Saṅkhittadhammasutta
Saṅkhittadhammasutta → saṅkhitta (pts1ed)๘๖ สังขิตตธัมมสูตร
Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca:
ekamantaṁ → (pts) | bhagavantaṁ etadavoca → bhagavantam etad avoca (pts)ท่านพระอานนท์นั่ง ณ ที่สมควร แล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาค ดังนี้ว่า
“sādhu me, bhante, bhagavā saṅkhittena dhammaṁ desetu, yamahaṁ bhagavato dhammaṁ sutvā eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto vihareyyan”ti.
vūpakaṭṭho → vupakaṭṭho (pts) | sutvā → S3 has desetvā instead of sutvā and repeats yam ahamo -desetvā (pts note) | saṅkhittena → saṁkhittena (my, ms2005, pts) | yamahaṁ → yam aham (pts) | vihareyyanti → vihareyyan ti (pts)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานวโรกาส ขอพระผู้มีพระภาคโปรด แสดงธรรมแก่ข้าพระองค์โดยย่อ ซึ่งข้าพระองค์ได้ฟังแล้ว จะพึงหลีกออกไปอยู่คน เดียว ไม่ประมาท มีความเพียร อุทิศกายและใจอยู่เถิด”
“Taṁ kiṁ maññasi, ānanda,
kiṁ maññasi → kimmaññasi (bjt) | kiṁ → kim (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “อานนท์ เธอเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร
cakkhu niccaṁ vā aniccaṁ vā”ti?
cakkhu → cakkhuṁ (bj, sya-all, pts) | vāti → vā ti (pts)จักขุเที่ยง หรือไม่เที่ยง”
“Aniccaṁ, bhante”.
aniccaṁ → aniccam (pts)“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vā”ti?
yaṁ → yam (pts) | vāti → vā ti (pts)“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุข”
“Dukkhaṁ, bhante”.
dukkhaṁ → dukkham (pts)“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ, kallaṁ nu taṁ samanupassituṁ:
kallaṁ nu → kallannu (bjt) | yaṁ → yam (pts) | kallaṁ → kallan (pts) | taṁ → tam (pts)“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันเป็นธรรมดา ควรหรือที่จะ พิจารณาเห็นสิ่งนั้นว่า
‘etaṁ mama, esohamasmi, eso me attā’”ti?
esohamasmi → eso hamasmi (bjt) | etaṁ → etam (pts) | esohamasmi → eso ham asmi (pts)‘นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา”
“No hetaṁ, bhante”.
no hetaṁ → nohetaṁ (bjt) | hetaṁ → hetam (pts)“ข้อนั้นไม่ควรเลย พระพุทธเจ้าข้า”
“Rūpā niccā vā aniccā vā”ti?
vāti → vā ti (pts)“รูปเที่ยงหรือไม่เที่ยง”
“Aniccā, bhante” …pe….“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”
“Cakkhuviññāṇaṁ …pe…
+ → cakkhusamphasso (bjt, th)“จักขุวิญญาณ ฯลฯ จักขุสัมผัส ฯลฯ
yampidaṁ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tampi niccaṁ vā aniccaṁ vā”ti?
vedayitaṁ → vedāyitaṁ (pts) | yampidaṁ → yam pidam (pts) | adukkhamasukhaṁ → adukkham asukhaṁ (pts) | tampi → tam pi (pts) | vāti → vā ti (pts)แม้ความเสวยอารมณ์ที่เป็นสุขหรือ ทุกข์หรือมิใช่สุขมิใช่ทุกข์ที่เกิดขึ้นเพราะจักขุสัมผัสเป็นปัจจัย เที่ยงหรือไม่เที่ยง”
“Aniccaṁ, bhante”.
aniccaṁ → aniccam (pts)“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vā”ti?
yaṁ panāniccaṁ → yam panāniccam (pts) | vāti → vā ti (pts)“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุข”
“Dukkhaṁ, bhante”.
dukkhaṁ → dukkham (pts)“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ, kallaṁ nu taṁ samanupassituṁ:
kallaṁ nu → kallannu (bjt) | yaṁ → yam (pts) | kallaṁ → kallan (pts)“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันเป็นธรรมดา ควรหรือที่จะ พิจารณาเห็นสิ่งนั้นว่า
‘etaṁ mama, esohamasmi, eso me attā’”ti?
esohamasmi → eso hamasmi (bjt) | etaṁ → etam (pts) | esohamasmi → eso ham asmi (pts)‘นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา”
“No hetaṁ, bhante” …pe….
no hetaṁ → nohetaṁ (bjt) | hetaṁ → hetam (pts)“ข้อนั้นไม่ควรเลย พระพุทธเจ้าข้า” ฯลฯ
“Jivhā niccā vā aniccā vā”ti?
vāti → vā ti (pts)“ชิวหาเที่ยงหรือไม่เที่ยง”
“Aniccā, bhante” …pe….
aniccā bhante → rasā (bjt)“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า” ฯลฯ
“Jivhāviññāṇaṁ …“ชิวหาวิญญาณ ฯลฯ
jivhāsamphasso …pe…ชิวหาสัมผัส ฯลฯ
yampidaṁ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tampi niccaṁ vā aniccaṁ vā”ti?
yampidaṁ → yam pidam (pts) | adukkhamasukhaṁ → adukkham asukhaṁ (pts) | tampi → tam pi (pts) | vāti → vā ti (pts)แม้ความเสวยอารมณ์ที่เป็นสุข หรือทุกข์หรือมิใช่สุขมิใช่ทุกข์ที่เกิดขึ้นเพราะมโนสัมผัสเป็นปัจจัย เที่ยงหรือไม่เที่ยง”
“Aniccaṁ, bhante”.
aniccaṁ → aniccam (pts)“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vā”ti?
yaṁ panāniccaṁ → yam panāniccam (pts) | vāti → vā ti (pts)“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุข”
“Dukkhaṁ, bhante”.
dukkhaṁ → dukkham (pts)“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ, kallaṁ nu taṁ samanupassituṁ:
vipariṇāmadhammaṁ kallaṁ → vipariṇamadhammaṁ kallan (pts) | kallaṁ nu → kallannu (bjt) | yaṁ → yam (pts)“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันเป็นธรรมดา ควรหรือที่จะพิจารณา เห็นสิ่งนั้นว่า
‘etaṁ mama, esohamasmi, eso me attā’”ti?
etaṁ → etam (pts) | esohamasmi → eso ham asmi (pts)‘นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา”
“No hetaṁ, bhante”.
no hetaṁ → nohetaṁ (bjt) | hetaṁ → hetam (pts)“ข้อนั้นไม่ควรเลย พระพุทธเจ้าข้า”
“Evaṁ passaṁ, ānanda, sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati …pe… cakkhusamphassepi nibbindati …pe…
+ → rūpesupi nibbindati cakkhuviññāṇepi nibbindati (bjt) | cakkhusmimpi → cakkhusmiṁpi nibbindati rūpesupi nibbindati cakkhuviññāṇepi (th) | evaṁ passaṁ → evam passam (pts) | cakkhusmimpi → cakkhusmim pi (pts) | cakkhusamphassepi → cakkhusamphasse pi (pts)“อานนท์ อริยสาวกผู้ได้สดับเห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในจักขุ ย่อม เบื่อหน่ายแม้ในรูป ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในจักขุวิญญาณ ย่อมเบื่อหน่ายแม้ใน จักขุสัมผัส ฯลฯ
yampidaṁ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tasmimpi nibbindati.
tasmimpi → tasmiṁpi (th) | yampidaṁ → yam pidam (pts) | adukkhamasukhaṁ → adukkham asukhaṁ (pts) | tasmimpi → tasmim pi (pts)ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในความเสวยอารมณ์ที่เป็นสุขหรือทุกข์หรือ มิใช่สุขมิใช่ทุกข์ที่เกิดขึ้นเพราะมโนสัมผัสเป็นปัจจัย
Nibbindaṁ virajjati; virāgā vimuccati; vimuttasmiṁ vimuttamiti ñāṇaṁ hoti.
vimuttamiti → vimattamiti (sya-all) | vimuttamiti → vimuttam iti (pts)เมื่อเบื่อหน่ายย่อมคลายกำหนัด เพราะคลายกำหนัด จิตย่อมหลุดพ้น เมื่อจิตหลุดพ้นแล้ว ก็รู้ว่า ‘หลุดพ้นแล้ว’
‘Khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā’ti pajānātī”ti.
karaṇīyaṁ nāparaṁ → karanīyaṁ nāparam (pts)รู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ไม่มีกิจอื่น เพื่อความเป็นอย่างนี้อีกต่อไป”