Koṭṭhikasutta
Koṭṭhikasutta → koṭṭhitasuttaṁ (bj)๒๓๒ โกฏฐิกสูตร
Ekaṁ samayaṁ āyasmā ca sāriputto āyasmā ca mahākoṭṭhiko bārāṇasiyaṁ viharanti isipatane migadāye.
mahākoṭṭhiko → mahākoṭṭhito (bj) | sāriputto → sārīputto (sya-all) | Mahā-Koṭṭhiko → S1-3 Koṭṭhito as usual (pts note) | samayaṁ → samayam (pts)สมัยหนึ่ง ท่านพระสารีบุตรและท่านพระมหาโกฏฐิกะ อยู่ ณ ป่า อิสิปตนมฤคทายวัน เขตกรุงพาราณสี
Atha kho āyasmā mahākoṭṭhiko sāyanhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā sāriputtena saddhiṁ sammodi.
mahākoṭṭhiko → mahākoṭṭhito (bj) | sāyanhasamayaṁ paṭisallānā → sāyaṇhasamayaṁ paṭisallāṇā (sya-all, pts) | sāriputto → sārīputto (sya-all) | sāriputtena → sārīputtena (sya-all) | mahākoṭṭhiko sāyanhasamayaṁ paṭisallānā → mahā-koṭṭhiko sāyaṇhasamayam paṭisallāṇā (pts)ครั้นในเวลาเย็นท่านพระมหาโกฏฐิกะออก จากที่หลีกเร้นแล้ว เข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่ ได้สนทนาปราศรัย
Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā mahākoṭṭhiko āyasmantaṁ sāriputtaṁ etadavoca:
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all, pts) | mahākoṭṭhiko → mahākoṭṭhito (bj) | sāriputtaṁ → sārīputtaṁ (sya-all) | sāraṇīyaṁ → sārāṇīyam (pts) | ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts) | mahākoṭṭhiko āyasmantaṁ sāriputtaṁ etadavoca → mahā-koṭṭhiko āyasmantam sāriputtam etad avoca (pts)พอเป็นที่ บันเทิงใจ พอเป็นที่ระลึกถึงกันแล้ว นั่ง ณ ที่สมควร ได้เรียนถามท่านพระสารีบุตร ดังนี้ว่า
“Kiṁ nu kho, āvuso sāriputta, cakkhu rūpānaṁ saṁyojanaṁ, rūpā cakkhussa saṁyojanaṁ …pe…
sāriputta → sārīputta (sya-all) | kiṁ nu → kinnu (bjt, pts) | saṁyojanaṁ → saññojanaṁ (bjt, th) | pe → spelled out in full (bjt) | saṁyojanaṁ → samyojanaṁ (pts)“ท่านสารีบุตร ตาเกี่ยวข้องกับรูป รูปเกี่ยวข้องกับตา ฯลฯ
jivhā rasānaṁ saṁyojanaṁ, rasā jivhāya saṁyojanaṁ …pe…
saṁyojanaṁ → saññojanaṁ (bjt, th) | saṁyojanaṁ → saññojanaṁ kāyo phoṭṭhabbānaṁ saññojanaṁ phoṭṭhabbā kāyassa saññojanaṁ (bjt)ลิ้นเกี่ยวข้อง กับรส รสเกี่ยวข้องกับลิ้น ฯลฯ
mano dhammānaṁ saṁyojanaṁ, dhammā manassa saṁyojanan”ti?
saṁyojanaṁ → saññojanaṁ (bjt, th) | saṁyojananti → saññojananti (bjt, th)ใจเกี่ยวข้องกับธรรมารมณ์ ธรรมารมณ์เกี่ยว ข้องกับใจหรือ”
“Na kho, āvuso koṭṭhika, cakkhu rūpānaṁ saṁyojanaṁ, na rūpā cakkhussa saṁyojanaṁ.
koṭṭhika → koṭṭhita (bj) | saṁyojanaṁ → saññojanaṁ (bjt, th)ท่านพระสารีบุตรตอบว่า “ท่านโกฏฐิกะ ตาไม่เกี่ยวข้องกับรูป รูปก็ไม่ เกี่ยวข้องกับตา
Yañca tattha tadubhayaṁ paṭicca uppajjati chandarāgo taṁ tattha saṁyojanaṁ …pe…
tadubhayaṁ paṭicca → tad ubhayam paticca (pts) | saṁyojanaṁ → saññojanaṁ (bjt, th) | yañca → yañ ca (pts)แต่เพราะอาศัยตาและรูปทั้งสองนั้น ฉันทราคะจึงเกิดขึ้น ตาและ รูปนั้นจึงเกี่ยวข้องในฉันทราคะนั้น ฯลฯ
na jivhā rasānaṁ saṁyojanaṁ, na rasā jivhāya saṁyojanaṁ.
saṁyojanaṁ → saññojanaṁ (bjt, th)ลิ้นไม่เกี่ยวข้องกับรส รสก็ไม่เกี่ยวข้องกับลิ้น
Yañca tattha tadubhayaṁ paṭicca uppajjati chandarāgo taṁ tattha saṁyojanaṁ …pe…
saṁyojanaṁ → saññojanaṁ (bjt, th) | yañca → yañ ca (pts) | tadubhayaṁ → tad ubhayam (pts)แต่เพราะอาศัยลิ้นและรส ทั้งสองนั้น ฉันทราคะจึงเกิดขึ้น ลิ้นและรสนั้นจึงเกี่ยวข้องในฉันทราคะนั้น ฯลฯ
na mano dhammānaṁ saṁyojanaṁ, na dhammā manassa saṁyojanaṁ.
saṁyojanaṁ → saññojanaṁ (bjt, th)ใจไม่เกี่ยวข้องกับธรรมารมณ์ ธรรมารมณ์ก็ไม่เกี่ยวข้องกับใจ
Yañca tattha tadubhayaṁ paṭicca uppajjati chandarāgo taṁ tattha saṁyojanaṁ.
saṁyojanaṁ → saññojanaṁ (bjt, th) | yañca → yañ ca (pts) | tadubhayaṁ → tad ubhayaṁ (pts)แต่เพราะ อาศัยใจและธรรมารมณ์ทั้งสองนั้น ฉันทราคะจึงเกิดขึ้น ใจและธรรมารมณ์นั้นจึง เกี่ยวข้องในฉันทราคะนั้น
Seyyathāpi, āvuso, kāḷo ca balībaddo odāto ca balībaddo ekena dāmena vā yottena vā saṁyuttā assu.
balībaddo → balivaddo (bj, pts1ed); balibaddo (sya-all, km, mr) | balībaddo → balivaddo (pts) | dāmena → damena (pts) | saṁyuttā assu → saṁyuttassu (pts) | balivaddo → balibaddo (bj: machasaṁ) | balībaddo → balivaddo (cck: sī. pī.); balibaddo (cck: syā. kaṁ. ka.) | balivaddo → B1-2 -baddo (pts note) | damena → B1-2 dāmena (pts note)ท่านผู้มีอายุ เปรียบเหมือนโคดำกับโคขาว เขาผูกติดกันด้วยสายคร่าวหรือ ด้วยเชือกเส้นเดียวกัน
Yo nu kho evaṁ vadeyya:ผู้ใดพึงกล่าวอย่างนี้ว่า
‘kāḷo balībaddo odātassa balībaddassa saṁyojanaṁ, odāto balībaddo kāḷassa balībaddassa saṁyojanan’ti, sammā nu kho so vadamāno vadeyyā”ti?
balībaddo → balivaddo (bj, pts); balibaddo (sya-all) | balībaddassa saṁyojanaṁ → balivaddassa saññojanaṁ (bj); balibaddassa saññojanaṁ (sya-all) | balībaddassa saṁyojananti → balivaddassa saññojananti (bj); balibaddassa saññojananti (sya-all) | kāḷo balībaddo → kālo balivaddo (pts) | balībaddassa → balivaddassa (pts)‘โคดำเกี่ยวเนื่องกับโคขาว โคขาว เกี่ยวเนื่องกับโคดำ’ ผู้นั้นเมื่อกล่าวพึงกล่าวถูกต้องหรือ”
“No hetaṁ, āvuso”.
hetaṁ → hetam (pts)“ไม่ถูกต้อง ขอรับ
“Na kho, āvuso, kāḷo balībaddo odātassa balībaddassa saṁyojanaṁ, na odāto balībaddo kāḷassa balībaddassa saṁyojanaṁ.
balībaddo → balivaddo (bj, pts); balibaddo (sya-all) | balībaddassa saṁyojanaṁ na → balivaddassa saññojanaṁ napi (bj); balibaddassa saññojanaṁ napi (sya-all) | balībaddassa saṁyojanaṁ → balivaddassa saññojanaṁ (bj); balibaddassa saññojanaṁ (sya-all) | balībaddassa → balivaddassa (pts) | na → na pi (pts) | pi → S1-3 nāpi (pts note)โคดำไม่เกี่ยวเนื่องกับโคขาว แม้โคขาวก็ไม่เกี่ยวเนื่องกับ โคดำ
Yena ca kho te ekena dāmena vā yottena vā saṁyuttā taṁ tattha saṁyojanaṁ.
te → (pts) | dāmena → damena (pts) | damena → S1 dāmena as B1-2 (pts note) | saṁyojanaṁ → saññojanaṁ (bjt, th)แต่โคทั้งสองนั้นถูกเขาผูกด้วยสายคร่าวหรือด้วยเชือกเส้นเดียวกัน สายคร่าว หรือเชือกนั้นจึงเกี่ยวเนื่องในโคทั้งสองนั้น”
Evameva kho, āvuso, na cakkhu rūpānaṁ saṁyojanaṁ, na rūpā cakkhussa saṁyojanaṁ.
saṁyojanaṁ → saññojanaṁ (bjt, th) | evameva → evam eva (pts) | cakkhu rūpānaṁ → cakkhurūpānaṁ (pts)“ผู้มีอายุ อุปมานี้ฉันใด อุปไมยก็ฉันนั้นเหมือนกัน ตาไม่เกี่ยวข้องกับรูป รูปก็ไม่เกี่ยวข้องกับตา
Yañca tattha tadubhayaṁ paṭicca uppajjati chandarāgo taṁ tattha saṁyojanaṁ …pe…
saṁyojanaṁ → saññojanaṁ (bjt, th) | yañca → yañ ca (pts) | tadubhayaṁ → tad ubhayam (pts)แต่เพราะอาศัยตาและรูปทั้งสองนั้น ฉันทราคะจึงเกิดขึ้น ตาและรูปนั้นจึงเกี่ยวข้องในฉันทราคะนั้น ฯลฯ
na jivhā rasānaṁ saṁyojanaṁ …pe…
saṁyojanaṁ → saññojanaṁ (bjt, th) | rasānaṁ → rasānam (pts)ลิ้นไม่เกี่ยวข้องกับรส ฯลฯ
na mano dhammānaṁ saṁyojanaṁ, na dhammā manassa saṁyojanaṁ.
saṁyojanaṁ → saññojanaṁ (bjt, th) | dhammānaṁ saṁyojanaṁ → dhammānam saṁyojanam (pts)ใจไม่เกี่ยวข้องกับธรรมารมณ์ ธรรมารมณ์ก็ไม่เกี่ยวข้องกับใจ
Yañca tattha tadubhayaṁ paṭicca uppajjati chandarāgo, taṁ tattha saṁyojanaṁ.
saṁyojanaṁ cakkhu → saññojanaṁ cakkhuṁ (bj) | yañca → yañ ca (pts) | tadubhayaṁ → tad ubhayam (pts)แต่เพราะ อาศัยใจและธรรมารมณ์ทั้งสองนั้น ฉันทราคะจึงเกิดขึ้น ใจและธรรมารมณ์นั้นจึง เกี่ยวข้องในฉันทราคะนั้น
Cakkhu vā, āvuso, rūpānaṁ saṁyojanaṁ abhavissa, rūpā vā cakkhussa saṁyojanaṁ, nayidaṁ brahmacariyavāso paññāyetha sammā dukkhakkhayāya.
paññāyetha → paññāyati (mr) | saṁyojanaṁ nayidaṁ → saññojanaṁ abhavissa na idaṁ (bj) | paññāyetha → paññāyati (cck: ka.) | paññāyetha → evaṁ mrammapotthake sabbavāresu paññāyatīti pāṭho dissati (sya-all: sī.) | āvuso → S1 cakkhucāvuso; S3 cakkhuñcāvuso (pts note) | vā → S1-3 omit vā (pts note) | saṁyojanaṁ → S1-3 add abhavissa (pts note) | paññāyetha → B1 paññāyati always (pts note) | cakkhu → cakkhuṁ (bjt) | saṁyojanaṁ nayidaṁ → saññojanaṁ na yidaṁ (th) | sammā dukkhakkhayāya → sammādukkhakkhayāya (th, pts) | saṁyojanaṁ → saṁyojanam (pts) | nayidaṁ → na yidaṁ (pts)ผู้มีอายุ ตาจักเกี่ยวข้องกับรูป หรือรูปจักเกี่ยวข้องกับตา การประพฤติ พรหมจรรย์เพื่อความสิ้นทุกข์โดยชอบไม่พึงปรากฏ
Yasmā ca kho, āvuso, na cakkhu rūpānaṁ saṁyojanaṁ, na rūpā cakkhussa saṁyojanaṁ;
rūpānaṁ → rupānaṁ (pts) | saṁyojanaṁ → saññojanaṁ (bjt, th) | saṁyojanaṁ → samyojanaṁ (pts)แต่เพราะตาไม่เกี่ยวข้องกับรูป รูปไม่เกี่ยวข้องกับตา
yañca tattha tadubhayaṁ paṭicca uppajjati chandarāgo, taṁ tattha saṁyojanaṁ, tasmā brahmacariyavāso paññāyati sammā dukkhakkhayāya …pe….
saṁyojanaṁ → saññojanaṁ (bjt, th) | sammā dukkhakkhayāya → sammādukkhakkhayāya (bjt, th) | yañca → yañ ca (pts) | tadubhayaṁ → tad ubhayam (pts) | sammā dukkhakkhayāya → sammādukkhayāya (pts)และเพราะอาศัยตาและรูปทั้งสองนั้น ฉันทราคะจึงเกิดขึ้น ตาและรูปนั้นจึงเกี่ยวข้องในฉันทราคะนั้น ฉะนั้นการประพฤติพรหมจรรย์เพื่อความ สิ้นทุกข์โดยชอบจึงปรากฏ ฯลฯ
Jivhā, āvuso, rasānaṁ saṁyojanaṁ abhavissa, rasā vā jivhāya saṁyojanaṁ, nayidaṁ brahmacariyavāso paññāyetha sammā dukkhakkhayāya.
jivhā → jivhā vā (bj, sya-all, pts) | saṁyojanaṁ nayidaṁ → saññojanaṁ na idaṁ (bj) | āvuso → S1-3 Jivhācāvuso (pts note) | nayidaṁ → B1 tasmā (pts note) | sammā dukkhakkhayāya → sammādukkhakkhayāya (th, pts) | saṁyojanaṁ → saṁyojanam (pts)ลิ้นจักเกี่ยวข้องกับรส หรือรสจักเกี่ยวข้องกับลิ้น การประพฤติพรหมจรรย์ เพื่อความสิ้นทุกข์โดยชอบไม่พึงปรากฏ
Yasmā ca kho, āvuso, na jivhā rasānaṁ saṁyojanaṁ, na rasā jivhāya saṁyojanaṁ; yañca tattha tadubhayaṁ paṭicca uppajjati chandarāgo, taṁ tattha saṁyojanaṁ, tasmā brahmacariyavāso paññāyati sammā dukkhakkhayāya …pe….
saṁyojanaṁ → saññojanaṁ (bjt, th) | sammā dukkhakkhayāya → sammādukkhakkhayāya (th, pts) | saṁyojanaṁ → samyojanaṁ (pts) | yañca → yañ ca (pts) | tadubhayaṁ → tad ubhayam (pts)แต่เพราะลิ้นไม่เกี่ยวข้องกับรส รสไม่ เกี่ยวข้องกับลิ้น และเพราะอาศัยลิ้นและรสทั้งสองนั้น ฉันทราคะจึงเกิดขึ้น ลิ้น และรสนั้นจึงเกี่ยวข้องในฉันทราคะนั้น ฉะนั้นการประพฤติพรหมจรรย์เพื่อความสิ้น ทุกข์โดยชอบจึงปรากฏ
Mano vā, āvuso, dhammānaṁ saṁyojanaṁ abhavissa, dhammā vā manassa saṁyojanaṁ, nayidaṁ brahmacariyavāso paññāyetha sammā dukkhakkhayāya.
āvuso → avuso (pts) | saṁyojanaṁ → saññojanaṁ (bjt, th) | sammā dukkhakkhayāya → sammādukkhakkhayāya (th, pts) | saṁyojanaṁ → saṁyojanam (pts) | nayidaṁ → nayidam (pts)ใจจักเกี่ยวข้องกับธรรมารมณ์ หรือว่าธรรมารมณ์จักเกี่ยวข้องกับใจ การ ประพฤติพรหมจรรย์เพื่อความสิ้นทุกข์โดยชอบไม่พึงปรากฏ
Yasmā ca kho, āvuso, na mano dhammānaṁ saṁyojanaṁ, na dhammā manassa saṁyojanaṁ;
saṁyojanaṁ → saññojanaṁ (bjt, th)แต่เพราะใจไม่ เกี่ยวข้องกับธรรมารมณ์ ธรรมารมณ์ไม่เกี่ยวข้องกับใจ
yañca tattha tadubhayaṁ paṭicca uppajjati chandarāgo, taṁ tattha saṁyojanaṁ, tasmā brahmacariyavāso paññāyati sammā dukkhakkhayāya.
saṁyojanaṁ → saññojanaṁ (bjt, th) | sammā dukkhakkhayāya → sammādukkhakkhayāya (th, pts) | yañca → yañ ca (pts) | tadubhayaṁ → tad ubhayam (pts)และเพราะอาศัยใจและ ธรรมารมณ์ทั้งสองนั้น ฉันทราคะจึงเกิดขึ้น ใจและธรรมารมณ์นั้นจึงเกี่ยวข้องใน ฉันทราคะนั้น ฉะนั้นการประพฤติพรหมจรรย์เพื่อความสิ้นทุกข์โดยชอบจึงปรากฏ
Imināpetaṁ, āvuso, pariyāyena veditabbaṁ yathā na cakkhu rūpānaṁ saṁyojanaṁ, na rūpā cakkhussa saṁyojanaṁ.
imināpetaṁ → tadamināpetaṁ (bj) | Iminā → So B1 only; S1-3, B2 tadaminā (pts note) | petam → B2 metaṁ (pts note) | saṁyojanaṁ → saññojanaṁ (bjt, th) | imināpetaṁ → iminā petam (pts)ผู้มีอายุ ข้อนี้พึงทราบโดยประการแม้นี้ ตาไม่เกี่ยวข้องกับรูป รูปก็ไม่ เกี่ยวข้องกับตา
Yañca tattha tadubhayaṁ paṭicca uppajjati chandarāgo, taṁ tattha saṁyojanaṁ …pe…
saṁyojanaṁ → saññojanaṁ (bjt, th) | yañca → yañ ca (pts) | tadubhayaṁ → tad ubhayam (pts)แต่เพราะอาศัยตาและรูปทั้งสองนั้น ฉันทราคะจึงเกิดขึ้น ตาและ รูปนั้นจึงเกี่ยวข้องในฉันทราคะนั้น ฯลฯ
na jivhā rasānaṁ saṁyojanaṁ …pe…
saṁyojanaṁ → saññojanaṁ (bjt, th) | jivhā rasānaṁ → jivhārasānaṁ (pts)ลิ้นไม่เกี่ยวข้องกับรส ฯลฯ
na mano dhammānaṁ saṁyojanaṁ, na dhammā manassa saṁyojanaṁ.
saṁyojanaṁ → saññojanaṁ (bjt, th) | saṁyojanaṁ → saṁyojanam (pts)ใจไม่เกี่ยวข้องกับธรรมารมณ์ ธรรมารมณ์ก็ไม่เกี่ยวข้องกับใจ
Yañca tattha tadubhayaṁ paṭicca uppajjati chandarāgo, taṁ tattha saṁyojanaṁ.
tam → S1-3 omit taṁ (pts note) | saṁyojanaṁ → saññojanaṁ (bjt, th) | tadubhayaṁ → tad ubhayam (pts)แต่เพราะ อาศัยใจและธรรมารมณ์ทั้งสองนั้น ฉันทราคะจึงเกิดขึ้น ใจและธรรมารมณ์นั้นจึง เกี่ยวข้องในฉันทราคะนั้น
Saṁvijjati kho, āvuso, bhagavato cakkhu.ผู้มีอายุ พระเนตรของพระผู้มีพระภาคมีอยู่ Passati bhagavā cakkhunā rūpaṁ.พระผู้มีพระภาคทรงเห็นรูป ด้วยพระเนตร Chandarāgo bhagavato natthi.แต่ไม่ทรงมีฉันทราคะเลย Suvimuttacitto bhagavā.ทรงมีจิตหลุดพ้นดีแล้ว Saṁvijjati kho, āvuso, bhagavato sotaṁ.พระโสตของพระ ผู้มีพระภาคมีอยู่ Suṇāti bhagavā sotena saddaṁ.พระผู้มีพระภาคทรงฟังเสียงด้วยพระโสต Chandarāgo bhagavato natthi.แต่ไม่ทรงมีฉันทราคะ เลย Suvimuttacitto bhagavā.ทรงมีจิตหลุดพ้นดีแล้ว Saṁvijjati kho, āvuso, bhagavato ghānaṁ.พระนาสิกของพระผู้มีพระภาคมีอยู่ Ghāyati bhagavā ghānena gandhaṁ.พระผู้มีพระภาค ทรงสูดกลิ่นด้วยพระนาสิก Chandarāgo bhagavato natthi.แต่ไม่ทรงมีฉันทราคะเลย Suvimuttacitto bhagavā.ทรงมีจิตหลุดพ้นดีแล้ว Saṁvijjati kho, āvuso, bhagavato jivhā.พระชิวหาของพระผู้มีพระภาคมีอยู่ Sāyati bhagavā jivhāya rasaṁ.พระองค์ทรงลิ้มรสด้วยพระชิวหา Chandarāgo bhagavato natthi.แต่ไม่ทรงมี ฉันทราคะเลย Suvimuttacitto bhagavā.ทรงมีจิตหลุดพ้นดีแล้ว Saṁvijjati kho, āvuso, bhagavato kāyo.พระวรกายของพระผู้มีพระภาคมีอยู่ Phusati bhagavā kāyena phoṭṭhabbaṁ.พระ ผู้มีพระภาคทรงถูกต้องโผฏฐัพพะด้วยพระวรกาย Chandarāgo bhagavato natthi.แต่ไม่ทรงมีฉันทราคะเลย Suvimuttacitto bhagavā.ทรงมี จิตหลุดพ้นดีแล้ว Saṁvijjati kho, āvuso, bhagavato mano.พระมนัสของพระผู้มีพระภาคมีอยู่
Vijānāti bhagavā manasā dhammaṁ.
vijānāti → jānāti (bj, pts) | jānāti → B1-2 vijānāti (pts note)พระผู้มีพระภาคทรงรู้แจ้ง ธรรมารมณ์ด้วยพระมนัส
Chandarāgo bhagavato natthi.แต่ไม่ทรงมีฉันทราคะเลย
Suvimuttacitto bhagavā.
Bhagavā → This paragraph is complete in B1-2 (pts note)ทรงมีจิตหลุดพ้นดีแล้ว
Iminā kho etaṁ, āvuso, pariyāyena veditabbaṁ yathā na cakkhu rūpānaṁ saṁyojanaṁ, na rūpā cakkhussa saṁyojanaṁ;
rūpānaṁ → rupānaṁ (pts) | āvuso → Missing in S1-3 (pts note) | saṁyojanaṁ → saññojanaṁ (bjt, th) | etaṁ → etam (pts)ผู้มีอายุ ข้อนี้ก็พึงทราบโดยประการนี้ ตาไม่เกี่ยวข้องกับรูป รูปไม่เกี่ยวข้อง กับตา
yañca tattha tadubhayaṁ paṭicca uppajjati chandarāgo, taṁ tattha saṁyojanaṁ.
saṁyojanaṁ → saññojanaṁ (bjt, th) | yañca → yañ ca (pts) | tadubhayaṁ → tad ubhayam (pts) | saṁyojanaṁ → samyojanaṁ (pts)แต่เพราะอาศัยตาและรูปทั้งสองนั้น ฉันทราคะจึงเกิดขึ้น ตาและรูปนั้นจึง เกี่ยวข้องในฉันทราคะนั้น
Na sotaṁ …หูไม่เกี่ยวข้องกับเสียง ...
na ghānaṁ …
ghānaṁ → ghānam (pts)จมูกไม่เกี่ยวข้องกับกลิ่น ...
na jivhā rasānaṁ saṁyojanaṁ, na rasā jivhāya saṁyojanaṁ;
saṁyojanaṁ → saññojanaṁ (bjt, th) | rasānaṁ → rasānam (pts)ลิ้นไม่เกี่ยวข้องกับรส รสไม่เกี่ยวข้องกับลิ้น
yañca tattha tadubhayaṁ paṭicca uppajjati chandarāgo taṁ tattha saṁyojanaṁ.
saṁyojanaṁ → saññojanaṁ (bjt, th) | yañca → yañ ca (pts) | tadubhayaṁ → tad ubhayaṁ (pts) | saṁyojanaṁ → saṁyojanam (pts)แต่เพราะอาศัยลิ้นและรสทั้งสองนั้น ฉันทราคะจึงเกิดขึ้น ลิ้นและรสนั้นจึงเกี่ยวข้องในฉันทราคะนั้น
Na kāyo …กายไม่เกี่ยวข้องกับโผฏฐัพพะ ...
na mano dhammānaṁ saṁyojanaṁ, na dhammā manassa saṁyojanaṁ;
dhammānaṁ saṁyojanaṁ → dhammaṁ saññojanaṁ (sya-all)ใจไม่ เกี่ยวข้องกับธรรมารมณ์ ธรรมารมณ์ไม่เกี่ยวข้องกับใจ
yañca tattha tadubhayaṁ paṭicca uppajjati chandarāgo, taṁ tattha saṁyojanan”ti.
saṁyojananti pañcamaṁ → saññojananti (bj, sya-all) | yañca → yañ ca (pts) | tadubhayaṁ → tad ubhayam (pts)แต่เพราะอาศัยใจและ ธรรมารมณ์ทั้งสองนั้น ฉันทราคะจึงเกิดขึ้น ใจและธรรมารมณ์นั้นจึงเกี่ยวข้องใน ฉันทราคะนั้น”