Kummopamasutta๒๔๐ กุมโมปมสูตร
“Bhūtapubbaṁ, bhikkhave, kummo kacchapo sāyanhasamayaṁ anunadītīre gocarapasuto ahosi.
sāyanhasamayaṁ → sāyaṇhasamayaṁ (sya-all, pts) | anunadītīre → anu nadītīre (bjt) | bhūtapubbaṁ → bhūtapubbam (pts) | sāyanhasamayaṁ → sāyaṇhasamayam (pts)“ภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว มีเต่าตัวหนึ่ง เวลาเย็นเที่ยว หากินที่ริมฝั่งแม่น้ำ
Siṅgālopi kho, bhikkhave, sāyanhasamayaṁ anunadītīre gocarapasuto ahosi.
Siṅgālopi → sigālopi (bj, sya-all, km) | siṅgālopi → sigālopi (bj, sya-all) | ahosi → hoti (bj) | sāyanhasamayaṁ → sāyaṇhasamayaṁ (sya-all, pts) | Siṅgālopi → sigālopi (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | siṅgālopi → siṅgālo pi (pts) | sāyanhasamayaṁ → sāyaṇhasamayam (pts)แม้สุนัขจิ้งจอกตัวหนึ่งเวลานั้นก็เที่ยวหากินอยู่ที่ริมฝั่งแม่น้ำ
Addasā kho, bhikkhave, kummo kacchapo siṅgālaṁ dūratova gocarapasutaṁ.
siṅgālaṁ → sigālaṁ (bj) | siṅgālaṁ dūratova → sigālaṁ dūrato va (sya-all) | gocarapasutaṁ → Missing in S1-3 (pts note) | siṅgālaṁ dūratova → siṅgālam dūrato va (pts)เต่าเห็นสุนัขจิ้งจอกเที่ยวหากินแต่ไกล
Disvāna soṇḍipañcamāni aṅgāni sake kapāle samodahitvā appossukko tuṇhībhūto saṅkasāyati.
soṇḍipañcamāni → soṇḍipañcimāni (pts) | saṁkasāyati → saṁkalāyati (bj: aṭṭhakathā) | soṇḍipañcimāni → B1-2 soṇḍipañca- always (pts note) | soṇḍipañcamāni → soṇḍi pañcamāni (bjt) | tuṇhībhūto saṅkasāyati → tuṇhī bhūto saṁkasāyati (bjt)ก็หดหัวและขาเข้ากระดองของตน ไม่เคลื่อน ไหว นิ่งอยู่
Siṅgālopi kho, bhikkhave, addasa kummaṁ kacchapaṁ dūratova gocarapasutaṁ.
siṅgālopi → sigālopi (bj, sya-all) | kacchapaṁ → kacchapā (bj) | gocarapasutaṁ → (bj) | siṅgālopi kho → siṅgalo pi (pts) | addasa → addasā (pts) | kacchapaṁ dūratova gocarapasutaṁ → kacchapam dūrato va (pts) | dūratova → dūratova gocarapasutaṁ (bj: machasaṁ, syā)ฝ่ายสุนัขจิ้งจอกก็เห็นเต่าเที่ยวหากินแต่ไกลเหมือนกัน
Disvāna yena kummo kacchapo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā kummaṁ kacchapaṁ paccupaṭṭhito ahosi:
paccupaṭṭhito → S3 -ṭhitaṁ (pts note) | kacchapaṁ → kacchapam (pts)จึงเข้าไปหา เต่าแล้วยืนอยู่ใกล้ด้วยคิดว่า
‘yadāyaṁ kummo kacchapo soṇḍipañcamānaṁ aṅgānaṁ aññataraṁ vā aññataraṁ vā aṅgaṁ abhininnāmessati, tattheva naṁ gahetvā uddālitvā khādissāmī’ti.
tattheva → tattheva ca (sya-all) | soṇḍipañcamānaṁ aṅgānaṁ → soṇḍipañcimānam aṅgānam (pts) | yadāyaṁ → yadāyam (pts) | aṅgaṁ → aṅgam (pts)‘เมื่อใดเต่านี้โผล่หัวและขาส่วนใดส่วนหนึ่งออกมา เมื่อนั้นเราจักงับมันฟาดแล้วกินเสีย ในที่นั้น’
Yadā kho, bhikkhave, kummo kacchapo soṇḍipañcamānaṁ aṅgānaṁ aññataraṁ vā aññataraṁ vā aṅgaṁ na abhininnāmi, atha siṅgālo kummamhā nibbijja pakkāmi, otāraṁ alabhamāno.
abhininnāmi → abhininnāmesi (bj, pts) | siṅgālo → sigālo (bj, sya-all) | pakkāmi → pakkami (bj) | na → (sya-all) | soṇḍipañcamānaṁ aṅgānaṁ → soṇḍipañcimānam aṅgānam (pts) | aṅgānam → S3 puts here the negation na (pts note) | abhininnāmesi → B1 abhininnāmi (pts note) | nibbijja → S1-3 nibbijjati (pts note) | otāraṁ → otāram (pts)เมื่อใดเต่าไม่โผล่หัวและขาส่วนใด ส่วนหนึ่งออกมา เมื่อนั้นสุนัขจิ้งจอกก็เบื่อหน่าย ไม่ได้โอกาส เดินจากเต่าไป
Evameva kho, bhikkhave, tumhepi māro pāpimā satataṁ samitaṁ paccupaṭṭhito:
tumhepi → tumhehi (sya-all) | evameva → evam eva (pts) | tumhepi → tumhe pi (pts) | satataṁ samitaṁ → satatam samitam (pts)ข้อนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน แม้มารผู้มีบาปเข้าใกล้เธอทั้งหลายสม่ำเสมอด้วย คิดว่า
‘appeva nāmāhaṁ imesaṁ cakkhuto vā otāraṁ labheyyaṁ …pe…
appeva nāmāhaṁ → appevanāmaham (pts) | appeva nāmāhaṁ → appevanāmāhaṁ (bjt) | + → sotatovā otāraṁ labheyyaṁ ghānatovā otāraṁ labheyyaṁ (bjt)‘บางทีเราจะพึงได้โอกาสทางตา ฯลฯ
jivhāto vā otāraṁ labheyyaṁ …pe…
+ → kāyatovā otāraṁ labheyyaṁ (bjt)ทางลิ้น ฯลฯ
manato vā otāraṁ labheyyan’ti.หรือทางใจของภิกษุ เหล่านี้’
Tasmātiha, bhikkhave, indriyesu guttadvārā viharatha.
tasmātiha → tasmā tiha (th) | tasmātiha → tasmā ti ha (pts)เพราะฉะนั้นเธอทั้งหลายจงคุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลายอยู่เถิด
Cakkhunā rūpaṁ disvā mā nimittaggāhino ahuvattha, mā anubyañjanaggāhino.
mā anubyañjanaggāhino → mānubyañjanaggāhino (bj) | mā anubyañjanaggāhino yatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ → mānuvyañjanaggahino yatvādhikaraṇam enaṁ cakkhundriyam (pts)เห็น รูปทางตาแล้วอย่ารวบถือ อย่าแยกถือ
Yatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya paṭipajjatha, rakkhatha cakkhundriyaṁ, cakkhundriye saṁvaraṁ āpajjatha.
yatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ → yatvādhikaraṇam enaṁ cakkhundriyam (pts) | viharantaṁ abhijjhādomanassā → viharantam abhijjhā domanassā (pts) | cakkhundriyaṁ → cakkhundriyam (pts) | saṁvaraṁ → saṁvaram (pts)จงปฏิบัติเพื่อสำรวมจักขุนทรีย์ซึ่งเมื่อไม่ สำรวมแล้วก็จะพึงเป็นเหตุให้ถูกธรรมที่เป็นบาปอกุศลคืออภิชฌาและโทมนัสครอบงำได้ จงรักษาจักขุนทรีย์ ถึงความสำรวมในจักขุนทรีย์
Sotena saddaṁ sutvā …ฟังเสียงทางหู ...
ghānena gandhaṁ ghāyitvā …ดมกลิ่นทางจมูก ...
jivhāya rasaṁ sāyitvā …ลิ้มรสทางลิ้น ...
kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā …
phoṭṭhabbaṁ → phoṭṭhabbam (pts)ถูกต้องโผฏฐัพพะทางกาย ...
manasā dhammaṁ viññāya mā nimittaggāhino ahuvattha, mā anubyañjanaggāhino.
mā anubyañjanaggāhino → mānubyañjanaggāhino (bj) | anubyañjanaggāhino → anuvyañjanaggāhino (pts)รู้แจ้งธรรมารมณ์ทางใจแล้ว อย่ารวบถือ อย่าแยกถือ
Yatvādhikaraṇamenaṁ manindriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya paṭipajjatha, rakkhatha manindriyaṁ, manindriye saṁvaraṁ āpajjatha.
asaṁvutaṁ → Missing in S1-3 (pts note) | yatvādhikaraṇamenaṁ manindriyaṁ → yatvādhikaraṇam enam manindriyam (pts) | viharantaṁ abhijjhādomanassā → viharantam abhijjhā domanassā (pts) | manindriyaṁ → manindriyam (pts) | saṁvaraṁ → saṁvaram (pts)จงปฏิบัติเพื่อสำรวมมนินทรีย์ซึ่งเมื่อไม่สำรวมแล้วก็จะ พึงเป็นเหตุให้ถูกธรรมที่เป็นบาปอกุศลคืออภิชฌาและโทมนัสครอบงำได้ จงรักษา มนินทรีย์ ถึงความสำรวมในมนินทรีย์
Yato tumhe, bhikkhave, indriyesu guttadvārā viharissatha, atha tumhehipi māro pāpimā nibbijja pakkamissati, otāraṁ alabhamāno—
Yato → S1-3 insert kho (pts note) | tumhehi → S1-3 tumhe (pts note) | tumhehipi → tumhehi pi (pts) | otāraṁ → otāram (pts)ภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดเธอทั้งหลายจักคุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลายอยู่ เมื่อ นั้น แม้มารผู้มีบาปก็จะเบื่อหน่าย ไม่ได้โอกาส หลีกจากเธอทั้งหลายไป
kummamhāva siṅgāloti.
siṅgāloti → sigāloti (bj, sya-all) | kummamhāva siṅgāloti → kummamhā va siṅgālo ti (pts)เหมือน สุนัขจิ้งจอกเดินจากเต่าไปฉะนั้น
Kummova aṅgāni sake kapāle, samodahaṁ bhikkhu manovitakke;
va → B2 yathākummo (pts note) | kummova → kummo (my) | kummova → kummo va (pts) manovitakke → manovitakko (pts) | manovitakke → mano vitakke (bjt) | samodahaṁ → samodaham (pts)ภิกษุผู้มีใจตั้งมั่นในมโนวิตก ไม่มีตัณหาและทิฏฐิอาศัย Anissito aññamaheṭhayāno, parinibbuto nūpavadeyya kañcī”ti.
aheṭhayāno → S3 aheṭṭha-; B1 apothamāno; B2 ahemayamāno (pts note) | aññamaheṭhayāno → aññam aheṭhayāno (pts) nūpavadeyya → na upavadeyya (bj, sya-all) | nūpavadeyya kañcīti tatiyaṁ → nupavadeyya kiñci ti (pts) | kiñci → S1-3 na upa- -kiñci (S1 cī) (pts note)ไม่เบียดเบียนผู้อื่น ดับกิเลสแล้ว ไม่ว่าร้ายใคร ๆ เหมือนเต่าหดหัวและขาไว้ในกระดองของตนฉะนั้น”