสดา ทรงสรรเสริญและเพื่อนพรหมจารีผู้รู้ทั้งหลายก็ยกย่อง
Pahoti cāyasmā ānando imassa bhagavatā saṅkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṁ avibhattassa vitthārena atthaṁ vibhajituṁ.
saṅkhittena → saṁkhittena (my, ms2005) | atthaṁ → attham (pts)และท่านสามารถจะจำแนก เนื้อความแห่งอุทเทสที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงไว้โดยย่อ ไม่ทรงจำแนกไว้โดย พิสดารนี้ให้พิสดารได้
Yannūna mayaṁ yenāyasmā ānando tenupasaṅkameyyāma; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ ānandaṁ etamatthaṁ paṭipuccheyyāmā’ti.
yannūna → yaṁnūna (my) | yannūna → yaṁ nūna (pts) | āyasmantaṁ ānandaṁ etamatthaṁ → āyasmantam ānandam etam attham (pts)ทางที่ดี พวกเราควรจะเข้าไปหาท่านอานนท์ถึงที่อยู่ แล้ว เรียนถามเนื้อความนี้กับท่าน’
Vibhajatāyasmā ānando”ti.
ānandoti → ānando ti (pts)ขอท่านอานนท์จงจำแนกเถิด”
“Seyyathāpi, āvuso, puriso sāratthiko sāragavesī sārapariyesanaṁ caramāno mahato rukkhassa …pe…
seyyathāpi → seyyathāpi nāma (sya-all) | la → Complete in S1-3-- See the preceding sutta, paragraph 7 (p. 94) (pts note) | pe → spelled out in full (bjt)ท่านพระอานน์กล่าวว่า “ผู้มีอายุทั้งหลาย เมื่อพระศาสดาประทับอยู่เฉพาะ หน้าท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ท่านทั้งหลายละเลยพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเสีย สำคัญเนื้อความนี้ว่าควรถามผม เปรียบเหมือนบุรุษผู้ต้องการแก่นไม้ แสวงหา แก่นไม้ เที่ยวแสวงหาแก่นไม้อยู่ เมื่อต้นไม้ใหญ่ ฯลฯ
vibhajatāyasmā ānando agaruṁ karitvā”ti.ถ้าท่านอานนท์ไม่มีความ หนักใจแล้ว ขอจงจำแนกเถิด”
“Tenahāvuso, suṇātha, sādhukaṁ manasi karotha, bhāsissāmī”ti.
manasi karotha → manasikarotha (bjt, th) | tenahāvuso → tena āvuso (pts) | sādhukaṁ → sādhukam (pts)ท่านพระอานนท์กล่าวว่า “ผู้มีอายุทั้งหลาย ถ้าเช่นนั้น ขอท่านทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี ผมจักกล่าว”
“Evamāvuso”ti kho te bhikkhū āyasmato ānandassa paccassosuṁ.
evamāvusoti → evam āvuso ti (pts)ภิกษุเหล่านั้นรับคำแล้ว
Āyasmā ānando etadavoca:
etadavoca → avoca (pts)ท่านพระอานนท์จึงได้กล่าวเรื่องนี้ว่า
“Yaṁ kho vo, āvuso, bhagavā saṅkhittena uddesaṁ uddisitvā vitthārena atthaṁ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṁ paviṭṭho:
kho → S1-3 idaṁ kho no (pts note) | saṅkhittena → saṁkhittena (my, ms2005) | vo āvuso → avuso (pts) | uddesaṁ → uddesam (pts) | atthaṁ → attham (pts) | vihāraṁ → vihāram (pts)“ผู้มีอายุทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคของท่านทั้งหลายทรงแสดงอุทเทสโดยย่อ ว่า
‘tasmātiha, bhikkhave, se āyatane veditabbe yattha cakkhu ca nirujjhati, rūpasaññā ca nirujjhati, se āyatane veditabbe …pe…
cakkhu ca → cakkhuñca (bj) | nirujjhati → virajjati (bj, sya-all) | tasmātiha → tasmā tiha (th) | tasmātiha → tasmāti ha (pts) | se → ye (pts) | cakkhu ca nirujjhati → cakkhuñca nirujjati (pts) | nirujjhati se → virajjati ye (pts)‘ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล บุคคลพึงรู้อายตนะ คือ พึงรู้อายตนะว่า ‘จักขุดับในที่ใด รูปสัญญาก็ดับในที่นั้น ฯลฯ
yattha mano ca nirujjhati, dhammasaññā ca nirujjhati, se āyatane veditabbe’ti.
nirujjhati → virajjati (bj, sya-all) | nirujjhati se → virajjati ye āyatane veditabbe ye (pts) | veditabbeti → veditabbe ti (pts)พึงรู้อายตนะว่า ‘มโนดับในที่ใด ธรรมสัญญาก็ดับในที่นั้น’ ไม่ทรงจำแนกเนื้อความไว้โดยพิสดาร เสด็จลุกขึ้นจาก พุทธอาสน์เข้าไปยังพระวิหาร
Imassa khvāhaṁ, āvuso, bhagavatā saṅkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṁ avibhattassa vitthārena atthaṁ ājānāmi.
avibhattassa vitthārena atthaṁ → (bj) | avibhattassa → avibhattassa evam (pts) | evaṁ → Missing in B1-2 (pts note) | saṅkhittena → saṁkhittena (my, ms2005) | khvāhaṁ → khvāham (pts) | vitthārena atthaṁ → vittharena attham (pts) | atthaṁ → attham (pts)ผู้มีอายุทั้งหลาย ผมย่อมรู้เนื้อความแห่งอุทเทสที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดง ไว้โดยย่อ ไม่ทรงจำแนกไว้โดยพิสดารนี้ให้พิสดารได้
Saḷāyatananirodhaṁ no etaṁ, āvuso, bhagavatā sandhāya bhāsitaṁ:
no → kho (bj, sya-all)พระดำรัสว่า
‘tasmātiha, bhikkhave, se āyatane veditabbe, yattha cakkhu ca nirujjhati, rūpasaññā ca nirujjhati, se āyatane veditabbe …pe…
cakkhu ca → cakkhuñca (bj) | nirujjhati → virajjati (bj, sya-all) | tasmātiha → tasmā tiha (th) | tasmātiha → tasmāti ha (pts) | se → ye (pts) | rūpasaññā ca nirujjhati se → rūpasaññāca virajjati ye (pts)‘ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล บุคคลพึงรู้อายตนะ คือ พึงรู้อายตนะว่า ‘จักขุดับในที่ใด รูปสัญญา ก็ดับในที่นั้น ฯลฯ
yattha mano ca nirujjhati, dhammasaññā ca nirujjhati, se āyatane veditabbe’ti.
nirujjhati → virajjati (bj, sya-all)พึงรู้อายตนะว่า ‘มโนดับในที่ใด ธรรมสัญญาก็ดับในที่นั้น’ ตรัสหมายถึงความดับอายตนะ ๖ ประการ
Ayaṁ kho, āvuso, bhagavā saṅkhittena uddesaṁ uddisitvā vitthārena atthaṁ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṁ paviṭṭho:
ayaṁ → yaṁ (bj, sya-all) | saṅkhittena → saṁkhittena (my, ms2005)ผู้มีอายุทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคทรงแสดงอุทเทสไว้โดยย่อว่า
‘tasmātiha, bhikkhave, se āyatane veditabbe yattha cakkhu ca nirujjhati, rūpasaññā ca nirujjhati, se āyatane veditabbe …pe…
cakkhu ca → cakkhuñca (bj) | nirujjhati → virajjati (bj, sya-all) | tasmātiha → tasmā tiha (th)‘ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล บุคคลพึงรู้อายตนะ คือ พึงรู้อายตนะว่า ‘จักขุดับในที่ใด รูปสัญญาก็ดับในที่นั้น ฯลฯ
yattha mano ca nirujjhati, dhammasaññā ca nirujjhati, se āyatane veditabbe’ti.
nirujjhati → virajjati (bj, sya-all)พึงรู้อายตนะว่า ‘มโนดับในที่ใด ธรรมสัญญาก็ดับในที่นั้น’ ไม่ทรงจำแนกเนื้อความไว้โดยพิสดาร เสด็จลุกขึ้นจากพุทธอาสน์เข้าไปยังพระวิหาร
Imassa khvāhaṁ, āvuso, bhagavatā saṅkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṁ avibhattassa evaṁ vitthārena atthaṁ ājānāmi.
saṅkhittena → saṁkhittena (my, ms2005) | khvāhaṁ → khvāham (pts) | atthaṁ → attham (pts) | evaṁ → evam (pts)ผู้มีอายุทั้งหลาย ผมย่อมรู้เนื้อความแห่งอุทเทสที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงไว้ โดยย่อ ไม่ทรงจำแนกไว้โดยพิสดารนี้ให้พิสดารได้อย่างนี้
Ākaṅkhamānā ca pana tumhe āyasmanto bhagavantaṁyeva upasaṅkamatha;
bhagavantaṁyeva upasaṅkamatha → bhagavantaññeva (pts) | bhagavantaṁyeva → bhagavantaṁ yeva (th)ก็ท่านทั้งหลายเมื่อหวัง อยู่พึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาค
upasaṅkamitvā etamatthaṁ puccheyyātha.
puccheyyātha → paṭipuccheyyātha (bj, sya-all) | etamatthaṁ puccheyyātha → etam attham paṭipuccheyyātha (pts)แล้วทูลถามเนื้อความนี้เถิด
Yathā vo bhagavā byākaroti tathā naṁ dhāreyyāthā”ti.
byākaroti → vyākaroti (bjt, pts) | dhāreyyāthāti → dhāreyyathā ti (pts)ขอท่านทั้งหลายพึง ทรงจำเนื้อความนั้นไว้ตามที่พระผู้มีพระภาคตรัสตอบแก่ท่านทั้งหลายเถิด”
“Evamāvuso”ti kho te bhikkhū āyasmato ānandassa paṭissutvā uṭṭhāyāsanā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṁ etadavocuṁ:
evamāvusoti → evam āvuso ti (pts) | bhagavantaṁ → bhagavantam (pts) | ekamantaṁ nisīdiṁsu ekamantaṁ → ekam antaṁ nisīdimsu ekam antaṁ (pts) | bhagavantaṁ etadavocuṁ → bhagavantam etad avocuṁ (pts)ภิกษุเหล่านั้นกล่าวรับคำท่านพระอานนท์แล้ว ลุกขึ้นจากอาสนะเข้าไปเฝ้า พระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ได้กราบทูล พระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า
“Yaṁ kho no, bhante, bhagavā saṅkhittena uddesaṁ uddisitvā vitthārena atthaṁ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṁ paviṭṭho:
saṅkhittena → saṁkhittena (my, ms2005) | uddesaṁ → uddesam (pts) | atthaṁ → attham (pts) | vihāraṁ → vihāram (pts)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคของข้าพระองค์ทั้งหลายทรงแสดง อุทเทสโดยย่อว่า
‘tasmātiha, bhikkhave, se āyatane veditabbe yattha cakkhu ca nirujjhati, rūpasaññā ca nirujjhati, se āyatane veditabbe …pe…
cakkhu ca → cakkhuñca (bj) | nirujjhati → virajjati (sya-all) | se → ye (pts) | tasmātiha → tasmā tiha (th, pts)‘ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล บุคคลพึงรู้อายตนะ คือ พึง รู้อายตนะว่า ‘จักขุดับในที่ใด รูปสัญญาก็ดับในที่นั้น ฯลฯ
yattha jivhā ca nirujjhati, rasasaññā ca nirujjhati, se āyatane veditabbe …pe…
nirujjhati → virajjati (sya-all)พึงรู้อายตนะว่า ‘ชิวหาดับในที่ใด รสสัญญาก็ดับในที่นั้น ฯลฯ
yattha mano ca nirujjhati, dhammasaññā ca nirujjhati, se āyatane veditabbe’ti, tesaṁ no, bhante, amhākaṁ acirapakkantassa bhagavato etadahosi:
nirujjhati → virajjati (bj, sya-all) | veditabbe → B1 does not repeat ye (se) āyatane veditabbe (pts note) | nirujjhati se → virajjati ye āyatane veditabbe ye (pts) | veditabbeti → veditabbe ti (pts) | amhākaṁ → amhākam (pts) | etadahosi → etad ahosi (pts)พึงรู้อายตนะว่า ‘มโนดับในที่ใด ธรรมสัญญาก็ดับในที่นั้น’ ไม่ทรงจำแนกเนื้อความไว้โดยพิสดาร เสด็จลุกขึ้นจาก พุทธอาสน์เข้าไปยังพระวิหาร เมื่อพระผู้มีพระภาคเสด็จจากไปไม่นาน ข้าพระองค์ทั้งหลายได้ปรึกษากันว่า
‘idaṁ kho no, āvuso, bhagavā saṅkhittena uddesaṁ uddisitvā vitthārena atthaṁ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṁ paviṭṭho:
saṅkhittena → saṁkhittena (my, ms2005) | uddesaṁ → uddesam (pts) | atthaṁ → attham (pts) | vihāraṁ → vihāram (pts)‘ผู้มีอายุทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคของเราทั้งหลายทรงแสดงอุทเทสไว้โดยย่อว่า
“tasmātiha, bhikkhave, se āyatane veditabbe yattha cakkhu ca nirujjhati, rūpasaññā ca nirujjhati, se āyatane veditabbe …pe…
cakkhu ca → cakkhuñca (bj) | nirujjhati → virajjati (bj, sya-all) | bhikkhave → S1-3 insert here bhikkhu (pts note) | tasmātiha → tasmā tiha (th) | tasmātiha → tasmāti ha (pts) | se → ye (pts)‘ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล บุคคลพึงรู้อายตนะ คือ พึงรู้อายตนะว่า ‘จักขุดับ ในที่ใด รูปสัญญาก็ดับในที่นั้น ฯลฯ
yattha mano ca nirujjhati, dhammasaññā ca nirujjhati, se āyatane veditabbe”ti.
nirujjhati → virajjati (bj, sya-all) | veditabbeti → veditabbe (th) | veditabbeti → veditabbe ti (ms2005, pts) | se → ye āyatane veditabbe ye (pts)พึงรู้อายตนะว่า ‘มโนดับในที่ใด ธรรมสัญญา ก็ดับในที่นั้น’
Ko nu kho imassa bhagavatā saṅkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṁ avibhattassa vitthārena atthaṁ vibhajeyyā’ti?
atthaṁ → (sya-all) | saṅkhittena → saṁkhittena (my, ms2005) | atthaṁ → attham (pts)ไม่ทรงจำแนกเนื้อความไว้โดยพิสดาร เสด็จลุกขึ้นจากพุทธอาสน์ เข้าไปยังพระวิหาร ใครหนอจะพึงจำแนกเนื้อความแห่งอุทเทสที่พระผู้มีพระภาค ทรงแสดงไว้โดยย่อ ไม่ทรงจำแนกไว้โดยพิสดารนี้ให้พิสดารได้
Tesaṁ no, bhante, amhākaṁ etadahosi:
amhākaṁ etadahosi → amhākam etad ahosi (pts)ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เหล่านั้นได้มีความเห็นร่วมกันว่า
‘ayaṁ kho āyasmā ānando satthu ceva saṁvaṇṇito, sambhāvito ca viññūnaṁ sabrahmacārīnaṁ.
viññūnaṁ → viññūnam (pts)‘ท่าน อานนท์นี้แลพระศาสดาทรงสรรเสริญและเพื่อนพรหมจารีผู้รู้ทั้งหลายก็ยกย่อง
Pahoti cāyasmā ānando imassa bhagavatā saṅkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṁ avibhattassa vitthārena atthaṁ vibhajituṁ.
saṅkhittena → saṁkhittena (my, ms2005) | atthaṁ → attham (pts) | vibhajituṁ → vibhajitum (pts)และ ท่านสามารถจะจำแนกเนื้อความแห่งอุทเทสที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงไว้โดยย่อ ไม่ทรงจำแนกไว้โดยพิสดารนี้ให้พิสดารได้
Yannūna mayaṁ yenāyasmā ānando tenupasaṅkameyyāma; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ ānandaṁ etamatthaṁ paṭipuccheyyāmā’ti.
yannūna → yaṁnūna (my) | āyasmantaṁ ānandaṁ etamatthaṁ → āyasmantam ānandam etam attham (pts)ทางที่ดี พวกเราควรจะเข้าไปหาท่าน อานนท์ถึงที่อยู่แล้ว เรียนถามเนื้อความนี้กับท่าน’
Atha kho mayaṁ, bhante, yenāyasmā ānando tenupasaṅkamimha; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ ānandaṁ etamatthaṁ paṭipucchimha.
tenupasaṅkamimha → tenupasaṅkamimhā (sya-all) | paṭipucchimha → paṭipucchimhā (sya-all) | mayaṁ → mayam (pts) | āyasmantaṁ ānandaṁ etamatthaṁ → āyasmantam ānandam etam attham (pts)ครั้นแล้วข้าพระองค์ทั้งหลายจึงเข้าไปหาท่านอานนท์ถึงที่อยู่แล้วเรียนถาม เนื้อความนี้
Tesaṁ no, bhante, āyasmatā ānandena imehi ākārehi, imehi padehi, imehi byañjanehi attho vibhatto”ti.
padehi → liṅgehi (sya-all) | liṅgehi → ba. padehi (sya-all: sī.) | byañjanehi → vyañjanehi (bjt, pts) | vibhattoti → vibhatto ti (pts)ท่านอานนท์ได้จำแนกเนื้อความอย่างชัดเจนแก่ข้าพระองค์ทั้งหลาย ด้วยอาการเหล่านี้ ด้วยบทเหล่านี้ ด้วยพยัญชนะเหล่านี้”
“Paṇḍito, bhikkhave, ānando; mahāpañño, bhikkhave, ānando.
Ānando → mahāpañño- is missing in S1; S3 has --pe-- (pts note)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย อานนท์เป็นบัณฑิต มีปัญญามาก
Mañcepi tumhe, bhikkhave, etamatthaṁ paṭipuccheyyātha, ahampi taṁ evamevaṁ byākareyyaṁ yathā taṁ ānandena byākataṁ.
taṁ → pi tam (pts) | mañcepi → maṁ cepi (my) | byākareyyaṁ → vyākareyyaṁ (bjt) | byākataṁ → vyākataṁ (bjt) | evamevaṁ → evameva (th) | mañcepi → mañce pi (pts) | etamatthaṁ → etam attham (pts) | ahampi taṁ evamevaṁ byākareyyaṁ → aham pi tam evam eva vyākareyyaṁ (pts) | byākataṁ → vyākatam (pts)แม้หากเธอทั้งหลายจะพึงถามเนื้อความนี้กับเรา ถึงเราเองก็พึงตอบเนื้อความนั้น อย่างที่อานนท์ได้ตอบแล้วนั่นเอง
Eso cevetassa attho. Evañca naṁ dhāreyyāthā”ti.
cevetassa → cevassa (sya-all); ceva tassa (pts) | cevetassa → eso cevetassa (bj: machasaṁ) | cevassa → cevetassa ba. ceva tassa (sya-all: sī.) | + → kho (bjt)นี้แลเป็นเนื้อความแห่งอุทเทสนั้น และเธอ ทั้งหลายพึงทรงจำเนื้อความนั้นไว้อย่างนั้นเถิด”